Ravelli

De Vliegenvanger III

De schoonheid van de leugen

ROMAN

TVF Books
TVF International BV

De schoonheid van de leugen is het derde deel van de Vliegenvanger-trilogie, maar is – evenals de andere twee delen – een op zichzelf staand verhaal. Enkele karakters uit het boek zijn gebaseerd op bestaande personen die door hun tegendraadse gedrag kleur en kracht aan deze roman hebben gegeven. Vertrouwde figuren uit de vorige boeken spelen ook weer een rol in dit laatste deel.
De uitgever

Eerder verschenen in De Vliegenvanger-trilogie:

De Vliegenvanger I – Verzamelaar van verboden liefdes 2011
De Vliegenvanger II – Echo van een verzwegen verleden 2014
tevens uitgebracht als gelimiteerde jubileumuitgave onder de titel Scapa

Copyright 2017 R. Felderhof / TVF Books. Nederlandse uitgave in samenwerking met TVF International BV. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm, social media of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van TVF International BV, Postbus 162, 1260 AD Blaricum, Nederland.
No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm, social media or any other means, without written permission by TVF International BV, PO Box 162, 1260 AD Blaricum, the Netherlands.

Eerste druk maart 2017

Redactie: Marjolein Westerterp, Cees Baan
Omslagontwerp: Studio Jan de Boer
Ontwerp binnenwerk: Coco Bookmedia, Amersfoort
Druk- en bindwerk: Wilco BV, Amersfoort
Productie: MW media
Marketing & sales: Erik Felderhof

ISBN 978-9-0821-4628-8
NUR 301
info@tvfbooks.nl
www.devliegenvanger.nl
www.tvfelderhof.nl

1

De stralen van de late zomerzon glijden door de ramen van het appartement dat Olivia sinds enkele jaren samen met een vriendin bewoont. Ze zit met gekruiste benen op de rode sofa en haar blik is gericht op een fotolijstje in de vensterbank waaruit haar moeder lachend de kamer inkijkt. Laura is een ravissant mooie vrouw, wapperende haren in de wind, een ondeugende blik. En jong! Olivia is trots op haar moeder, die op de foto niet veel ouder is dan zij nu. Die zomer was er nog niets aan de hand, geen ongeluk, nog geen ziekte die uiteindelijk zou leiden naar het einde van een leven dat zo veelbelovend was begonnen.

Van haar moeders begrafenis weet Olivia zich niets meer te herinneren. Ze was een peuter van amper drie. De eerste jaren van haar leven woonde ze met haar ouders in het Italiaanse vissersdorp San Virello. De plaats waar haar familie pijnlijke sporen heeft achtergelaten en haar oma nog altijd wordt nagewezen. Wanneer Olivia haar geboortedorp bezoekt, gaat ze trouw naar het graf van haar moeder.

Het is een warme dinsdag in augustus wanneer Olivia het smeedijzeren hek openduwt en aan haar stille omgang over de begraafplaats begint. Ze passeert graven van dubieuze Italiaanse families, die na hun dood weinig aan decorum hebben ingeboet. De maffiabazen beschikken over marmeren burchten waarin ruimte is voor wel tien kisten. Barokke paleizen met trompet spelende engelen op de daken. Er waren perioden dat zo’n tombe in hoog tempo werd gevuld; in de bloedige jaren vijftig soms wel binnen een week.

Een ander perk is gevuld met loten uit welgestelde olijvenfamilies die na hun dood konden uitrusten onder een grafsteen met de afmetingen van een tweepersoonsbed. Aan het hoofdeinde bevindt zich een vitrine waarin decoraties en andere tastbare herinneringen liggen opgebaard; een versleten baret, een pijp, een zakhorloge, een olijftakje. In dezelfde allee liggen de citroenboeren die met hun limoncello Europa hadden veroverd.

De vissers en landarbeiders zijn krapper behuisd en slechts toegedekt met een voordelige steen zonder garantie, waarin een knullig bootje of een suf bosje sardientjes is gebeiteld.

