LULU WANG

BEDWELMD

Van Lulu Wang zijn verschenen:

Het Lelietheater

Brief Aan Mijn Lezers

Het Tedere Kind

Het Witte Feest

Seringendroom

Het Rode Feest

Bedwelmd

Heldere Maan

Wilde Rozen

Nederland, wo ai ni.

Verkrijgbaar als papieren boek.

Verkrijgbaar als App.

Download hier de Androidversie van Nederland, wo ai ni (€7,99)

Download hier de Appleversie van Nederland, wo ai ni (€7,99)

De appstore van Microsoft 8 volgt.

www.luluwang.nl

NEDERLAND, WO AI NI

Lulu vertelt...

Demofilmpje 

Kortfilm 'Special Offer', gebaseerd op dit boek. 

Aan Will en Margriet

© 2004, eerste druk, papieren versie, 2012 e-book

ISBN: 978-90-820047-6-2

NUR-code: 301

Redactie: Jan Vanhaelen

Kalligrafie: Fuzeng Wang

Omslagontwerp en omslagbeeld: Ingo Leth

Zetwerk: Yves Blindeman

© Lulu Wang

Uitgeverij Lulu Wang, Lulu Wang Holding B.V.

Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, internet of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en van de uitgever.

Noot van de auteur

De in dit boek ten tonele gebrachte personages en gebeurtenissen zijn, op enkele na, louter fictief.

De vertaling van de geciteerde Chinese poëzie is van mijn hand.

De j van Jelai wordt op dezelfde manier uitgesproken als de j van Jan.

De hoofdstad van de Volksrepubliek China wordt tegenwoordig aangeduid als Beijing, voor bestaande termen echter zoals ‘de Universiteit van Peking’ en ‘de Peking Opera’ heb ik de oude spelling gehanteerd.

Xiangwu

Mist van geuren

CHRIS

Al tien jaar woon en werk ik in China. Intussen ben ik getrouwd met Jelai en samen hebben we drie kanjers van kinderen. Volgens mijn moeder lach ik vandaag de dag te pas en te onpas, net een Chinees. Persoonlijk vind ik mezelf Haagser dan mijn broer, wiens avontuurlijkste reis naar Tenerife was. Mijn vader vraagt me wel eens wat het is dat mij in Beijing doet blijven steken. Ik zeg dan: de luxe waarin mijn gezin zich wentelt. Hier kan mijn zus, een yup met een grachtenpand, hartje Amsterdam, van haar leven niet aan tippen. Nu serieus. Wat mij hier het meest aantrekt is ook waar ik het meest van gruwel: alles wat ogenschijnlijk eenvoudig is, kan zich ontpoppen tot een totale verschrikking of verrassing. Als ik mij er niet door van mijn stuk laat brengen, liggen de kansen voor het oprapen. Dit geldt niet alleen voor ondernemerschap. Neem nou mijn vrouw. Als ik haar vraag waar ik mijn sokken kan vinden, komt ze met een geschiedenisverhaal. In mijn nuchtere Hollandse ogen is dat op zijn minst ongebruikelijk, maar, als ik er goed naar luister, verandert dat geklets in het antwoord waar ik op heb zitten wachten. Vanaf de dag dat ik haar leerde kennen, tien jaar geleden, is onze relatie in de ban van de sprookjes die ze tussen neus en lippen door vertelt. Achteraf gezien heeft elk ervan voor de nodige mazzel of ellende gezorgd. Als ik toen had geweten dat het geen prietpraatjes waren, maar voorlopers van een zegen of vloek, zou ik beter bij de les zijn gebleven…

Het moment dat ik mijn eerste stap zet in de slurf, richting aankomsthal van de luchthaven van Beijing, waan ik me in een sauna. Ik zweet me een ongeluk. Spijt heb ik, als haren op mijn hoofd, dat ik in mijn enthousiasme heb besloten in één moeite door te treinen naar Qingdao. Een nachtje slapen in een hoofdstedelijk hotel – voorstel van mijn collega Verboon – bleek een geslaagder idee. Nu kan ik een heerlijke douche voordat ik me aan de lange treinreis – twaalf uur – waag wel op mijn buik schrijven. Tijdens de eindeloze gang naar de douanecontrole geef ik mijn ogen flink de kost. In Den Haag, waar ik ben geboren en getogen, zou het bij niemand opkomen mij te vragen: ‘En, is het koud daarboven?’, maar hier ben ik een lantaarnpaal. Als ik me wil oriënteren, is het een voordeel – een overzicht krijgen van dit hele gebouw is zo gepiept. Een kwestie van één oogopslag. Waar ik ook kijk, overal zie ik op schouderhoogte zwartharige, geelhuidige minimensjes. Die geen druppel zweten en mij met dribbelpasjes voorbijstreven. Behangen, links, rechts en overdwars, met zakken en tassen, net versierde kerstbomen. Zelfs nu ik me op Chinese bodem begeef, geloof ik nog steeds niet dat het waar is. Pas drie maanden geleden ben ik afgestudeerd, hoofdvak economie, bijvak Chinees, Universiteit Leiden. En amper een week later werd ik uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek in Groningen. Afgenomen door de eigenaar van een textielfabriek, de heer Kraan. Tien dagen later vond het vervolggesprek plaats, waarna mij een jaarcontract werd aangeboden. Ik had nauwelijks drie weken meegelopen op de afdeling im- en export, of ik werd hiernaartoe gestuurd. Dit is mijn eerste opdracht. Bemiddelen in een geschil tussen Eric Verboon en Fugui Zhang. Beiden directeur van een joint venture in Qingdao, waar Kraan veertig procent aandelen in heeft. Deze firma maakt confectiekleding naar de modellen die Kraan aanlevert en vervolgens in Europa, met name in de Benelux, afzet. Verboon vertegenwoordigt het belang van de Nederlandse partner en Zhang dat van de Chinese. Volgens Verboon probeert Zhang onder de winstdeling van vorig jaar uit te komen. Zhang wil dat geld gebruiken om het productievermogen te verdubbelen, terwijl de markt voor confectie momenteel verzadigd is. De leverancier van de naaimachines en andere apparatuur die Zhang wil bestellen is een volle neef van zijn vrouw. Verboon beticht Zhang van het doorsluizen van bedrijfskapitaal naar zijn familie en Zhang beschuldigt op zijn beurt Verboon van kortetermijndenken. Mijn taak is ervoor te zorgen dat Kraan zijn geld ziet. Het hoe moet ik zelf uitzoeken. Om zijn vertrouwen in mij, een volstrekt groentje, niet te beschamen, wilde ik regelrecht afreizen naar Qingdao. Hoe eerder ik het probleem oplos, hoe beter.

‘Chris, hier!’ Een roodharige slungel steekt zijn arm omhoog. Onder zijn oksel staan drommen Chinezen te zwaaien en te springen. Het is een verademing iemand in de ogen te kunnen kijken, zonder te bukken, bedoel ik.

‘Dat was een makkie.’ Hij pakt de koffer uit mijn hand, ondanks mijn ‘Het hoeft écht niet!’, draait zich om en knipoogt. ‘Jou pluk ik nog uit een hooiberg.’

Ik hijg en benijd hem om zijn kurkdroge T-shirt – heeft hij wel zweetklieren? Nieuwsgierig vraag ik: ‘Hoezo?’

‘Wie draagt hier nou een overhemd en een stropdas? Zelfs de shengzhang, zeg maar de commissaris van de koningin, van de provincie Shangdong bijvoorbeeld, draagt een poloshirt als hij een internationaal verdrag moet tekenen.’

Ik maak mijn bovenste knoopje los: ‘Inderdaad niet te harden. Zou me niets verbazen als we straks door een regenbui worden overvallen.’

Eric staart mij aan met koeienogen – een ware attractie tussen de spleetjes hier!

‘Kijk hoe bewolkt het is,’ wijs ik naar de lucht.

Hij rekt zijn hals en kraait – is dit zijn manier van lachen? ‘Chris, wat je ziet is het werk van uitlaatgassen en half verbrande steenkool. Welkom in de wereld van smog.’

‘Dit is dus het Plein van de Hemelse Vrede.’

Ik volg Erics vinger en zie alleen een zwarte zee van Chinese hoofden: ‘Wat wordt er gevierd?’

‘Wat denk je?’

Ik houd mijn mond. Stel je voor dat ik de plank missla met mijn antwoord. ‘Een doodgewone dag, Chris.’ De rossige vacht op Erics blote arm, waarmee hij het dak van de taxi op zijn plaats houdt, gaat liggen en staat weer op. Afhankelijk van de windrichting die langs onze wagen scheert. Het gerinkel van fietsbellen en getoeter van automobilisten stroomt via het open raam naar mij toe.

‘Wat vind je van deze straat?’

‘Breed.’ Aan deze constatering mankeert tenminste niets.

‘Mis. Je moet zeggen: “Lang.”’

Ik begin een hekel te krijgen aan die betweter.

‘Weet je hoe lang?’

‘Zolang is zijn broer.’

‘Geen flauwekul, Chris: vijftig kilometer.’

De achterbank waarop ik zit verandert in een speldenkussen. Nog nooit heb ik me zo groot gevoeld als hier – met al die Chineesjes, maar ook nergens zo klein – dit is pas majestueus.

Vanaf de straat voor Beijing Centraal tot aan de loketten in de hal staan rijen bagage. Daarop leunen, liggen en hurken mannen en vrouwen, oudjes en kinderen die, bij nader inzien, blijken te slapen. Ongeacht de onmogelijke houdingen die ze tussen hun zakken en tassen hebben aangenomen. Ze snurken gewoon door. Oefening baart kunst, zou je zeggen.

‘Kijk, dat bedoel ik.’ Eric wijst naar de massa wachtenden. ‘Toen je mij eergisteren belde vanuit Groningen, wilde je niet hebben dat ik naar Beijing zou komen om je op te halen. Acht jij jezelf in staat om, net als zij, hier de nacht door te brengen voor een kaartje?’

Ik zwijg en volg hem. Nu al verheug ik me op de dag dat ik hem een poepje kan laten ruiken. Had je moeten horen hoe hij ‘centraal’ in het Chinees zei tegen die taxichauffeur. Als je dat Swahili noemt, zou niemand raar opkijken. Hij spreekt de taal weliswaar vloeiend – dat mag ook wel, volgens Kraan is dit al het derde jaar dat hij in China zit –, maar met een onmiskenbare Friese tongval. Mooi is anders.

Hij elleboogt zich een weg naar het enige loket waar geen kip voor staat. Alleen voor internationale vrienden luidt de tweetalige tekst – Engels en Chinees – op het bord erboven. Hij verdeelt zijn bankbiljetten in twee gelijke stapels. De ene schuift hij de kaartverkoopster stiekem toe en de andere legt hij met een weids gebaar op de balie. De vrouw werpt Eric een samenzweerderige blik toe, waarna ze op haar vinger spuugt. Luid en duidelijk telt ze het officiële bedrag uit voor het openbaar vervoer.

Eenmaal geïnstalleerd in onze coupé steekt Eric een sigaret op – vragen of ik daar bezwaar tegen heb doet hij niet. Een vrouwtje in uniform sleurt een ketel naar binnen die even groot is als zij en twee keer ronder.

‘Ahá,’ Eric graait meteen in zijn tas. Een jampotje in een hoesje van gebreide plastic draden wordt eruit gevist. De conductrice richt van meters ver de tuit van de ketel op Erics hand. In de lucht ontstaat een boog stomend water, die keurig eindigt in zijn ‘beker’. Hij schuift het ding mijn kant op: ‘Jij hebt natuurlijk niets te vullen. Weet je wat, wij drinken dit samen.’

