Lulu Wang

Het Rode Feest

Novelle

Van Lulu Wang zijn verschenen:

Het Lelietheater

Brief Aan Mijn Lezers

Het Tedere Kind

Het Witte Feest

Seringendroom

Het Rode Feest

Bedwelmd

Heldere Maan

Wilde Rozen

Nederland, wo ai ni.

Verkrijgbaar als papieren boek.

Verkrijgbaar als App.

Download hier de Androidversie van Nederland, wo ai ni (€7,99)

Download hier de Appleversie van Nederland, wo ai ni (€7,99)

De appstore van Microsoft 8 volgt.

www.luluwang.nl

NEDERLAND, WO AI NI

Lulu vertelt...

Demofilmpje 

Kortfilm 'Special Offer', gebaseerd op dit boek. 

© 2002, eerste druk, papieren versie, 2012 e-book

ISBN: 978-90-820047-3-1

NUR-code: 301

Redactie: Jan Vanhaelen

Kalligrafie: Fuzeng Wang

Omslagontwerp en omslagbeeld: Ingo Leth

Zetwerk: Yves Blindeman

© Lulu Wang

Uitgeverij Lulu Wang, Lulu Wang Holding B.V.

Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, internet of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en van de uitgever.

voor mijn dierbare vader

De vervlogen jaren zijn net opgetrokken rook

Een

Het dorpje Hertenkamp, onder de rook van Peking, 1943

Zonnebloemen richten in de moestuin

tot het oosten hun bedauwde kruin

De lentezon is bezig zegeningen te strooien

over het landschap, dat wil bloeien en groeien

Alle rivieren snellen oostwaarts naar de zeeën

Maar zullen ze dan terug naar de bron keren?

Nimmer

Als je jong bent en je laaft je niet aan kennis,

zul je op je oude dag baden in droefenis

Anoniem, Han-dynastie (206 v. Chr. — 220 na Chr.)

Rong zat bij moeder op schoot. Hij zag de sterrenhemel deinen op de rimpelloze Haihe-rivier. De houten wielen van de kruiwagen waarin ze zaten, kraakten. Bij elke oneffenheid op de weg hoorde Rong zijn dertienjarige broer Shun, die de wagen voorttrok, zijn adem indammen om zodoende zijn kracht bij elkaar te schrapen. Rong wilde opstaan en uit de wagen springen — dat moeder met haar lotusvoetjes moeilijk kon lopen was nog tot daaraan toe, maar hij was amper vier jaar jonger dan Shun. Wat voor recht had hij door zijn broer te worden 'gedragen'?

Het zilveren maanlicht dat de bajonetten van de Japanse bewakers op de Franse Brug opvingen en terugkaatsten maande Rong zich koest te houden. Als de dag van gisteren herinnerde hij zich hoe de Japanse bezetters een boerin onder handen hadden genomen. Met hun bajonetten prikten ze haar bagage open en prompt vloeide er sneeuwwit tarwemeel uit. Ze krijsten iets in hun wartaal en prikten met dezelfde bajonetten de buik van de boerin open. De darmen liepen uit haar lijf en lieten rode sporen achter op de brug, terwijl ze haar twee verschrikte kindjes naar zich toe graaide en hun ogen met beide handen bedekte. Gelukkig had Shun van de elektricien bij wie hij in de leer was een paar woordjes Japans geleerd en van hem begreep Rong dat de boerin een Japanse wet had overtreden: Chinezen mochten tarwemeel noch rijst eten noch vervoeren — daar hadden alleen Japanse militairen recht op.

Moeder richtte zich op en greep Shun bij de linkermouw. 'Mijn oudste zoon, een nachtpot kan niet worden gebruikt als een koekenpan; een weduwe mag geen tweede man bedienen. Gaaaaiii, dat is makkelijker gezegd dan gedaan! Kijk naar je broertje! Ziet hij eruit als een negenjarige? Met zijn scharminkelige geraamte? Als ik van de honger crepeer, zal er geen haan naar kraaien, maar Rong is een van de twee wortels van de familie Song. Als ook hij doodgaat, zal je vader mij in tweeën zagen zodra ik hem in de yin-wereld ontmoet. Nou ja, ik zal sowieso in tweeën worden gezaagd. Wat wil je als je als vrouw twee meesters moet gehoorzamen...?'

Rong klampte zich aan moeder vast. Vurig hoopte hij dat Shun zijn mond zou opendoen, in de trant van Moeder, het is niet uw schuld dat u gaat hertrouwen. Opa heeft u aan mijn stiefvader gekoppeld en daar heeft u als zijn dochter geen enkele inspraak in. Trouwens, opa bedoelt het goed. Hij kan niet aanzien dat mijn broertje en u op de rand van de afgrond balanceren... Maar nee, Shun zweeg als het graf. Behalve het kabbelen van de rivier en het kraken van de wagenwielen was alleen het snikken van zijn moeder te horen. Rong drukte zijn hoofd tegen moeders ingezonken borsten en likte haar tranen weg.

