Ravelli

De Vliegenvanger II

Echo van een verzwegen verleden

ROMAN

TVF Books
TVF International BV

In een gelimiteerde jubileumoplage van 20.000 exemplaren verscheen De Vliegenvanger II in 2014 als luxe editie onder de titel Scapa.

De namen in deze roman zijn gefingeerd. Met uitzondering van il barbiere Pasquale, die na San Virello al snel furore maakte als barbier in Amsterdam. Elke verdere overeenkomst met bestaande personen berust op louter toeval.

De uitgever.

Copyright 2014 R. Felderhof / Ravelli Publishers.
Nederlandse uitgave in samenwerking met TVF International.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm, social media of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van TVF International BV, Postbus 162, 1260 AD Blaricum, The Netherlands.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm, social media or any other means, without written permission by TVF International BV, PO Box 162, 1260 AD Blaricum, The Netherlands.

Eerste druk – mei 2014

Tweede druk – mei 2014

Derde druk – mei 2016

Redactie: Marjolein Westerterp, Cees Baan

Omslagontwerp: Studio Jan de Boer

Verzorging ePUB: Coco Bookmedia, Amersfoort

Productie: MW media

Marketing & sales: Erik Felderhof

ISBN 978-90-821462-9-5

NUR 301

www.devliegenvanger.nl

www.tvfelderhof.nl

1

1951. In de schaduw van een rij statige platanen zitten oude mannen op versleten stoeltjes en spelen met vergeelde stenen hun dagelijkse potje domino. Ze leggen zwijgend aan, elke dag dezelfde mannen. Ze kennen elkaar sinds hun jongensjaren. Alles is al gezegd en vooral verzwegen. De meisjes uit het dorp. Veel keuze was er niet, de strijd was kort en fel en eindigde meestal in een vroegtijdig huwelijk. De meisjes waren vaak al in de wieg vergeven – een taak die de grootmoeders zichzelf hadden toebedeeld. Het was een serieuze kwestie. Rangen en standen, al of niet aanpalende percelen, vetes uit het verleden, de mate van godvruchtigheid, elk facet werd meegewogen. Zelfs de kookkunst van de moeder kon de doorslag geven. Men was er voortdurend mee bezig. Een huwelijksplechtigheid was in die jaren meer dan een verbintenis tussen twee geliefden, het was een familie-opera, een provinciaal orgasme.

Giuseppe Conti en Martha Santana trouwden op 30 september 1951 in de kerk van San Virello, die op deze bijzondere dag was gedecoreerd met tientallen rozenkransen en honderden witte bloemen. De moeder van Martha, Donna Carina, had de locatie en de aankleding van het feest bepaald. Ook de gastenlijst was door haar samengesteld. Sinds Martha’s vader Gaetano invalide was geworden, had Donna Carina het roer van de familie overgenomen, de winst van Pharmica Primo Italia verdubbeld, de banden met de maffia aangehaald en daarmee haar dominante positie in de provincie verder afgedwongen.

De huwelijksinzegening was een indrukwekkende vertoning met herauten op de kerktrappen, brandende kaarsen in antieke kandelaars, een koor in lange rode gewaden.

De bruid in maagdelijk wit schreed naast haar vader, die vanuit zijn rolstoel fier om zich heen keek, in een baan van zonlicht naar het altaar. Het koor zong Ave Maria.

Vanachter haar sluier liet Martha haar blik langs de gasten glijden. De meesten kende ze niet. Veel mannen in dure kostuums met brede revers volgens de laatste snit, met hoornen brillen en keurig verzorgde snorren. ‘Wat doen die mannen hier? Op mijn bruiloft?’

Het was haar al opgevallen dat buiten de kerk veel geblindeerde Mercedessen stonden geparkeerd met wachtende chauffeurs. Mannen met pommade in hun haar en ontwijkende ogen.

Haar vrienden en kennissen uit het dorp zaten achterin de kerk. De eerste rijen werden ingenomen door volkomen vreemden, mannen en vrouwen die plechtig voor zich uitkeken, maar die ze niet kon thuisbrengen. Vrouwen uit Napels met opgestoken haar en puntige bh’s, zwarte wimpers en rode lippen.