Ik lik mijn droge lippen af en bedank hem voor de eer.

Hij kraait weer hartelijk: ‘Niet om het een of ander, maar als ik jou was, zou ik mij neerleggen bij de gewoonten van dit land. Met een beschaving van vijfduizend jaar mag je aannemen dat ze weten wat ze doen.’

Het water in zijn jampot wordt zienderogen geler. Eric biedt het mij nogmaals aan. Moet je die groeven om dat drinkding zien, bruin van de thee - aanslag. De moed zakt mij in de schoenen.

Eric slurpt zijn vocht op en komt terzake. In de paar minuten voordat de trein zich gereed puft, is het hem gelukt de problematiek rondom de joint venture, zijns inziens, in kaart te brengen. Eric kijkt mij hoofdschuddend aan terwijl ik de hele coupé op zijn kop zet.

‘Dat heb ik vaak genoeg geprobeerd, maar de Peking Opera wordt centraal uitgezonden. Je kunt hem niet uitzetten.’

‘Word jij niet gestoord van dat kattengejank?’

Hij leunt achterover: ‘Ik heb mezelf getraind van dat gemiauw te genieten. Al is dat geen succes te noemen, zuur maakt het mijn leven niet meer.’

Ik tuur naar buiten, in de hoop mij te onttrekken aan het gezaag uit de luidsprekers. De Gele Rivier kolkt, woelt de aarde om en sleept hem met zich mee. Het is eerder een grenzeloze lava van modder dan een horizon van water. Hij gromt en dat voel ik tot in mijn botten.

Gewend aan groene weiden met bonte koeien en vuilwitte schapen, doen mijn ogen pijn door de blote velden die voorbijrazen. Zwarte varkens en gevlekte kippen kuieren op de bruine oppervlakten en wroeten in vuilnishopen.

Eric wijst naar buiten: ‘Berg Tai.’

Immense rotspartijen met in de spleten gekromde dennenbomen torenen in de lucht. Aan de top kun je de sterren aanraken, dwaal ik af. Ik schud mijn brein op scherp: sinds wanneer ben ik poëtisch?

Het valse gezang wordt gevolgd door iets wat doet vermoeden dat het om een marslied gaat. Er wordt door de muziek heen gepraat. Qingdao Centraal wordt aangekondigd. Eric drinkt zijn beker leeg en stopt hem in de tas. Ik rits mijn koffer dicht en kijk uit het raam. Om de paar meter staan jonge meisjes in uniform te salueren. Een man met een rode vlag in de hand is, aan zijn opgebolde wangen te zien, aan het fluiten. Wij hebben onze voeten amper op het perron gezet of een horde mannetjes valt ons aan. Ze pakken ons de koffer uit de hand en sleuren ons naar hun riksja’s. Ik verzet me, maar Eric gebaart mij dat te laten. Voordat ik het weet, ligt de troep met elkaar in de clinch. Iedereen wil ons als klant claimen en dat wordt vechten. Terwijl ze in hun handpalm spugen en schuttingtaal uitslaan, wordt de knokpartij op temperatuur gebracht. Eric stoot mij aan, wij pakken onze biezen en smeren ’m. In de taxi zie ik een riksjamannetje dat een blanke dame heeft gestrikt. Zijn spillebenen zijn dunner dan haar polsen, maar hij zigzagt pijlsnel door de mensenhaag, zonder een zweetdruppel in zijn nek. Zij daarentegen stoomt als een locomotief en wappert met een waaier die ze zeker van een straatventer heeft gekocht. Met kalligrafie aan de ene kant en platborstig Chinees schoon aan de andere.

Voor de ingang van het hotel geeft Eric mijn bagage aan een bediende:

‘Mijn taak zit erop. Ik wil je onafhankelijke onderzoek niet beinvloeden. Vanaf nu ben je alleen op de wereld.’

Ik wil iets zeggen, maar houd mij in.

Hij wordt opeens persoonlijk: ‘Het zal je heus meevallen. Toen ik hier voor het eerst kwam…’

‘Ik red me wel.’

‘Hoor je mij zeggen van niet? Kha…’ Hij kraait voor de derde keer, alleen ditmaal kort.

De iele bediende sjouwt in rappe pas mijn loodzware bagage naar de lift. Ik blijf bij de ingang plakken: ‘Eric,’ – de eerste keer dat ik hem bij zijn naam noem – ‘mijn planning is als volgt: binnen drie dagen met Zhang onderhandeld én binnen een week de winstdeling afgerond hebben. Zodra dit voor elkaar is en voordat ik naar Anhui vertrek voor een marktonderzoek – onze baas wil daar ook een joint venture opzetten – gaan we erop uit. Naar Berg Tai, misschien?’

Hij antwoordt, met zijn ogen gericht op de ventweg: ‘We zien wel.’

Ik draaf, met doucheschuim in mijn voetsporen, naar de telefoon. Da’s snel, denk ik bij mezelf. In zangerig Engels stelt een zekere Liu zich voor. Hij is de tolk van Zhang en nodigt mij namens zijn baas uit voor een diner.

‘Wanneer?’

‘Wij wachten al in de hal.’

Zo efficiënt hoeft nou ook weer niet.

Zhang kan zo model staan voor de Lachende Boeddha. Hij waggelt zijn blubberbuik achterna. Van verre roept hij al: ‘Ni-hao, ni-hao!’

Ik buig zoals het een Chinees betaamt: ‘Aangenaam kennis met u te maken.’

Zijn brede grijns bevriest nu hij mij van dichtbij ziet. Mijn kennis van de Chinese cultuur is niet groot maar net genoeg om te weten wat voor de ommezwaai in zijn houding heeft gezorgd. Hij voelt zich door Kraan voor schut gezet, omdat het gezicht van de bemiddelaar, ik dus, niet voorzien is van voldoende jaarringen. Alsof er niets aan de hand is, open ik mijn attachékoffer en overhandig hem gewichtig de agendapunten van onze eerste vergadering. Hij trekt parkinsonisch met zijn hoofd, waarop een jongere man naar voren stapt en het document in ontvangst neemt. Voorzichtig informeer ik wanneer en waar onze bespreking zal plaatsvinden. Zhangs antwoord bestaat uit een serie ‘Ah… ’s en een boel luidruchtige jovialiteit. Ik heb erop gelet: zijn gezichtshuid lacht, maar de spieren eronder doen niet mee. Die jongere kerel, Song – zijn secretaris blijkbaar – leidt ons roef roef naar een Chinese versie van Volkswagen.

Onderweg vertelt Zhang mij via Liu (het oogt deftig via een tolk te praten, terwijl ik de directeur keurig in het Chinees te woord sta) dat Qingdao een historische band heeft met Nederland. Hiermee doelt hij op de villa’s in de duinen uit de koloniale tijd, van Duitse makelij. Ik wil eigenlijk opmerken dat Duitsers en Nederlanders niet bepaald dikke vrienden zijn, zoiets als Chinezen en Japanners. Maar mijn gesprekspartner beledigen door hem de les te lezen, kan ik mij in dit stadium van onze onderhandelingen niet permitteren.

Voor de ingang van het, volgens Zhang, chicste restaurant in Qingdao, posten twee jongedames in Shanghai-dress. Schuin over hun schouders dragen ze een geel lint met knalrode karakters:

Wij omarmen u in oprechte vriendschap

en schotelen u hemelse gerechten voor

tegen een prijs die ons naar de bliksem helpt.

We doorcrossen drie prachtzalen en worden opgesloten in een kamertje. Dat moet doorgaan voor een vip-room. Bekleed met nepgoud en beplant met zijden bamboes. In elke hoek bevinden zich meisjes met geborduurde schoentjes aan. Ze snellen toe om onze stoelen aan te schuiven. Beleefd wacht ik tot de gastheer mij een zitplaats aanwijst, maar daar heeft hij voorlopig geen tijd voor. Hij duwt het viertal mannen – de tolk, de secretaris en nog twee met onbekende identiteit – dat meegekomen is in de stoelen en zij op hun beurt hem. Ze veren acuut omhoog, alsof ze op een hete pan moeten plaatsnemen. Hun kaken worden vierkant van de inspanning – de spierballen worden aangesproken. Ze grijpen elkaar bij de schouders en drukken deze opnieuw omlaag. Onderwijl schudden ze hun hoofd en stoten klanken uit in plaats van woorden. Hun wangen lopen deels rood en deels wit aan; de wenkbrauwen worden tot midden in het gezicht gefronst. Ik sta versteld en pleeg spoedoverleg met mezelf: zal ik ingrijpen? De meisjes die de leuningen van de stoelen vasthouden, glimlachen de zooi toe en wachten geduldig af tot dit… Nu valt het kwartje: er is een ritueel aan de gang. Ik herinner me dat de moeder van een Surinaams-Chinese schoolvriend van mij ook zo maf deed op zijn veertiende verjaardag. Ze sprong telkens van de stoel die haar werd aangeboden en ‘verkoos’ een kruk ver van het hoofd van de tafel. Als vrouw van de jongste broer diende ze de belangrijkere zitplaatsen aan haar schoonzusters af te staan. Dat haar man de meest geslaagde zakenman van de jongens was, met twee restaurants, een toko en een kapsalon, plus dat alle familiefeestjes door hem werden gefinancierd, nam niet weg dat ze evengoed op haar hoede moest zijn. Na vijf volle minuten leggen de heren zich bij de uitslag van de ‘krachtmeting’ neer. Eenmaal aan tafel draai ik om mijn as: had ik ook niet een paar gaten in de tafelschikking moeten schieten?

Er wordt een pauw opgediend.

De nepivoren eetstokjes glijden steeds uit mijn greep, maar dat is, achteraf gezien, geen slechte move.

Iedereen sluist zijn mondwater terug en gaapt van de vogel naar hun leider. Uitgebreid neemt Zhang de tijd om aan de sterke drank te nippen alvorens hij de uitspraak doet: ‘Tast toe!’ Nu pas durft het gezelschap het pronkzieke beest te ontleden. De veren blijken van selderij en duizendjarige eieren te zijn gemaakt; de romp is van roze garnalen op een bedje van alfalfa; de ogen zijn twee olijven en de snavel is een in die vorm gesneden winterpeen. Nu snap ik waarom hier twaalf serveersters op onze vingers kijken. In ijltempo doorkruisen ze de ruimte, als een dozijn veertjes zo licht. Met een tussenpoos van hoogstens twee minuten verwennen ze ons met de ene delicatesse na de andere, waarvan de bouwstoffen onherkenbaar verminkt zijn.

‘U zit rijst met rijst te eten!’ Zhang bouwt mijn kommetje dicht met wat hij vindt dat mij zal smaken. Mijn ‘Ik heb genoeg gehad!’ werkt om een duistere reden als aanmoediging mij nog voller te proppen. Hij kantelt opnieuw parkinsonisch zijn hoofd en de meisjes reageren door vuurwater in mijn glas te gieten. Maotai heet dat goedje. Vijfenzestig procent alcohol. Per fles het maandsalaris van een fabrieksarbeider, aldus de directeur. Deze keer zég ik niet meer ‘Ik heb genoeg!’– ik beeld het uit. Ik zet het glas op zijn kop, maar de meisjes krijgen de instructie het weer om te keren. Ik bedek het met beide handen; de meisjes kijken Zhang aan en beginnen vervolgens mijn vingers van het glas af te peuteren. Eigenlijk zou mijn volgende zet moeten zijn erbovenop te gaan zitten, maar ik heb me bedacht. De vingers van de meisjes die mij het drinkgerei proberen af te pakken voelen glad als zeep en kietelen mij als de snorharen van een poes. Wat dat betreft mogen ze de hele avond naar mijn glas graaien…

Zhang fluistert in Liu’s oren, die meteen giert van het lachen. ‘Meneer Chris,’ tolkt hij, ‘hier in China mag de gast de wijn die hem wordt aangeboden niet afslaan, anders zwaait er wat.’