In de trein van Tianjin naar Peking waren de passagiers als vee op elkaar gestapeld. Rong kroop op de rug van een man die krachttermen rondstrooide, in de hoop zijn ene been dat klem zat recht te zetten. Een andere meneer, een met een bril en een aktetas, schopte met zijn spillebenen naar links en rechts en maakte op die manier plaats voor een jongedame die naar gepelde abrikozen rook. Rong hoorde de geleerde heer mopperen dat iedereen zuidwaarts wilde vluchten wegens de Japanse invasie, maar hij lachte in zijn vuistje: niet iedereen — zijn moeder en hij waren eerder beducht voor de honger en kou dan voor de o-benige, saké-zuipende Japanse duivels.

De kar waarmee moeder en Rong bij het station werden opgehaald was versierd met een rood lint en een rode stoffen bloem. Zelfs de jongeman die de wagen voortduwde had een rode riem om, terwijl hij er voor de rest uitzag als een aardappel die net uit de modder was gegraven. Hij vormde een groot contrast met de betegelde paleizen, de torenhoge portalen en stadsmuren, die Peking tot een sprookjesland omdoopten.

Rong hield zich vast aan de rand van de wagen om te voorkomen dat hij eruit donderde. Ze passeerden statige straten, smalle steegjes, kronkelige hutongs en mysterieuze siheyuans, maar de wagen bleef maar rijden. Waar moesten ze heen? Rong wilde hier uitstappen en komen wonen, in de stad die nog grandiozer was dan die waar hij geboren was. Hij beet op zijn onderlip en zei wijselijk niets. Hij kende zijn plaats. Hij was de zoon van een opiumsnuiver. Zijn moeder was bediende geweest bij Franse, Russische en Engelse families op de concessieterreinen in Tianjin. Zijn broer verdiende zijn dagelijkse pap door het gesnauw en geschop van zijn leermeester — elektricien Gong — te incasseren. Rong moest blij zijn dat hij onderdak kreeg. Waar en hoe — daar had hij niets over in te brengen.

De geasfalteerde weg ging over in een modderpaadje; de rookpluimen van de eethuisjes, kapperszaakjes en slagerijen ebden weg; de geur van aarde, koeienmest en door de zon gekust stro nam het over. Rong spreidde zijn neusvleugels, hij smulde van de groene vrede die hier heerste. Zijn jaren aan een touw gespannen hart zakte terug in zijn borstkas en hij voelde zich vreemd genoeg thuis midden in dit niemandsland.

'Daar komen ze aan!'

Rong tuurde naar voren: goede hemel! Bij de ingang van een dorp zag het zwart van de mensen. Jongetjes en meisjes zigzagden tussen bruine honden, zwarte varkens en bonte hanen, mannen keken hun ogen uit de kassen, vrouwen bedekten hun mond met een pikzwarte zakdoek, maar uit de trillingen in het lapje stof voor hun mond maakte Rong op dat ze daarachter luidkeels met elkaar stonden te kakelen. Moeder kamde met de vingers haar haren glad en rechtte haar rug. Naar haar strak gespannen lippen te oordelen, trachtte ze zich van haar mooiste kant te laten zien.

De kar met inhoud hield halt voor een poort met een stenen leeuwtje aan beide zijden. Er kwam een iel mannetje uit te voorschijn gestapt.

Moeder kruiste haar benen keuriger dan keurig.

Rong knipperde met zijn ogen en onderwierp de boer die voor zijn neus stond aan een nauwgezet onderzoek. De bovenste helft van zijn hoofd was kaal en de onderste helft was omringd door donshaartjes — net een eikeltje met een dopje. De twee spleetoogjes in zijn gelinieerde gezicht sprankelden van gelukzaligheid. Nu realiseerde Rong zich pas dat dit wel eens de bruidegom kon zijn die zijn bruid — Rong's moeder! — welkom kwam heten...

Onder luide toejuichingen van de dorpelingen en forse vuurwerkknallen werd moeder uit de kar geholpen en naar een hutje geleid. Ook Rong moest voor het altaar kowtows maken en op zijn knieën liggen voor een eindeloze rij mannen en vrouwen. 'Dit is je tweede oudste oom Shan,' legde een witharige Rong uit, 'en dit is zijn vrouw — je tante Fen, met haar oudste zoon Fa en haar vier teefjes Pan en San, Linger en Jinger. Zeg, jongens, groet jullie neef uit de stad Tianjin! Is je tong soms door de hond afgebeten?'

