Eenvoud van Perfectie

Kleine Gids voor het Spirituele Pad

Afbeelding voorzijde:

interieur van Watertempel van Tado Ando, Awaji, Hyōgo, Japan

Eenvoud van Perfectie

Kleine Gids voor het Spirituele Pad

Uitgeverij MindConsult, Ramo de Boer ©2020

ISBN 9789082063929 (ebook)

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Quotes zijn welkom.

Voor Sam

Rust en Ruimte

Zijn Onmiddellijk en Onontkoombaar

Door Ontspannen in Zijn

Niets Uitsluitend en Alles Omvattend

De Enkele Oorspronkelijke Werkelijkheid

Inhoud

Voorwoord

Inleiding

1. De Eenvoud van Perfectie

2. De 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling

Inleiding 4 Fasen - een perspectief

3. De Autonome Fase

Inleiding

Het Begin

De Magische Subfase

De Mythische Subfase

4. De Psychologische Fase

Inleiding

Voorbij Emoties - Ontmantelen van Emotionele Reactiviteit

Van Onmacht naar Almacht

Liefdevolle Aandacht in Relaties

De Kracht van de Dubbele Ontkenning

5. De Spirituele Fase

Inleiding

Voorbij Gedachten - Ontmantelen van Mentale Reactiviteit

Aandacht voor Aandacht

Voorbij Gedachten is er Rust en Ruimte

Zo Bevrijd Je Je van Lijden

6. De Realisatie Fase

Inleiding

Voorbij het Zelf- Ontmantelen van Reïficatie

Drie Essentiële Punten voor het Trainen van Je Geest

Van Narcisme naar Altruïsme

Rusten in Zijn

Nawoord

Noten

Over de auteur

Literatuurlijst

Bijlagen

Voorwoord

Inzicht krijgen in je leven om daar vervolgens wezenlijke stappen in te zetten kost tijd. Je kunt het niet 'even doen'. Dit boek is dus niet bedoeld voor de Snelle Jelle, die in een paar dagen wezenlijke gedragsverandering wil realiseren, maar voor wie de tijd durft te nemen om te werken aan een transformatie. Want dat is de belofte van dit boek.

Een persoonlijk voorbeeld

In mijn carrière als trainer, die nu vrijwel achter mij ligt, heb ik vaak geworsteld met de behoefte van mijn deelnemers om het (blijvende gedragsverandering) 'even te doen'. Dat lukte niet en dat maakte hen ongeduldig en mij boos. Je kunt wel 'even' (in een dag bijvoorbeeld) ander gedrag aanleren, maar in de dagelijkse praktijk val je steeds weer terug in je oude patronen. Je moet op andere lagen van bewustzijn werken aan wezenlijke verandering, of liever transformatie.

Het vroeg van mij dus dat ik op die lagen leerde werken, maar daarvoor moest ik zelf ook de diepte in. In Ramo's termen was bij mij sprake van emotionele reactiviteit. Mijn ergernis, spanning, ze belemmerden het leerproces evenzeer als het ongeduld van de deelnemers.

Ik ging daarmee aan de slag in de vorm van supervisie, meditatie en zelfreflectie. Dat hielp mij vanuit een ander bewustzijnsniveau te werken. Langzaam maar zeker waren het niet meer mijn emoties, maar de leerdoelen van de deelnemers die de kern van mijn interventies vormden. Precies zoals in dit boek beschreven wordt.

Dit is een 'Kleine Gids voor het Spirituele Pad.' Wat ik hierboven heb beschreven was voor mij de opmaat naar een spirituele ontwikkeling, met name het vrijmaken van aandacht en compassie. Toen ik in mijn supervisie, meditatie en zelfreflectie op dat pad geraakte, kon ik mij als trainer pas echt met compassievolle aandacht verhouden tot de ongeduldige deelnemers.

De eerste gids die mij daarbij de weg wees was Ramo, nu zo'n twintig jaar geleden. In de supervisie bracht hij het spirituele pad op de voorgrond, onder andere door me een belangrijk boek aan te bevelen, Het Tibetaanse Boek van Leven en Sterven, van Sogyal Rinpoche. Ik leerde van daaruit mediteren en mijn zelfreflectie werd rustiger en eenvoudiger. En dat had weer effect op mijn werk als trainer. Ik kon steeds beter zonder oordeel kijken naar de interactie tussen mij en de deelnemers en mijn aandacht werd authentiek, eerlijk en vrij van 'moeten' en 'willen'.

Het Spirituele Pad bevindt zich niet alleen in het Himalaya gebergte of in boeddhistische tempels. Ze bevindt zich overal. In dit boek, bij jou thuis, op straat, in je werk, overal waar je bent. Je hoeft er alleen maar met al je aandacht bij te blijven. Dat is simpel, want je hoeft niets te doen, alleen maar stil te staan bij wat zich aandient. Je bent allang perfect, je weet het alleen nog niet. Simpel, maar niet makkelijk. Het vraagt nogal wat motivatie en discipline.