Ik ben op slag nuchter. Pret doet Liu’s spleetjes fonkelen: ‘Directeur vraagt mij u geen sprookje, maar een waar gebeurd verhaal te vertellen.’

Ik spits mijn oren.

‘Ruim zeventienhonderd jaar geleden leefde er een man die Shi Chong heette. Als hoofd van de provincie Jingzhou stuurde hij zijn leger af op elke boot of karavaan die koopwaar vervoerde. Zo werd hij schatrijk. Hij bezat duizenden landerijen, paarden, bedienden, varkens en actrices. Hoge pieten van heinde en verre kwamen bij hem brassen, drinken en van de fijnste zang en dans genieten. Shi beroemde zich op zijn exquise collectie kunstenaressen. Onweerstaanbaar waren ze. Als ze iemand wilden overhalen zich te bezatten, werd hij geheid op een brancard thuisbezorgd. Toen een van zijn gasten er niet koud of warm van werd, kondigde Shi een wedstrijd aan. Hield een actrice haar doelwit niet aan het zuipen, dan werd ze voor de ogen van haar winnaar onthoofd. Dus liet iedereen zich gedwee lazarus voeren, behalve een generaal. Hij sloeg drie glazen alcohol af en de drie bijbehorende actrices werden ter ere van zijn stalen zenuwen een kopje kleiner gemaakt.’

‘Hahahaaa!’ laat de dubbelganger van de Lachende Boeddha van zich horen.

Twee meisjes dienen een joekel van een schaal op – een rode karper onder een sissende zoetzure saus.

Zhang wendt zich tot mij: ‘Alleen in een havenstad als Qingdao kan men zo’n visgerecht proeven. Verser kan niet.’ Hij knikt tegen Song, die het bord ronddraait. Net zo lang totdat de karper mij in de ogen kijkt. Nu zie ik wat Zhang bedoelt. Het beest hapt, met zijn bek wijdopen, naar lucht en zwaait wanhopig met zijn krokant gebakken staart.

Ik kijk weg, naar de kalligrafierol aan de muur.

In een mum van tijd is er alleen maar een graat van de karper over.

Zorgvuldig verwoord ik mijn vraag: ‘Meneer Zhang, u bekleedt deze functie pas sinds april, maar ik heb mij laten vertellen dat u al prestaties hebt neergezet die…’

‘Hahahaaa!’ Ik zie zijn amandelen hoogfrequent schudden, maar ik laat me niet van de wijs brengen: ‘Hebt u deze benoeming te danken aan uw rijke werkervaring of louter aan uw vakopleiding?’

Zijn kaken hangen halfgeopend in de lucht.

Liu heft het glas: ‘Ik ben nog niet klaar met mijn verhaal over de rijkaard Shi Chong. Ondanks zijn bloeddorst liepen de actrices met hem weg. Een van hen heette Groene Parel…’

‘Meneer de directeur,’ ik doe een nieuwe poging.

Het glanzende gezicht van Zhang gaat uit als een gloeilamp. Zijn blik wordt donker en vol venijn.

Ik maak mijn borst nat. Zowel hij als ik weet waar het om gaat. Hij was een gepensioneerde piloot en als wederdienst van de staat kreeg hij deze functie cadeau. Sinds zijn benoeming zoekt hij allerlei wegen om de jaarlijkse winstdeling te omzeilen, aldus Kraan.

‘Hahahaaa!’ Zhang laat opnieuw zijn amandelen zien: ‘Opleiding? De Grote Roerganger zegt: De Chinese Communistische Partij is de beste leermeester.’

De tolk steekt een vinger in de lucht: ‘Directeur nam al vanaf 1941 deel aan de revolutie.’

‘Mmmmmmm?!’ Een van Zhangs wenkbrauwen gaat omhoog.

De stem van Song slaat over: ‘Hoe kom je erbij, kameraad Liu? Directeur heeft nog meegelopen met de Lange Mars. Zijn politieke loopbaan dateert uit de jaren dertig!’

De Lachende Boeddha legt bij wijze van beloning een plakje kippenborst in Songs kommetje.

Het schemerlampje op mijn nachtkastje is aangelaten, zeker door het kamermeisje van de turn-over service. Ik maak de balans op. Weinig om over naar huis te schrijven. Zelfs wanneer de eerste vergadering gehouden zal worden, heb ik nog niet kunnen achterhalen. Hier pieker ik dus niet over. Niet omdat ik niet wil, maar omdat ik niet kan. De maotai is mij naar het hoofd gestegen…

Tringggggggg…

Op de tast grijp ik de telefoon. Heb ik moeder dit nummer gegeven? Nee, toch?

‘Goedenacht.’ Het stemmetje aan de andere kant van de lijn klinkt allesbehalve slaperig.

Nadat ik een geeuw heb weggewerkt, wacht ik af wat ze te vertellen heeft. Een bommelding misschien?

Een meisjesstem: ‘Wilt u eh… schaken?’

‘Wát? Om twee uur ’s nachts?’

Tuuuuut…

Ik ben net ingedommeld of er wordt weer gebeld.

‘Goedenacht.’ Deze keer voert een rijpere vrouw het woord.

‘Ik heb geen zin in schaken!’

‘Ook niet in een potje kaarten?’

‘Mahjong evenmin!’ Ik leg de hoorn van de haak.

Drie dagen voorbij. Behalve twee keer daags schransen met Zhang en de zijnen heb ik niets kunnen verrichten. Niet waar. Gisteravond ben ik meegevoerd naar, je raadt het nooit, de Peking Opera. Gelukkig hadden ze voor mij een stuk uitgekozen met een hoop kungfu en weinig valse noten. Telkens als ik bij Zhang informeer wanneer wij rond de tafel kunnen zitten – niet om te eten – lacht hij uitbundig. Song begint dan meteen te lullen over een of andere mafkees in de geschiedenis.

Nog eens twee dagen voorbij.

Vanavond zondig ik tegen de spelregel – ik bel Eric. Hoe kan ik het geschil tussen hem en zijn Chinese zakenpartners objectief belichten én beslechten als Zhang en zijn satellieten weigeren mij te woord te staan?

‘Long time no see!’ Hij klinkt niet bepaald verbaasd dat ik hem benader. ‘Hoe vordert je onderzoek?’ Voordat ik wat kan zeggen, gaat hij verder: ‘Zo werkt het nu eenmaal hier. Het is trouwens een stuk beter dan drie jaar geleden. Toen ik hier pas kwam, moest ik soms weken wachten voor ik doorhad wie de verantwoordelijke was.’

Ik spring uit mijn vel: ‘Hoe moet ik dit aan Kraan verkopen? Hij mólt mij!’

‘Dat heb je mis. Vraag ’t hem en zijn adjunct. Hoe zij vier jaar geleden de joint venture met Zhangs voorganger op poten hebben gezet. Zijn rechterhand was nog geen veertig, maar kreeg het aan zijn hart van het getouwtrek en de gevoerde zenuwoorlogen.’

‘Waarom ging Kraan in godsnaam met zo’n staatsbedrijf in zee?’

‘Hier is hij per jas een kwartje aan arbeidsloon kwijt, een fractie van wat hij in Oost-Europa betaalt. Exclusief de sociale premies en ziektekostenverzekering waar men geen weet van heeft. Als een arbeider ziek is, wordt hij met bed en al op straat gezet. Er wachten honderden aan het hek om hem te vervangen, vaak tegen een nog lager loon.’

‘Als de PvdA hier lucht van krijgt…’

‘Ben je mal! Als het om goedkope arbeidskrachten gaat, willen ze wel een krat water bij de wijn doen. Nu over jou. Wat kan ik voor je betekenen?’

‘Daar hangt mijn toekomst van af!’

‘Ben je niet bang dat ik je onafhankelijke onderzoek beïnvloed?’

‘Houd toch op, Eric! Al moet ik je smeergeld betalen…’

‘Doe dan maar kattenpis.’

We spreken af dat ik hem op een avondje Qingdao bier trakteer.

Ik heb de lobby van het duurste hotel in Qingdao uitgekamd, maar Eric is nergens te bekennen. Wel een groep meisjes… wacht eens even, ik hoef niet eens op mijn tenen te gaan staan om over de porseleinen popjes heen te kijken en bingo! – daar zit het middelpunt van hun belangstelling. Met zijn benen over elkaar maakt hij een <> met zijn vingers, waaruit hij de ene mop na de andere tapt. De jongedames schateren zich de rug krom zodra hij iets – in hun oren – grappigs heeft gezegd. En dat met zijn Chinees à la Fries.

‘Hi, Chris. Dames, ik moet ervandoor, helaas.’

‘Oooo!’ Ze tuiten hun lippen.

‘Tja, “zaken gaan voor het meisje”.’

Het was niet nodig geweest. Voordat Eric zijn kalenderwijsheid had uitgesproken, keerde de vrouwelijke helft van het hotelpersoneel kwiek terug naar de werkplek. Beroepsmatige ernst verpest hun zachte gelaatstrekken. Eén ding staat vast. Ze zijn Eric al vergeten.

Er klopt iets niet. Ah, hij draagt een bril. ‘Ik wist niet dat je bijziend was.’

‘Ssst!’ Hij leidt mij half duwend naar de uitgang. En wacht tot wij buiten gehoorafstand van de meisjes zijn: ‘Dat ben ik ook niet, kippig, bedoel ik. Maar die jongedames hoeven dat niet te weten.’

Nu snap ik er niets meer van.

Hij knipt met zijn duim en wijsvinger en een taxi komt voorrijden.

‘Chris, jij mag een atletische bouw en een frisse kop hebben, maar ik, een staketsel met een centenbak, heb meer sjans. Benieuwd waardoor?’

‘Dankzij je centenbak?’

‘Je bent jaloers!’

Ik kijk uit het raam. Wrakken, die regelrecht uit een autokerkhof gekropen zijn, sukkelen achter onze taxi aan. Uit hun kont een gitzwarte rookpluim. ‘Eric, even voor de duidelijkheid. Niet dat ik volgende maand met Anouck wil trouwen, maar een Chinese vrouw aan de haak slaan staat niet in mijn agenda. Wat zie je in hen?’

‘In de lekkere dropjes hier?’

‘Ze zijn zo plat als een vliegveld, voor en achter.’

‘Chris, waarom koop je rozen als ze nog in de knop zijn?’

‘Platte borsten zijn geen bloemen…’

‘De schoonheid van Chinese vrouwen zit tussen je oren. Je moet je voorstellingsvermogen activeren om hen te waarderen.’

Die daar moet zijn wielen laten afstellen, zeg ik bij mezelf, want het linker achterwiel is een centimeter of twee hoger dan het rechter.

‘Hetzelfde geldt voor Chinese mannen. Spierbundels zijn geen verkooppunten. Een brilletje en twee spillebeentjes spreken de Chinese dames eerder aan.’

‘Ze houden van kabouters,’ leg ik hem uit.

‘Confucius – de Chinese collega van God – zegt: Degene die met zijn hersenen werkt regeert; degene die met zijn spieren werkt wordt geregeerd. Door de eeuwen heen bekleden meestal bijziende – tegenwoordig gebrilde – mannen die nog geen twee emmers water kunnen dragen hoge functies. In Europa daarentegen waren het vooral gespierde militairen – ridders – die sociaal aanzien genoten. Die mandarijnen hebben hun vrouw (behalve tussen de lakens) meer te bieden dan Stallone-achtige figuren. Dus, wat denk je, Chris, zullen we afbuigen naar een brillenzaak?’