Toen Rong zijn hand uitstak begon Jinger subiet te blèren.

Moeder glimlachte met haar lippen op elkaar tegen iedereen, zoals het een kuise bruid betaamt, maar ze vond wel een gaatje in haar drukke bezigheid om in Rong's oren te fluisteren: 'Zie je wel? Je hebt het meisje aan het schrikken gemaakt! Hier op het platteland schudt men elkaar niet de hand. Knik hen gewoon vriendelijk toe, gesnopen?'

De varkensoren en kippenpoten die op het 'bruiloftsbanket' werden geserveerd kenden als specerijen slechts zout en teentjes knoflook, heel anders dan de gerechten zoals opa in Tianjin die bereidde, maar het meel van de gestoomde broodjes smaakte naar de zon en de aarde die het tot rijping hadden gebracht. Rong gooide zijn maagbuidel open — deze avond zou hij voor de verandering met een gevulde buik naar bed gaan. Héééér-lèk!

De volgende ochtend werd Rong gewekt, niet door de hanen, maar door een schreeuwlelijkerd. Hij draaide zich om en ontdekte op de brede gezinskang een opgerold dekentje, waaruit een rozig babygezichtje stak.

Moeder knoopte haar bloes dicht en zei: 'Rong, dit is je zusje Ming. Haar moeder is vorig jaar aan een longontsteking overleden. Wij zullen voortaan voor haar zorgen.'

Hij keek naar de beschimmelde muren van het onbekende kamertje en besefte nu pas ten volle dat de magere boer en zijn moeder, plus hun beider aanhang met ingang van gisteren een heuse familie vormden.

Rook wrong zich via de reten in de deur het huisje binnen. Moeder wipte in één ruk van het bed. Ze snoerde een riem om haar kleren, blies haar loshangende haren uit haar gezicht en stapte in haar stoffen schoenen. Hierna pakte ze een emmer en ging naar buiten. Een poosje later kwam ze hijgend terug op de binnenplaats, met vers water uit de put, dat ze naar haar nieuwe echtgenoot bracht, die gehurkt voor het fornuis in de modderkeuken de ontbijtpap aan het klaarmaken was. Er danste een tikkeltje trots en tederheid op zijn verweerde gezichtshuid en hij begon helemaal te glunderen toen zijn nieuwe vrouw hem zei: Wil je mijn naam door het roet halen? Als je broers en schoonzussen erachter komen dat jij hoogstpersoonlijk voor de kinderen en mij kookt, zullen ze mij tot moes stampen!

'...eh... jij bent toch de bruid? Je hoort drie dagen rust te houden...'

'Ojolai!' Ze gaf de boer een liefkozend klapje op de schouders. 'Rong en ik zullen je voor de rest van ons leven op onze blote knietjes moeten danken dat je ons een dakpan boven het hoofd en een hap van je pap gunt, anders zouden we al lang...'

Stiefvader zwaaide met zijn naar verhouding grote handen. 'Niks daarvan! Dat ik, een modderdomme boer, met een stadsvrouw heb mogen trouwen is een geluk waarvoor de deugd van de afgelopen drie generaties van onze familie Song gespaard heeft…'

Rong aaide ondertussen de schreeuwlelijke baby tot ze er zoet bij lag.

Na het ontbijt verdween stiefvader in een ander deel van de uitgebreide siheyuan. Rong sprong van de gezinskang, waarop hij met zijn ouders had zitten eten, om zijn stiefvader op de voet te volgen, maar moeder beloofde hem een portie billenkoek als hij dat zou durven. Dit voerde zijn nieuwsgierigheid alleen maar op. Hij klom op de scheidingsmuur tussen dit deel van de siheyuan en de rest. Goede genade! Fonteintjes, plantsoenen, paviljoentjes en in zijde geklede madams en juffrouwen. Woonde hij naast een landheer of zoiets? Daar liep zijn stiefvader! Hij hield zijn adem in toen hij deze diep zag buigen voor een vette dame in de vorm van een rolmops.

De rolmops kraaide als een gecastreerde gans: 'Een van de seizoenarbeiders — heet die Hai, Lai of Bai? Weet ik veel! — heeft gisteren zijn pols gebroken. Zoek een vervanger voor hem, anders worden de rijstvelden niet tijdig geploegd.'

Vader keek aan één stuk door naar de grond voor zijn voeten, zoals het een man van zijn stand betaamt. 'Er is al in voorzien, mevrouw. De velden die u bedoelt zijn vorige week al geploegd. In de planning van vandaag staat dat de maïszaadjes kunnen worden gezaaid.'