Olivia bekijkt de fotootjes op de zerken, zwart-wit, vergeeld, bijgekleurd. De meeste doden kijken in de camera alsof ze voor de loop van een geweer poseren – bij sommigen is dat niet ver bezijden de waarheid –, strenge gezichten zonder een zweem van vreugde. Het leven was kennelijk een beproeving geweest.

Bij het graf van haar moeder voelt alles volslagen anders. Laura lacht op de foto. Een gelukkige vrouw, rustend in een witstenen hemelbed.

Olivia’s oma Martha ververst al meer dan twintig jaar wekelijks het bosje bloemen bij het graf van haar schoondochter. Het is een vast ritueel voor oma geworden, waarbij ze zich houdt aan een helder protocol. Ze volgt op het kerkhof altijd dezelfde route, waar ze nooit van zal afwijken.

‘Vaste gewoontes houden het leven overzichtelijk,’ beweert Martha. ‘Ook na de dood.’

Eerst bezoekt ze het graf van Laura, daarna van haar echtgenoot en de wandeling wordt voltooid met een saluut aan pastoor Antinori, die na een dienstbaar en vooral hectisch bestaan zijn rust heeft gevonden in de schaduw van een haag statige cipressen.

Ook deze dag is Martha op de begraafplaats te vinden. Olivia draait zich om en wandelt naar het bankje waar haar oma heeft plaatsgenomen en gaat naast haar zitten.

‘Kun je me uitleggen,’ vraagt Martha – wijzend naar een groene haag – ‘waarom er altijd cipressen rond een kerkhof staan?’

‘Misschien om de graven te beschermen tegen de wind,’ oppert Olivia. ‘Zodat de bloemen niet wegwaaien.’

‘Ja, stel je voor dat de roos van de een terechtkomt op het graf van de ander,’ grinnikt Martha.

‘Vriendschap sluiten na de dood, je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen. U legt bloemen op het graf van de pastoor,’ gaat Olivia verder. ‘Dat zal hem goed doen.’

‘Het doet vooral míj goed,’ glimlacht Martha. ‘Ik hield van die man. Hij was een echte herder.’

Ze doelt niet alleen op zijn empatisch vermogen, maar ook op zijn klerikale doch bourgondische verschijning. Op zijn motorfiets, met een frivool achter zich aan wapperende soutane, slalomde hij door de velden en bezocht nooddruftige parochianen.

‘Ik denk nog altijd met heimwee aan hem terug, aan onze pastoor Antinori.’ Martha knipt haar handtas open, haalt uit het zijvak een bidprentje tevoorschijn met de foto van de pastoor. Een vriendelijk, beetje boers gezicht boven een wit boordje, zijn oplettende ogen kijken met gepaste waardigheid in de lens.

Vertrouwelijk stoot ze haar kleindochter aan. ‘Hij heeft mij getrouwd, je vader gedoopt, mijn man begraven, jou gedoopt, en …’

‘Mijn moeder begraven,’ vult Olivia aan.

‘Een verdrietige begrafenis,’ mompelt Martha.

‘Ik kan me er niets van herinneren.’

‘Je mocht twee rozen op de kist van je moeder leggen, maar eentje wilde je zelf houden. Dat kordate besluit veroorzaakte even een glimlach op de droeve gezichten van de aanwezigen. Op de arm van je vader nam je afscheid van je moeder. Voorgoed. Je hoge lach klonk hier over de begraafplaats terwijl iedereen in diepe rouw gedompeld was. Maar jij gaf op dat moment het teken dat Laura zou voortleven, jouw heldere lach was het begin van onze toekomst.’

2

Operation Enduring Freedom: Een coalitie van meerdere landen vecht tegen Al Qaida in Afghanistan. Regelmatig worden meerdaagse missies vanaf Italiaans grondgebied uitgevoerd met een tussenstop in Zuidoost-Turkije, waar op de NATO-vliegbasis Incirlik de toestellen worden volgetankt en voorzien van raketten en bommen.

