Hoera! We gaan bezuinigen

Leven op eigen kracht

‘Je geeft niet omdat je hebt.

Je geeft omdat je liefhebt.’

Paul Labohm

Patricia Bender

Copyright

Titel: Hoera! We gaan bezuinigen.

Leven op eigen kracht.

Auteur: Patricia Bender

Redactie: Tjerk Noordraven

Ontwerp en illustraties: SJALOT ontwerp, Nijmegen

ePUB: Alderlane Digital Publications

ISBN/EAN: 978-90-818880-8-0

© 2014, Paris Books

PatriciaBenderMA@gmail.com

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Opgedragen aan

Alle inwoners van Nederland, oud en jong, ziek en gezond, die een bijdrage willen leveren aan de maatschappij. Voor hen voor wie zinvol leven, mede door het maken van verbindingen, hun passie is.

Wat zou ik willen zeggen?

Wat zou ik willen doen?

Zou ik de wereld willen verbeteren?

Wat zou ik willen doen?

Wat draag ik bij?

Wat kan ik doen?

Draag ik bij?

Ik kijk de ander aan

Recht in zijn ogen en ik vraag hem oprecht

Wat kan ik voor je doen?

Voorwoord

In de Nuoro provincie, op het eiland Sardinië, wordt men het oudst. Hier worden de mensen niet alleen gemakkelijk honderd, ze doen dat in goede gezondheid. Er zijn daar plaatsen waar mensen van 102 jaar oud op de fiets naar hun werk gaan, houthakken, en iemand aan kunnen die zestig jaar jonger is.

Omdat het land zo onvruchtbaar is zijn ze voornamelijk herder, met een regelmatige, niet-intensieve lichaamsbeweging. Hun dieet is voornamelijk plantaardig, aangevuld met eten dat ze de velden in kunnen dragen. Maar het echte geheim zit hem in de manier waarop hun cultuur in elkaar zit. En één van de mooiste eigenschappen daarvan is hoe ze omgaan met ouderen. In Sardinië geldt: hoe ouder je wordt, hoe meer respect je krijgt, en hoe meer je wijsheid wordt geroemd.

In Nederland worden we (nog) niet makkelijk honderd en zit onze cultuur anders in elkaar. In dit boek deel ik met jou het geheim van de Nuoro provincie, laat zien waar en bij wie in Nederland dit geheim al bekend is, en bovenal hoe jij met deze inzichten morgen kan beginnen. Inzichten om op weg te gaan naar een gelukkig, zinvol, gezond en lang leven.´

Inleiding

Als je dit verhaal niet leest, mis je de toekomst.

Hoera! We gaan bezuinigen schetst een beeld van een veranderende wereld. We zijn van elkaar vervreemd geraakt. Wie is nu eigenlijk die stille jongen op de hoek van de straat? Wie zijn de ouderen in de flat hier tegenover?

Veel mensen zijn de regie over eigen leven kwijtgeraakt, anderen bepalen wat goed is en hoe dat te organiseren. Dit heeft geleid tot grote eenzaamheid, overbelaste mantelzorgers, het kwijtraken van regie en vele beroepskrachten die zich met het leven voor, tijdens en na de ziekte bemoeien. Tot dure gezondheidszorg die niet leidt tot een hogere kwaliteit van leven, en bovendien onbetaalbaar is geworden.

In dit boek neem ik je mee op mijn reis langs de verhalen van de burger en de beroepskracht van nu, en de burger en de beroepskracht van morgen. Hoe komen we van stilstand in beweging, op weg naar een nieuwe wereld?

Een reis langs de praktijk en de toekomst, met inspiratie voor iedereen om een bijdrage te leveren aan onze toekomst met de eigen talenten.

Laten we de bezuinigingen op de gezondheidszorg als een kans zien, omdat het een sterke motivatie is om het anders te gaan doen. Jij en ik laten mensen niet aan hun lot over en er zal altijd professionele hulp nodig zijn. De vraag is: wat kunnen wijzelf bijdragen aan een gezond en gelukkig leven? Niet alleen als we gezond en sterk zijn, maar ook als we ziek, beperkt en/of kwetsbaar zijn.