De gezette vrouw knikte met haar krullenkop. Ze vond geen legitieme aanleiding meer haar bestuurskundige vaardigheden tentoon te spreiden.

Nu liep stiefvader naar de paardenstallen en maakte een praatje met de jongens die de boel aan het schoonmaken waren.

'Rong! Wie heeft je toestemming gegeven op die muur te klimmen? Als de rentmeester van het landgoed je daar ziet, zal hij je benen van je karkas monteren... o nee, dat kan niet, de rentmeester is je eigen stiefvader... Hoe dan ook, kom gauw naar beneden! Je tweede oudste oom Shan is gekomen.'

Er stond een breedgeschouderde boer voor de deur zijn grijzende bokkensikje te strelen. 'Zo, Rongetje. Ik zie het: je kunt goed klimmen. Maar kun je net zo goed lezen en schrijven?'

Het hart van de negenjarige sloeg een slag over: lezen en schrijven? Dat kon die bofkont van een Shun wel. Toen hun echte vader nog geen opium snoof, was er genoeg geld in huis om de oudste zoon naar school te sturen... maar daarna...

Moeder dribbelde op haar lotusvoetjes het hutje in en uit en bood haar zwager een kommetje gekookt water en een gevulde pijp aan, maar hij schudde zijn hoofd. Wij moeten gaan, anders mist de jongen de les van vandaag.'

'Weet u... zeker dat mijn man hiermee akkoord gaat? Het schoolgeld bedraagt een hele zak alfalfa per jaar!'

'Schoonzus, uw man heeft mij gevraagd Rong naar het dorpsschooltje te brengen. Had hij het vanochtend niet zo druk, dan zou hij het zelf hebben gedaan, maar ziet u, het is voorjaar — de ploegtijd is aangebroken.'

Moeder wreef haar gekloofde vingers tegen haar schort en lachte haar gezicht tot een pioenroos met kartelranden: 'Ooo... waaraan hebben mijn zoon en ik het verdiend zo lief te worden behandeld?'

Rong sprong van de muur. Hij stelde zich voor hoe Shun ogen als strohoeden zou opzetten als ze elkaar over een paar jaar zouden weerzien, en hij een bladzijde vol karakters kon pennen.

Onderweg wees oom hem onder rieten matten verscholen gierputten, sloten waar dode katten en honden in ronddreven en waterputten zonder deksels. 'Onthoud de route, mijn kind. Mijd al die linke kuilen — je ziet ze bijna niet. Je oom kan je niet elke dag naar school brengen.'

Rong knikte. 'Jap!' En hij dartelde weer voort.

'Daar wonen je tante Fen, ik, je neef en je vier nichten.'

Rong volgde ooms vinger en keek naar een siheyuian van stro en modder.

'Lach ons niet uit, mijn jongen. Al is ons huisje niet van baksteen, het is dan toch tenminste van onszelf.'

Rong knipperde met zijn ogen.

Wist je dat niet? Jullie slapen in een voormalig gereedschapshok van landheer Meng — zelfs de spaden en hooivorken van de rijkaard genoten een bakstenen onderdak. Waarom je vader die luxewoning kreeg toebedeeld? Omdat hij het hebben en houden voor Meng beheert terwijl meneertje het stadsleven met zijn twee bijslaapjes in Peking viert.'

Rong knikte half begrijpend.

'Wacht maar, er komt een dag dat je vader uit het gereedschapshok verdreven wordt. Ik ken Meng langer dan vandaag. Als hij je nodig heeft, streelt hij je langs de groeirichting van je vacht; als hij je overbodig acht, overgiet hij je met de inhoud van zijn nachtpot.'

Rong fronste zijn wenkbrauwen.

'Geloof je me niet? Neem je vader maar als voorbeeld. Hij is eerlijker dan de rotsblokken in de rivier aan de westkant van ons dorp. Heeft hij één graantje uit Meng's schuur gejat, in al de jaren dat hij hem voor Meng beheerde? In plaats van hem te matsen, perst Meng je vader het laatste druppeltje merg uit de beenderen. Hij verpacht hem jaarlijks twee mu landbouwveld, tegen een hogere huurprijs dan die hij van een gewone dorpeling vraagt. Louter en alleen omdat je vader nooit "nee" tegen Meng durft te zeggen.'

Rong slikte een teug spuug door de keel.

'Hoe dan ook, nu weet je waar je oom en tante wonen. Kom bij ons langs wanneer je maar wilt. Als de dorpsetters je pesten — per slot van rekening ben je de zoon van een hertrouwde vrouw: een "reden" om meppen uit te delen — ren dan als de bliksem naar mijn huis. Je oudste neef Fa heeft zúlke dikke vuisten! Hij zal die pestkoppen voor je indeuken.'

