1

Arend-Jan Treurtniet

Iedereen was het er wel over eens dat Arend-Jan Treurtniet een sukkel was. Afhankelijk van het taalrepertoire van de spreker en de situatie van het moment werd hij een sukkel genoemd, een onopvallend type, een mietje, een slome of iemand met weinig initiatief. Alleen zijn immer positief ingestelde afdelingshoofd zei dat hij weliswaar geen hoogvlieger was, maar wel een betrouwbare en bekwame werknemer. Zelfs de meest kritische rekenmeester kon geen speld tussen Arend-Jans berekeningen krijgen als het om een overzicht van de lopende uitgaven ging, of een doorrekening van kostenposten. Zijn collega’s negeerden hem evenwel in de koffie- en eetpauzes, of maakten met bloedeloze humor grappen over hem, die hij overigens vaak pas achteraf begreep. Ondertussen bleef hij vaak na werktijd om fouten die hij in berekeningen van anderen had ontdekt, te herstellen. Hoewel hij daarmee zijn collega’s nogal eens pijnlijke opmerkingen van de kant van de directie bespaarde, maakte dat zijn populariteit bij het personeel van Klaassen & Van Eede, handelaars in tropische waren, toch niet groter.

Vanavond was ook Arend-Jan vroeg thuis. De zaak werd vroeg gesloten, want de directie had het personeel een feestavond aangeboden wegens het honderdvijftigjarig bestaan van het bedrijf. Hij had besloten daar niet heen te gaan. Hij had geen zin om weer in zijn eentje rond te lopen en de besmuikte blikken achter zich te voelen, de ruggen te zien die hem als toevallig werden toegedraaid wanneer een gesprek echt interessant werd. Onlangs had hij een doos goede Spaanse wijn te pakken gekregen; hij zou zijn feestje thuis wel vieren. 

2

Reinhard Vogelsang

De schrijver legde zijn pen neer en nam een slok koffie. Hij was de enige op het terras, dat uitzag over de boulevard en de zee daarachter. Het was nog vroeg; pas over enkele uren zouden de toeristen luidruchtig komen opzetten. Tegen die tijd zouden de bazen van de taberna’s de muziek draaien die de toeristen zo authentiek vonden en zou het personeel proberen te voldoen aan het beeld van de Griek uit de Amerikaanse film.

Hij genoot van het zicht op het dagelijks leven van het dorp. In het haventje waren de eerste vissers met hun vangsten binnengelopen; hun schepen werden gelost. Samen met enkele oude mannen en vrouwen waren zij in de weer met de netten. Huisvrouwen liepen naar de markt, op de kademuur zaten mannen te praten. Langzamerhand gingen winkels en werkplaatsen open. Het was nog vroeg in het seizoen, in de lucht van vis en dieselolie meende hij nog flarden geur te ontwaren van de bloemen die voor veel huizen stonden.

Kreta. Voor Reinhard Vogelsang, beginnend maar niet onsuccesvol schrijver, was het in de eerste plaats het land van de Minoïsche cultuur. Iedere keer als hij hier kwam, probeerde hij achter alle inspanningen voor het toerisme, achter de relicten van Turkse en Venetiaanse overheersing en van de bevrijdingsoorlog, achter tweeënhalfduizend jaar Helleense en Europese culturen sporen, een zweem van de sfeer van het vóór-Helleense Kreta terug te vinden. Hij zocht dit niet alleen in de ruïnes van Knossos en Phaistos; ook in het dagelijks leven van de tegenwoordige Kretenzers speurde hij naar overblijfselen van de Minoïsche cultuur. Al jaren speelde hij met het idee een roman in de tijd van koning Minos, Ariadne en Theseus te situeren.

Hij bekeek wat hij tot nu toe had geschreven en vroeg zich af waartoe dit moest leiden. In ieder geval niet tot een Minoïsche roman, maar dat was nu ook niet de bedoeling. Maar hij kwam nauwelijks verder dan herinneringen noteren en herschikken. Op zichzelf was dat geen probleem. Had niet ieder verhaal een fundament van persoonlijke ervaringen, en droeg niet elke herinnering een oneindige hoeveelheid verhalen in zich? Tenslotte was zijn eerste boek, De terugkeer van Helena van Troje, dat zich in de vroege jaren vijftig van de vorige eeuw afspeelde, ook grotendeels gebouwd op jeugdherinneringen en verhalen van mensen uit die tijd. De herinneringen aan zijn vroegere werkkring boden voldoende materiaal om het succes van zijn eersteling te evenaren en zijn naam als schrijver te bevestigen. Ondertussen had hij genoeg realiteitszin om in te zien dat voorlopig het werk op school zijn voornaamste inkomstenbron zou blijven. Het was een geluk geweest dat er indertijd zo dringend een invaller werd gezocht. Lesgeven was een stuk aangenamer dan zijn vroegere baan. Hij was aan een rampzalige kantoorcarrière ontkomen, dat moest hij niet onderschatten; hij mocht zich gelukkig prijzen met zijn doortastendheid. 