Niet vanuit een moeten, maar omdat we daardoor de kans krijgen een betere wereld te creëren en zelf gelukkiger en gezonder te leven.

Dat is de drive, daarom is dit boek geschreven.

Je reist langs de verhalen van mensen zoals jij en ik, in een staat waarin het voor je geregeld wordt en langs de verhalen van mensen op weg naar de maatschappelijke verandering van eigen regie en verantwoordelijkheid. Daarmee laat ik je zien hoe het anders kán en hoe je daardoor een gezonder en gelukkiger leven kan hebben. Verwonder je en laat jezelf prikkelen tot het zetten van die volgende stap om in actie te komen.

1. Het probleem van jou en mij

Hoofdstuk 1

De uitnodiging

Waarschijnlijk herken je het allemaal: we zitten in een crisis, alles moet anders, we moeten weer voor elkaar gaan zorgen en eigen verantwoordelijkheid nemen, meer zelf gaan betalen. De kranten staan hier bol van, dagelijks zien en horen we in de media hoe de ellende over ons wordt uitgestort. Als we alles moeten geloven bevinden we ons in een onmenselijke, desastreuze consumptiemaatschappij die onbetaalbaar is geworden en waarbij de oplossingen die bedacht worden door deze of gene altijd abominabel zijn. Woorden en begrippen als de economische crisis, bezuinigen, de participatiemaatschappij en actief burgerschap vliegen ons om de oren met de bijbehorende analyses.

Zap jij ook, net als ik, verder bij het zoveelste discussieprogramma met dames en heren die de problemen onder het vergrootglas leggen? Problemen waarvoor altijd een zondebok is te vinden.

De overheid, de gemeenten, de organisaties, het systeem... er wordt niet of zelden gezamenlijk naar mogelijkheden gekeken, naar oplossingen gezocht.

Zelden leidt het tot een vruchtbaar gesprek dat mogelijkheden laat zien en mogelijke oplossingen aanreikt.

Al jaren werkend in zorg en welzijn, en daarmee de taal sprekend, kom ook ik geen stap verder. Er wordt in moeilijke, onbegrijpelijke taal gesproken en geschreven, wat doet denken dat het niet over jou en mij gaat, maar over zeer ingewikkelde situaties die enkel door geleerden opgelost kunnen worden.

Het lijkt erop dat jij en ik slechts kunnen afwachten, wachten op de oplossingen van anderen, afhankelijk zijn van anderen.

Ik wil echter weten wat ík kan doen, wat ík kan bijdragen aan een oplossing, waar de kansen en de mogelijkheden liggen.

Wanneer en waarmee kan ik in actie komen om bij te dragen aan een betere samenleving en maatschappelijke verandering?

Ruim 25 jaar ben ik inmiddels werkzaam in de gezondheidszorg. In de professionele wereld van zorg en welzijn en het sociale domein van de gemeenten. Voorgaande jaren hebben ons veel gebracht: vooruitgang, kennis en expertise. Vele ziektes zijn onder controle, als je ziek bent of een beperking hebt is er veel professionele zorg beschikbaar, met name buiten je eigen leefomgeving en sociale systeem. Hierdoor is specialistische kennis in de medische wetenschap goed beschikbaar en ook in de gedragskunde, begeleidingskunde en psychiatrie is kennis verworven.

We zijn in staat geweest om een comfortabele maatschappij in te richten waarbij veel mensen een appel kunnen doen op professionele zorg, waarbij we al gauw regie en verantwoordelijkheid uit handen kunnen geven zodra we ziek worden of ons leven om welke reden dan ook beperkt wordt. Dan komen we al (te) snel bij de professionele zorg uit.

Het heeft ons dus veel gebracht, maar de werkelijkheid van vandaag is dat het onmogelijk is om dit voort te zetten.