Ik werp hem een mondsnoerende blik toe, maar daar trekt hij zich niets van aan. Hij gaat door met zijn voorlichting. Over hoe ik er geleerder uit kan zien. Met één pen in de borstzak ben je een leerling; met twee, een student; met drie, een hoogleraar; en met vier, een vertegenwoordiger van een pennenfabriek.

Ondanks mijn kopzorgen barst ik in lachen uit. ‘Naar je tongval te oordelen ben je een Fries.’

Hij knikt.

‘Wat is er met je gebeurd? Je kletst nu meer bij elkaar dan een Limburger!’

Gevleid – hij vat dit kennelijk op als compliment – speelt hij met zijn knokige vingers piano op zijn knieën.

In Erics stamkroeg wemelt het van de Duitsers – managers of technici uitgezonden naar de Qingdao bierfabriek. De paar zomervakanties die ik als kind heb doorgebracht bij opa en oma in Eckelrade, hebben mij vloeiend Duits (vol fouten in naamvallen, maar dat mag de pret niet drukken) opgeleverd. Eric heeft al spijt dat hij mij heeft meegenomen, maar ik zit natuurlijk te glunderen. Een blonde Beierse met alles erop en eraan nestelt zich in mijn armen, maar mijn hóófd houd ik koel. Ik heb het vermoeden dat ze eerder onder invloed is van de Chinese variant van Duits bier dan onder de indruk van mijn vlotte babbel in haar moedertaal. Tussen de slokken door heeft Eric mij een gouden tip gegeven.

De volgende ochtend bel ik Zhang om precies acht uur. Ik krijg Song aan de lijn. Nee, zegt-ie, de directeur kan mij op dit moment niet te woord staan. Wanneer dan wel? Begin volgende week maak ik meer kans, aldus hem. Hoe ik erbij kom, weet ik niet, maar ik schater, nog ‘hartelijker’ dan het mislukte duplicaat van de Lachende Boeddha. Song probeert mee te doen, maar zijn poging eindigt in een droge hoest. Op een beduidend minder harde toon herinnert hij mij aan de enige verplichting van vandaag – de acrobatiekvoorstelling ’s avonds om zeven uur. Ik denk hardop – conform Erics instructie – en herhaal voor mezelf wat Kraan mij in zijn fax – die, ssst, niet bestaat – heeft meegedeeld.

‘Ikke… ik geef dit meteen aan directeur door!’

Nog geen vijf minuten later rinkelt de telefoon. Song sist astmatisch:‘De bespreking vindt vanmiddag om twee uur plaats. In uw hotel. Zaal Fluisterende Bamboe, een verdieping lager dan de uwe.’

Als ik had geweten dat het hier zo werkte, had ik eerder gelogen.

Zhang schuifelt de vergaderruimte binnen – het liefst zou hij zijn buik, die alsmaar in de weg loopt, loskoppelen. Er kan geen lach meer bij die man af. Ik wilde hem bedanken omdat hij ‘zaken van staatsbelang’ opzij heeft geschoven voor deze vergadering, maar ik houd mij gedeisd. Dat mijn trucje heeft gewerkt is één ding, maar hoe ik het geschil moet beslechten is een tweede. Hoogstpersoonlijk schenkt de directeur mij een beker thee in, die – jasses – naar parfum riekt. Song veegt zijn voorhoofd droog en knikt ja voordat hij heeft gehoord wat ik te zeggen heb. Zhang kantelt voor de verandering zijn hoofd en Liu komt op een drafje naar mij toe. Voorzichtig informeert de tolk of het waar is wat ik Song vanochtend luid en duidelijk heb verteld. Gisternacht heb ik twee pakjes Marlboro leeggerookt en tot het krieken van de dag naar het plafond gestaard. Ik prentte mezelf in dat eerlijkheid een ruim begrip is. Oneerlijkheid ook. Dat Kraan zogenaamd een tweede joint venture in Anhui heeft opgezet kan een logisch gevolg zijn van zijn onderhandelingen met een bedrijf aldaar. Dat verhaal over de fax van Kraan heb ik weliswaar uit mijn duim gezogen, maar last van een kwellend geweten? Niet voordat Zhang zich heeft verontschuldigd voor wat hij mij heeft geflikt.

De directeur volgt de bewegingen van mijn lippen terwijl ik voor Liu herhaal wat er in Kraans fax staat. Als ik niet binnen achtenveertig uur met een positieve uitslag inzake Qingdao kom – ik mag Kraan desnoods uit zijn bed bellen – gaan alle orders naar Anhui, waar hij een nieuwe joint venture heeft opgezet.

‘Kijk,’ Zhang schuift zijn stoel nog dichter naar mij toe, ‘ik ben weliswaar de directeur, maar de beslissingsbevoegdheid ligt niet bij mij.’

Dit verhaal ken ik – Eric heeft mij ervoor gewaarschuwd. Ik zwijg. Zhang kucht: ‘Zelfs als ik deze kwestie morgen zou voorleggen aan het Bureau van Industrie en Handel van de stad Qingdao, duurt het nog maanden voordat er een officieel oordeel wordt geveld. Het is nu al augustus. De winstdeling van vorig jaar moet vóór 31 december geschieden. Dat halen we nooit.’

Ik blijf zwijgen.

Song staat op en giet mijn beker leeg in een van de vier spuugbakken die de kamer rijk is. Hierna schenkt hij hem opnieuw vol met parfumwater. Mijn zachte geduld raakt op: ‘Ik heb u al drie keer gezegd dat ik geen thee, niet van deze soort, lust!’

De zaal schrikt.

Ik ook.

Zhang drukt mij op het hart dat hij vanmiddag naar het Bureau van Industrie en Handel gaat. Morgenochtend zal hij mij op de hoogte brengen van wat hij daar heeft bereikt.

Vanaf acht uur ’s ochtends houd ik de wacht bij de telefoon. Ik zit hier al meer dan een week. Het enige dat ik voor elkaar heb gekregen is die belofte van Zhang. Eric voorspelde mij weinig goeds. Als hij gezien had hoe Zhang mij op het hart drukte dat ik op zijn volledige medewerking kon rekenen, zou hij anders hebben gepiept. Als dit werk binnen een paar dagen is afgerond, moet ik als de bliksem naar Anhui – een trip met Eric naar de Berg Tai zit er niet meer in. Het marktonderzoek daar lijkt me nog ingewikkelder. Gezien het tempo waarin dingen worden gedaan in Qingdao, vrees ik het ergste.

Eric dreigt nogmaals gelijk te krijgen: het is twaalf uur geweest en ik heb nog geen kik gehoord. Ik bel Zhang.

Song neemt op en klinkt verbaasd: ‘O? Heeft hij u niet verteld dat hij vanochtend naar Jinan zou vertrekken? Voor een spoedvergadering?’

Ik voel het bloed in mijn schedel klotsen.

Eric reageert gelaten op de ‘uitslag’ van de onderhandeling. Zat hij niet veilig en wel in zijn eigen kantoor, dan had ik hem een dreun verkocht. ‘Eric, dank je wel voor je gouden tip!’

Hij steekt een sigaret op. Dit kan ik horen aan de doffe ‘floep’ door de telefoon.

‘Als je haast hebt, kun je niet van bamisoep genieten. Een Chinees gezegde. Dit is pas de eerste stap van de krachtmeting.’

‘Bij wie probeer ik de tweede uit? Zhang heeft zich verstopt in Jinan.’

‘Geloof je werkelijk wat Song zei?’

‘Joh!’

‘Wedden dat Zhang zich binnen een halfuurtje bij je komt melden?’

‘De stad Jinan is…’

‘Chris, hij zit gewoon thuis – een tegenaanval te bekokstoven!’

‘Hoe bedoel… Wát?!’

‘Je hebt hem toch gezegd dat Kraan de orders door zou spelen naar Anhui? Dacht je dat Zhang dit zomaar zou pikken? Chinezen zijn niet vatbaar voor chantage. Sterker nog, ze bloeien ervan op. Niets kan ze doeltreffender uit de loomheid halen dan het krenken van hun trots.’

‘Wat voor tegenaanval heeft hij op het oog?’

‘Uhmm! Je had moeten vragen wat voor tegenmaatregel Zhang zich kan permitteren. Gezien dit mensvriendelijke politieke klimaat.’ ‘Oké dan, schiet op.’ Het zweet druipt van mijn hand. De telefoon wordt glibberig.

‘Nu kan Zhang “buitenlandse imperialisten” zoals wij niet meer bij de bajes bezorgen. Zaten we midden in de Culturele Revolutie…’

‘Kom op, zeg!’

‘Ik ben al bezig: ervaring heeft mij geleerd dat Zhang in het nauw politieke studiemiddagen gaat instellen en daarmee de arbeiders van hun werk houdt.’

‘Het oude probleem is de wereld nog niet uit of een nieuw hangt ons boven het hoofd! Kraan zal mij door de vleesmangel halen als Zhang de bestelling, door mijn toedoen, niet tijdig naar Rotterdam verscheept.’

‘Juist, als Kraan niet op tijd levert, kan hij nieuwe opdrachten van de Europese markt vergeten. Dan kan hij de orders die hij niet heeft rustig naar een andere joint venture doorschuiven.’

‘Zhang lijdt ook schade als Kraan zijn opdrachtgevers kwijtraakt.’

‘Chris, het zal hem een worst wezen of zijn staatsbedrijf een stuiver verdient of een miljoen verliest.’

‘Ik sta dus mat.’

‘Dat had Zhang gedacht. Tijd voor scenario twee.’

‘En dat is?’

‘Tweeduizend jaar geleden leefde er een lamme strateeg die Sunzi heette.’

Dit gebeurt mij nooit, maar ik hyperventileer. Zodra er weer adem voorradig is, brul ik het uit: ‘Begin je nu ook à la Zhang en de zijnen? Met je sprookjes of geschiedenisverhalen?’

Naar het geluid te oordelen blaast hij een paar rookkringen in de lucht: ‘Die Sunzi heeft een onsterfelijk boek geschreven: Zesendertig trucjes om je vijanden te verslaan. Zijn werk is in één zin samen te vatten: om een strijd te winnen, moet je de oplossing buiten het spel zoeken.’

Ik ga ervoor zitten.

‘Je raakt Zhang niet door hem te waarschuwen dat zijn bedrijf het onderspit delft.’

‘Waarom liet je mij dan lullen over de zogenaamde fax van Kraan?’

‘Als scenario één was aangeslagen, zou het doen van een fikse investering ons bespaard zijn gebleven.’

‘Investering? Waarin?’

‘Als je Sunzi’s theorie zou doortrekken, krijg je: om je tegenstander onschadelijk te maken, moet je bij zijn dierbaren beginnen.’

‘Je wilt toch niet zeggen dat ik zijn vrouw of kinderen moet ontvoeren?’

Eric verslikt zich in de rook: ‘Al sla ik in principe geen aanbod van mooie jongedames af – bij gebrek aan liefde neem ik genoegen met seks – maar een crimineel ben ik niet. Integendeel, ik ben er heilig van overtuigd dat ik oprechter ben dan vele van mijn gereformeerde landgenoten. Die elke avond thuiskomen en stipt om zes uur met hun gezin aardappelen en spruitjes naar binnen werken.’

‘Dit onderwerp gooien we later wel in de groep.’

‘Jíj begon ermee! Scenario twee luidt: pak Zhang bij zijn ballen.’

‘Waar hangen die in zijn geval?’

‘Bij zijn jongste dochter.’

‘Je zet mij toch niet aan tot aanranding?’