Een Minoïsche roman was nu niet aan de orde. De verhaallijn van zijn nieuwe roman stond al vast: een man van middelbare leeftijd probeert zich moeizaam te ontworstelen aan een beroerd kantoorbestaan. Tot op het laatst blijft hij twijfelen; Reinhard had nog niet besloten of het hem ging lukken. Ongetwijfeld zouden zijn eigen ervaringen een rol spelen, maar het zou beslist geen autobiografie worden. Tenslotte had hij zichzelf al uit de sleur bevrijd. Hij had problemen met de hoofdpersoon, die wilde maar niet uit de verf komen; steeds bleef hij om zijn persoonlijke ervaringen draaien. Ondertussen had de uitgever al enkele keren geïnformeerd naar de vorderingen van zijn nieuwe boek.

„O, zit je hier, Reinhard.” Sandra. Ze had hem gevonden. Daar ging de ochtend van mijmeren en schrijven. Hij keek op. Ze kwam fris en energiek als altijd aanlopen over de boulevard. Haar halflange donkerblonde haar had ze in een paardenstaart gebonden, waardoor haar levendige zongebruinde gezicht goed uitkwam. Het viel hem weer op dat zij er jonger uitzag dan zij was. Met haar korte gele zomerjurk en teenslippers leek het alsof ze dit voorjaar haar eindexamen middelbare school had gedaan. Hij kon zich met haar vertonen; in de paar dagen dat zij hier waren had hij herhaaldelijk opgemerkt hoe mannen bewonderend omkeken en een complimenterend gebaar naar hem maakten: goede vangst!

„Wat ben je vroeg op! Ik zocht je. Zullen we iets gaan doen? Ik stel voor naar Iraklion te gaan.”

Er gleed een wat vermoeide trek over zijn knappe gezicht, waarover altijd enkele slierten donker haar vielen. Hij wilde aan zijn koffie blijven zitten, peinzend over het water en zo nu en dan een aantekening maken van een ingeving of een observatie. Misschien dat zij tot één kopje te verleiden was. Hij had het gevoel dat hij pas net aankwam op Kreta.

De reis naar Kreta was tamelijk onverwacht. Sandra had kaarten kunnen overnemen van haar zus, die plotseling voor haar werk naar Amerika moest. Of hij zin had om in de zomervakantie mee te gaan? Door zijn belangstelling voor Kreta was hij gezwicht, ondanks dat het een vliegreis was. Hij hoopte dat hij hier de rust en inspiratie zou kunnen vinden om aan zijn nieuwe boek verder te werken.

Aan vliegen had hij een gruwelijke hekel: de milieuvervuiling, de chaotische massaliteit op luchthavens en de vulgariteit van de smakeloos geklede vakantiegangers vervulden hem met een superieure afkeer. Kon hij dat als schrijver nog wel enigszins relativeren, bijna onoverkomelijk vond hij de snelheid van het luchtreizen. Deze kwam hem als onnatuurlijk voor. De zeldzame keren dat hij een vliegreis had gemaakt, had hij bij aankomst het wezenloze gevoel gehad onverhoeds in een andere, onbekende wereld te zijn geplaatst, waarin hij zich geheel moest heroriënteren. 

Sandra ging naast hem zitten.

„Koffie? Dan neem ik er ook nog een.” Ze stemde in: nog even uitstel.

„Ik wil niet weer de hele dag aan de haven en in het dorp blijven rondhangen. Daarvoor duurt dit reisje te kort.” Alsof ze de vorige dagen lang in het dorp hadden rondgehangen! Direct na aankomst hadden ze het dorp verkend; gisteren hadden ze zo’n tien kilometer langs het strand gewandeld; het werd al donker toen ze na een lange omweg door het binnenland terugkwamen. En ze hadden al afgesproken samen naar Knossos te gaan.