Bij een vervallen Guandi Tempel stond oom stil. Hij trok Rong naar zich toe en wees. 'Die linkerzijkamer is dus je schooltje.'

Ze betraden de hoofdkamer en maakten drie kowtows voor het houten Guandi-beeld, dat zo oud was dat het zijn beide oren en vier van de tien vingers verloren had. Spinnenwebben zeefden het zonlicht tot streepjes, en bij elke stap die Rong in de richting van de zijkamer zette, laaide er een stofwolk op. Een twintigtal kinderkopjes gluurde naar hem vanachter de half geopende deur, terwijl een man van middelbare leeftijd hem van top tot teen opnam.

Rong stak zijn duim in z'n mond en keek geamuseerd naar het lange gewaad dat deze meneer droeg. Het was blijkbaar zo vaak gewassen dat het eerder grauwwit dan bamboeblauw was — de vermoedelijk oorspronkelijke kleur. Daar waar de punt van zijn buikje  zat was het gewaad extra wit, of leek dat maar zo?

Oom duwde Rong naar voren. 'Waar wacht je op? Kniel voor meester Sun! Nóg dieper! Eh... zo is het beter.'

Sun aaide zijn nieuwe leerling over het hoofd. 'Hoe heet je?'

Oom zei gehaast: 'Zijn ouders waren te arm om hem naar school te sturen. Daarom heeft hij geen leraar gekend die hem een officiële naam kon geven. Zijn melknaam is Rong.'

'Mmm, "Rong" — "welvaart", geen gekke naam. Laat mij eens nadenken. Wat vindt u van "Zengrong" — "toenemende welvaart"?'

Oom lachte van oor tot oor. 'Alleen een geleerde kan zo'n deftige naam bedenken. Wat ik ervan vind? Gewéldig, natuurlijk.'

De jongen stampte met zijn voeten. 'Oom, oom, als ik "Zengrong" zou heten, moet mijn broer toch de naam "Zengshun" krijgen? Zo heet hij dus niet.'

'Hou je snavel!' Oom sleepte Rong bij het rechteroor naar de meester. 'Ik draag mijn neefje aan u over. Als hij u niet gehoorzaamt, stomp hem de stoute pens uit zijn karkas. Al ben ik een ongeletterde boer, ik ken het gezegde: een kind groeit niet als hij geen trappen onder z'n kont krijgt; een pupil leert niet als hij geen oorvijgen ontvangt als hulpmiddel.'

De meester bevrijdde Rong's oor van ooms nijptang van een hand en nam hem mee naar het leslokaal.

Hij mocht op een boomstronk zitten die als stoel dienst deed. Voorlopig moest hij een leerboek met een buurmeisje delen. Het lag geopend op een ongeschuurde plank tussen hen in. De leraar zwaaide met zijn hoofd en draaide met zijn achterwerk, precies volgens het ritme van de zin die hij voorlas, en de klas herhaalde wat ze had gehoord, woord voor woord, met de juiste tonen erbij. Rong begreep dat het hier ging om een les Chinese literatuur, maar daar bleef het ook bij, want van de tekst snapte hij niets.

Na school keek hij zijn buurmeisje verlegen aan. Kon hij het zich permitteren haar te vragen of hij het leerboek voor een middagje mocht lenen?

'Neem het maar mee,' zei ze nadat ze had ingezien waarom hij haar zonder met z'n ogen te knipperen had 'bestudeerd'. 'Neem maar mee. Ik heb het toch niet nodig — ik ken het uit mijn hoofd.'

Rong bloosde tot aan de wortel van zijn nek. 'Ik... ik vind je erg knap. Hoe doe... je dat? Zo'n lang artikel analyseren en van buiten kennen?'

Ze verhief haar stem: 'Ana-wátte?'

Hij barstte in lachen uit. 'Ik bedoelde te zeggen dat je de tekst hebt onderzocht en de ingewikkelde ideeën die ermee worden uitgedrukt begrepen hebt.'

Haar stem klonk nu ontspannen. 'Waarom denk je dat?'

'Je zei zelf dat je de tekst uit het hoofd hebt geleerd.'

Het meisje giechelde. 'Maar ik heb niet gezegd dat ik er een woord van snap!'

Rong leunde achterover tegen een van de 'stoelen'. 'Hoe... hoe bedoel je?'

'Onze meester zegt altijd: jong geleerd, oud begrepen.'

Nu voelde hij zich opeens een stuk minder minderwaardig.