‘Daar gaat-ie weer. Chris, open je laptop, nu. Maak een berekening van de kosten voor Kraan als hij Zhangs dochter laat overkomen. Voor een MBA-opleiding aan een hogeschool in Eindhoven. Daar zijn de Chinezen wild op. Zet dat af tegen de baten voor Kraan als Zhang overgaat tot winstdeling. Presenteer dit plaatje aan Kraan en vraag hem binnen vierentwintig uur zijn besluit door te seinen. Bel nu Song en zeg hem dat je Zhang onmiddellijk wilt spreken, in je kamer én persoonlijk. Zinspeel op de toekomst van dochterlief.’

Twee dagen later wordt er bij me op de deur geklopt. Een regenton zit klem in de deuropening, met achter haar een jongere uitvoering van… Ahá, Zhangs familie komt op bezoek. Zogenaamd studeert het flinke (fysiek, voornamelijk) meisje internationale handel, maar meer dan anderhalf woord over de Chinese grens spreekt ze niet. ‘Good morning’ en ‘Bye-bye’. Ik maak me zorgen. Hoe moet ze de Engelstalige lessen aan de hogeschool volgen? Maar algauw wuif ik deze gedachte weg. Gezien haar vaders staat van dienst, kan ik weinig medeleven voor haar opbrengen.

Het meiske legt een plastic netje op mijn salontafel, vist er een appel uit en begint die te schillen.

Heb ik ze gevraagd binnen te komen en gezegd dat ik fruit lust?

‘Meneer,’ de moeder taxeert mij, ‘… jade meegeven… een woord… vier paarden… niet inhalen…’

Opeens besef ik dat de moeder in klassieke Chinese parabels praat. Daarin ben ik allesbehalve een kei, maar haar verstaan kan ik nog net. Ze zegt zoiets als: ze heeft haar dochter aan mij overhandigd. Of ik goed voor haar wil zorgen. Wat heb ik nou aan mijn fiets hangen?

Ja, zegt ze, Fangfang kent niemand in Nederland, laat staan in Eindhoven. Als ze daar eenmaal studeert, kan ik haar geregeld opzoeken en haar de nodige wegen wijzen. Ik wil de moeder de waarheid zeggen, maar die voldoening is niet voor mij weggelegd. Mijn bemiddeling moet ervoor zorgen dat Kraans joint venture eindelijk winstgevend wordt. Als ik mevrouw Zhang de behandeling zou geven die ze verdient, kan ik fluiten naar het beoogde resultaat. Ik schud mijn hoofd en doe alsof ik haar niet kan volgen, maar ze is niet voor niets Zhangs wederhelft. Telkens als ze met haar dochter overlegt en een snood plan smeedt met betrekking tot mijn ‘hulp’, krab ik op mijn hoofd. Dit is voor haar genoeg bewijs dat ik haar wel degelijk snap.

Eric stoort zich niet aan mevrouw Zhangs verwachtingen. Vind je het gek? Híj hoeft niet elk weekend naar Eindhoven. En nodigt zichzelf uit voor het diner dat directeur Zhang thuis in besloten kring geeft. Die twee helpen elkaar om zich binnen de kortste keren onder tafel te drinken. Na een pot sterke thee klauteren ze opnieuw op de stoel. Om de strijd te hervatten wie het eerst onderuitgaat. Ze lachen elkaar broederlijk toe! Alsof ze samen de Lange Mars hebben gelopen. Terwijl het een publiek geheim is dat ze elkaar, zonder dipsaus, rauw lusten. Juffrouw Zhang bedekt haar mond met een kanten zakdoekje als ze per se tegen mij moet praten. Eric biedt aan haar alvast een paar Nederlandse woordjes te leren, ter voorbereiding op haar studie.

Op weg naar huis wordt het me te veel: ‘Een Fries én een rokkenjager. Deze combinatie heb ik nooit eerder aangetroffen.’

‘Ík ben juist het loslopend wild hier!’

‘Haha!’ Vals lachen gaat mij met de dag makkelijker af.

‘Wil je weten waarom Zhang mij overal in het werk dwarsboomt?’

‘Omdat hij door de fabrieksuitbreiding zijn familie wil spekken.’

‘Dan denk je veel te zakelijk. Bij Chinezen ligt de oorzaak eerder in emoties: Zhang wil zich wreken.’

‘Daar vraag je om, gezien de manier waarop je zijn dochter probeert te versieren.’

‘Je hebt het mis, Chris. Drie jaar geleden, toen ik hier net aankwam, liep zijn familie mijn deur plat. De ene keer namen ze een netje appels mee en de andere keer peren. Ik bleef zeggen dat ik sinds ik zindelijk ben geen fruit lust, maar dat mocht niet baten. Tot Zhang er op een dag achter kwam dat ik de berg vruchten verdeelde onder mijn vrouwelijke fans. Toen hij dat merkte, was de lobby van mijn hotel te klein. Pas toen had ik door wat hij met mij van plan was: mij aanstellen als zijn schoonzoon. Dan kon ik zijn vette dochter meenemen naar Nederland en haar daar nog vetter mesten. Ik hapte niet toe en sindsdien kan ik geen goed meer doen. Nu zit hij in zak en as. Over een paar jaar gaat hij met pensioen. Tijdens zijn ambtstermijn moet hij een wintervoorraad hebben aangelegd voor zijn vrouw en kinderen: Maak gebruik van je toegangsbewijs tot macht zolang het nog geldig is.’

‘Waarom zie je haar niet zitten? Ze heeft tenminste dikke tieten… zij het dat de rest van haar postuur ook niet bepaald dun te noemen is.’

‘Zo hé! Wie is hier cru? Gezien het aanbod waarmee ik hier word overspoeld…’

‘Eric, wat héb jij toch met vrouwen? Is één dan niet genoeg?’

‘Zij zitten achter mij aan. Een beetje vrouw met ambitie wil tegenwoordig de westerse welvaart proeven. Kijk uit dat jij ook niet gestrikt wordt als opstapje naar het rijke Europa. Al zie je er weinig geleerd uit, zonder bril en zo.’

Ik sluit mijn ogen en tel de dagen totdat ik weer Hollandse spruitjes voorgeschoteld krijg.

Ik heb weken uitgekeken naar het pennen van het rapport over de onderhandelingen. Nu Zhang zijn reis naar Jinan heeft afgelast en akkoord is gegaan met de winstdeling, voel ik niet de trots die zo’n succes normaliter met zich meebrengt. De joint venture heeft misschien een paar jaar nut gehad maar achteraf gezien zitten er te veel haken en ogen aan. Gebruikmaken van goedkope Chinese arbeid kan net zo goed via uitbesteding. Zo heeft Kraan vat op zijn financiën en is hij van het gedonder af.

Tringgggggg.

‘Ga met je moeder schaken!’ Ik gooi de hoorn op de haak en kruip onder het hoofdkussen.

Tringgggggg.

Ik veer overeind. Ze vraagt erom! ‘Als je niet ophoudt, bel ik de politie!’ Wacht, zou dit zoden aan de dijk zetten? Ik druk op mijn slapen. Van Eric heb ik gehoord dat pooiers de chef van de telefooncentrale van het hotel omkopen en via hem klanten werven; het hotelmanagement smeert de hand van de politie, die ‘vergeet’ invallen te doen om illegale prostitutie aan te pakken. ‘Neuken wil ik wel, maar jij trakteert!’

‘Chris van Nuenen!’

Een gigolo! En hij spreekt Nederlands. Ik ben klaarwakker.

‘Met Kraan.’

Uhh?!

‘Sorry dat ik je uit bed bel.’

‘Het… het geeft niet, meneer Kraan. Ik heb u toch gezegd dat u mij uit bed mag bellen? Of… was het andersom?’

Er wordt hartelijk gelachen aan de andere kant van de lijn: ‘… Hoe dan ook, ik ben blij je te treffen. Een tijdsverschil van zeven uur. Alleen al die factor… Nou ja. Allereerst wil ik je feliciteren met het resultaat van je bemiddeling.’

Ik doe het bedlampje aan: ‘Dank u.’

‘Je fax kwam net op tijd. Ik stond op het punt een intentieverklaring te tekenen met Anhui. Onze neuzen wijzen dezelfde kant op. Dat gedoe met mede-eigenaren kost meer dan dat het opbrengt. Wat mij betreft zetten we een punt achter de joint ventures.’

‘Wilt u ook de bestaande opheffen?’

‘Laten doodbloeden is een beter woord. Zhang kan mooie beloften doen, maar als hij vandaag of morgen wordt overgeplaatst, is alles voor niks geweest. Ondertussen zitten we mooi vast aan het studiegeld van zijn dochter in Eindhoven.’

‘Die zaak is nog niet rond. Zal ik Zhang een contract laten tekenen dat als hij weggaat…’

‘Ga verder.’

‘… laat maar.’

‘Juist.’

‘Meneer Kraan, als ik had geweten dat dit addertje onder het gras zat, zou ik u een ander voorstel hebben gedaan.’

‘Wat is er mis mee? Het heeft direct resultaat opgeleverd. Waar ik je voor bel, is het volgende: je schreef mij in de fax dat je morgenochtend, vanochtend dus, naar Anhui zou vertrekken. Dat hoeft niet meer.’

Ik ga op de rand van het bed zitten.

‘Chris, je zei zelf dat joint ventures geen denderend idee zijn.’

‘O, vandaar! Zal ik dan een onderzoek doen naar de haalbaarheid van het opzetten van een eigen bedrijf? Met uzelf als de enige aandeelhouder.’

‘Hoe denk je een vergunning te krijgen voor het bouwen van een fabriek? Chinese arbeiders selecteren en aanstellen? En de plaatselijke overheid laten meewerken? Zonder ons het faillissement in te jagen vanwege de bakken smeergeld die wij hun verschuldigd zijn? Een bestaand bedrijf overnemen is een ander verhaal, maar een geschikt heb ik nog niet gevonden.’

Ik staar dommig voor mij uit.

‘In Qingdao regelden mijn Chinese partners deze zaken altijd. Wij zijn geen General Motors of Coca-Cola. Dat soort bedrijven kan zich permitteren de eerste vijf jaar puur met verlies te draaien. Ze nemen rustig de tijd om de mazen in de Chinese wetten te doorgronden en te netwerken voordat ze winstgevend worden.’

‘…’

‘Chris, ga lekker een paar daagjes naar Beijing voor wat sightseeing. Dat heb je verdiend. Meld je volgende week woensdag hier op kantoor. Moosdijk, jouw directe baas van afdeling im- en export, zit overspannen thuis. Echtscheiding. Een paar andere collega’s van je nemen hun ATV-dagen op. Heb je belangstelling om hem waar te nemen?’

Ik tel tot drie: ‘Met genoegen.’

‘Eric, ik heb je toch niet wakker gebeld?’ Het is zeven uur, zaterdagochtend.

‘Mijn vriendin is al terug van de ochtendmarkt, Chris. Ik ben klaar met mijn IJzeren Kruis Kungfu. Een oefening van anderhalf uur.’

‘IJzeren wát?’

‘Leg ik je later wel uit.’

‘Eric, onze reis naar de Berg Tai gaat door. Kraan heeft mij gebeld. Het onderzoek in Anhui hoeft niet meer.’

‘Dat zal Yanyan minder leuk vinden… Hoeveel dagen heb je ervoor uitgetrokken?’

‘Eén of twee. Jij bepaalt.’

‘Mag ik bepalen? Dan wordt het de Berg Lao.’

‘Hè!’

‘Om twee redenen. Eén, voor Tai hebben we te weinig tijd; twee, jij als Hagenees moet eens meemaken wat een echte kust is. Morgenochtend vertrekken en maandagavond terug. Tenminste, als het reisbureau meewerkt.’