Dit systeem kunnen we niet in stand houden, niet alleen om financiële redenen maar ook omdat onze cultuur, onze maatschappij zich heeft ontwikkeld. Jij en ik hebben een toenemende behoefte om regie over eigen leven te houden, ook als er sprake is van ziekte of een beperking. Echter de urgentie om daar ook de verantwoordelijkheid voor te nemen en in actie te komen blijft bij de wens en de behoefte achter.

Uit onderzoek is inmiddels wel gebleken dat zingeving, (sociale) verbinding en passie naast voeding en bewegen belangrijke factoren zijn om gezond en gelukkig te leven en oud te worden.

Ik nodig je uit om met mij op pad te gaan, met mij de uitdaging aan te gaan om vanuit eigen regie en verantwoordelijkheid voor jezelf en de ander een gezond, gelukkig leven te creëren.

Sacha is een alleenstaande moeder met twee kinderen, Tijmen van tien en Tamara van dertien jaar. Sinds vier jaar woont zij samen met haar kinderen in een nieuwbouwwijk grenzend aan de stad. Ze wonen er prettig in een kleine eengezinswoning met alle voorzieningen binnen handbereik. Vooral met dat laatste is Sacha erg blij, ze kan zich geen auto permitteren, dus is het fijn dat ze de boodschappen lopend of met de fiets kan doen.

Zij werkt 32 uur in de week op een administra- tiekantoor van een groot energiebedrijf. Veel sociale contacten heeft zij niet. Naast haar baan en de opvoeding van haar kinderen is hier weinig tijd en ruimte voor.

Ze staat er alleen voor. Haar beide ouders zijn overleden, haar broer en zus wonen aan de andere kant van Nederland. Ze heeft weliswaar een prima contact met hen, maar naast de verjaardagsbezoekjes is er slechts telefonisch contact en dat bestaat dan veelal uit uitwisseling over wat algemene zaken.

Sacha gaat met enige regelmaat naar de huisarts. Zij heeft steeds wisselende klachten, voornamelijk hoofdpijnklachten. Ze is doorverwezen naar een fysiotherapeut voor aanhoudende nekklachten. Voor vermoeidheidsklachten naar het ziekenhuis, maar uit bloedonderzoek bleken geen afwijkingen, het advies was vitaminepreparaten te gebruiken. De huisarts heeft haar doorverwezen naar een mensendiecktherapeut om ontspanningsoefeningen te doen.

Op haar enige vrije ochtend heeft Sacha zojuist haar kinderen naar school gebracht en ze slentert terug naar huis. Ze weet dat er een enorme berg was op haar ligt te wachten en een huis met rommel van het weekend. Moe en niet fit besluit ze een extra blokje om te lopen door het park. Het is zonnig en de frisse lucht zal haar goed doen.

Een eindje verderop ziet ze een wat oudere heer aarzelend naar links en rechts kijken, eenmaal

bij hem aangekomen vraagt Sacha hem of ze hem misschien kan helpen.

De man kijkt haar aan. ‘Graag,’ zegt hij opgelucht. ‘Ik ben op zoek naar de Vrijbuiter, maar ben volgens mij de weg kwijt, deze straten ko- men me niet meer bekend voor.’

De man vraagt of ze niet een eindje met hem mee kan lopen. Onderweg vertelt hij dat hij vaak naar de Vrijbuiter gaat, het is er gezellig en hij houdt ervan om een praatje te maken.

‘En ze hebben lekkere koffie,’ glimlacht hij.

Bij de Vrijbuiter aangekomen vraagt de man of zij even mee naar binnen wil gaan. Er komen mensen uit de hele wijk, ze maken een wandeling en daarna drinken ze samen een kopje koffie. Sacha aarzelt nog als er een vrouw, ze schat haar achter in de veertig, naar buiten komt die glimlachend roept: ‘Meneer Tonen, fijn dat u er weer bent. Kom binnen en neem uw gezelschap mee, dan drinken we samen een kopje koffie.’ Binnen raakt Sacha met de vrouw, die Ineke blijkt te heten, aan de praat.