Toen hij weer thuis was waggelde moeder op haar puntjesvoetjes achter hem aan. 'En? Hoe bevalt de school je?'

Hij durfde haar niet de waarheid te vertellen, maar nam zich voor het artikel net zo lang te bestuderen tot hij elk woord snapte.

De leraar moffelde zijn zoete verbazing achter zijn bril weg toen Rong hem de volgende dag kwam vragen wat al die moeilijke karakters in de tekst betekenden. Hij schonk zichzelf een beker thee in en liet de jongen naast hem op een kruk zitten. Een voor een legde hij de woordcombinaties aan het leergierige jochie uit de stad Tianjin uit.

***

De maïszaadjes die Meng's seizoenarbeiders onder stiefvaders leiding in de grond hadden gestoken werden manshoge planten, met hier en daar blonde korven van beloofde oogstvreugde. Na vier maanden vlijtigheid kon Rong het bewuste artikel feilloos van klassiek Chinees in normale mensentaal vertalen. Elke namiddag, als zijn zusje Ming haar dutje deed en het in huis stil was, zette Rong een stukje van de tekst in begrijpelijk Chinees op papier.

Tempelwijsheid (I)

Meer diploma's dan toiletpapier

Heel lang geleden, toen de boeren nog de schaduw van de wilgen langs het landweggetje moesten raadplegen om vast te stellen of het tijd was huiswaarts te keren voor hun middagpap, en de boerinnen hun kinderen achter het behang plakten als die het waagden met meer dan twee woorden de vragen van hun ouders te beantwoorden, sproeide een grote filosoof zijn geleerde spuug als regen in het rond. Niemand wist wat zijn geboortenaam was, want van de linkeroever van de Gele Rivier tot aan de rechter stond hij bekend als de enige wettige achterkleinzoon van K'ung Fu-tse. Of hij werkelijk een bloedverwant van de illustere filosoof was kon geen levende ziel achterhalen. Het enige wat men wist was dat zoonlief zijn pa de luttele keren dat die hem opzocht aan de Academie van Wetenschappen, door de keukendeur liet binnensluipen en roefroef weer uitzwaaide in de achtertuin — een opmerkelijke wijze van ontvangst van de enige zoon van de halfgod, nietwaar?

Hoe het ook zij, K'ung Fu-tse III beschikte over meer diploma's dan toiletpapier. Hij was afgestudeerd in geneeskunde, wiskunde, natuurkunde, scheikunde, geschiedenis, politicologie, literatuur en — niet in de laatste plaats — wijsbegeerte. Je kon hem in een hoek zetten en bevelen: 'Som alle botten op van het menselijk lichaam, alle veldheren sinds de eerste keizer Qinshi Huangdi en alle algebraïsche formules!' en geheid, de onberispelijke, volledige antwoorden rolden uit zijn keel als rijpe mango's van de corresponderende boom. Van heinde en verre kwamen de leerlingen naar zijn school — ze hingen aan zijn lippen en vertikten het ervan af te donderen.

Aren hingen laag boven de grond, vruchten deden de boomtakken doorbuigen en het groene gewas werd goudgeel gebakken in de zon — de naderende herfst lachte de boeren toe.

Stiefvader sliep zowat niet meer. Elke ochtend verliet hij het huis voordat de zon zich boven de horizon liet zien en elke avond stond hij tot in het holst van de nacht het kaf van het koren te scheiden. Moeder bond de kleine Ming op haar rug en zwenkte op haar voetjes tussen de velden en het gezinsfornuis. Ze bracht haar man zijn natje en droogje en hielp hem met alles waar ze toe in staat was. Weken achter elkaar hielden ze het op die manier vol. Toch zagen ze er allesbehalve moe uit...

Hoe overdadig vader ook zwoegde en zweette, hij bleef het enige liedje dat hij kende hummen: 'Het kleine vrouwtje zit op het dak het huis te stoffen...' Zelfs Ming staakte tijdelijk haar schreeuwlelijke praktijk en speelde braaf met haar tenen.

Moeder tikte Rong ook niet meer op de vingers als hij tijdens het avondmaal een tweede gestoomd maïsbroodje nam. En wat voor broodje! Geuriger dan de zoetste appelbloesem... zulk vers meel had de stadsjongen nog nooit geproefd!

Bruine aarde, miljoenen zaden, maandenlang ploegen, wieden, water geven, het gewas tegen ongedierte en kraaien beschermen, wekenlang oogsten en het graan van kaf ontdoen... En dan eindelijk stonden er acht vaten maïskorrels, rijst, tarwemeel en bonen op de binnenplaats van het huisje. Vader zoog luidruchtig aan zijn tabakspijp, moeder verborg haar breed lachende mond achter haar gerafelde schort, Ming kroop tussen de manden door en kakelde als een kip die net een ei had gelegd, en Rong wreef zich in de handen — het schoolgeld voor het komende jaar was verzekerd. O, wat hield hij van literatuur! Was moeder niet met stiefvader getrouwd, dan had hij nooit geweten dat er een K'ung Fu-tse had bestaan. Die mafkees!