Martha werd er verdrietig van. En kwaad. ‘Verdomme, wie doet mij dit aan? Dit is niet de inzegening van mijn huwelijk. Dit is een feestje van mijn moeder.’

Carina Santana overschaduwde haar dochter in vele opzichten, ze droeg een hemelsblauwe satijnen jurk met een fonkelend collier om haar lange hals, diamanten oorbellen en een pontificale hoed, die meerdere gasten het zicht ontnam. Ze zat op de eerste rij met haar zakdoekje in de aanslag om straks een decoratief traantje in de kiem te smoren.

‘Ik ben terechtgekomen in een goedkope opera,’ dacht Martha. Ze boog zich voorover en fluisterde in het rechteroor van haar vader. ‘Wie heeft dit bedacht?’

‘Je moeder, lieverd, je moeder.’

‘Verdomme.’

‘We zijn in het huis van God. Let op je woorden.’

‘Zo ziet het huis van God er niet uit,’ fluisterde ze kwaad terug. ‘Wie zijn al die enge mensen?’

‘Daar praten we later wel over. Geniet nu maar van het moment.’

Martha zuchtte diep. Haar ruimvallende bruidsjurk verborg een zwangerschap van vier maanden. Ze kende haar aanstaande echtgenoot nu ruim twee maanden. Giuseppe was voorgedragen door pastoor Antinori en door haar moeder gewogen en met een kort knikje ingelijfd in de familie. Ze had weinig keus in het zwaar katholieke San Virello. Een zwanger meisje moest onmiddellijk trouwen of naar het klooster om daar bordurend haar zwangerschap te volbrengen en vervolgens in anonimiteit haar kind te baren om het meteen af te staan voor adoptie. Deze mogelijkheid had Martha resoluut van de hand gewezen. Dan maar liever Giuseppe Conti met wie ze al twee dagen na de kennismaking tussen de wijnranken in de heuvels van Campanië plichtmatig de liefde bedreef. Nu kon ze, weliswaar bezwaard, legitiem zwanger zijn. Giuseppe was haar straf, haar boetedoening, maar dat zou uiteindelijk meevallen. Het bleek niet moeilijk om van deze man te houden.

Giuseppe hoefde niet lang na te denken toen hij werd benaderd met het verzoek of hij zich wilde verloven met Martha Santana, een van de aantrekkelijkste meisjes uit San Virello. Zo hoog had hij de lat zelf niet durven leggen. Martha had haar middelbare school afgemaakt en was een intelligent en vrolijk meisje. Hij kende haar wel, maar hij was altijd op beleefde afstand gebleven. Ze kwam uit een ander milieu. In stilte was hij verliefd op haar en nu was hij plotseling uitverkoren om met haar te trouwen. Hij stemde onmiddellijk in met het voorstel en stelde verder geen vragen die dit onverwachte geluk in gevaar zouden kunnen brengen. De huwelijkspremie die het prille echtpaar van Donna Carina en haar echtgenoot Gaetano zou ontvangen, was ruimschoots voldoende om een huisje te kopen en sober in te richten. En misschien bleef er wel een bedrag over voor een vervangende dieselmotor voor zijn vissersboot. Giuseppe zou zorgen dat Martha trots op hem kon zijn.

Vader Santana droeg voor het altaar zijn dochter over aan de bruidegom. Giuseppe Conti. Een stevige visser met weinig opleiding, maar met een goed hart. Ze hadden in de oorlog nog samen in het verzet gezeten.

‘Eindelijk iemand in de familie die fatsoenlijk en eerlijk is,’ dacht vader op dat moment, maar daarin vergiste hij zich.

Pastoor Antinori verhief zich glimlachend uit zijn zetel, trots op de nieuwe soutane die Donna Carina hem uit Rome had laten bezorgen, een rode Borelli, de Rolls Royce onder de priestergewaden.