‘Fijn dat je meneer Tonen hebt geholpen, hij komt al een jaar lang trouw iedere week, maar het wordt langzaam wel lastiger voor hem om de weg te vinden. Vorige week heeft toevallig een van de vrijwilligers hem dwalend bij het winkelcentrum zien lopen en hiernaartoe gebracht. Op dit moment hebben we te weinig vrijwilligers om alle buurtbewoners die graag willen komen maar wat kwetsbaarder zijn, te begeleiden.’

‘Wat is dan precies de bedoeling?’ vraagt Sacha. ‘Wat moet je dan allemaal doen?’

‘Je moet niets, het is fijn als je er bent, meeloopt en meepraat. Dat er contact is en dat de mensen die iets meer hulp kunnen gebruiken mee kunnen wandelen en mee kunnen praten. Het is vooral gewoon gezellig en iedereen gaat daarna weer met een tevreden gevoel naar huis.’

‘Dat spreekt mij wel aan,’ zegt Sacha.

‘Als ik de kinderen naar school heb gebracht wil ik volgende week meneer Tonen wel bij zijn huis

ophalen en dan wandel ik samen met hem hiernaartoe.’

‘Super! Je bent meer dan welkom.’

‘Fijn dan drink ik nu een kopje koffie mee en ben ik er volgende week weer bij,’ glimlacht Sacha naar meneer Tonen en Ineke.

Even later loopt zij met een opgewekt gevoel weer richting huis, ze verheugt zich op volgende week maandag.

De verwondering:

Deze ontmoeting is van betekenis voor meneer Toonen omdat hij anders de weg was kwijtgeraakt, voor Sacha omdat zij even buiten heeft gewandeld. Voor meneer Tonen omdat hij zonder Sacha op den duur niet meer bij de Vrijbuiter had kunnen komen. Voor Sacha omdat zij van betekenis kan zijn en een bijdrage kan leveren. Voor Sacha omdat ze ontmoetingen heeft buiten haar werk en gezin. Voor de Vrijbuiter omdat zij meer ondersteuning kunnen bieden. Voor de familie van meneer Toonen omdat zij er gerust op kunnen zijn dat meneer Toonen veilig en met begeleiding naar de Vrijbuiter kan blijven gaan.

Met een klein gebaar worden en blijven mensen gelukkiger en gezonder omdat ze van betekenis kunnen zijn en in verbinding staan met andere mensen.

Wat, waar en hoe kan voor iedereen anders zijn.

Hoofdstuk 2

Waarom het moet

We zijn ontevreden, we hebben geen geld, één op de drie Nederlanders is eenzaam, dat treft oudere én jongere mensen. Het zelfdodingscijfer bleef de afgelopen vijf jaar stijgen. Om ons heen zien we steeds meer ouderen die problemen hebben, waaronder opvallend veel alcoholproblematiek, deze is de laatste jaren met 130% gestegen en hierbij is rekening gehouden met de vergrijzing. Jaren hebben we met elkaar in een welvaartsmaatschappij geleefd, over het algemeen in een comfortabele maatschappij waarin er voor bijna ieder probleem wel een oplossing was, bij de dokter, bij de buren, bij de gemeente, bij de psycholoog, bij de maatschappelijk werker, bij verzorgingshuizen.

Nu is gebleken dat deze verzorgingsstaat niet levensvatbaar is. Ze is te duur, maar vooral ook: we zijn er niet gelukkiger van geworden.

Mede door onze verzorgingstaat hebben we bij uitdagingen en problemen de regie uit handen gegeven. We leggen verantwoordelijkheid al snel buiten onszelf. Daardoor bestaat ook de mogelijkheid om die ander de schuld te geven als het niet gaat zoals je graag zou willen.

Er is altijd wel een zondebok te vinden; de overheid, de dokter, de maatschappelijk werker, de loketmedewerker.

Door de oplossing van een probleem in handen te leggen van een ander raak je echter ook de regie kwijt.

Een ander, zijnde een beroepskracht, heeft nooit als enige de ideale oplossing omdat deze vanuit een ander perspectief kijkt dan jij, en dat is goed want het is zijn vak.