Eenvoud van Perfectie

In het eerste hoofdstuk Eenvoud van Perfectie spreekt Ramo zijn bewondering uit voor de Japanse architect Tadao Ando. Ik ben op zoek gegaan. Eén van zijn grote werken, een 14 meter grote Boeddha, die net met zijn kruin boven een kunstmatig aangelegde heuvel uitkomt, illustreert mooi hoe je de Eenvoud van Perfectie kunt vinden. Als je het beeld in zijn volle glorie wilt kunnen aanschouwen, moet je door een tunnel – de diepte in – naar het beeld toelopen. Dat is dus meer dan de oppervlakkige waarneming op het eerste gezicht.

Ik begrijp waarom deze kunstenaar Ramo zo inspireert. Zijn model van de 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling is immers vergelijkbaar met het kunstwerk. Je ziet eerst een topje van het werk en dat maakt je nieuwsgierig. En dan ga je door de tunnel – het Pad – en zie je het totaal – het doel van het Spirituele Pad. En dat geheel is eenvoudig zoals het moet zijn: perfect.

Lees dit boek met aandacht, betrek het op jezelf en je krijgt een heldere richting voor het bewandelen van jouw Spirituele Pad naar Verlichting.

Bert van Dijk

schrijver en opleider van trainers.

Inleiding

Het Spirituele Pad is zo oud als de mensheid. Het belichaamt ons universele verlangen naar een staat van thuis zijn in de wereld, in onszelf, in onze eigen geest. Door onze geschiedenis heen hebben zich vele paden ontwikkeld die Bewustzijn Ontwikkeling in allerlei vormen als doel formuleerden.

Ik heb hier niet de pretentie om je deelgenoot te maken van het ultieme pad – dat makkelijk, effectief en kort is, weinig of geen inspanning kost, en voor iedereen hetzelfde is. In mijn ervaring en kennis bestaat dat pad niet, hoewel velen die suggestie om uiteenlopende en voor de hand liggende redenen wel wekken.

Nee, wat ik met je wil delen met dit boek is een reëel Spiritueel Pad. Een Pad heeft altijd een Zicht: een inhoudelijke structuur, een volgorde en een doel. Het Pad voorziet op deze wijze in een richting met praktische toepassingen. Essentieel in mijn ervaring is in eerste instantie een Zicht, een betrouwbare en coherente visie op Bewustzijn Ontwikkeling.

Het Zicht in dit boek wordt gevormd door de 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling (zie bijlage 2) zoals ik die ontwikkeld heb tijdens mijn nu 40-jarige spirituele reis met mijn leraren Bhagwan Shree Rajneesh, Babaji, Sogyal Rinpoche en Alan Wallace. En diepgaande inspiratie van beoefenaren, denkers en auteurs als de Dalai Lama, Tulku Urgyen Rinpoche, Ken Wilber, Arnold Mindell en Ken McLeod.

Dit boek bestaat uit praktische teksten, want theorie zonder ervaren toepassing kan hoogstens tot enthousiasme leiden (niet onbelangrijk voor je motivatie), maar is niet voldoende voor realisatie. De inhoud van deze 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling zijn een synthese van mijn levenservaring, studies, spirituele beoefening, en mijn 35- jarige professionele ervaring als gestalttherapeut, coach, trainer, opleider en supervisor.

Voorbij Lijden

In die 35 jaar werkte ik met een paar duizend mensen die in essentie in ieder geval één kenmerk gemeen hadden: ze wilden zich bevrijden van hun lijden – van licht tot ondraaglijk, van sporadisch tot chronisch, van acuut tot stabiel lijden. In dit boek schrijf ik over de onderliggende oorzaken van dat herkenbare lijden, en hoe je je kunt bevrijden uit de beklemming van onwetendheid, en kunt komen tot een stabiele staat van innerlijke Rust en Ruimte.

We kunnen het daarvoor nodige Spirituele Pad karakteriseren met de drie begrippen aandacht, perspectief en reactiviteit. Bewustzijn Ontwikkeling betekent jezelf, met name door het trainen van aandacht of gewaarzijn, een steeds ruimer en meer omvattend perspectief eigen maken. Die perspectieven zijn er gelukkig al, die hoeven we niet te bedenken of te creëren, ze worden helder naarmate we op het Pad vorderen.

Maar eerst zijn we onwetend en hebben een beperkt perspectief. Dat blijft ook zo als we onze diepgewortelde reactiviteiten (oude overleving- en beschermingsreflexen) die ons het vrije zicht op onze eigen natuur, het ultieme perspectief ontnemen, niet ontmantelen. Dus er is werk aan de winkel!