Hij wist vaak niet goed wat hij aan Sandra had. Hij kende haar uit de tijd dat hij bij het archief werkte, ruim tien jaar geleden. Zij kwam regelmatig documenten bestuderen voor haar afstudeerproject. Ze waren bevriend geraakt en sinds die tijd goede vrienden gebleven. Hoewel zij zich zeker bewust waren van elkaars charmes, was er nooit méér tussen hen gegroeid. Maar onbekenden zagen hen vaak aan voor een knap paar.

Ze waren eerder samen op vakantie geweest. Elke keer hadden ze afgesproken in vriendschappelijke onderlinge vrijblijvendheid te reizen, geen verplichtingen, geen problemen. Tot nu toe hadden zij zich daar zonder moeite aan gehouden, maar deze keer leek het gewoonte te worden om samen op te trekken. Op zichzelf vond hij dat geen bezwaar, maar hij had zich ook voorgenomen aan zijn nieuwe roman te werken. Ondertussen was het best leuk en gezellig met Sandra op pad te gaan; er begon tussen hen een nieuwe sfeer van intimiteit te ontstaan. Soms leek het net alsof hij haar voor het eerst zag. Zij was knap, vond hij. Een vrij smal gezicht vol zomersproeten, levendige lichtbruine ogen, haar haar steeds in een ander kapsel opgemaakt. Was het hem nou nooit eerder opgevallen dat zij zo’n mooi figuurtje had?

Gisteren hadden ze nog eens duidelijk tegen elkaar gezegd dat ze elkaar in principe vrij lieten. Maar was het nu nodig geweest dat ze na het dinertje gisteren zo intiem met die gids in gesprek raakte en nog „even in het dorp een glas met hem ging drinken”? Ondanks de gehorigheid van het hotel en de ligging van hun kamers naast elkaar, had hij haar niet horen terugkomen, hoewel hij de halve nacht had liggen lezen. Wat op zichzelf niets zei en waarvan hij ook niets kon zeggen… Het ergerde hem dat hem dat dwars zat, als hij niet oppaste belemmerde zij hem in zijn creativiteit. En hij was niet van plan zich tegen zijn zin op sleeptouw te laten nemen. „Ik heb op het ogenblik weinig behoefte om naar een drukke stad te gaan.” Ze keek hem onderzoekend aan en probeerde iets anders.

„Wat vind je ervan naar de Ida te gaan? Je weet wel, de berg uit de mythen. Of ben je daar al eens geweest?”

„Die heet tegenwoordig de Psilorítis, of ook wel de Timíos Stavrós. De Ida is nu de naam van een andere berg,” zei Reinhard. „Natuurlijk ben ik daar al eens geweest. Ik heb nu geen zin in een bergwandeling. Het wordt vandaag erg warm, en ik wil doorwerken aan mijn boek. Ik heb daar rust voor nodig.” Er trok een schaduw over Sandra's gezicht. Hij moest zich een beetje inhouden. „Aan het eind van de week schijnt het wat minder heet te worden. Dan is het geschikter weer om het binnenland in te trekken. We zouden vandaag wel naar Mátala kunnen gaan, dan zitten we weer aan zee. Ik wilde daar toch nog wat aantekeningen maken. Het is nog vroeg; wij kunnen nog met de bus op en neer.”

Ze keek hem vragend aan. 

„Mátala is een vissersdorp aan de zuidkust. Het is beroemd om zijn krijtrotsen die in lagen schuin in zee lopen en om zijn zonsondergangen. In de krijtrotsen zijn talrijke kunstmatige grotten uit de prehistorie. Aanvankelijk dienden ze om in te wonen, maar in de klassieke oudheid werden ze als grafkamer gebruikt. De hippies in de afgelopen eeuw kampeerden in zulke holen.” Hij hoorde zijn eigen docerende toon, en voelde zich nogal pedant. Maar ze merkte het niet of deed alsof.

„Ja, goed idee! Ik wilde daar al heen, maar ik was de naam van dat dorp kwijt. Maar volgens mij ben je niet echt in de stemming. Laten we morgenochtend vroeg gaan. Dan hebben we ook meer tijd. Ik ga vanmiddag naar Iraklion, ik wil nog naar wat kleren kijken.”

„En curiosa zoeken, waarschijnlijk.” Sandra’s neiging om opmerkelijke voorwerpen te verzamelen riep bij hem altijd een neerbuigend toontje op, dat zij gewoonlijk negeerde.

„Kijk maar of je meegaat, over een uur neem ik de bus. Anders zie ik je wel bij het avondeten.”

Blijkbaar was de boodschap overgekomen. Reinhard boog zich weer over zijn aantekeningen. Vanmiddag kon hij rustig werken. 