Maar dat maakt het ook noodzakelijk dat je als gelijkwaardige partners met respect kijkt naar de situatie. Samen kun je tot actie komen en afspraken maken om vanuit alle perspectieven de maximale kwaliteit uit leven te halen.

Na de Tweede Wereldoorlog hebben we een consumptiemaatschappij gecreëerd, waar een ‘koning’ verantwoordelijk wordt gesteld op het moment dat er iets niet goed gaat.

We hebben geprobeerd de ongelijkheid in de maatschappij op allerlei manieren te beperken, onder andere op het gebied van woningen, onderwijs en gezondheidszorg. Het is heel mooi dat we hier in geslaagd zijn, maar met al onze inspanningen is het niet gelukt om de ongelijkheid op het gebied van gezondheid en geluk weg te nemen.

Het is toch merkwaardig dat alle inspanningen niet geleid hebben tot meer gezondheid en geluk voor iedereen?

Nu is het tijd om daar samen verandering in aan te brengen.

Nu, en niet morgen! Het kan zijn dat deze maatschappij van de toekomst nog ver weg lijkt voor je?

Dit komt mogelijk omdat je nog geen urgentie voelt om bij te dragen aan een nieuwe wereld zolang jij krijgt waar je meent recht op te hebben.

‘Wave, wave after wave...’ Het lied van Mr. Probz schalt door de slaapkamer van Jasmijn. Met een halfopen oog kijkt zij slaperig op haar telefoon. Half zeven, flitst het over het beeld. Ze schuift over het scherm van haar mobiel met een onbestemd gevoel, ze heeft geen zin in vandaag. Stilletjes om haar man niet wakker te maken stapt ze uit bed. Ze raapt haar kleren bij elkaar, loopt naar de badkamer en start met haar ochtendritueel. Na een half uur klopt ze op de slaapkamerdeuren van de kinderen.

Die extra klop hebben ze nodig op te weten dat het moment van ‘nog even blijven liggen’ voorbij is. Beneden zet ze de koffie aan en dekt de ontbijttafel en met koffie en de krant wacht ze tot de kinderen beneden zijn.

Hun lunchpakketjes maken ze sinds enige tijd zelf, aangezien zij er altijd net het verkeerde beleg op deed. Heerlijk om de dag zo rustig en even met z’n drieën te kunnen beginnen.

Jan komt deze week later uit bed omdat hij de late shift van de ploegendiensten draait.

Om klokslag half acht trekt Jasmijn de voordeur achter zich dicht, nadat ze de kinderen heeft uitgezwaaid die op de fiets naar school zijn vertrokken. Door de lange, nog stille, straat loopt zij naar de bushalte. Daar staan zoals iedere ochtend de twee schooljongens, de man met de pet en de jongeman met de enorme knalgele oortelefoon. Ze glimlacht en mompelt tegen iedereen een vriendelijk goedemorgen.

Op dinsdagochtend pakt zij buslijn 59, zij gaat naar de familie Goossens om hen te helpen met het huishoudelijk werk. Het is een ouder echtpaar van 85 en 87 jaar dat aan de andere kant van de stad woont. Sinds anderhalf jaar komt Jasmijn met veel plezier bij hen. Natuurlijk is het werk, maar het is ook altijd gezellig. Een beetje stoffen kunnen zij zelf nog wel. Het zwaardere werk doet Jasmijn: strijken, stofzuigen, dweilen, het schoonmaken van de badkamer en de wc. De trappenpartij in de hal maakt Jasmijn ook schoon, dit is te gevaarlijk voor meneer of mevrouw. Toen ze er pas kwam maakte ze ook de kooi van de kanariepiet schoon, maar dat laatste mocht al een tijd niet meer van de thuiszorgorganisatie. Dat zit namelijk niet in de indicatie. Als ze het zo uitkomt en de het echtpaar vindt het echt te lastig dan doet Jasmijn het alsnog, dan blijft ze wel iets langer. Ze is er, de bus stopt in de IJsdoornstraat en Jasmijn stapt uit. Ze loopt langs het bos de oprijlaan op van het huis van de familie, deze keer met lood in haar schoenen. Zij is erg gesteld geraakt op de familie Goossens. Vandaag moet zij hen echter vertellen dat dit een van de laatste keren is dat zij bij hen zal komen omdat haar werk door een andere medewerker wordt overgenomen. Er wordt bezuinigd op het huishoudelijk werk door de overheid en haar baas weet niet of ze nog voldoende werk zullen hebben de komende tijd. Alle medewerkers met een oproepcontract zullen niet meer ingezet worden en de tijdelijke contracten worden niet verlengd. Alle uren die er zijn worden verdeeld over de vaste medewerkers.

