De spookrijder

Inhoudsopgave

De vermiste kater

Child Design Inc

Een partij schaak met dominee

De laatste voetbalhater

De man in de lift

Gabriële en de pianostemmer

De stilte

De citerspeler

De verkleurde deur

De brullende leeuwen uit Artis

Een bord soep

339

Het feest

Het leugentje

De spookrijder

Kamer 19

Die nacht dat het licht uitviel

En wie zag ik daar aan mijn sterfbed?

Reis nooit over Fiumate

O.O.

Gerrit is terug

Het geheim van het paleis

De vermiste kater

In alle toonaarden hadden ze hem geroepen. Lieve op boze, ongeduldige commandotoon, zo dwingend en kortaf, dat een passerende fietser van schrik tegen het paaltje met de drie kruisjes voor hun huis reed en op een haar na de gracht in kukelde. Deborah, die nog nooit iemand haar stem had horen verheffen, met een onnatuurlijk schorre keelklank, waardoor haar roep iets zonderlings, iets alarmerends kreeg. Van een andere categorie was het roepen van Eleuthra. Met dat soort verlokkende vibratie die zelfs zijn uitwerking niet miste op degene die de nacht had doorgebracht in de kuip van een bakfiets, een zwerver die bestond uit een en al beharing, zijn hoofdhaar ging over in baardgroei of andersom, zelfs die door zichzelf overwoekerde, door lege bierflesjes omringde zwerver stak zijn kop omhoog vanonder het dekzeil: “Tak, przyjde!” riep hij en zonk weer terug in zijn alcoholische verdoving. Voor wie het wel bedoeld was, dat die op zo’n roepstem niet afkwam was niet te bevatten. Als ik zo geroepen was, al was het uit de hel geweest dan nog was ik daaruit tevoorschijn komen kruipen. Maar de vermiste kater was in geen velden of wegen te bekennen. Het enige wat ze nog doen konden was zijn foto op Facebook delen en op lantaarnpalen, winkelpuien en schuttingen plakkaten aanplakken:

Vermist

Zwarte kater

genaamd Balthasar

Signalement: Opvallend groot. Pikzwart. Gele ogen. Bijzondere kenmerken: aan de linkerkant van zijn kop ontbreken twee snorharen.

Probeer hem te lokken met lekkere hapjes als Noorse zalm, bij voorkeur wilde, of gebakken tong in fijne reepjes gesneden (wordt vergoed). Stel hem op zijn gemak en kriewel hem onder de kin. Gaat hij spinnen kan je hem gemakkelijk oppakken. Bel voor assistentie 0635953531 (dag en nacht).

Zijn drie vrouwen waren behoorlijk van slag. De godganse dag zeurden ze aan zijn kop of hingen aan de lijn met asiel, Poezenboot of dierenambulance maar Balthasar was nergens gesignaleerd, bleef onvindbaar. En dat terwijl hij nooit eerder van huis was weggelopen. Eleuthra liep rond met opgezette, behuilde ogen, Deborah zette een ketel op het gas waar geen water in zat, Lieve rook de brandlucht, snelde toe en hief radeloos de ketel met de smeulende, doorgebrande bodem omhoog. Alsof ze hiermee het teken gaf dat alles verloren was. Maar wat het vreemde was en aangaf hoe ongewoon anders alles was: ze deed dit zonder Deborah de huid vol te schelden. Wat ze alle drie gemeen hadden was dat ze hém erop aankeken, hem afsnauwden, onaanspreekbaar waren, weigerden koffie voor hem te zetten, laat staan iets voor hem klaar te maken. Alsof het zíjn schuld was. Maar wat kon hij eraan doen? Bij de buren deed hij navraag. Het handige is, zo stelde Edward ondanks de crisis waarin ze verkeerden toch nog maar eens tevreden vast, dat als je een uitverkorene bent en in de binnenstad woont, dat allemaal vrienden en kennissen van je zijn. Wonen hier op een kluitje en je hoeft maar je kop buiten de deur te steken om bij de warme bakker om de hoek een grof gemalen speltbrood te halen of je loopt ze vanzelf tegen het lijf. “De binnenstad is een dorp,” had bij café Het Hort Jan-Willem van 505 (het nummer werd er altijd bij gezegd, op dezelfde gracht had je nog een Jan-Willem, die van 314) gezegd. “Als ik hier een scheet laat dondert het twee grachten verder.” Maar er was niemand die een glimp van hun troeteldier had opgevangen. Ook niet Geertjan-Hendrik, die om kwart over vier ’s middags, de enige tijd dat hij zittend op de stoep van het grachtenpand waarin hij een appartement huurde als hij zijn nek flink uitrekte een paar zonnestralen kon opvangen. “Niet gezien, hoor,” antwoordde hij en opende een lodderig oog. Hij trok een verstoorde rimpel in zijn voorhoofd, Edward weg als een lastige wesp en probeerde door te gaan met waar hij mee bezig was: met volle teugen genieten van de zon met een glas witte wijn dat hij ostentatief in zijn hand hield. De kunst was daarbij uit te stralen dat het een dure was: even kostbaar als deze minuten, de enige van de dag dat hij de zon in het glas kon zien fonkelen voordat die schuilging achter de iepen. Daarvoor nam je voor lief toeterende en Co2 uitstotende rondvaartboten, kotsende, hossende en lallende Engelsen, bierfietsen, urineren door je brievenbus, en nachtelijke overlast van de kroegen. Hoe armoedig zat hij daar op zijn stoep rijk te wezen. In de hoop dat iedereen die langsliep wist hoeveel je voor die wijn, voor zo’n appartement in een grachtenpand wel niet moest neertellen. “Niet gezien maar hou mijn ogen open,” zei hij, terwijl hij ze weer sloot.

Ook Toin – Gérard, die op het andere trottoir liep toen hij de Runstraat insloeg en deed of hij hem niet zag, ontglipte hem niet, al droeg hij een tot diep over zijn ogen getrokken cowboyhoed sinds hij door de chemo een kale knikker had. Zo trots als een pauw was hij geweest op zijn tot over zijn schouders hangende, glanzende, kastanjebruine lokken waarvoor hij twee keer per week naar die peperdure kapper op het Singel ging. Gelukkig dat zijn schoolmeesterachtig sikje op raadselachtige wijze tegen die kuur bestand bleek, zodat hij niet geheel haarloos voor de dag kwam. En, pas als hij je de rug toekeerde zag je, heel verrassend, dat hij op zijn achterhoofd, bijna in zijn nek, nog een pluk haar bezat, sprekend gelijkend op dat aan de voorkant, zodat het er veel weg van had dat hij daar met bisonkit een tweede sikje had vastgelijmd. Maar deze kleine compensatie hielp hem toch niet over zijn gêne heen. Om een ontmoeting voor te zijn spiedde hij met loerende blik van onder de rand van zijn hoed, wat je het gevoel gaf dat je hem beter maar kon ontlopen, wat je eerst niet van plan geweest was. Wat hij weer weet aan zijn ziekte, waarmee de vicieuze cirkel rond was. Omdat je bij iemand die dat heeft al gauw met je mond vol tanden staat had ook Edward anders dankbaar de gelegenheid aangegrepen om hem te mijden, maar nu moest hij hem wel aanschieten om die ene, onvermijdelijke vraag te kunnen afvuren.

“Niet gezien.” Hij had een schorre, onwennige stem, zo lang had hij niet tegen iemand gepraat.

“Je begrijpt, die vrouwen zijn in alle staten. En we hebben geen idee…”

“Hoe lang is t-ie al weg?”

“Twee dagen.”

“Wat ik wél gezien heb is een dooie.”

“Waar?”