Voor het eerst sinds mijn verblijf hier daal ik af naar de ontbijtzaal. Ik loop langs rijen schalen en word al moe van de aanblik. Tien soorten vruchten, evenveel verschillende salades, bergen vlees- en viswaren, gekookt, gerookt en naturel, kazen met noten, zonder noten, met gaten, zonder gaten, Hollandse stoofpotten, Engelse braadworstjes, garnalen, gepeld en ongemoeid, muesli, gebakjes in een dozijn smaken. De rest heb ik overgeslagen. Ik dacht dat ik het eindpunt had gehaald, maar dit was alleen nog maar de westerse keuken. Op de Chinese afdeling kun je kiezen tussen pap van groene, rode, gele, witte, oranje en paarse bonen, soepen met wantans, jiaozi’s en visballetjes, bapao’s gevuld met vlees, notenmix en geroosterd sesamzaad, nasi, bami en een tiental gerechten – vraag mij niet naar welke naam ze luisteren. Als ik dit thuis aan mijn ouders vertel, verklaren ze me voor gek. Een communistisch land met zo’n overdaad. Wie kan dit vatten? Én verteren? Naast mij loodsen stokmagere Chineesjes non-stop xl porties ratjetoe (gerookte paling met aardbeientaart) naar binnen. Waar ze de voedselberg laten, is mij een raadsel.

De enige Engelstalige krant die hier verkrijgbaar is en die ik graag bij de koffie lees is de China Daily. Maar ik zie ervan af, want de verleiding elders is me net iets te groot. Door het raam zie ik oudjes die tussen rotsblokken aan het trainen zijn voor een maanlanding. Hun bewegingen in slowmotion werken niet alleen op mijn lachspieren, maar roepen tegelijkertijd ontzag op. Het is niet niks om je spieren zo te beheersen dat je loopt als een astronaut op de maan. Hun kledij voert mij terug naar de tijd dat ik twaalf was, toen het Chinees Staatscircus Den Haag aandeed. Een gifgroene lantaarnbroek met zo’n ruimte in het kruis dat je er gerust twee pompoenen in kon stoppen, zonder dat het iemand opviel. En een helrode, knooploze jas, bij elkaar gehouden door een stoffen ceintuur. Er spelen geen kinderen in de bloemrijke rotstuin, noch wandelen er volwassenen. Tekenen genoeg om aan te nemen dat dit staaltje taiji-boksen geënsceneerd is, speciaal voor ons hotelgasten.

Eindelijk heb ik de tijd én de rust om de stad te verkennen. Een thuisgevoel overvalt mij. Afgezien van kleine Chineesjes die alle hoeken en gaten van het centrum dichten en reclameborden in karakterschrift, ziet de binnenstad er hetzelfde uit als Den Haag, nou ja, zo ongeveer dan. Oorverdovend gerinkel van fietsbellen, zowat het enige dat ik me van Beijing herinner, ontbreekt hier. Het lijkt mij stug dat Qingdaonezen geen liefhebbers zijn van de nationale ‘sport’ – fietsen –, maar als je zegt dat de negen heuvels waarop de stad rust dit ondoenlijk maken, geloof ik het direct. De kerken, kastelen, het stadhuis en zelfs winkelpanden ogen – nu weet ik het weer – Duits. Had Zhang mij niet gezegd dat Qingdao ‘een historische band’ met onze oosterburen heeft? De typische siheyuans – woningen met vier vleugels – vind je hier nergens. Ik begin Beijing te missen…

Van zeven hoog naar beneden.

Opzij!

Wij plegen maar één keer prijzenzelfmoord.

Rode spandoeken lokken mij een warenhuis binnen. Dat komt goed uit. Over een paar dagen sta ik op Schiphol en ik heb nog geen cadeautjes gekocht. De lingerie voor Anouck! Als ik haar bestelling vergeet, zal ze me de oren van het hoofd zagen.

‘Mister! Mister!’

Ik draai me om en zie wit gejurkte meisjes uitnodigende gebaren maken. Nagellak, koelkasten, visvoer, canapés en diepvrieskippen. Deze komen niet voor op de verlanglijstjes van het thuisfront. Ik schud mijn hoofd tegen de vriendelijke verkoopsters – waarom staan ze met zijn tienen achter één toonbank? – en loop door. Op de derde verdieping zie ik paspoppen die alleen op de strategische punten zijn verpakt. Ik zit dus goed. Tussen de rekken met katoenen onderbroeken door steven ik af op de doorzichtige stofjes. Voor de tweede keer vandaag sta ik paf van de keuzemogelijkheden. Beha’s van kant, al dan niet geborduurd, plaatselijk of over de hele linie, in alle kleuren van de regenboog, plus tinten die de regenboog niet kan bedenken, van zijde, nylon, fluweel en van een soort gaas waarvan ik de – zeker chique – naam niet ken, met een sluiting van voren, van achteren, aan de linker- of rechterzijde, gebeugeld en niet voorgevormd, je noemt het en ze hebben het. Gelukkig is Anouck er niet bij, anders zou ze haar studiebeurs van het komende jaar er in één moeite doorheen jagen. Waar hangen de beha’s zonder voering? Hoe lopen de maten eigenlijk? Waarom houdt het op bij cup b? Nu komen de enthousiaste winkeljuffrouwen mij goed van pas. Ik vraag een van hen om hulp. Ze bedekt haar mond en giechelt. Hier blijft het niet bij. Ze zwaait met haar armpje en van alle kanten snellen haar collega’s op mij af. De afdelingen met pyjama’s, sokken, sportschoenen en vaatdoeken zijn tijdelijk onbemand. Ommuurd door vrouwen, die vloeiend overgaan van gapen in giechelen en hetzelfde traject terug, teken ik met een rood hoofd de letter c in de lucht. Cup c, tachtig centimeter. Verstaan ze hier opeens geen Chinees meer? Pas wanneer ze hun armen kruisen en voor hun borst(jes) houden, gaat er een belletje rinkelen. Er bestáát geen c in hun assortiment. Naar de hilariteit te oordelen, gaat het hun voorstellingsvermogen te boven dat iemand een c nodig zou kunnen hebben. En mij lachen ze uit als ooggetuige van zo’n maatwerk. Mijn verlegenheid slaat om in woede. Grof baan ik mij een weg door de mensenhaag. Ik vind Anouck leuk. Ze is slank… volslank… vooruit dan maar: reusachtig. Toch houd ik haar liever in mijn armen dan die sprinkhaantjes hier. Het wordt een zijden kamerjas. Gekocht op de afdeling ernaast. Zo fijntjes bewerkt dat een Europeaan er geen minuut aan twijfelt dat hij voor een vrouw bestemd is. Ik koop de grootste mannenmaat die er is.

Na de lunch begin ik aan de China Daily van vanochtend. Als het aan mij lag, zou ik langer in de stad willen rondhangen, maar afspraak is afspraak.

Om klokslag twee uur gaat de telefoon. ‘Chris, deze keer mag jij bepalen. De enige georganiseerde reis naar de Berg Lao die in ons schema past en die ik op de valreep nog kan bemachtigen, is bedoeld voor Chinezen. Alle reizen voor buitenlanders zijn volgeboekt. Hoogseizoen, weet je wel?’

‘En de hamvraag is…?’

‘Heb ik je toch gesteld: wil je met de Chinezen mee?’

‘“Grote neuzen”, zoals ze ons hier noemen, heb ik genoeg gezien. Ik kom niet helemaal naar China om weer tussen hen in te zitten.’

‘Wat dacht je van mij? Het punt is alleen dat de bussen die buitenlanders vervoeren streng gecontroleerd worden. De kans dat ze nog heel zijn is dus groter.’

‘Wil je soms zeggen dat…’

‘Precies. Op sommige plekken moet de bus zowat verticaal omhoog. Wij hebben het hier wel over een bergpad met aan één kant een ravijn, dat eindigt in zee. Als de bus gammel is…’

‘Valt hij onderweg uit elkaar? Hoe lang duurt die rit trouwens?’

‘Pak ’m beet twee uur.’

‘Waarom nemen we dan geen taxi? Vijfendertig Nederlandse centen per kilometer. Dat is geen geld.’

‘Dan loop je de legenden mis die de gids aan elk rotsblok of elke dennenboom koppelt. Vind je Spookverhalen van Liao’s studeerkamer mooi?’

‘Daar ben ik te oud voor.’

‘Dat zijn geen griezelverhalen voor kinderen, als ik je erop mag wijzen. De roman behoort tot de acht klassiekers die geen zichzelf respecterende Chinees overslaat.’

Ik houd wijselijk mijn mond.

‘De auteur, Shi Nai’an, heeft de Berg Lao gebruikt als achtergrond voor veel van zijn verhalen.’

Ook aan deze discussie doe ik maar niet mee.

‘De buschauffeur, die tevens gids speelt, zal ons overladen met boeiende vertellingen.’

‘Dan gaan we toch?’

‘Met die wrakkige bus voor Chinezen?’

‘Als zij het aandurven, overleven wij het ook wel.’

‘Dat hoor ik graag.’

‘Eric, hebben wij niet afgesproken vanmiddag boodschappen te doen?’

‘Yanyan heeft al dekens en een middeltje tegen muggenbeten voor ons klaargelegd. Wat frisdrank kan nooit kwaad. Haal jij die of ik?’

‘Dekens? Eric, we slapen in een hotel, mag ik hopen?’

‘Dat wel, maar als we barbaars vroeg naar de bergtop moeten, is het daar ijskoud.’

‘Hoe vroeg?’

‘Niet later dan vier uur. Anders vinden we geen mooie plek om de zonsopgang te zien.’

‘Dan is één deken genoeg. Ga jij daar maar naar kijken. Ik slaap wel lekker door. O, voordat ik het vergeet, de frisdrank en het bier verzorg ik wel.’

‘Chris, waarom wil jij daar per se naartoe als je geen interesse hebt voor de zonsopgang?’

‘…’

‘Mao zegt: De jeugd is net de zon om zeven, acht uur. Natuurverschijnselen zijn in de ogen van Chinezen de taal van Boeddha. Daarom laten ze zich er graag door inspireren. Jouw leven is net begonnen. Kijk hoe de vuurbal uit de zee omhoog sprint en zie wat een vooruitzicht je jeugd met zich meebrengt.’

Ik kan niet wachten.

‘Chris, in het Chinees zeggen ze: Als een pechvogel zich wendt tot Boeddha, draait Hij hem Zijn kont toe.’

Ik wilde dat Eric ongelijk had. In de twee weken dat ik hier ben, weet ik niet eens meer hoe een grijze wolk eruitziet, maar nu wij uitgerekend met een rugzak voor de bus staan, is de lucht gitzwart. Ook het voertuig maakt de boel er niet vrolijker op. Ik heb mij ingesteld op een rijdend wrak, maar zo’n roestig geval als dit gaat me te ver. Na wat gerommel begint het te druppelen en vervolgens te hozen. Terwijl de buschauffeuse onze namen roept en kruisjes op haar lijst zet, ben ik getuige van een gedaanteverwisseling. De regen kleedt onze heilige koe uit. Onder de wielen ontstaat een modderpoel en de bus bekent kleur: blauw met witte strepen. De roestvlekken vallen reuze mee – het meeste was gewoon modder. Nauwelijks is de chauffeuse klaar met haar lijst of ze klimt kwiek in de bus. Alle twee de deuren worden geopend. ‘Dames en heren, kom gauw naar binnen. Hier is het tenminste droog.’

Voor mij in de rij krikken twee vrouwen van middelbare leeftijd hun bejaarde schoonmoeder (tegen hun eigen moeder hoeven ze namelijk niet zo beleefd te zijn) omhoog en planten haar in een stoel op de eerste rij. Ik volg hen op de voet, opdat de kerel achter mij er niet in zal slagen mijn ochtend verder te verpesten met zijn knoflookadem.