Voorbij Reactiviteit

We kunnen alle beoefeningen op het Spirituele Pad karakteriseren als het ontmantelen van niveaus van reactiviteit – voorbij emoties, voorbij gedachten en voorbij het zelf. De volgorde gaat van grove reactiviteit naar subtiele. Van emotioneel therapeutisch werk, via mentaal meditatief werk naar het ontmantelen van onze subtielste reactiviteit, reïficatie.

Een centraal obstakel bij Bewustzijn Ontwikkeling is, zoals hierboven al opgemerkt, onwetendheid. Bij te weinig inhoudelijke kennis en inzicht ontstaan makkelijk verwarring en dwaalwegen. En dat wil ik graag helpen voorkomen, onze tijd in dit leven is immers beperkt.

Dit boek, Eenvoud van Perfectie, is een vervolg op mijn eerste boek 'De Kracht van Aandacht – Kleine Gids voor het Trainen van Je Geest' (2013). De basis voor de 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling is daar gelegd, en wordt hier verder verdiept. Na een uitgebreide inleiding van de 4 Fasen volgen de Autonome Fase, de Psychologische Fase, de Spirituele Fase en de Realisatie Fase.

Ik beschrijf verschillende aspecten van de 4 Fasen. Als leidraad schreef ik bij het begin van iedere Fase een korte inleiding zodat je de teksten als deel van die Fase leest. De meerwaarde van het model, en een belangrijke motivatie voor de ontwikkeling, is je een overzicht te bieden van het hele Pad van Spirituele Verlichting. Dit bied je de mogelijkheid zelf vast te stellen waar je bent, en wat je nog te doen hebt. Per Fase bekijken we de inhoud en de welke praktische toepassingen daarbij horen.

Het eerste hoofdstuk, en naamgever van het boek, is Eenvoud van Perfectie. Het heeft een tweevoudige betekenis, het stelt dat Eenvoud een kenmerk van Perfectie is, en dat Perfectie eenvoudig is. Het eerste kunnen we waarnemen, Perfectie 'klopt' en kenmerkt zich door Eenvoud.

En Perfectie is eenvoudig, ze is voor de goede beschouwer, zeggen de verlichtingstradities, eenvoudig te verwezenlijken. Dit komt voornamelijk omdat de Perfectie die hier bedoeld wordt inherent is, we hoeven ze niet te scheppen maar we ontdekken haar in hoe het is. Ze is er al.

Het 'eenvoudig' realiseren van deze inherente perfectie valt voor de meesten van ons echter nog niet mee, zoals ik uit eigen ervaring weet. Perfectie dichten wij namelijk niet aan onszelf, noch aan onze omstandigheden, noch aan ons perspectief toe. En de essentie van die Perfectie, de natuur van onze geest, zien we makkelijk over het hoofd, zeker aan het begin van ons Pad.

Dit boek gaat juist daarover, hoe we onze innerlijke obstakels voor de uiteindelijke, definitieve herkenning van onze eigen natuur kunnen waarnemen en overkomen. Als de herkenning helder, stabiel en onomkeerbaar is dan hebben we het doel van het Spirituele Pad bereikt. Ik wens dat deze Kleine Gids je richting, inzicht en helderheid geeft op je Pad naar Spirituele Verlichting. Ongeacht waar je nu dan ook bent en wat je dan ook nog te doen hebt.

Graag wil ik Louise van Swaaij en Bert van Dijk bedanken voor hun bijdrage en steun in het tot stand komen van dit boek. Dank!

Heb een goed hart.

Ramo de Boer

Eenvoud van Perfectie

Al jaren ben ik een bewonderaar van de beroemde Japanse architect Tadao Ando. Recent kocht ik een schitterend overzichtsboek (1) van zijn werk tot heden (7,8 kg maar liefst), een bevrijdende ervaring van fysieke ruimte.

In het voorwoord gebruikt Philip Jodidio de term De Eenvoud van Perfectie voor de omschrijving van het meesterschap van Ando. Deze omschrijving raakt me, het verwoordt inderdaad wat zijn werk voor mij belichaamt, en wat het bij mij teweegbrengt als ik het zie. Het vraagt groot meesterschap om de esthetiek van ruimte en begrenzing zo vorm te geven, dat de onvermijdelijke begrenzing de kwaliteit van ruimte krijgt, eerder dan afsluiting of belemmering.

Een andere uiting van Japans meesterschap is de Enso (zie afbeelding hierboven), een traditioneel door zenboeddhisten in één penseelstreek getekende cirkel. Ze is de uiting en tegelijkertijd de beoefening van leegte, eenheid en het moment van verlichting. Het vraagt een-puntige aandacht, totale aanwezigheid en niet-doen.