“In de Keizersgracht. Twee woonboten verderop waar ik woon. Bij Poseidon, je weet wel die protserige witte woonark met een kajuit vol koperbeslag. Daar drijft ie tussen de wal en het schip, ter hoogte van het ankergat. Dat ze dat beest daar zomaar laten dobberen. Geen gezicht. Maar ik denk niet dat ze aan boord zijn. Zullen wel in Cannes zitten voor de uitreiking van de filmprijs voor de beste documentaire over het maken van blauwe kaas waar ze voor genomineerd zijn maar ik denk niet dat ze gaan winnen. Wat weten zíj nou van blauwe kaas? Daar moet je Fransman voor zijn. Wat denk jij? Wist je trouwens dat er 366 soorten Franse kaas bestaan?”

Hij begreep best dat Toine-Gérard, blij dat hij voor het eerst in dagen door iemand werd aangesproken, blauwe kaas aangreep om het gesprek gaande te houden. Maar hij moest opschieten als hij nog voor donker thuis wilde zijn. Als ze hem niet vonden gingen ze weer een slapeloze nacht zonder Balthasar tegemoet. Hij wilde al doorlopen maar Toine-Gérard hield hem tegen.

“Welke kleur heeft hij?” vroeg hij.

“Blauwe kaas? Blauw, veronderstel ik.”

“Nee, die kat.”

Niet gedacht dat die kennis hem op welk praktisch terrein dan ook ooit van dienst zou kunnen zijn, maar nu bracht zijn ervaring op zijn vakgebied hem toch op het idee: niet verstandig als eerste met een signalement voor de dag te komen. Dan zou zijn gefrustreerde vriend - die hem in zijn eenzaamheid om zijn drievoudig huwelijksleven toch al benijdde – alleen al om hem op stang te jagen getuigen dat het kadaver er precies zo uitzag. Slimmer van zijn kant de vraag te pareren met een wedervraag: “Hoe ziet dat kadaver in de gracht eruit? Welke kleur heeft ie?”

“Geen idee. Da’s is niet meer te zien.”

Wat voor Edward Edwards, professor in de criminologie en niet onbekend met forensisch onderzoek, voldoende was om opgelucht adem te halen: dat dooie dier lag daar in het water dus al minstens een week waardoor de kleur eruit was. Langer dan de twee dagen die Balthasar zoek was. Dus die kon het niet geweest zijn.

Puur uit sociale overwegingen had hij anders nog wel belangstellend geïnformeerd naar zijn gezondheid, maar daar zag hij bij de reformzaak aan de overkant een andere bekende zijn fiets van het slot halen en haastig schudde Edward de droefgeestige cowboy van zich af om zich op zijn nieuwe prooi te storten.

“Cees-Robert! Mag ik je even iets vragen, Cees-Robert?”

Hoewel van deze geen enkele betrekking of enige andere voor de buitenwereld waarneembare bezigheid bekend was, was hij toch altijd ergens te laat voor. Ook nu deed hij of hij hem niet gehoord had, sprong op zijn fiets en schepte in zijn haast om er vandoor te gaan een in hijaab gewikkelde overstekende vrouw.

“Kan je niet uitkijken, stomme klootzak,” schold deze ingeburgerd.

“Sorry,” zei Cees-Robert en stak een hand uit om haar overeind te helpen wat ze weigerde. Even wist hij zich tegenover haar geen houding te geven, het safeste was nog haar met geen vinger aan te raken, haar zelf overeind te laten krabbelen en verder te negeren. In plaats daarvan begon hij maar de professor uit te foeteren: “Dat heb ik toch al drie keer gezegd? Als je het met alle geweld nog een keer wil horen zal ik het nog een keer voor je uitspellen: dat klotebeest van jullie heb ik niet gezien. En laat m’n bagagedrager los. Ik heb haast.”

Het kon niet uitblijven dat het zelfs tot de professor begon door te dringen: zijn drie vrouwen waren zonder hem daarover in te lichten iedereen in de omgeving allang af geweest, ze hadden tot vervelends toe al aan ieders kop zitten zaniken. Maal drie. Vandaar.

Prof. Edward Edwards behoorde tot een intussen zo goed als uitgestorven genus hoogleraren dat niet zozeer probeerde college te geven alswel de dialoog, niet die met zijn studenten, maar met zichzelf, op gang te houden. “En als ze niet op mij zaten te wachten zou ik er nooit mijn bed voor uitkomen,” bekende hij de overjarige co-assistent Bertrand wie je alles bekennen kon omdat tot diens verdoofde hersens toch geen enkele bekentenis doordrong. Hij liep met zijn door zijn neefje in rood, oranje en groen bijgeverfde fiets aan de hand met hem over de Grimburgwal. Ondanks zijn al bijna middelbare leeftijd had hij bij de professor een studentenstageplaats in de wacht weten te slepen om een typisch Amsterdams onderzoek te doen naar softdrugsgerelateerde aspecten van de recidive van fietsendiefstal en van een ander dan deze onderzoeker, zelf ervaringsdeskundige, had zijn prof, zelfs in deze stad niet gepruimd dat hij zo stoned als een ouwe aap de collegezaal betrad. Waar de professor dus alleen maar een colloquium hield met zichzelf dat hij ook in bed had kunnen houden. In gesprek met zichzelf keek hij de zaal zelden of nooit in, stelde hij nooit vragen, en gelukkig deden de gooihetmaarinm’npetstudenten dat van hun kant ook niet. Wat hij te berde bracht verdween in een zwart gat. Bertrand op de eerste rij keek met versufte, lege ogen, maar ook niemand anders stak van wat hij duf van het papier oplas iets op en de studenten konden met open ogen ongestoord zitten slapen. Totdat een of twee semesters geleden een incident die bloedeloze saaiheid voor een moment had weten te doorbreken. Zowaar een opleving, je kon zelfs spreken van enige reuring. Tussen neus en lippen had de professor opgemerkt, dat vrouwen de wetenschap van de criminologie voor een onopgelost raadsel stelden: wat was toch de oorzaak dat zo weinig vrouwen met de strafrechter in aanraking kwamen? Waarom kon je in de vrouwengevangenis een kanon afschieten? Vroeger hadden we gedacht dat dit zou veranderen met de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen, maar die presumptie kwam niet uit. Hoe was dit te verklaren? Waren vrouwen minder misdadig? Of – en hierbij tikte de professor met zijn bril op de lessenaar, het enige, doodsaaie en afgezaagde accent dat hij aanbracht als hij in een betoog een punt ging maken – waren ze zo slim dat ze zich niet lieten pakken, slaagden ze erin om een ander – een man – ervoor te laten opdraaien? Maar er is nog een derde mogelijkheid. En hij zette weliswaar zijn bril weer op, maar keek met zijn doffe, uitgebluste ogen niet de zaal in; als hij het gezien had was hij wellicht bij het kiezen van zijn bewoordingen voorzichtiger geweest: achterin de zaal was er iemand die zich langzaam, leek wel dreigend, uit de collegebank verhief. Wat is de ware misdaad van de vrouw? vervolgde hij zijn college. Die hebben we nog niet ontdekt. Om die te achterhalen, ging de professor nietsvermoedend, ondergedompeld in de dialoog met zichzelf, verder, moet je dieper graven dan het praktisch ingestelde, oppervlakkige strafrecht doet, moet je tot in de diepste regionen van haar bewustzijn doordringen en dan nog is het de vraag of je slaagt. Want naar haar aard zo geraffineerd, zo diep weggemoffeld onder haar rokken of strakgespannen jeans dat je niet…

“Vuile seksist!” schreeuwde de student achterin die nu opsprong, vloekend en tierend over de banken lopend het gangpad bereikte, naar de uitgang racete en de deur met een keiharde dreun achter zich dichtknalde. Sinds de Maagdenhuisbezetting had geen student het nog de moeite waard gevonden zich ergens over op te winden en de zachtaardige professor was dan ook ontdaan, kreeg een rood hoofd, begon zijn papieren bij elkaar te pakken en verliet het podium zonder nadere toelichting of verklaring. Maar zijn vrees dat hij voortaan geboycot zou worden bleek geheel onnodig: het volgend college bleek iedereen het gebeurde alweer glad vergeten. (Hijzelf bleef zich om duistere reden er alleen maar van herinneren de modieuze, juchtleren enkellaarzen waarmee de opstandige over de banken stampend zich uit de voeten had gemaakt.)