‘Ning wil hier zitten!’ Een dikkerdje duwt zijn moeder weg en wiebelt met zijn Michelin-beentjes.

‘Lieverd, deze rij is voor ouderen en invaliden.’

‘Ning vindt hier leuk.’

‘Als je naar mama luistert, koopt ze straks vuurwerk voor je.’

‘Tien raketten met zes, nee, twaalf knallen!’

De moeder zucht en aait hem over de bol.

Nu weet ik wat een zondvloed is. Slagregen drumt op het blikken dak. Kabaal in de hel zal hier weinig van verschillen. Maar Eric is onverbeterlijk optimistisch: ‘Wij zitten niet in Nederland, Chris. Daar heb je van die motregen. Dagen en soms weken achter elkaar. Hier giet het. Binnen een mum van tijd staat alles blank, maar voordat je er erg in hebt, is het weer droog gebakken.’

Ik knik. Overtuigd ben ik niet, maar geloven wil ik het wel.

Kwart over zeven. Halfacht. Twee mannen achter mij schakelen over van kuchen tot openlijk klagen: ‘Hé, chauffeur daar, ik weet niet hoe het met jou zit, maar ík heb geen boodschap aan de paar mensen die niet komen opdagen. In de brochure staat dat de bus om zeven uur vertrekt…’

‘Wie zegt dat wachten zin heeft?’ voegt een ander eraan toe.

‘Daar zit wat in!’ De rest in de bus wordt ook rumoerig.

De twee dames voor mij, die de gordijntjes dicht hebben getrokken – tegen de zon, die inderdaad in een mum van tijd doorgebroken is –, tillen elkaars haren op en ‘fluisteren’ in de oren die daardoor bloot komen te staan. Niet dat ik ze afluister, maar de vijf rijen voor en achter hen kunnen de dialoog woordelijk volgen: ‘Commissie, daar aast ze op.’

‘Zeg dat wel! De zoon van mijn overburen heeft ook voor een reisbureau gewerkt. Dacht je soms dat hij van zijn loontje alleen droog brood kon kopen?’

‘De souvenirwinkels, restaurants en hotels die ze ons aanpraat schuiven haar vast vette biljetten toe. Hoe meer klandizie, hoe hoger haar commissie.’

‘Vind je ’t gek dat ze gebrand is op zoveel mogelijk passagiers?’

‘Als je dat maar weet.’

Eric knipoogt. Wat hij wil zeggen met die knipoog, is mij niet duidelijk. Om niet zo vroeg in de ochtend al debiel over te komen, wissel ik met hem een blik van verstandhouding uit.

De chauffeuse springt van haar hoge stoel en posteert zich in het gangpad. Ik blijf het een gek gezicht vinden: een miniatuurvrouwtje dat een joekel van een touringcar in bedwang houdt. Uit dat kleine ding stijgt een volume op waar je u tegen zegt: ‘Dames en heren, als klant hebt u inderdaad recht op wat er in onze reisbeschrijving staat. Maar ervaring heeft mij geleerd dat we rekening moeten houden met onze boerenbroeders en -zusters…’

Eric knipoogt weer. Ik begin het een beetje te vatten.

‘… die ’s nachts een fikse afstand te voet moeten afleggen om op tijd…’

De man die op dat moment de bus instapt maakt de rest van haar zin af: ‘Wie is je boere… broeeeder? Kutwijf! Te voet? Zie je de rikke… riksja daar? Die heeft ons op zijn blote kkknietjes hiernaartoe gebracht!’

Nu pas krijgen we zijn smoelwerk te bewonderen. Best wel harig voor een Chinees. Een van zijn voortanden heeft hij eraf laten knuppelen en hij heeft er een gouden voor in de plaats gezet. Er zit een tandenstoker tussen zijn kiezen – geen wonder dat hij niet normaal kan praten. Wat heeft hij voor ontbijt gehad dat hij zijn holle kiezen moet uitmesten?

‘Tjonge jonge, wat heeft de Hemelopa gepist! Hoeveel kratten bier had hij gisteravond op? Meer dan wij kan bijna niet. Hahaaa!’

Je kunt een speld horen vallen. Aan zijn teleurgestelde mimiek kan ik zien dat hij op een schaterlach van ons had gerekend. Hij kijkt achterom en een langgerekte droge hoest, aanvankelijk als lach bedoeld, beurt hem enigszins op. De twee andere misbaksels die onze bus komen opluisteren, zijn niet zo harig en gespierd als hun aanvoerder, maar hun gezichtsuitdrukking doet qua smerigheid nauwelijks onder voor die van hem.

‘Opzouten!’ De klootzak – als iemand een nog complimenteuzere naam voor hem weet, houd ik me aanbevolen – doet de bejaarde vrouw zich het lazarus schrikken en ze rolt vanzelf van haar stoel. Hij neemt haar plaats in; zijn maatjes volgen zijn lichtende voorbeeld en jagen andere passagiers van de eerste rij weg.

‘Waar wacht je nog op? Gassen!’

De chauffeuse blijft roerloos achter het stuur zitten.

‘Wacht je soms op een beurt van mij?’

De bus is stiller dan een graf.

De stem van de chauffeuse klinkt des te luider: ‘Wilt u echt weten op wie wij, drieënvijftig man, een uur lang hebben zitten wachten?’

‘Pffffft!’ De hufter spuugt zijn tandenstoker uit en tilt zijn voorpoot op. ‘Wil je weten wie ik ben?’

‘Lao Bá.’

Erics handen beven. Zo onopvallend mogelijk kijk ik om me heen: hij is niet de enige die verbleekt.

‘Wat bedoel je met je nadruk op “Ba”?’ Hij slaat zich op de bef. ‘Al ben ik slechts Ba – “de achtste van deze regio” –, maar om de ingewanden van jou en je buslading schijtebroeken als eidooiers uit de karkas te knijpen, heb ik fut te over! Jij met je “een uur op ons hebben gewacht”.’ Zijn bloeddoorlopen ogen roetsjen langs het reisgezelschap: ‘Wie heeft jullie toestemming gegeven zo vróég te komen?’

Mijn handen jeuken. Al beheers ik geen kungfu – doodzonde – ik heb wel een paar blokjes kaas van kickboksen gegeten. Dit stel teelballen een facelift bezorgen kan ik best… waarschijnlijk best…

Op kalme toon zegt de chauffeuse: ‘Dames en heren, welkom aan boord. De zon schijnt weer. Het belooft alsnog een mooie dag te worden. Mijn naam is Yang. Ik begeleid u naar de Berg Lao. Als de op een na beroemdste taoïstische gebedsplaats is Berg Lao…’

Eric steekt een sigaret op. Het vonkje pendelt heen en weer terwijl de bus zigzagt door de stad, op naar de vakantiebestemming. Hij zoekt oogcontact met mij. Ik doe alsof ik ingedut ben. Wat voor recht heb ik om de chauffeuse ‘een klein ding’ te noemen? Zij is de enige die een stevig woordje voor die klootzak klaar heeft. Dat de twee roddeltantes voor mij niet meer hardop durven te fluisteren, is nog tot daar aan toe, maar waar blijven de twee mannen achter mij met hun grote waffel? Zelfs een scheet durven ze niet te laten. Waar sta ík eigenlijk?

De ingebouwde luidsprekers delen muziek uit aan het verschrikte publiek. De soort die je hoort in de toiletten of liften van vijfsterrenhotels. Erics sigaret dient zijn doel: met elke trek ziet zijn roker er meer ontspannen uit. ‘Wat een blaaskaak!’

Ik frons mijn wenkbrauwen en wijs met mijn kin naar voren.

‘Relax. Dat stuk vreten kent niet eens Mandarijns, laat staan Nederlands.’

Opgelucht zak ik in mijn stoel. Hó, een blaaskaak? Wie lijkt daar het meest op?

Eric zegt gelijk: ‘Ik voel me niet verantwoordelijk voor de slangenkuil waar wij in gestonken zijn. Ik zei je al: deze reis is voor Chinezen. Vijfentwintig yuan, zo’n acht gulden dus, helemaal verzorgd. Reisleiding en half pension. Zelfs een straatveger kan dit betalen. Zie je het oudje op lotusvoetjes daar? Vergezeld door haar twee schoondochters maakt ze misschien haar laatste pelgrimstocht naar de taoïstische tempel; de twee mannen achter ons hebben net een goede oogst binnengehaald. Pinda’s of zoete aardappelen, gewassen van deze streek. Ze belonen zichzelf met een reis waar ze vroeger alleen van konden dromen. De vrouw, niet omdraaien, Chris, twee rijen achter ons met haar verwende zoontje. Verlaten door haar man. Wedden dat hij vrachtwagenchauffeur is? Dat hij met zijn maandloon de halve straat kippen – het Chinese eufemisme voor hoeren – langs de autosnelweg tussen Qingdao en Jinan onderhoudt? En dat de vaderliefde die het jochie mist wordt gecompenseerd met cadeautjes? Wat betreft de bandieten op de eerste rij, heb je wel eens van de “drie getuigschriften” gehoord? Waarvan vrouwen een spontaan orgasme, zonder voor-, hoofd- of naspel, krijgen? Eén: echtscheidingspapieren (beschikbaarheid); twee: bewijs van vrijlating uit de bajes (laag sociaal aanzien en daarom de drang alles aan te pakken); drie: een academische graad. En in deze volgorde, graag. Als een man er minstens twee van in huis heeft, telt hij als prins op het witte paard.’

‘Ik word liever gewurgd door een python dan dat ik onder één dak zou moeten leven met zo’n klootzak.’

‘Als je een Chinese was, zou je anders piepen. Hier in China kun je beter bevriend zijn met een crimineel dan met een brave burger.’

‘Ja, ja.’

‘Vraag maar rond of ik uit mijn nek lul. Dit is een rechte- en ordeloze staat. Sommige ambtenaren spannen samen met de onderwereld om de massa uit te melken. In de volksmond heet dat: De witte weg kruist de zwarte.’

‘Dat had ik niet achter een communistisch regime gezocht.’

‘Toen Mao de Chinezen in zijn ijzeren greep hield, kon je ’s nachts de voordeur openlaten.’

‘Logisch, Eric, wat viel er te stelen? Armoede misschien?’

‘Daarom willen ze, ondanks de sociale onrust die nu heerst, niet meer terug naar die tijd.’

De liftmuziek verstomt in het geroezemoes van de ontdooide reizigers. Vooraan zie ik de klootzak obscene gebaren maken en kokhalzen van het gieren. De tweede rij is inmiddels ontruimd, vermoedelijk niet op bevel van de schoft, maar op eigen initiatief van de overige passagiers. Iets verontrust mij en dat is dat de gebaren van de kwal voor de chauffeuse bestemd lijken te zijn. Maar de bus rijdt, gezien de omstandigheden – het wegdek is niet om over naar huis te schrijven, of juist wel – zeer stabiel. Niets aan de hand dus. Anders zou ze zich niet zo goed kunnen concentreren.

‘Eric, je zei dat Chinese vrouwen masochisten zijn en geilen op griezels, ex-gedetineerden bijvoorbeeld, maar wat ben jij dan? Je zit al drie jaar in deze ellende, maar niets kan je wegbranden. Zo te zien heb je de tijd van je leven in Qingdao.’

‘Hoor je mij zeggen dat het hier ellendig is?’

Of ik ben imbeciel of hij is knetter. Een tussenoplossing bestaat niet.

‘De Chinese maatschappij houdt zichzelf keurig in evenwicht, al vinden wij westerlingen het hier een zooitje. Het goede wordt beloond en het slechte gestraft. Zelden middels de wet, toegegeven, maar er zijn meer wegen die naar Rome leiden, en in dit geval, naar Beijing.’