Na een eerdere spionagevlucht boven het bergachtige gebied zijn de geheime stellingen in kaart gebracht. De inlichtingendienst gaat ervanuit dat minimaal driehonderd rebellen zich schuilhouden in een vallei die op de stafkaart als ‘locatie Y’ wordt aangeduid.

Op de luchtmachtbasis Aviano zijn Italiaanse en Amerikaanse militairen gestationeerd die van daaruit NATO-missies uitvoeren in Irak en Afghanistan.

In de briefingroom bevinden zich drie mannen en drie vrouwen. Ze zitten aan een rechthoekige tafel in een kale kamer met aan de lange zijde twee ramen die uitzicht bieden op een groenstrook met daarachter twee start- en landingsbanen.

Met een aanwijsstok tikt de commandant op de muur waarop een kaart is geprojecteerd met daarop een luchtfoto van het gebied.

‘Het is een moeilijk toegankelijke regio met ruige bergen, uitsluitend te voet en per ezel te bereiken via smalle paden. De moedjahedien van Al Qaida hebben zich daar verzameld in een basiskamp.’

De opdracht voor het team luidt: het kamp van de kaart vegen. De commandant kijkt zijn gezelschap vorsend aan.

‘Het vereist een grote mate van behendigheid om tussen de bergketens te manoeuvreren en het doel onder de juiste hoek aan te vliegen.’

Zowel de grondploeg als de vliegers zijn geroutineerde militairen en behoren tot the special forces, een eenheid die wordt ingezet bij gecompliceerde acties.

Het gebrul van de twee F-16 straaljagers aan het begin van de startbaan is even imponerend als onheilspellend. Zoveel samengebalde kracht, zoveel destructief vermogen, zo huiveringwekkend snel. Een van de straaljagers manoeuvreert vijftig meter naar voren, in de cockpit gaat een duim omhoog naar het grondpersoneel. Twee opgestoken vingers van een militair in een geel jack met een zwarte helm voorzien van een getint venster, vormen het geluidloze antwoord.

09.30 uur. GO!

De eerste straaljager raast over de startbaan van Incirlik, meteen gevolgd door het tweede toestel. Een paar seconden later jagen ze samen door de lucht, klimmend naar dertigduizend voet, richting Afghanistan.

11.50 uur. Met een spectaculaire duikvlucht wordt de verrassingsaanval ingezet, rakelings scherend langs rotswanden, stijgend en dalend, bergkammen ontwijkend, en uiteindelijk naar rechts zwenkend de vallei in, waar ‘locatie Y’ wordt getroffen door een eerste strike en even later door een tweede alles vernietigend bombardement. De jachtvliegtuigen cirkelen nog een keer op grotere hoogte boven het gebied om te constateren dat het kamp geheel is verwoest. Van ‘locatie Y’ rest slechts een zwarte rookkolom.

De straaljagers vliegen – met een tussenstop in Turkije – de volgende dag terug naar Italië, waar ze op de basis worden verwelkomd door hun collega’s.

De cockpits klappen open en de twee vliegers stappen via het trapje het platform op. Bijna tegelijkertijd zetten ze hun helm af en schudden hun lange haren los. De vrouwen kijken elkaar lachend aan. Mission accomplished.

Olivia Ravelli en Deborah Dayan zijn geroutineerde gevechtsvliegers met tientallen succesvolle missies op hun cv. Captain Ravelli is missieleider en tweede luitenant Dayan is haar wingman en beste vriendin.

Na de debriefing in het commandocentrum krijgt Olivia een briefje overhandigd met een telefoonnummer. ‘Uw oma,’ zegt een jonge militair, ‘of u haar wilt terugbellen.’

Bij het intoetsen van het nummer van haar grootmoeder glijdt er een glimlach over Olivia’s gezicht.