Nee hoor, zijn eenmalig verzet oproepende criminologische opvattingen hadden niets uitstaande met zijn privéleven, met zijn drievoudig huwelijk. Of zoals hij het zelf liever noemde: zijn drie-eenheid. Op zichzelf niet iets om over naar huis te schrijven. Dat hij weliswaar niet formeel kon huwen met zijn drie grote liefdes (nog steeds onwettig) maar gewoon met alle drie samenwoonde, daar haalde elke rechtgeaarde Amsterdammer zijn schouders over op.

“De groeten aan alle drie,” zei Gerrit, de barman bij zijn stamkroeg het Hort als hij afrekende en keek daarbij niet eens veelbetekenend.

“Maar dat elk van drieën voor hem zogenaamd de enige is, dat ze dát van hem geloven vind ik toch wel knap,” merkte Jan-Willem, die van 314, op. “Dat hij dat voor elkaar krijgt bedoel ik.”

“Ze schijnen nooit ruzie te hebben,” vulde zijn naamgenoot van 505 bewonderend aan. Zelf was hij vorig jaar voor de vierde keer gescheiden en zij ervandoor met alles wat er in zijn huis nog over was, van stofzuiger tot reserveleesbril.

Net als de meeste huwelijken berustte dat van prof. Edward Edwards op een samenloop van omstandigheden. Zijn onschuldige, wat wereldvreemde oogopslag. Zijn professorale status. Zijn geërfde huis. Zijn onvermogen om iemand te deur uit te zetten. En vooral: er waren de dingen die hij niet zag waardoor het drievoudig huwelijk voor hem dragelijk was.

Maar, zo kon je je afvragen (wat hij niet deed): was het nu werkelijk zo dat hij niet de een meer liefhad dan de andere, de een niet stelde boven de andere? Bestaat zoiets? Nee. Dat wil zeggen: niet buiten deze magische stad, trefpunt van alle bestaande culturen en anti-culturen in alle gedachte en nog niet gedachte vormen. Waar de verstrengeling van liefde en haat in al die varianten voorkomen, waaronder de trigamie. In dit Amsterdam, ik bedoel het door toeristen en dagjesmensen en andere geestelijk minvermogenden niet gekende, met zelfs door de op nieuwe feestelijkheden tuk zijnde horeca speciaal in het leven geroepen eredienst die plaats vindt in de bier- of wijnkelder onder café of proeverij om het ondergrondse karakter te benadrukken, waar de drie vrouwen aan één echtgenoot het jawoord geven of andersom en je als je wilt zelfs een morsige, aan de drank geraakte priester kan laten opdraven die bereid is, met een schuin oog naar de beloning in het vat zo vlak bij de hand, drie maal… Maar de niet-ingewijde blijft hier toch met een of twee vragen zitten. Zoals: wie van de drie was zijn eerste liefde? Maar daar zit ’m nou juist de kneep, onnozelaar, daar draait het juist om: de chronologie had de professor uitgebannen, speelde op het liefdesvlak geen rol in zijn leven. Dit betekende dat de ene liefde niet de andere uitsloot en als hij bij de ene lag de andere twee zich niet voelden uitgesloten. Juist omdat ze zo van elkaar verschilden, tegen elkaar afstaken, door die contrastwerking kreeg degene met wie hij op dat moment was reliëf, kwam pas goed tot haar recht. Waarbij het bijna onbegrijpelijke verschijnsel zich voordeed dat ze, als ze bij elkaar waren op die tamelijk kleine oppervlakte van het grachtenpand, de een in staat was de ander volledig te negeren – het enige trekje dat ze alle drie gemeen hadden.

Maar aan de andere kant verdacht de professor ze ervan dat als hij op het instituut was ze best wel aardig met elkaar konden opschieten, ze het best gezellig hadden, ondanks dat ze zo weinig met elkaar gemeen hadden. Of omdát. Waar hadden ze het over als hij er niet bij was? Hij had er wel eens aan gedacht hun email te hacken, maar daar werd hij niet veel wijzer van: als je in één huis woont praat je nog ouderwets tegen elkaar. Hij was er niet zo van overtuigd dat hij zijn vrouwen in hun onderlinge relatie doorzag, al kende hij de zo verschillende eigenschappen van ieder afzonderlijk tamelijk goed, dacht hij. Te beginnen met Eleuthra: die kon wonderlijk goed aan niets denken of liever gezegd haar gedachten beperken tot wat haar opmerkzame ogen daadwerkelijk zagen. Dat vermoedde hij tenminste, maar omdat die de minste impuls opvingen en zij dus al gezien hadden dat je keek en daarop reageerden, bestond er geen bruikbare methode om vast te stellen hoe ze naar jou keek als jij niet naar haar keek. Bij Lieve lag dit simpeler, die hield zich uitsluitend bezig met dingen die haar handen omvatten konden, zoals de blender waar ze van alles instopte om smoothies van te stampen van ananas tot spinazie maar die het vanmorgen niet deed: niet vergeten mee te nemen om te laten repareren, viel nog onder de garantie. Ze bestierde het huishouden en dat bespaarde hem heel wat. Uit de manier waarop ze haar bloedeloze lippen samenkneep kon je opmaken dat ze met één theezakje twee weken deed. Minimaal. Maar kon toch niet de enige reden zijn dat hij haar hield, de feeks met de misleidende naam. Zodra ik weet waarom ik haar houd gooi ik haar eruit, had de professor zich voorgenomen, al jaren geleden. Maar bleef een innerlijke tegenstrijdigheid waar hij nooit uitkwam en zo was er nog steeds.

“Laten we reëel zijn,” zei ze bij een kop koffie tegen Sylvestre, die om de hoek een lingeriewinkel voor homo’s, travestieten en transgenders dreef. Hoewel ze zijn broodwinning afkeurde, maakte ze met hem ’s morgens, als het in de winkel nog stil was, een buurpraatje. “Ik had woonruimte nodig want ik wilde niet graag verder dan op loopafstand van mijn werk wonen. Een auto is geen doen in de binnenstad. Waar wil je hier parkeren? En in de tram pakken ze je bij je borsten, word je gerold of loop je een besmetting op. En de huizenprijzen rijzen de pan uit dus kopen was geen optie. Dus wat doe je? Hij bood me onderdak aan, mij en Balthasar.”

“Hoe komt hij daaraan?”

“Aan Balthasar? Die heb ik ingebracht.”

“Nee, aan zijn grachtenpand. Kan hij als professor onmogelijk bij elkaar verdiend hebben.”

“Geërfd. Van zijn vader die advocaat was. Zo’n dure.” Sylvestre krabde zich op zijn kale schedel (zijn vlammend rode pruik die onder de toonbank lag zette hij pas op als er een klant de winkel inkwam). Het spoor van interesse dat hij even vertoond had was alweer weggeëbd: professoren, al woonden ze binnen de grachtengordel, behoorden niet tot zijn doelgroep.