Er werd op de deur getimmerd en voordat Rong's ouders konden reageren, stormden er twee mannen in zwarte kledij het huis binnen. Zonder iets te zeggen sleepten ze vier overvolle vaten met zich mee.

Moeder legde Ming op de grond en maakte kowtows voor de heren, maar vader trok haar terug: 'Wees stil, anders wordt meneer Meng kwaad en verpacht hij ons volgend jaar geen veld meer.'

'Noem je dat verpáchten?! Dit is je reinste roofmoord!'

Vader gebaarde Rong zijn moeders mond met een vaatdoek dicht te stoppen en fluisterde nogmaals in haar oren: 'Zo was de afspraak: vijftig procent van de oogst wordt als huur aan de landheer betaald.'

Ditmaal liet moeder zichzelf ook op de grond zakken. Ze schreide de kippen steriel en de teven een miskraam.

De volgende ochtend kamde moeder haar haren glad met een stuk afgebroken kam. Ook zij humde nu het liedje 'Het kleine vrouwtje zit op het dak het huis te stoffen.' Haar verdrietbuien van gisteren waren spoorloos weggewaaid door het Midherfstfeest dat in de lucht hing. Na het ontbijt vulde ze de koekenpan met groene bonen, rijst, maïs, pinda's, rode dadels, walnoten, sesamzaad en watermeloenpitten. Rong voer in haar kielzog en stelde zich in geuren en kleuren voor hoe de achtschattenpap straks in zijn mondholte zou smelten...

Terwijl de lekkernij op het fornuis pruttelde klom moeder langs een ladder naar het platte dak van hun hutje, waar ze gepekelde baktjoi en sperziebonen uitspreidde. Toen ze weer was afgedaald, moest Rong haar helpen de knollen knoflook te vlechten en aan de deurpost te hangen. Daarna werd er aan de hoofdzaak gewerkt: het maken van de huangjiang-saus. Eerst werden sojabonen in een wok halfzacht gekookt. Vervolgens werden ze op een rieten mat in de schroeiende zon gelegd. Zodra ze kurkdroog waren, gingen ze een terracotta pot in, met een natte handdoek erbovenop. Na een week groeiden er dan groene en blauwe schimmelhaartjes uit. Moeder strooide er een handvol zout op en de pot werd opnieuw hermetisch afgesloten. Na nog een week werden ze weer te zonnen gelegd. Dit proces diende tot in hartje winter te worden herhaald. Dan zouden de bonen gegist zijn en omgezet in een gladde bruine saus. Je kon de saus op een gestoomd broodje smeren, er gerechten mee bereiden of tofu in marineren, alles was mogelijk met de wondersaus.

De najaarszon nam af in viriliteit, terwijl de hemelkoepel toenam in helderheid. Rong kon nu dwars door de wolken in het blauwe paradijs erachter kijken.

Opeens was iedereen jarig of vijftig jaar getrouwd. Er werd gezongen en gedanst, gedronken en gedineerd. Vooral de vijfenzestigste verjaardag van oom Shan zou in Rong's geheugen worden gegrift. Tante Fen en de nichtjes Pan en San zouden aan vier handen per persoon nog niet genoeg hebben gehad. Ze schoten als kogels tussen de keuken en de woonkamer heen en weer en serveerden de gasten perziken — het symbool van een lang leven.

Oom Shan zag er vandaag niet als oom uit — er zaten geen scheuren in zijn broekspijpen en zijn gezicht was ditmaal gevrijwaard van moddervlekken. Zelfs de tien haartjes van zijn bokkensikje wezen voor de verandering in één en dezelfde richting. Hij stond voor de tafel en nam de cadeautjes van de bezoekers in ontvangst.

Wijnkruiken werden van onder de kang te voorschijn gehaald, in alle hoeken en gaten van het huis hing de geur van gedroogde osmanthusbloesem, die eropuit was de verrukkelijke pia's nog onweerstaanbaarder te stemmen. Rong en zijn neefjes en nichtjes omsingelden het fornuis. Wanneer-mogen-wij-eten-wanneer-mogen-wij-eten-wanneer...' vroegen ze in koor.