‘Pronto?’, klinkt de opgewekte stem van oma Martha.

‘Met Olivia.’

‘Dag lieverd, weet je al wanneer je langskomt?’

‘Nee, nog niet.’

‘Zodra je het weet, bel me dan. Ik wil een geheim met je delen. Het heeft lang genoeg geduurd.’

‘Een geheim?’, vraagt Olivia nieuwsgierig.

‘Een familiegeheim.’ Met vier luidruchtige kussen verbreekt grootmoeder de verbinding en laat Olivia in verwarring achter.

3

Een week later zit Olivia in San Virello bij haar oma Martha aan de keukentafel in het bescheiden huis met de vertrouwde geraniums in de terracottapotten aan de muur van het binnenplaatsje, dat grenst aan de keuken. Het ruikt naar verse lasagne, die Martha zojuist uit de oven heeft gehaald en royaal heeft bestrooid met kruiden uit de moestuin.

‘Ik wil een geheim met je delen,’ begint Martha te vertellen zodra ze heeft opgeschept en tegenover Olivia aan tafel is gaan zitten. ‘Alleen je vader weet het en wijlen pastoor Antinori, de andere betrokkenen zijn onwetend of dood. Het gaat om de familie, onze familie.’

Ze haalt diep adem en flapt er dan in één keer uit: ‘Je opa Giuseppe is niet je echte grootvader. Ik bedoel, je biologische grootvader.’ Nerveus frommelt ze aan haar schort. ‘Ik ben net als jij ook jong geweest en ik heb een misstap begaan. Ik was ontzettend verliefd op een prachtige jongeman en wij deelden hartstochtelijk het bed in het hotel waar ik destijds als kamermeisje werkte.’

Olivia kijkt haar grootmoeder verbaasd aan. Dit gesprek had ze niet verwacht en ze weet ook niet meteen wat ze met de informatie aan moet. Of waarom haar oma dit geheim met haar wil delen.

‘Waar was dat?’, vraagt ze meer uit beleefdheid.

‘In Grand Hotel de la Minerve in Rome,’ zegt Martha plechtig. ‘Ik studeerde aan de muziekacademie en had een bijbaantje als kamermeisje.’

‘Wie was die man waar u zo verliefd op werd?’

‘Hij zei dat hij journalist was en speelde prachtig viool. Hij heeft me ontmaagd en twee weken later was hij vertrokken. Naar Venetië, waar hij ernstig ziek werd en zou sterven.’

‘Hoe wist u dat?’

‘Hij stuurde me een brief. Ik heb hem altijd bewaard. Als je wilt, mag je ‘m lezen.’

Martha loopt naar een kastje waaruit ze een oude trommel tevoorschijn haalt. Ze pakt een bundeltje brieven, bijeengehouden door een elastiekje, en legt dat terzijde. Dan overhandigt ze met een verlegen lachje een envelop met een poststempel van Venetië aan Olivia die de brief nieuwsgierig openvouwt.

Mi amore,
je hebt mij de mooiste uren van mijn leven bezorgd. Ik zal geen centimeter van je zwoele lichaam vergeten. De glans in je ogen, de geur van je huid, de smaak van je mond, alles maakte me gelukkig. Ik dacht dat ik het paradijs zag, maar nu sta ik oog in oog met de dood. Ik ben getroffen door een ongeneeslijke leverziekte die mij plotseling fataal is geworden. Vaarwel, mijn lief. Ik zal sterven met jouw naam op mijn lippen.
Je Paulo Ravelli

‘Een maand later liep hij weer opgewekt door de stad. En die man is je grootvader,’ zucht Martha, terwijl de gedachten aan de hartstochtelijke uren met Paulo haar wangen doen kleuren.

‘Waarom vertelt u mij dit?’

‘Ik wil schoon schip maken. Ik ben oud en zolang heb ik niet meer. Jij moet weten waar je vandaan komt.’

‘Leeft hij nog?’