Wat er in Deborahs hoofd omging viel minder goed te peilen. Ze was stil, op zichzelf, diep in gedachten verzonken, dacht je de ene keer: die denkt helemaal niet, laat alles aan zich voorbijgaan. Of dan toch weer: ze hoeft de dingen die ze meemaakt niet te overdenken, ze wéét. Drie vier nachten had hij met Eleuthra doorgebracht en niet naar Deborah omgekeken. En ze bezat toch al het vermogen zich zo goed als onzichtbaar te maken, vaak wist je niet eens of ze thuis was of niet. In tegenstelling tot zuinige Lieve liet ze op haar verdieping dag en nacht de koperen armaturen van de indirecte verlichting branden, waardoor de kamer baadde in een diffuus, blauwig, schemerachtig licht. Het soort atmosfeer waarin ze het best gedijde. Omdat hij nou eenmaal met iedereen in huis op goede voet wilde blijven, was hij van plan haar die avond heel laat mee te tronen naar de Bloemenbar in de Handboogsteeg. Hij had het haar nog niet voorgesteld maar hoefde niet te kijken of ze nog wakker was: daar stond ze al met haar jas aan (met bloemetjesmotief passend bij het behang in het nachtcafé), leunend tegen de deurpost op hem te wachten. Hoe wist ze…? Soms dacht hij dat ze zijn gedachten kon lezen. Of had de professor haar gisteren al hiervoor uitgenodigd, dat in zijn verstrooidheid vergeten maar zij niet? Toen ze verleden week de stad uit was naar Den Haag om bij haar Indische familie, waarvan iemand ziek was, te logeren, liep hij haar tegen het lijf op het Koningsplein met in haar hand een draagtas van Albert Heijn waaruit een bos preistengels stak.

“Ik dacht dat je in Den Haag was,” zei hij verbluft. En het mysterieuze school er niet in dat ze om onbekende redenen gelogen had. Maar dat ze het niet nodig vond het te verklaren, dat ze volstond met niet te antwoorden en zich te beperken tot een vage glimlach. Die keer was het dat toen ze thuis kwamen Balthasar van de aardbodem verdwenen leek.

Net als zijn huisgenoten pijnigde hij zijn hersens wanneer hij die voor het laatst gezien kon hebben. Hij moest bekennen dat hij niet echt op het dier lette. Hoogstens gaf hij hem een verstrooide aai over zijn kop als hij hem aantrof, behaaglijk spinnend op deze of gene schoot (meer om de gelegenheid aan te grijpen en een blik van verstandhouding te wisselen met bij wie die toevallig zat en met die onuitgesproken een afspraak te maken.) Maar wat het dier werkelijk voor hem betekende was pas goed tot hem doorgedrongen die zonnige namiddag in April, toen hij de sleutel in het slot stak en op dat moment van boven gemiauw meende te horen. Zijn hart sloeg over toen hij hem in het oog kreeg: Balthasar was op de zolderverdieping uit het openstaande zolderraam gestapt, loerend op een duif, levensgevaarlijk balancerend op het uiterste randje van het dak. En in zijn haast om zijn prooi te grijpen struikelde heet arme beest over een tv-kabel, gleed weg, hing nog aan zijn nagels aan de dakrand. Als hij los moest laten zou het dier een val drie verdiepingen niet overleven. God-in-de-hemel, bad de professor, als het niet anders kan, als er dan met alle geweld in dit imbeciele universum waarin we leven voorbeschikt is dat in ons huisgezin onheil moet geschieden laat dan in vredesnaam maar desnoods Lieve bij het ramen lappen een doodsmak maken, Eleuthra op haar scootmobiel in het verkeer verongelukken of Deborah geveld worden door een komeet uit de kosmos die inslaat op haar achterhoofd, maar laat dat onschuldige dier heelhuids…

“Wat heb jij? Wat sta jij daar mal bij?” Het was de stem van Lieve, liefelijk als een scheermes, thuisgekomen van de kapsalon met geblondeerd, opgeföhnd haar met naar voren gerichte kuif dat haar uiterlijk nog een stuk agressiever maakte dan het voor de kapper al was. De professor had, lachwekkend maar voor zijn doen alert, gereageerd door zijn paraplu binnenstebuiten te keren en die op te houden als vangnet voor het geval Balthasar naar beneden stortte. Hij legde zijn vinger op zijn lippen en wees omhoog. Maar er was niets meer te zien. Het acrobatische dier had zich weten op te trekken en doodgemoedereerd was het de slaapkamer weer ingesprongen. Door dit voorval – wat het nauwelijks was, zelfs de duif leefde nog – besefte hij pas goed wat Balthasar voor hem betekende. En uit pure, bij hem zelden voorkomende agitatie en zonder dat duidelijk was waarom, verkocht hij Lieve een pets met de paraplu. Haatdragend als ze was zou ze hem die nog maandenlang nadragen.

Niet goed voorstelbaar was dat Balthasar er voorgoed vandoor was. Voor zijn verdwijning was er in het huis sprake geweest van, was het niet van harmonie, dan toch een zekere vorm van evenwicht. Het ergste nog wat bijvoorbeeld Lieve Eleuthra kwalijk nam was dat ze de vaat liet staan. Nog geen kopje bracht ze naar de keuken, haar sigarettenpeuk drukte ze uit in de wasbak, daar er in huis officieel niet gerookt werd stonden er geen asbakken, en het bad spoelde ze niet schoon maar liet ze achter met een vettige, geelbruine rand van het vieze spul dat ze als badolie gebruikte. Maar anders dan verondersteld wordt door een buitenstaander, dat is iedereen van buiten de grachtengordel die geen of onvoldoende ervaring heeft met tripartite samenlevingsvormen, was er onder hen geen sprake van onderlinge wrijving of jaloezie. Zo keek Lieve belangstellend toe als Eleuthra aan de beurt was en met het gebrek aan gêne dat haar kenmerkte zich uitkleedde. Waarbij ze haar zelfs de helpende hand bood door op de rug haar japon open te ritsen en haar strakke, zwarte truitje over haar hoofd heen uit te trekken (Eleuthra kocht haar kleren een of twee maten te krap of werd na aankoop een of twee maten te vol) en met haar aangeboren gevoel voor ordelijkheid Eleuthra’s nylonkousen keurig naast elkaar over de rugleuning van de stoel te draperen. En met Eleuthra keek ze mee als die in het volle ornaat van haar naaktheid, in afwachting van hun gemeenschappelijke echtgenoot, voor de levensgrote slaapkamerspiegel ronddraaide. “Je wordt te dik.” Dat zei ze wel, voordat ze de slaapkamerdeur achter zich sloot. Maar dat was dan ook de enige kritische opmerking die ze maakte.

Wie had in dat huis het overwicht? Dat was wat ik me afvroeg toen ik er eenmaal over de vloer kwam. Prof. Edward Edwards, eminent geleerde, befaamd tot ver over onze landsgrenzen met zijn theoretische verhandelingen over de invloed van hidden desires in the criminal mind, kreeg thuis als hij morste bij het thee inschenken op zijn kop van een van zijn drie vrouwen of alle drie en verontschuldigde zich met zo’n béte grijns op zijn gezicht dat je zeker wist dat hij het níet was. Als je de begroeting te baat nam om haar naar goede Amsterdamse gewoonte vol op de mond te kussen, dacht je in eerste instantie dat het Eleuthra moest zijn: natuurlijk, dat kon niet anders: Eleuthra met haar geraffineerde manier van achteroverhellen uitnodigend of ontwijkend of allebei, zodat je bij de begroeting haar fiere borsten net raakte of net niet, met die switch in haar heupen, met de lenigheid waarmee ze zich bewoog, wat alles bijdroeg tot haar fysieke suprematie, haar dominerende lichamelijke aanwezigheid. Maar nee, je kwam hiervan terug als Lieve de trap afdaalde en op de helft ervan nog even bleef staan om als een veldheer van bovenaf goed te overzien wie er binnenkwam en wie wie begroette en hoe, gewend als ze was op alles wat in dit huis gebeurde het oog te houden en als haar iets niet beviel zag je een bliksemschicht in haar ogen. Nee, het was toch het krachtige, overheersende karakter van Lieve, dacht je dan, die zonder de corrigerende aanwezigheid van de twee anderen, de professor rücksichtslos overruled had, tot haar horige had gemaakt, moderne slavernij van koelie, wandelende geldbuidel, ondergeschikte van haar op elk gebied, niet in het minst in bed onder beschutting van nachtelijk duister. Maar nee, dacht je pas later op de avond, tegen het eind van het bezoek, tegen de tijd dat je een paar glaasjes op had, als je niet meer zo helder was, in welke twilight zone Deborah het best gedijde. Deborah, zoals die er kon zijn en tegelijk niet zijn, met dat zwevende in haar blik, nooit volop aanwezig, omdat ze in hoger sferen vertoefde: in haar ogen peilde je een bodemloze illusie en zelf ondoorgrondelijk, doorgrondde ze van haar kant alles en iedereen en via de sluipwegen die ze bewandelde was ze prima in staat precies te geraken waar ze wezen wilde.