Meneer Goossens opent de deur en hij begroet Jasmijn vrolijk. Zijn vrouw en hij verheugen zich op de dinsdagmorgen als Jasmijn komt, natuurlijk omdat dan straks alles weer lekker schoon is maar zeker ook om weer even bij te praten. Hun zoon uit Spanje is in het weekend over geweest met twee kleinkinderen, zij hadden het goede nieuws dat zij in februari volgend jaar weer in Nederland komen wonen. Weliswaar in Utrecht, maar met de trein of een taxi kunnen ze dan weer eens op bezoek. Terwijl Jasmijn de stofzuiger en andere poetsmiddelen uit de kast pakt, zet meneer Goosssens alvast de koffie aan. Jasmijn is wat afwezig, en als meneer roept voor koffie draait haar maag om. Op de hoge tafel met daarop een Perzisch kleedje staan drie kopjes koffie en een schoteltje met drie biscuitjes. Normaal gesproken een moment van rust en levendige verhalen.

Na de eerste slok koffie gooit Jasmijn eruit: ‘Dit is een van de laatste keren dat ik bij jullie zal komen

schoonmaken. Mijn werk zal worden overgenomen door een van de vaste medewerkers van mijn organisatie. U krijgt gewoon de huishoudelijke hulp, maar van een andere medewerker.’

Meneer en mevrouw Goossens zijn stil en kijken haar onbegrijpend aan. ‘Hoezo? Is er iets gebeurd? Werk je niet graag bij ons?’ vragen ze. ‘Daar kunnen we het dan samen toch over hebben, dat doen we toch altijd?’

Jasmijn kijkt in twee paar vragende, onthutste ogen.

‘Het heeft niets met jullie te maken,’ zegt ze snel.

‘Integendeel, ik kom hier heel graag.’

Jasmijn legt de situatie nog een keer en zo rustig mogelijk uit.

‘Maar dat kan toch niet zomaar? En wij dan?

We zijn zo blij met jou en dan moeten we weer wennen aan iemand anders en zij aan ons. Al die bezuinigingen, ze maken de hele wereld kapot en nu zijn wij er ook de dupe van. Ik zou willen dat we het zelf konden regelen, dan waren we van niks en niemand afhankelijk. Nu doen ze maar.’

Jasmijn knikt beamend.

De verwondering:

Hier lijkt geen andere oplossing te zijn voor meneer en mevrouw Goossens dan het afscheid nemen van Jasmijn als huishoudelijke hulp. Voor de familie Goossens en voor Jasmijn is het echter zeer waardevol om de (werk)relatie in stand te houden en dit levert ook een wezenlijke bijdrage aan hun geluk en dus gezondheid.

De creativiteit en het denken in mogelijkheden is alleen nog niet altijd aanwezig. De familie en Jasmijn denken in de beperkingen van ons huidige systeem. Dat is ook te begrijpen, want denken en handelen op een nieuwe wijze is heel lastig als we nog in het oude systeem zitten.

Helaas zitten we nog in dat vacuüm, we zijn op weg naar nieuwe uitgangspunten in leven en denken, maar blijven nog vasthouden aan bestaande wetten, regels en afspraken.

Als we naar deze situatie kijken, zou denken in mogelijkheden dan de gelegenheid bieden om deze (werk)relatie in stand te houden?

Ik daag de lezer uit, na het lezen van dit boek, de mogelijkheden te zien en deze vraag positief te beantwoorden.