Alle 'doen' werkt als afleiding en verstoort de vloeiende beweging van het penseel. Niet-doen vraagt paradoxaal genoeg wel weer veel oefening, maar dat is met alle meesterschap zo.

Ruimte gevende begrenzing

In ons leven staan we voor een gelijke uitdaging, namelijk het aanbrengen van de nodige begrenzing die ons ruimte brengt in plaats van ons te beperken. In onze opvoeding waren het vooral anderen die begrenzing aanbrachten. Noodzakelijk, dat wel, maar vaak met weinig of geen uitleg en wel flinke druk.

Een rode draad in mijn leven was mijn verzet tegen deze opgelegde begrenzingen door anderen. Het heeft mij veel energie en frustratie gekost voordat het inzicht daagde dat niet alle begrenzingen een beperking waren, noch dat ze door anderen werden opgelegd.

Wijzer geworden door inzicht en ervaring heb ik nu meer rust in de noodzakelijkheid en functie van begrenzing. Ik heb ervaren dat zelf aangebrachte begrenzing - regelmaat, discipline, soberheid, eenvoud - mij veel meer tevredenheid en gelijkmoedigheid brengen dan verlangen naar meer.

Het illustreert de paradox dat door onszelf te begrenzen we de van nature in ons aanwezige ruimte kunnen ervaren. Deze ruimte is zoals het heet intrinsiek, ze is er altijd al in onze geest en kan, en hoeft niet geproduceerd worden.

Daarom verwijst Bewustzijn Ontwikkeling niet naar het veroorzaken van iets, maar naar het tot rust brengen van onze onrustige geest, waardoor we de al aanwezige ruimte kunnen ervaren. In het Tibetaans-Boeddhisme spreekt men dan ook van het temmen van de geest.

Eenvoud

Zoals Tadao Ando en de Zen meesters laten zien heeft de eenvoud van perfectie niets te maken met onze neiging tot perfectionisme. Integendeel, de essentie van eenvoud is in de tot rust gekomen geest die helder is, zonder afleiding. Daardoor kan onze natuurlijke eenvoud vorm krijgen in alles wat we doen – van architectuur tot spirituele beoefening.

Ik schreef eerder bij de Enso dat ze de uiting én tegelijkertijd de beoefening is. Dat is precies de goede houding in wat we dan ook doen – we zijn de uiting en tegelijkertijd de beoefening van wat we belichamen. Het is ook de essentie van zitmeditatie in Zen Boeddhisme – we zitten niet om tot verlichting te komen, we zitten als belichaming van onze al aanwezige Verlichting (zie ook bijlage 1, een essay van Dogen).

De Eenvoud van Perfectie is de gelijktijdige uiting en beoefening van Eenvoud. En die is Perfect zoals het is. In eenvoud is begrenzing ruimtegevend en niet ruimtebeperkend. Ervaar je ruimte beperking dan is het niet de eenvoud van perfectie, of het nu in je werk, relaties of anderszins is.

Dan is het tijd om er bewust aandacht aan te geven. Dat is het doel van dit boek, het activeren van de inherente eenvoud van perfectie.

De 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling

Inleiding van de 4 Fasen - een perspectief

De dagelijkse betekenis van het begrip perspectief is vooral visueel - de plek waarop we staan en van waaruit we kijken bepaalt ons perspectief, van wat we kunnen zien. Dat is niet alleen letterlijk zo – wat je wel en niet kunt zien omdat er iets voor staat of te ver weg is - maar ook figuurlijk, zoals ergens een specifieke kijk op hebben of de visie van een politieke partij. Wat me altijd gefascineerd heeft is dat mensen in dezelfde omgeving- fysiek of relationeel - nooit hetzelfde zien. Hun perspectief is nooit helemaal hetzelfde, zowel letterlijk als figuurlijk. Op zich is dat geen probleem, ware het niet dat we geneigd zijn ons eigen perspectief nogal serieus te nemen of, nog lastiger, als enig juiste te zien. Maar ik loop vooruit op de zaken, de gevolgen van een verondersteld absoluut perspectief komen later aan bod.

Een perspectief is gezien vanuit haar psychologische inhoud een min of meer samenhangend idee, of beter, een geloof over de werkelijkheid. Dit geloof is echter geen bewust gekozen, overwogen visie, maar ontstaat redelijk ongemerkt door de tijd heen. Dit geldt zeker voor onze kindertijd, waarin we volgestopt worden met de perspectieven van anderen. Ons emotioneel en psychologisch perspectief mag dan vrij autonoom tot ontwikkeling komen, het bepaalt wel in belangrijke mate wat we (kunnen) waarnemen, en ook hoe we die informatie (kunnen) verwerken, beoordelen, labelen en opslaan.

Nawoord

'Alles wat we zien is een perspectief, niet de waarheid'

Marcus Aurelius