In die tijd woonde ik weer bij mijn moeder. Na twee mislukte huwelijken had ik het voor gezien gehouden en was teruggekeerd op het ouderlijk honk, een tamelijk gerieflijk jaren dertig huis aan het Sarphatipark. Daarheen was ze verhuisd met mijn vader die zijn hele leven lang aan het Sarphatipark had willen wonen in wat hij vond het mooiste park van de stad. Maar toen het ervan kwam was hij korte tijd later overleden. Ik kon haar in dat nu te grote huis niet in haar eentje laten zitten en hoewel ze me hardnekkig bleef voorzetten wat ze zich van vroeger als mijn lievelingsgerecht herinnerde en ik er onmogelijk toe kon komen haar te bekennen dat macaroni met niertjes me de strot uithing, was ik tot ik iets anders vond bij haar ingetrokken.

De eerste keer dat ik Eleuthra zag was in de Wolvenstraat, waar ik tegen haar opbotste. Ze kwam uit de deur bij de biologische slager, die ik in wilde om twee ons groffe ossenworst te kopen waar mijn moeder zo gek op was en ik wist niet zeker of ik het goed gezien had maar ik verbeeldde me dat ze haar ogen opensperde en al waren die op zichzelf genomen toch al licht genoeg die nog eens extra oplichtten toen ze van zo dichtbij in de mijne keken. Waarop ik in een moment van totale verwarring (of juist in een superhelder ogenblik) de vioolkist greep die ze droeg en waarmee ze ongewild met de hals in mijn buik geprikt had.

“Mag ik uw vioolkist dragen?”

Die had ik nou eenmaal toch al beet. Waarop ze in een klaterende lach uitbarstte wat altijd een goed teken is. Direct daarop was wat ik opmerkte, wat ik wel moest opmerken, dat ze, laten we zeggen behoorlijk aan de maat was. Nou nou, dacht ik aanvankelijk: daar mag best wat vanaf. Welk voorbarig idee onmiddellijk verdrongen werd door het tegenovergestelde: mag het een pondje meer zijn? Natuurlijk. Voor hetzelfde geld meer vrouw: dat teveel is juist waar het bij haar om draait, waardoor ze zo verleidelijk wordt als je ziet dat die zwartzijden crop top haar borsten, die te strakke flared jeans haar dijen, maar nauwelijks in bedwang kunnen houden, het gevaar ligt aldoor op de loer dat ze eruitbarsten. En op die zaterdagmiddag in de Wolvenstraat maakte een onstuitbare bevrijdingsdrang zich van mij meester, een onbedwingbare lust om haar van die knellende kledij te ontdoen, die spanning op te heffen en er voor zorg te dragen dat zij zich ten volle fysiek kon ontplooien. En ik en niemand anders was voorbestemd, zodra ik haar zag voelde ik dat feilloos aan, haar zodra ze mij beter had leren kennen en meer toevertrouwde dan alleen haar vioolkist, de behulpzame, reddende hand te bieden. En al had ik het voorlopig niet verder geschopt dan de nederige positie van viooldrager, dat was van nu af aan mijn missie.

“Zorgeloos,” stelde ik me voor, terwijl ik de kist liet verhuizen van mijn rechter naar mijn linker om haar behoorlijk een hand te geven, “Hein Zorgeloos.”

“Eleuthra.”

“Eleuthra,” herhaalde ik peinzend. Want die naam kwam me ergens vaag bekend voor: had de professor die bij het Hort wel eens genoemd? Uit die kroeg kende ik hem al jaren. Zonder ooit te bevroeden dat hij zo’n muzikale vrouw bezat, wat ik, nu ik een voorwendsel had met haar op te lopen, ook meende af te kunnen leiden uit wat ik niet anders kan omschrijven dan als de muzikaliteit waarmee ze zich voortbewoog, de vibratie die zich daarbij voordeed in haar melodieuze heupen, en het begeleidende toccato van haar pumps op de straattegels van de Wolvenstraat. Al was ik bevooroordeeld door het attribuut dat het eerste van haar was waarmee ik in aanraking kwam en dat ik sindsdien niet meer losliet. Waar ze woonde was te dichtbij, zowat om de hoek. Te kort om binnen de mij toegemeten tijd een afspraak te scoren.

“Nee,” lachte ze. “Mijn vioolkist. Die mag je dragen. Meer niet.” Ze rukte het instrument uit mijn handen en verdween door de onderingang. Achter de voordeur hoorde ik nog haar schallende lach.

“Wanneer ga je weer naar vioolles?” riep ik nog door de brievenbus. Gelukkig was het plakkaat dat ik al eerder op lantaarnpalen gelezen had hier opzichtig op deur en ramen aangeplakt. Kon niet missen: het domicilie van de vermiste kater. Zodat ik zonder enige nasporing haar telefoonnummer in mijn mobiel kon invoeren.

Maar hoe haar thuissituatie was, de heilige drievuldigheid, daar had ik toen nog geen flauw idee van. Pas later, toen ik er regelmatig te gast was en het huis aan de Keizersgracht geen geheimen meer voor mij kende, had ik uit wat ik te horen kreeg kunnen reconstrueren hoe het geweest moest zijn, wat ik door me in de gedachten van de professor te verplaatsen zo goed mogelijk heb weergegeven. Met eigen ogen heb ik gezien hoe de balans in het huis aan de Keizersgracht 335 verstoord was sinds Balthasar er tussenuit was. De ziel was uit hun onderlinge relatie en daar leden de bewoners onder, meer dan ze zelf beseften. Neem Eleuthra. Had zich nooit eerder iets van de zich onzichtbaar makende Deborah aangetrokken, ik denk nauwelijks in de gaten gehad dat die haar medebewoonster was, laat staan medegeliefde van haar echtgenoot. Voor het eerst begon ze zich aan Deborah’s geheimzinnige gedoe dood te ergeren. Ze verdacht haar ervan dat ze stiekem gebruikt had uit het potje van haar peperdure kaviaarextract dat ze onder haar ogen aanbracht om rimpels te bestrijden en waar ze zo zuinig mee omsprong dat ze er vier maanden mee deed. Maar nu was het potje bijna al leeg na nauwelijks een maand en het kon niet anders of dat had Deborah op haar geweten. Wie anders? Lieve zag ze er niet voor aan: die vertrouwde ze, op grond van het onuitroeibare misverstand dat wie je van tijd tot tijd ongezouten de waarheid zegt in de tussentijd net zo oprecht tegenover jou is.

“Rustig, rustig,” bezwoer de professor, maar hij kon al geen collegezaal stil krijgen, laat staan de rust bewaren bij die de laatste tijd steeds meer uit de hand lopende huiselijke ruzies en hij ging de deur uit om koffie te drinken bij het Hort om daar ongestoord zijn Volkskrant te kunnen lezen.