Oom Shan grijnsde zijn breedste glimlach. Niet zozeer vanwege de spoedig te ontketenen braspartij maar vanwege het mooiste cadeau waar hij ooit van had durven dromen. Midden op de binnenplaats, met zorg neergezet op een viertal knikken, stond zijn hartenwens, kunstzinnig afgewerkt in koperbruin, met alles erop en eraan: zijn éigen doodskist! De jarige streelde het versgezaagde eikenhout waaruit zijn juweel was vervaardigd en zei tegen zijn zoon Fa: 'Ga maar eens kijken in de zijkamer van buurman Luo, en vergelijk deze maar eens met de zijne! Een verschil van hemel en aarde! Die kinderen van hem hebben hem afgescheept met een exemplaar van dennenhout, en dat op zijn vijfenzéventigste verjaardag!' Hij klopte tegen de wand van zijn pronkstuk. 'Hoor eens hoe vast dit hout klinkt! De wormen zullen er een hele klus aan hebben mijn lijk kaal te kluiven...!'

Tante keek haar zoon en vier dochters trots aan, die al die jaren hadden gespaard om hun vader met dit geschenk te vereren.

'Fa zijn moeder,' zei de trotse bezitter, 'haal even de ladder uit de schuur. Ik ben benieuwd of de binnenkant comfortabel ligt.'

Rong stond op zijn tenen om zijn oom in de kist te kunnen zien verdwijnen.

De grijsaard schaterde als een peuter zo blij: 'Mmmm, de voering is precies goed! Vederzacht, en toch zakt ze niet door!'

Rong bewonderde de rode zijden voering, die glansde en rimpelde onder ooms ledematen, en jengelde: 'Oom, ik ook, ik wil er ook in!'

Alle omstanders, de kandidaat-inhoud van de kist incluis, schoten in een bulderlach. 'Haha! Rongetje, je bent nog maar negen! Jouw tijd komt nog, heus, wees maar niet bang. Niet zo ongedurig...'

Rong stak zijn duim in z'n mond. Hij was ervan overtuigd dat de dood iets heerlijk zachts en begerenswaardigs moest zijn...

De volgende dag werden er geen delicatessen bereid of jubilea gevierd. Rong opende zijn schrijfblok en vertaalde een nieuw stuk uit de lange prozatekst.

Tempelwijsheid (II)

Het was dus levendig voorstelbaar dat de grote geleerde K'ung Fu-tse III oranje van nijd werd toen hij via via te horen kreeg dat er ergens in een krakkemikkig tempeltje in het Wutai-gebergte een of andere kale kikker leefde die de wijsheid in pacht had (het was een boeddhistische monnik, en mensen van zijn soort lieten zich nu eenmaal tot op de huid kaalscheren). Oké, de bewuste kikker had dan wel nooit beweerd de wijsheid in pacht te hebben, maar desalniettemin achtte de wijsgeer de kale een concurrent — en concurrenten dienen te worden weggeconcurreerd.

Makkelijker gezegd dan gedaan. Van links en rechts bereikten de filosoof de ongelooflijkste verhalen over de maffe kwaker — veelal, zo niet uitsluitend verteld door vrouwelijke dorpelingen! Zo vernam hij hoe tientallen 'pitloze meloenen' — zoals onvruchtbare boerinnen in de volksmond heetten — na het wisselen van enkele woorden met de extreem gekapte monnik zwanger werden...! En niet één keer, nee, de bewuste dames werden meermalen zwanger na zo'n zogenaamd 'gesprek'...

'A-há!' K'ung Fu-tse III blies zijn rattensnor omhoog.

'De kale lapt zijn geloofsregels aan zijn laars!' De monnik had ongetwijfeld met voornoemde dames 'de zaken tussen regen en wolken' bedreven...

Oom Shan was niet alleen jarig geweest, hij had ook gelijk gekregen. Drie weken na het Midherfstfeest veegde Meng inderdaad Rong's stiefvader uit het gereedschapshok: precies zoals oom had voorspeld, had de landheer geen rentmeester meer nodig en weg moest zijn oude, trouwe bediende. Alleen Boeddha wist waarom Meng plotseling in zijn eentje van Peking naar het dorp was teruggekeerd. Waar hij zijn twee Pekingse concubines naar toe had weggebonjourd, behoorde ook tot de exclusieve kennis van de Alziende Boeddha...

Toen oom Shan en neef Fa met hun ezel Rong's familie kwamen helpen verhuizen, meed oom alle mogelijke oogcontact met zijn vierde jongste broer — Rong's stiefvader. Rong wilde zeggen dat het niet oom Shan's schuld was dat de landheer vader als een oude slof had weggesmeten, maar zowel hij als oom wist dat een onheilzame voorspelling verkeerd was, hoe juist ze achteraf ook bleek te zijn.