De geestelijke richtte zich tot het bruidspaar. ‘Belooft u elkaar trouw te zijn in goede en kwade dagen. In ziekte en gezondheid. Tot de dood u scheiden zal. Wat is daarop uw antwoord, Giuseppe Conti?’

‘Si,’ galmde de visser met een stem vol zeewind.

‘En wat is uw antwoord, Martha Maria Santana?’

‘Si,’ zei de bruid ferm. Er klonk geen spoor van twijfel in haar leugen.

‘Dan verklaar ik u voor het oog van God en de ganse kerk tot man en vrouw.’

De pastoor legde zijn handen zegenend op de hoofden van signor en signora Conti.

Donna Carina Santana depte, geheel volgens de regels, met haar geborduurde zakdoekje haar vochtige ogen. Gaetano Santana, belemmerd door zijn rolstoel, zat een halve meter voor zijn echtgenote en was wel oprecht aangedaan. Eigenlijk meer verdrietig. Zijn dochter zat gevangen in de tentakels van haar moeder.

‘Wat een klote vertoning,’ dacht hij.

Hij zou als vader trots moeten zijn dat alle districtshoofden naar de plechtigheid waren gekomen en straks de bruiloft mee zouden vieren, maar hij voelde zich een verrader. Zijn familie raakte steeds meer betrokken bij de maffia, waaruit je zonder toestemming alleen met een kogel in je hoofd kon vertrekken.

‘Tarantella. Tarantella,’ zong de bejaarde zanger ondersteund door een Napolitaans straatorkest. Het feest brak los.

In dollars – daar rekende vader Gaetano graag in – kostte deze dag hem vijfentwintigduizend dollar.

‘Geen gezeur,’ had zijn vrouw Carina gezegd. ‘We moeten laten zien dat wij ons zo’n feest kunnen veroorloven.’

‘Wij? Jíj kan je dat permitteren,’ had hij kortaf geantwoord.

Zijn echtgenote beschikte sinds enkele jaren over eigen rekeningen in Zwitserland en Monaco waarop hij geen enkel zicht had. Wanneer hun financiële situatie ter sprake kwam, zette zij hem resoluut buitenspel. ‘Daar ga jij niet over. Basta.’

Zo werd ook de financiering van de bruiloft met een hamerslag afgedaan. ‘Een vader van de bruid dient de bruiloft te betalen, niet de moeder, is dat helder?’

‘Ja, dat is helder. Zoals zoveel mij helder is geworden, met name de troebele transacties van dat vage bedrijf van jou.’

Met een toastje forel in haar hand glimlachte zijn echtgenote hem vriendelijk toe.

‘Daar vaart de familie wel bij, kijk eens naar die mooie nieuwe banden van je rolstoel.’

‘Als ik even verder kijk,’ zei Gaetano terwijl hij zijn bril afzette, ‘kan ik me niet voorstellen dat het geld van jouw gasten verdiend is met tandenborstels en nagelvijltjes.’

Hij liet zijn blik glijden over de aanwezigen, waarvan hij er een aantal niet kende, maar die hem na de kerkdienst hartelijk hadden gefeliciteerd alsof ze oude bekenden waren. Ze waren op uitnodiging van zijn vrouw naar San Virello gekomen. De bruiloft diende vooral als decor voor Donna Carina, die vandaag de hoofdrol vertolkte.

De aanwezigheid van meerdere kopstukken van de Camorra – de maffiaorganisatie van de provincie Napels – was een signaal dat zijn echtgenote, overigens achter zijn rug om, was doorgedrongen tot in de hoogste kringen van het systeem.

Gaetano had zich neergelegd bij zijn ondergeschikte rol. Veel andere mogelijkheden had hij ook niet na de kogelregen die tien jaar geleden voorgoed de glimlach van zijn gezicht poetste. Dat ongelukkige incident had hem voor de rest van zijn leven gedegradeerd tot een echtgenoot, die zich elke avond in zijn huwelijksbed moest hijsen. Een man met vermolmde ballen en een pik die al een decennium halfstok hing.