‘Ja, hij is monnik geworden. Wel wat anders dan de joyeuze charlatan die hij was.’ Martha begint ongemakkelijk haar brillenglazen op te wrijven. ‘Maar zonder die nacht was je vader niet geboren. En hadden wij niet samen aan tafel gezeten.’

Ze pakt de fles grappa en schenkt twee glaasjes tot de rand toe vol.

‘Dit heb ik wel even nodig.’

‘Nou ik ook, oma. Weet papa trouwens dat opa Giuseppe niet zijn echte vader was?’

‘Ja,’ zegt Martha, ‘ik heb het hem verteld.’

Samen heffen ze het glas.

‘Op de echo van het verleden,’ zegt Martha.

‘Op de toekomst,’ proost Olivia. ‘En wie is dan Giuseppe, mijn onechte opa die in de verhalen mijn grootvader was?’

‘Een gezonde visser, die geen vragen stelde. Ons huwelijk werd geregeld door mijn moeder en de pastoor. Wil je nog een stukje lasagne?’

‘Graag.’

‘Op het moment dat mijn moeder hoorde dat ik zwanger was, moest ik van haar een keuze maken; bevallen in een klooster of trouwen met Giuseppe, een jongeman bij wie ik in de klas heb gezeten. Hij was verliefd op mij en nog belangrijker: hij liep in de pas van de organisatie.’

‘U bedoelt de maffia.’

Martha reageert met een kort en kil knikje. ‘Mijn moeder was spijkerhard. Met een vingerknip besliste ze over leven en dood. Haar bijnaam was ‘de koningin van Napels’ en ze voerde een strak bewind in de provincie. Ze werd bewonderd en gevreesd.’

‘Lijkt me een bijzonder type,’ zegt Olivia. ‘Jammer dat ik haar nooit heb gekend.’

‘Er kleeft veel bloed aan de handen van onze families. Alle mannen in het dorp waren lid van de Camorra, ook Giuseppe, die onaangenaam aan zijn einde is gekomen. God hebbe zijn ziel. Met twee kogels in zijn hart terwijl hij naar zijn favoriete opera luisterde. Hij wist dat hij aan de beurt was. De goede man is eerst nog naar de kapper geweest, hij wilde keurig sterven met een scheiding in zijn haar.’

Olivia kijkt haar oma fronsend aan. De bekentenissen waarmee ze zo abrupt wordt overvallen, moeten nog indalen. Ze herinnert zich dat oma toen ze net terugkwam uit Afrika ook wat familieperikelen met haar had gedeeld. Maar toen was ze nog maar twaalf en te druk bezig haar jeugd te ontdekken om af te dwalen naar het verleden. Ze weet dus wel dat haar familie worstelde met een paar dubieuze geheimen, maar nu de feiten naakt op tafel liggen, wil ze meer weten.

‘En papa?’

‘Tonio was de beste van allemaal.’

‘Dat geloof ik niet. Mijn vader is arts,’ protesteert Olivia. ‘Hij is naar Afrika gegaan om arme mensen te helpen.’

‘Onder meer,’ zegt Martha. ‘Hij is een briljante arts, hij is mijn zoon en hij is Scapa, de man die ons verdedigde tegen de familie Orlandi. Een familie waartoe, zoals je weet, jouw moeder behoorde.’

‘Onze families bevochten elkaar,’ bevestigt Olivia. Dat was een van de weinige onthullingen die haar vader had gedaan. ‘Het zit kennelijk in ons bloed, dat vechten. Ik wist alleen niet dat er ook nog ander bloed door mijn aderen vloeit. Klerikaal bloed … een monnik. Toe maar.’

‘En een graaf,’ lacht Martha, ‘dus je hebt ook nog eens blauw bloed. Paulo beweerde van adel te zijn. Dat hoorde ik pas later. Graaf Ravelli noemde hij zich …’

Er klinkt trots door in haar stem alsof ze door haar geheime relatie met de graaf die toen nog journalist was, ook een vleugje adel in de familie had gebracht.