“Laten we reëel zijn,” merkte Lieve op, een van de laatste avonden toen ze nog gezamenlijk een glas dronken, in de knusse ruimte vol kussens en voetenbankjes die ze de schemerkamer noemden, ’s avonds laat, wat eens hun gezelligste uurtjes geweest waren. “Dat beest komt nooit meer terug.”

“Godver godver godver!” viel Eleuthra uit, volkomen onverwacht en onvoorzien. “Wie laat het raam boven altijd openstaan? Wie zet het open omdat het zo nodig moet luchten al bevries je hier in huis van de kou? Dan kan je op je vingers natellen dat vroeg of laat dat beest de benen neemt. Het is allemaal jouw schuld, takkewijf!”

Ze smeet haar glas stuk op de plavuizen en barstte in huilen uit.

“Het is helemaal niemands schuld,” suste de professor die binnenkwam en de scherven bij elkaar begon te vegen en probeerde Eleuthra tot bedaren te brengen door ongezien haar hand te grijpen. Hij kon niet verdergaan dan dat, niet opzichtig een arm om haar heenslaan, als hij teveel deed zou dat Lieve weer woedend maken die tenslotte takkewijf genoemd was. En een tweede hysterische aanval moest tegen elke prijs vermeden worden. Maar het kwam niet door hem dat de uitbarsting niet nog verder was geëscaleerd en die twee elkaar in de haren waren gevlogen, in welk geval hij er tussen had moeten springen om een van beiden, hij wist nog niet wie, buiten gevecht te stellen. Dat hem dat als zachtaardige en vredelievende professor bespaard bleef was onverwacht te danken aan Deborah.

“Balthasar komt terug,” zei ze, op een moment dat het even stil was, anders had niemand haar gehoord, hoewel haar stem in de algehele opwinding niet alleen volmaakt kalm maar voor haar doen ook heel helder en duidelijk doorkwam.

Lieve keerde haar hoofd naar haar. “Hoe weet jíj dat?” Het leek of ze haar kuif als agressief wapen inzette en nu op Deborah richtte. Waarmee het speelveld verlegd was van Eleuthra - met wie ze liever geen ruzie maakte, niet openlijk - naar Deborah.

“Staat in de sterren,” beweerde deze.

De vernietigende blik die Lieve haar toewierp was de vuilste die ze in huis had. Weet je wat ze vroeger met je gedaan hadden? Vroeger was je als heks verbrand, zei die blik. Dat die praktijk was afgeschaft was haar grootste grief tegen de moderne geschiedenis en omdat ze niet precies begreep hoe wetgeving tot stand kwam weet ze dat aan professoren met slappe knieën als Edward.

Het zou te vergezocht zijn te veronderstellen dat de onderlinge haat en nijd pas ontstaan was sinds Balthasar niet meer het ijkpunt van hun gedeelde dierenliefde was die ze in elkaar herkenden en waardeerden. Maar toch, de ziel was uit hun relatie, want in de onzichtbare keten die hen verbond ontbrak een onmisbare schakel. En het was een kwestie van tijd dat de haat en nijd, die nu als een giftige damp hing in alle kamers van het huis en je de adem benam, zich vroeg of laat tegen de heer des huizes keerde.

Uit ruimtegebrek (6000 euro de m2!) hadden ze een klein gedeelte van de woonruimte met een schot afgescheiden en ingericht als provisorische badkamer voor hem, zodat hij ’s morgens als hij college moest gaan geven niet eindeloos hoefde te wachten tot zijn drie vrouwen eindelijk het bad uit kwamen en hij fris op het podium kon verschijnen. Nadeel was wel dat het schot niet geluiddicht was, zodat je woord voor woord kon volgen wat in de schemerkamer gezegd werd:

“Hij wordt ouder, natuurlijk wordt hij een jaartje ouder en minder krachtig.”

“Daar kan ik mee leven.”

“Ja, maar waar ik steeds slechter tegen kan, waar ik van gruw eerlijk gezegd, dat is als ie bij me ingaat en het voelt of een trage slak bij me binnenkruipt.”

“Hè jasses. Daar griezel ik ook van. Blij dat ie de laatste tijd niet met mij… Maar voordat je het weet wisselt hij van voorkeur, ben je weer aan de beurt. Maar het is toch wel… zeker?”

“Wat?”

“Als hij de pijp uitgaat komt het huis toch wel op onze naam?”

“Hij kan altijd zijn testament wijzigen.”

“Hoe kunnen we dat verhinderen?”

“Wat?”

“Dat hij het nog wijzigen kan.”

“Daarvoor is het enige…”

Hij sneed zich in zijn wang in de haast zijn oren dicht te stoppen, had helemaal niet willen horen wat voor zijn oren niet bestemd was. Maar nu hij het niet had kunnen verhinderen probeerde hij er filosofisch mee om te gaan: ongemerkt en zonder dat hij het in de gaten had hadden ze uit hem een vijandbeeld gecreëerd. Waarin hij zichzelf niet herkende. Hij berekende geen huur, schoot er maandelijks bij in, had toch veel voor ze over, nog meer voor ze gedaan: “ik herken mezelf hier niet in,” monkelde hij in de vergrotende scheerspiegel, die de rimpels en plooien in zijn gezicht zo pijnlijk nauwkeurig weergaf. Dat was, moest hij zichzelf bij nader inzien toegeven, een minder wetenschappelijke these. Wat hem overkwam was niets anders dan de tol van het ouder worden, hield hij zijn nog maar halfgeschoren spiegelbeeld voor. En daarbij moest hij voor ogen houden dat ze dat soort dingen natuurlijk alleen maar zeiden onder elkaar. Niet te zwaar aan tillen dus, dit was maar een beperkte vorm van werkelijkheid die niet buiten dit huis, zelfs niet buiten de schemerkamer waar ze gedrieën elkaar troffen, bestond. En natuurlijk! Dat was het: ze zeiden het alleen maar om het de anderen tegen te maken, om – als ze daar in slaagden – het rijk alleen te hebben. Alles draaide om hém. Dat hij dat niet eerder ingezien had. Maar zoals te verwachten was kon hij eenmaal in bed het afgeluisterde gesprek toch niet goed uit zijn hoofd zetten. Zo ondankbaar konden ze toch niet zijn. Wat was het dat hier vlak onder zijn neus gebeurde, dat zo voor de hand lag dat hij het over het hoofd zag?

“Lig toch eens stil,” grauwde Lieve, die degene was die naast hem lag. “Moet ik je soms vastbinden?”

Een paar avonden later - na weer een doorwaakte nacht, van Balthasar nog steeds geen spoor - had hij zich in zijn badkamer eens extra goed geschoren, zodat zijn kin gladder was wat ze bij aanraking alle drie prettiger vonden aanvoelen. Uit de schemerkamer hoorde hij weer stemmen. Vergeten eerst de kraan te laten lopen of zijn hoofd onder de douche te stoppen (zijn scheerapparaat hoorde je niet, Philips fluisterversie). Om niets te horen of ze te laten weten dat hij hier was en alles kon horen. Hij hief dit maal zelfs met schorre, overslaande stem aan wat het midden hield tussen de badkamerversie van de Parelvissers en een wanhoopskreet maar het was al te laat en of hij wilde of niet hij hoorde wat hij voor geen goud had willen horen:

“Natuurlijk kunnen we hem ook langzaam vergiftigen.” “Ja, als we het geleidelijk aan doen, niet in één keer, kraait er geen haan naar. “

“Hij is nogal een schrokop en let totaal niet op wat hij eet.”

“Altijd met zijn hoofd bij zijn boeken. Wat we hem voorzetten slikt hij gedachteloos.”

“Een langzaam werkend vergif. Elke avond de dosis verhogen. Nooit valt te achterhalen wie van ons het op haar geweten heeft.”

“En als ze niet kunnen bewijzen wie van ons het geweest is gaan we alle drie vrijuit. Zo zit de wet nou eenmaal in elkaar. (Niet voor niets waren ze met een juridisch geschoolde hoogleraar getrouwd en daar hadden ze ongemerkt toch wat van opgestoken.)