Hoewel zijn vrouw Carina al jaren niet meer hoog op zijn seksuele verlanglijstje stond, voelde het toch als een onbekwaamheid die hem dagelijks achtervolgde. Een seksueel falende man kon niet geloofwaardig met zijn vuist op tafel slaan, was zijn overtuiging. Maar vooral het wegvallen van zijn wekelijkse donderdagavond in Club Amor waar Rosa hem met haar fysieke vaardigheden tot waanzin dreef, had een forse wig in zijn zelfvertrouwen geslagen.

Gaetano draaide zijn rolstoel een halve slag en ging op zoek naar de bruid, de enige vrouw die hij nog vertrouwde.

‘Tarantella. Tarantella,’ jengelde het orkest nog steeds. Die Tarantella kwam hem zijn strot uit.

‘Ober, heeft u voor mij een dubbele whisky?’

Hij was het moment genaderd dat onder zijn oksel het pistool begon te jeuken.

‘Tarantella. Tarantella.’

Gaetano boog zich naar Martha, zijn dochter, de bruid.

‘Lieverd, gefeliciteerd, wat zie je er prachtig uit. Ik hoop dat je gelukkig zult worden.’

‘Ja papa, dat hoop ik ook.’

‘Giuseppe lijkt me een harde werker.’

‘Nou en of. Over een half jaar bent u grootvader.’

‘Van een kleinzoon!’

‘Ik hoop op een meisje,’ plaagde Martha.

‘Een meisje is ook goed, schat. Als ze maar niet te veel op je moeder gaat lijken.’

Martha gaf hem een kus op zijn voorhoofd.

‘Laat dat maar aan mij over.’

‘Tarantella. Tarantella.’

Even later werd onder luid gejuich de bruidstaart aangesneden, gevolgd door een volstrekt overbodig vuurwerk.

‘Hup, weer vijfduizend dollar de lucht in.’ Gaetano rolde zichzelf naar de bar.

‘Geef me nog maar een dubbele whisky.’

‘En geef mij maar een glas champagne,’ bestelde Martha. ‘We hebben geloof ik iets te vieren.’

‘Jij moet oppassen met drank, je bent zwanger,’ waarschuwde vader Santana.

De baby was tijdens een lome namiddag in mei verwekt in het Grand Hotel de la Minerve in Rome, waar graaf Ravelli gast was en Martha kamermeisje. Ze waren op slag verliefd, maar Paulo Ravelli was op doorreis. De vurige liefde duurde slechts veertien dagen. Martha verkeerde in de zevende hemel, maar de hartstocht werd abrupt geblust door een brief uit Venetië waarin Paulo schreef dat hij niet lang meer te leven had vanwege een ongeneeslijke leverziekte, die hem plotseling fataal was geworden.

Mi amore, je hebt mij de mooiste uren van mijn leven bezorgd. Ik zal geen centimeter van je zwoele lichaam vergeten. De glans in je ogen, de geur van je huid, de smaak van je mond, alles maakte me gelukkig. Ik dacht dat ik het paradijs zag, maar nu sta ik oog in oog met de dood. Vaarwel, mijn lief. Ik zal sterven met jouw naam op mijn lippen.

Paulo Ravelli

Twee maanden later diende Giuseppe Conti zich aan, de bruidegom van vandaag, een jongeman met een voorliefde voor operamuziek, een behendig mandenvlechter en een goede visser. Dat zijn aanstaande echtgenote in zwangere toestand verkeerde werd verzwegen, althans er werd niet over gesproken. Zo bleef het geheim intact, totdat jaren later graaf Ravelli opnieuw zijn opwachting zou maken.

2

1952. Het plein tussen de monumentale kerk en de wasplaats vormt het centrum van het Italiaanse dorp San Virello, ovaal van vorm met halverwege een kiosk en aan de overzijde Caffè Lucca, een kapperszaak en een bakkerswinkel. Elke woensdag is er weekmarkt, een nogal overdreven omschrijving voor slechts een eenvoudige kraam met fantasieloze kleding, een parasol waaronder groenten en fruit worden aangeprezen en een aanhangwagentje met huishoudelijke artikelen.