‘Een spannend verhaal,’ zegt Olivia en neemt een hap van de lasagne. ‘Ziet u die Paulo nog weleens?’

‘Ik heb hem nog weleens ontmoet, ja.’ Martha begint opnieuw te glimmen bij de herinnering aan die ontmoeting. ‘Ik heb graaf Ravelli alleen niet verteld dat wij samen een zoon hebben. Dat geheim kent alleen Tonio, en nu jij ook. En pastoor Antinori natuurlijk, maar die is dood, net als mijn moeder. Zij wist het uiteraard ook.’

‘Allemachtig, het is nog veel spannender dan ik me had kunnen voorstellen. Wat kunt u nog meer vertellen over onze familie?’

‘Ach lieverd, zeven schriften vol.’

‘Echt waar? Dan zou u een boek over onze familie kunnen schrijven.’

‘Ik ben blij dat je dat ook vindt. Daarom heb ik je gevraagd hier te komen. Zou jij dat niet willen doen?’

‘Goh,’ aarzelt Olivia. ‘Dat is niet niks …’

‘Je wilde als kind al schrijver worden.’

‘En ik wilde vliegen,’ zegt Olivia.

‘Vliegen doe je al, nu kun je gaan schrijven.’ Hoopvol kijkt Martha haar kleindochter aan.

Olivia moet even slikken.

‘Wat een bijzonder verzoek, maar ik moet het wel even laten bezinken. Waarom schrijft u het zelf niet?’

‘Ik heb alleen aantekeningen, verder kom ik niet. Het is goed dat er frisse ogen naar kijken en bovendien vertrouw ik jou als geen ander. Ik zal je helpen. We doen het samen.’

‘Waarover moet het gaan, oma?’

Martha gaat er eens goed voor zitten.

‘De naam van onze familie is al decennialang bezoedeld, dat moet worden afgestraft met de waarheid. Onze familie is een voorbeeld van hoe het mis kan gaan en hoe we daarmee hebben geworsteld. De keerzijde van het verhaal, de positieve bijdragen die we hebben geleverd, zijn onderbelicht gebleven. Maar het onderwerp is veel breder. Onze familie is slechts een voorbeeld van hoe een schip kan kapseizen als er, al of niet onder dwang, verkeerde beslissingen worden genomen.’

Olivia observeert haar grootmoeder die met zoveel passie haar pleidooi houdt. Kennelijk heeft ze er lang op gebroed en nu kan ze haar ei eindelijk kwijt. De woorden glijden moeiteloos uit haar mond.

‘Het moet gaan over keuzes maken in het leven, daar heeft iedereen mee te maken. Als je jong bent denk je dat je nog vrij bent, vrij in de keuze voor een beroep, een partner, een politieke partij. Maar zo vrij ben je niet. Je blijft altijd gebonden aan je afkomst, je familie, de omgeving en de cultuur waarin je opgroeit en waardoor je besmet raakt.’

‘Daar kun je toch afstand van nemen?’

‘Dat zou je denken. Maar de plaats waar onze wieg stond bepaalt de kleur van ons leven. Als je bent opgegroeid in Oost-Berlijn onder de Stasi, in Shanghai onder Mao, in een streng islamitisch dorp in Syrië of in 1945 in Hiroshima woonde … We zijn in zekere zin allemaal gevangenen van ons verleden. Littekens van vroeger draag je altijd met je mee, evenals geluk en geborgenheid. Dat alles bepaalt wie je bent.’

Martha’s blik verraadt een mengeling van trots en vastberadenheid.

Onderzoekend kijkt Olivia haar aan.

‘En oma, wie bent u?’

De oude vrouw neemt een flinke slok grappa, recht haar rug en zegt met vaste stem: ‘Mijn naam is Martha Ravelli. Mijn wieg stond in San Virello, onder de zwarte luifel van de maffia.’