“Hoe lang zullen we hem nog geven?”

“In bed moeten we hem uitputten. Dat vermindert zijn weerstand …”

Hij wilde niet meer horen en stak zijn hoofd onder de douche.

Maar de volgende ochtend, de duiven koerden er lustig op los in de dakgoot, merels zongen elkaar toe van de ene dakrand naar het andere, het werd echt lente en de zon scheen zo uitbundig als die alleen voor jou schijnt als je een van de uitverkorenen bent die zich kan veroorloven een grachtenpand te bewonen en de weerspiegeling van je eigen gevel in de zonovergoten gracht te zien. En je mede-uitverkorenen zouden op een dag als vandaag met volle teugen zitten te genieten en hij besloot in de namiddag langs Geertjan - Hendrik te gaan met een half flesje Pinot Noir en als die zijn stoep op zou klimmen om van boven een glas voor hem te halen zou hij geen nee zeggen. Maar toch, nu het hemzelf betrof was het toch heel wat anders dan de casuïstiek van ernstige misdrijven waarmee hij vanuit zijn vakgebied zo vertrouwd was. Hij kon dat toch onmogelijk gehoord hebben, zo doortrapt konden ze niet zijn, het was alleen maar een nachtmerrie geweest, zoals die hem, nee niet precies sinds Balthasar ervandoor was, maar wel de laatste tijd, kwelden. Maar aan de andere kant: als het dat was geweest, dan was het wel vreemd dat die woorden, of de schijnbare herinnering daaraan, hem overdag bleven achtervolgen. Had hij het wel gehoord, dan had hij zijn huwelijk eenvoudigweg te rooskleurig ingeschat en was het onbegrijpelijk dat hij daar nu pas achter kwam. De gekruide pompoensoep die ze hem die avond voorzetten: daar kon van alles mis mee zijn. En die artisjokken mochten dan rechtstreeks komen van de biologische supermarkt Marqt, daarna konden ze er nog van alles mee hebben uitgespookt. Ongemotiveerd wantrouwen? Van welke kant je ook kwam aanlopen, de sfeer in huis was verziekt of zijn huwelijk zag er heel anders uit als Balthasar van huis was. Hij kon niet in slaap komen en om niemand wakker te maken sloop hij naar de keuken om een glas melk te drinken. Hij was niet al te verbaasd dat hij daar Deborah aantrof: altijd al op voordat hij opstond en ’s avonds ging ze nooit slapen hoe laat hij ook naar bed ging. Joost mag weten wanneer ze sliep. Ze stond met haar rug naar hem toe bij het aanrecht, schonk zichzelf koffie in, terwijl ze met een half oog keek naar de herhaling van Boer zoekt vrouw.

“Je moet hier wel vroeg uit de veren,” hield de boer de kandidaatboerin voor.

“Daar wen ik wel aan,” giechelde die. “Om te oefenen zet ik de laatste weken de wekker om half zes. Alleen als ik midden in een droom zit, kan ik er moeilijk uitkomen.”

“Boeren dromen niet,” zei de varkenshouder.

Deborah zette het toestel uit en draaide zich naar hem om. “Kan het niet zijn dat je het gedroomd hebt?” vroeg ze.

“Wat?”

“Wat je dacht dat we over je zeiden. Soms denk je als je wakker wordt dat je wat je alleen maar gedroomd hebt echt hebt gehoord.”

Even was onze wetenschapsman overdonderd. Hoe wist ze dat… Maar er was natuurlijk niets geheimzinnigs aan: ze hadden hem in de badkamer gehoord toen hij de douche aanzette, geraden dat hij hen afgeluisterd moest hebben en daar nu slecht van sliep.

“We zijn allemaal niet onszelf, beginnen ons dingen te verbeelden sinds Balthasar weg is.”

Ah! Ze probeerde het nu dus maar op de vermissing van die kater te gooien, die er natuurlijk geen jota mee te maken had.

“Waarom loof je niet een beloning uit?” vroeg ze en stak een Gauloise op.

Natuurlijk ook om de platvloerse reden dat ik het geld goed gebruiken kon. (Mijn moeder die even oud als listig was liet me tekenen voor elk geldbedrag dat ik van haar leende in een kasboek dat ze had aangeschaft bij Gebr. Winter.) Maar vooral: als ik er niet wat op vond kon ik Eleuthra wel op mijn buik schrijven. Met haar was ik nog niet ver genoeg om aan te bellen en als ze opentrok te roepen: “De vioolkistsjouwer!” Wat me te doen stond was nogal voor de hand liggend: de weggelopen kater opsporen. Maar ik had geen flauw idee wat ik verder nog kon doen wat niet allang beproefd was en met mijn hoogtevrees kon ik moeilijk de daken van de Keizersgracht gaan afstruinen om het dier in zijn jacht op poezen op mijn beurt achter de vodden te zitten en voordat ik het gevangen had een rotsmak te maken en van het dak te lazeren. Eenvoudiger was het nog… Goeie ideeën komen bij mij altijd op als ik wakker word. Op de wekker zag ik dat het pas half zes was. Wat doe je in zo’n geval? Op zichzelf veel te vroeg om er iemand mee lastig te vallen. Maar oude mensen hebben haast geen slaap meer nodig en mijn moeder zat al rechtop in bed om op uitzending gemist The bold and the beautiful te kijken.

“Het asiel,” zei ze monter.

Eerlijk moet ik bekennen dat ik nooit goed begrepen heb wat mensen zien in hun kat. Volgens mij een door en door vals en onberekenbaar dier. Als die wegloopt blij toe. En anders neem je toch gewoon een nieuwe? Volgens mij leek Balthasar als twee druppels water op heel wat van zijn soortgenoten. Daar waren er genoeg van en als ze dat beest zó graag terug wilden zouden ze wel niet zo nauw kijken. In het asiel aan de Ookmeerweg, waar het stonk naar kattenpis, desinfecterende middelen en zwetende nijlpaarden moesten we (meervoud, ik had mijn moeder meegenomen, bespaarde me een uitje) zowat drie kwartier wachten. Ik drukte op de baliebel. Ik klopte op deuren. Ik riep gangen in. Geen effect. Mijn moeder: “het asiel wordt gedreven door vrijwilligers en als die bezig zijn moet je maar wachten. Dieren gaan voor.” Ik blafte. Onmiddellijk verscheen een vrouw van formidabele proporties. Nu lijd ik toch al aan de onverklaarbare afwijking dat als ik ergens lang moet zitten wachten ik zienderogen kleiner begin te worden. Uit de wachtkamer van de dokter sluip ik weg omdat ik in zo’n gekrompen toestand die niet onder ogen durf te komen. Stel je voor dat die vrijwilligster me doorzag, doorkreeg dat ik hier niet kwam uit dierenliefde maar om een streek uit te halen? Ik mompelde een onduidelijke verontschuldiging en sjorde mijn moeder overeind. Maar nu door mijn lafheid haar uitje in het water dreigde te vallen, nam ze het initiatief over en begon omstandig uit te leggen wat we zochten: een uit de kluiten gewassen kater, helemaal zwart en met gele ogen.

“We hebben er wel een met een wit vlekje,” zei ze. “Waarom wilt u er speciaal een die pikzwart is?”

“Als het een klein vlekje is…” begon mijn moeder al water bij de wijn te doen.

“Nee nee nee!” riep ik. “Geen denken aan! Zwart, helemaal zwart, van onder tot boven. Anders gaat het feest niet door. Kom, moeder.” En ik begon haar in de richting van de uitgang te duwen.