Ik sla op mijn knieën en kom niet meer bij van het lachen. ‘Wat je zegt is zo waar als ik hier sta, nee, zit. Ik heb met eigen ogen gezien hoe het goede wordt “beloond” en het slechte “gestraft”.’

‘Wees niet zo cynisch, Chris. Dat past niet bij je leeftijd.’

‘Hilarisch zul je bedoelen!’

Het is me wat te stil in de bus, maar ik ratel gewoon door. Afgezien van Eric verstaat hier toch geen mens onze kikkertaal. Zelfs als ik alle namen en bijnamen van… je weet wel van de daken zou schreeuwen, zou ik nog niet met de nek worden aangekeken.

‘Zhang is zo’n “goeie lobbes” dat hij ons bedrijf op klaarlichte dag leegrooft en wat voor “straf” staat daartegenover? Zijn dochter mag drie jaar lang, op onze kosten, in Eindhoven studeren.’

Er straalt iets ontegenzeggelijks uit Erics ogen. Ik word er stil van, net als de rest van de bus. Heb ik wat gemist?

‘Chris, zal ik je wat vertellen? Toen de joint venture in Qingdao opgericht was, werd een afspraak gemaakt. Liang, de voorganger van Zhang, zou namens het staatsbedrijf zestig procent in de nieuwe onderneming investeren en Kraan veertig. Wat deed onze baas? Zogenaamd was zijn inbreng “hightech apparatuur en knowhow”. Liang was misschien van gisteren, maar zijn ingenieurs niet. Toen Kraans machines de haven van Qingdao bereikten, wisten de Chinese technici meteen hoeveel die waard waren. Het betrof een partij in Nederland afgeschreven troep. Ze deden het nog wel – met nukken en stuiptrekkingen – maar ze waren twee generaties ouder dan de modellen die toen gangbaar waren. Daarbij komt nog dat de Chinese overheid kort daarvoor een nieuwe wet had uitgevaardigd die het internationaal handelsverkeer stimuleerde. Kraan hoefde dus geen havenbelasting te betalen voor zijn vracht. Via vrienden en kennissen kwam hij op het spoor van een tiental gepensioneerde adviseurs. Vrijwilligers die regelmatig door de PUM naar derdewereldlanden werden uitgezonden. Kraan stuurde hen naar Qingdao. Het waren idealisten, oftewel: ze genoten een dik pensioen en wilden zich alleen nuttig voelen door hun kennis over te dragen. Voor hun diensten rekende Kraan tweehonderdvijftig gulden per uur, op papier dan, plus de torenhoge verblijfkosten en dergelijke, al net zo fictief. Het tikte aardig aan. Liang zorgde voor het fabrieksterrein, de werkplaats, de honderdzeventig arbeiders, naaimachines en vele andere productiemiddelen. Met zijn honderdtal personeelsleden, die gemiddeld negentig piek per maand kregen, had hij twee jaar lang gezwoegd. Eindelijk kwam er geld in het laatje. En hup, Kraan was er als de kippen bij. Winstdeling, eiste hij. Veertig procent voor hem, conform het contract. Je kunt je voorstellen dat Liang zich genomen voelde. Hij dacht dat ze naar eer en geweten een akkoord hadden gesloten. Dat hield in: Liang zou Kraan helpen tegen lage kosten een business in China te starten; als tegenprestatie stond Kraan Liang toe zijn Hollandse naam te gebruiken om een voorkeursbehandeling voor hun joint venture aan te vragen. Ik ken de nieuwe wet niet uit mijn hoofd, maar het is zoiets als: in de eerste drie jaar geen vennootschaps- en omzetbelasting, in de drie daaropvolgende jaren de helft. Maar Kraan beriep zich op de schriftelijke overeenkomst en daar hing Liang. Ten einde raad vroeg hij zijn baas in het provinciebestuur om overplaatsing of desnoods gedwongen ontslag, zodat de fabriek haar zuurverdiende centjes, zogenaamd middels herinvestering, kon behouden. De rest van het verhaal is je bekend.’

Ik houd mijn adem in. De anderen in de bus zo te horen ook. Hé, ze kunnen ons gesprek toch niet volgen? Ik kijk om me heen en mijn bloed stolt. Alle ogen zijn naar voren gericht, op de klootzak. Als een heldhaftig standbeeld staat hij daar, op zijn achterpoten, met een kettingslot in een van zijn voorpoten. Om de paar tellen zwaait hij ermee. Het ding suist door de lucht en buigt de zonnestralen om tot een flikkerende cirkel. Wanneer ik zijn twee maatjes zie, weet ik hoe laat het is. Ze drukken een mes op de keel van de chauffeuse en de bus schokt met een slakkengang voort. Dat is maar goed ook. Ik kijk uit het raam – door ons drukke gesprek is het me ontgaan langs wat voor afgrond we rijden. De zee schuimt ergens ver onder onze wielen en een diepblauw ravijn – vooral diep – gaapt ons aan. Ik heb nooit last gehad van duizelingen, maar nu wel.

‘Zeg nú “Ja”! Anders gaat je strot eraan!’

Mijn maag. O god!

De klootzak kijkt ons aan: ‘Voor het geval iemand het in zijn hoofd haalt dit lekkere brokje te redden: mijn oom heet Li Qun. Voor de boerenkinkels onder ons die alleen naar de krant graaien als ze hun gat moeten afvegen voeg ik er nog aan toe: het provinciehuis is mijn achtertuin.’

Nou en? Ik wend mij tot Eric… laat maar, ook zijn bénen beven. Ik kan de hersenen van de chauffeuse horen kraken. Gezien haar doen en laten van het afgelopen – is het een uur geweest? – weet ik dat ze de veiligheid van ons passagiers voorop zal stellen, maar…

De bus komt tot stilstand. De klootzak pakt de chauffeuse beet en steekt zijn… Last van plankenkoorts heeft zijn lul zo te zien niet. Mijn bloed stolt niet meer – het kookt. ‘Poten van d’r af! Anders…’ Ik bal mijn vuisten en neem de basispositie aan.

Eric trekt aan mijn mouw.

Ik stoot hem van mij af. Niets maar dan ook niets verwacht ik van hem. Noch van de rest van de ‘schijtebroeken’ – hiermee heeft de klootzak de buslading treffend samengevat.

De vingers aan mijn mouw worden hardhandiger en proberen mij weer op mijn stoel te trekken. ‘Rot op!’ Ik schrik van mijn eigen donderslag, maar vergeet ondertussen niet naar voren te schieten.

‘Chris! In godsnaam! Je maakt het voor haar en voor ons allen alleen maar erger…’ Voordat de Nederlandstalige schijterd uitgesproken is, lig ik al overhoop met de verkrachter…

Iets liefs, ivoorwits zwaait driftig voor mijn ogen. Ik probeer mezelf overeind te krikken maar au! het valt vies tegen. Mijn hoofd. Het voelt zwaarder dan mijn romp. ‘Meneer Klisse, hoort u mij? Alstublieft!’

‘Hahaha!’

Deze blaf komt mij bekend voor, maar waarvan?

‘Klisse, drink een slokje water.’ Hete druppels biggelen langs mijn wangen. Niet van mijzelf.

‘Kom op, Chris!’

Verhip, ik hoor mijn moerstaal.

‘Chris, laat eens zien dat je het kunt halen!’

Wat halen? Ik wil mijn benen strekken, maar ook die verrekken het.

‘Mietje van tofoe! Ik heb hem nog niet geraakt of hij ligt met zijn poten omhoog!’

Nu wil ik koste wat kost opstaan, maar mijn hoofd staat in de weg.

‘Gassen, afgedragen schoen! Door mij afgedragen, hahaa!’ De hond blaft weer.

Ik zie het lieve, ivoorblanke handje vervagen, voel de bus onder mijn rug brommen en sluit mijn ogen. Mietje van tofoe. Deze zwarte band heb ik verdiend, ruimschoots. De klootzak heeft, naast spieren, ook een taalknobbel. Alle bijnamen die hij heeft bedacht dekken de lading, geheel en terecht. Dat kickboksen van mij stelt dus niets voor, alleen had ik het leuker gevonden daar in een besloten kring van intimi achter te komen. Ik ga kungfu leren. Opeens krijg ik zin langer in China te blijven. Net zo lang tot ik die vechtersbaas de baas kan zijn.

Het bergpad wordt breder, althans voorzover ik kan beoordelen vanuit de positie waarin ik me bevind. Eric blijft naast mij zitten, op zijn hurken. Een hele toer, gezien zijn gebrek aan souplesse. Hem vergeven doe ik niet. Niemand in de bus vergeef ik. Nu snap ik wat hij bedoelde met ‘deze rechte- en ordeloze staat’. Maar wat schiet ik ermee op? Het is me niet gelukt te voorkomen wat er gebeurd is en ik sla ook nog een figuur door hier pontificaal gestrekt te liggen. Met de verbreding van het pad treedt een vermeerdering van voorbijgangers op. Wij zijn er bijna, afgaande op de hoeveelheid kraampjes die de weg omtovert in de finish op de Alpe d’Huez. Vanwege de verschillende vlaggen/tafellakens/T-shirts/handdoeken, allemaal met het logo van de Berg Lao, die stijf staan in de wind.

‘Dames en heren, wij naderen onze bestemming. Namens alle passagiers verzoek ik meneer Klisse de bus nú te verlaten.’

Hoor ik soms een stem uit het stopcontact?

‘Klisse, wij dulden geen vechtpartijen meer!’ herhaalt de chauffeuse.

Mijn bloed bevriest. Zit ik midden in een boze droom?

‘Als Klisse hier blijft, zal de reis wegens dreigende onrust afgelast worden.’

De klootzak kijkt haar aan, met zijn tong uit de muil, om vervolgens tegen mij te brullen: ‘Relschopper, sodemieter op!’

‘Relschopper, stap uit!’ galmt de bus.

Ik word door de twee handlangers van de verkrachter naar de deur gerold, maar Eric protesteert luidruchtig: ‘Zijn hoofd bloedt!’

De chauffeuse vertrekt geen spier.

De spanning is te snijden.

Haar stem herken ik niet meer – opeens bikkelhard: ‘Meneer Elikke, als u ook van plan bent herrie te schoppen, gaat u achter Klisse aan.’

‘Dacht u soms dat ik nog zin had om te gaan sightseeën?!’ Eric zet zich schrap en hijst mij op zijn rug. Kan het zelf wel! wil ik zeggen, maar de grote knobbel op mijn achterhoofd speelt op. Ik heb niet eens de fut mijn lippen te bewegen.

Half duwend en in koor scheldend werken ze ons tweeën de bus uit.

De deur van de touringcar weigert dicht te gaan. Ik leun dubbelgevouwen tegen de paal van een verkeersbord – geen gezicht, maar wat kan ik in deze glorieuze staat? – en meen dat de chauffeuse ons iets toefluistert over de afstand. Ik versta haar niet en eerlijk gezegd boeit het me ook niet meer.

Eric zet mij min of meer rechtop en dwingt zichzelf – zijn ogen kunnen niet liegen – vrolijk te klinken: ‘Jij je zin. Wij nemen, zoals jij al eerder voorstelde, de taxi. Tja, wij zullen het moeten doen zonder de geschiedenisverhalen van de gids. Dat vind je vast niet erg, hè? Wij gaan nu regelrecht naar de dokter. Ik ken een ziekenhuis waar ze wegwerpnaalden gebruiken.’

Ik knik voorzichtig met mijn hoofd, anders word ik nog duizeliger. Het was als grap begonnen, maar eindigt als waarheid. Ik bén debiel.