Maar de gigant van een asielverleenster was niet voor één gat te vangen. Ze zuchtte diep. Eigenlijk had ze liever alleen met dieren te maken. Maar het asiel was overvol en ze moesten er hoognodig een paar kwijt. Wat maakte dat ze uit een ander vaatje begon te tappen: “Dat komt omdat u onze Lieveling nog niet gezien hebt. Zo een schat van een beest.”

Omdat ze ons eenvoudig de weg naar de uitgang versperde, ontkwamen we niet aan een bezichtiging. In een ruime kooi zag je behalve een stuk of tien katten van alle soorten en maten een jong meisje met lang blond, gevlochten haar dat op de betonnen vloer hurkte. Ingehuurd om elke dag een uurtje te komen aaien. En je wist meteen wie Lieveling (zo noemden ze elk dier waar ze nu echt eens van af moesten) wezen moest: Lieveling stak met kop en schouders boven de anderen uit, dat was wel in orde. Maar wat dat niet was zag je meteen: zijn witte bef.

“Het spijt me maar gaat mooi niet door.”

“We nemen ‘m,” zei moeder. Ik was in de minderheid.

Thuis had ik gelukkig nog een restje zwarte verf. Ik nam een van mijn fijnste penselen, zette de kater op schoot en begon zijn bef bij te werken.

“Goed dat je de Rijksacademie voor beeldende kunsten gevolgd hebt,” zei mijn moeder die toekeek. “Nu kan je je vak weer eens uitoefenen.”

“Hoor eens ma,” viel ik uit en kreeg een rood hoofd van ergernis. Maar ik beet me op de lip: krijg je nou eenmaal als je weer bij je oude moeder intrekt. Ik vroeg om een nagelschaartje om twee snorharen aan de linkerkant van zijn kop weg te knippen. “Zo beest, je hebt goed stil gezeten,” zei ik tevreden. “Laat ik nou toevallig een goed kosthuis voor je weten? Niet één maar drie schoten om je op neer te vlijen. Mits je het niet erg vindt dat we je voortaan Balthasar noemen.”

Mijn moeder keek op van The bold and the beautiful.

“Wat is dat nou voor een naam,” schamperde ze. “Voor een kat?”

“Heb ík niet bedacht,” zei ik.

Niemand die het wist maar vanavond brak het moment aan dat Balthasar zijn lakmoesproef onderging. Een van mijn exen had op zolder een paar postzakken slingeren, die sinds een bekend ontwerper voor Maxima daar een jurk uit had weten te fabriceren gewild waren om apart mee voor de dag te komen. Met de ex was het er niet meer van gekomen maar nu kon zo’n zak mooi dienst doen om Balthasar in te vervoeren. “Ben je gek,” zei mijn moeder en kwam aandragen met een gerieflijke kattentransportbox. Maar daar wilde het eigenwijze beest geen poot in zetten, zodat we toch terugvielen op wat ook goed genoeg geweest was voor Maxima.

Edward bleek naar een congres in Philadelphia, waar hij een inleiding hield getiteld “Ethical problems around the so called draaideurcrimineel, a typically Dutch phenomenon.” Hem had ik ook niet per sé nodig. Zijn drie vrouwen waren thuis. Vol spanning keken ze toe bij het uur U: ik opende de zak en Balthasars stand-in betrad de kamer. Maar het dier begon als een bezetene rond te lopen, volledig op zijn qui vive, schichtig rook het aan alle stoelpoten en aan vier paar schoenen waaronder mijn juchtleren enkellaarzen. (Ik kan het nu wel toegeven: mijn actie in de collegebanken kon je zien als een vlaag van jaloezie.) En toen Eleuthra een hand naar hem uitstak begon het dier te blazen. Heb ik hem uit het asiel gered, bijgeverfd, opgekalefaterd, gezorgd voor een kosthuis om van te watertanden en hij kan nog niet eens even meespelen, ondankbaar rotbeest.

“Vreemd pakhuis,” murmelde Deborah in zichzelf en wierp een snelle blik op mij. Achteraf was ik er zeker van dat zij met haar raadselachtig inzicht van het begin af aan door had hoe het zat. Maar ze kon een geheim bewaren. “Hij is ook twee weken weggeweest,” zei Eleuthra schor. Ze was verkouden, opgezette, gezwollen oogleden, haar mascara was uitgelopen en een loopneus. Maakte haar aardser, menselijker: zo hemels was ze nou ook weer niet, zag ik nu in. We leefden niet in verschillende werelden zoals mij op straat, als povere viooldrager, nog geleken had. Voor mij een hele opluchting, omdat het mij in mijn eigen ogen meer kans gaf. Vooral gevoegd bij de dankbare blik die zij mij openlijk toewierp.

“Hoe lang blijft hij in Philadelphia?”

“Drie nachten,” zei Lieve, hoewel de vraag niet tot haar gericht was. En toen de eerste opwinding over le chat prodigue geluwd was zag ik, of ik wilde of niet, het kon me niet ontgaan, op welke vreemde manier ze naar me keek. In haar geen spoor van dankbaarheid. Ze bekeek me, nam me op van top tot teen, peilde me. En het was geen prettige blik, eerder onderscheidde ik er iets kwaadaardigs in. Oppassen geblazen. Ze leek me net iets teveel op een van mijn exen die ik beter kende dan me lief was. En ook al doorzag ze, anders dan Deborah, niet hoe de vork precies in de steel zat, toch wist ik zo goed als zeker wat ze dacht: je meent nu wel, nietige, armetierige viooldrager, dat je op Eleuthra bent, die lokt er wel meer hiernaartoe. Maar niemand die mij ontsnapt als ik mijn zinnen op hem heb gezet. Haar ogen bliksemden.

Deborah keek de andere kant op, maakte zich gewoontegetrouw onzichtbaar. Maar nu, tegen de tijd dat ik afscheid begon te nemen en haar ogen de mijne (toevallig?) ontmoetten, zag ik pas de peilloze, bodemloze diepte die daarin lag. Ze schonk me haar stillekrachtblik, we wisselden iets uit, als het dat niet was leek het toch wel veel op een geheime blik van verstandhouding: ik weet alles, maar zal je niet verraden. Ik begon meer te begrijpen van Edwards dilemma’s. En tegelijkertijd kreeg ik in de gaten dat ook als hun echtgenoot in Philadelphia zat, hier alles gebeurde in drievoud. Hoe dat komt, daar ben ik nooit achtergekomen. Mogelijk zat het in het huis. Of de m2-prijs.

Lieve rommelde in de keuken, hoewel het eigenlijk de kookbeurt was van Deborah, die er wel bij stond maar er kwam niets uit haar handen.

“Jij zou die Béarnaisesaus roeren,” snauwde Lieve en reikte haar een pollepel aan. Maar Deborah was er met haar hoofd niet bij. Teveel afgeleid door de geluiden die opstegen uit de aangrenzende slaapkamer. En ze gebruikte de pollepel voor een ander doel: om op de wand te kloppen met kortere en langere tussenpozen: plok – plokplok – plok plok. Als een geheime, nog onontcijferde code die in de slaapkamer kon worden opgevangen. Wat hoogstens wel even afleidde, maar toch niet echt hinderde bij wat zich daar onvermijdelijk afspeelde en waar ze in de keuken wel enig idee van hadden.

En nog even iets: achteraf kan ik niet anders zeggen dan dat Balthasar II zich fan-tas-tisch heeft gerevancheerd. En zich aan de voor hem toch nieuwe situatie volmaakt heeft weten aan te passen. En stel dat er iemand bij geweest was, iemand die er meer oog voor had dan wij op dat moment , dan had die over de hervonden kater zeker stomverbaasd gestaan. Hoe die daar balanceerde, hoe die een verbijsterend staaltje van onvoorstelbare evenwichtskunst weggaf en het zowaar klaarspeelde, al ging het er in bed nog zo heftig aan toe, zich op het voeteneind staande te houden. En nog spinnen ook.

Child Design Inc