Eén keer per jaar wordt het plein een paar dagen ontsierd door een draaimolen met een luidsprekertje waaruit valse orgelmuziek klinkt. Verder is het vooral een ontmoetingsplaats voor de dorpelingen, een speelplaats voor de jeugd en een plek om ‘s avonds te flaneren. Maar overdag heerst er een serene rust.

Twee straten van het plein verwijderd, aan de Via Rialto nr. 16, wonen de zwangere Martha en haar visser Giuseppe in een keurig, maar benepen huisje met een kleine binnenplaats. Hun leven speelt zich af binnen de bescheiden contouren van een provinciaals bestaan.

Hun zoontje Antonio Conti wordt geboren op de dag dat zijn moeder Martha tijdens de bevalling bijna bezwijkt. Het is een zonnige vrijdag in februari en de zee is kalm. Zijn vader Giuseppe is al vroeg gaan vissen. Dat zijn vrouw op het punt van bevallen staat, weerhoudt hem er niet van de zeilen te hijsen. Bovendien kan Martha zo’n bevalling wel alleen af. En de buren, met name Anna en Carla, de vrouw van de bakker, houden haar in de gaten.

Martha had die ochtend voor Giuseppe en zijn vrienden nog een lunchbox klaargemaakt. Tomaten, mozzarella, sardientjes, bruschetta’s met pesto, pizza’s en witte wijn. Een uur nadat ze haar echtgenoot het huis had uitgejaagd, dienden zich opnieuw de weeën aan. Die nacht was het begonnen, maar ze wilde haar man niet lastigvallen. Net als de andere vrouwen uit het dorp vindt Martha het niet gepast dat een man bij de bevalling aanwezig is.

Halverwege de ochtend komt de buurvrouw langs.

‘Blijf lopen tot het niet meer gaat,’ adviseert Anna. Ze heeft twaalf kinderen, dus recht van spreken.

‘Je moet actief blijven. Laten we lasagne maken voor het avondeten.’

Martha is erg gesteld op Anna. Een kleine mollige vrouw, die met haar ongeletterde intelligentie en pragmatische aanpak bijna elke situatie het hoofd kan bieden. En deze bevalling is voor haar een welkome afleiding.

‘Denk je echt dat het zo snel gaat?’ vraagt ze, terwijl ze aan de afwas begint.

‘Op jouw leeftijd floept het er zo uit. Heb je al een naam?’

Martha knikt en antwoordt trots: ‘Als het een jongen is, zal hij Antonio Gaetano heten, naar mijn vader. En als het een meisje is noemen we haar Maria.’

‘God, hoe bedenk je het. Bijna alle vrouwen heten hier Maria. En al die anderen hebben een moeder die Maria heet of in ieder geval een zus. Waarom noem je haar niet Gina? Zoals die filmster uit Rome? Dat is een mooie naam.’

Martha wijst de suggestie resoluut van de hand.

‘Het is mijn kind, dus ik bepaal haar naam. En wat zeur je nou? Jouw dochter heet toch ook Maria.’

‘Mijn dochter is al dertig, dat telt niet mee. Ik was toen nog jong en dom.’

‘O, was dat toen?’

Martha zoekt steun bij de keukentafel. Haar gezicht verkrampt. ‘Ai, dit is een forse,’ kreunt ze.

‘Hoe harder de wee, hoe groter de snee,’ weet Anna. Ze geniet van de rol die ze vandaag zomaar krijgt toebedeeld. Er is gelukkig geen moeder of schoonmoeder in de buurt. Dus geen extra bemoeienis of overbodige aanwijzingen. En uit Napels kun je sowieso niet veel goeds verwachten. Heimelijk hoopt ze dat vroedvrouw Beatrice vanmiddag verhinderd zal zijn, zodat ze zelf aan de slag kan. Het is niet de eerste bevalling die onder haar hoede plaatsvindt.

De volgende uren worden besteed aan de bereiding van een lasagne al spinaci, het maken van pesto en het persen van vers fruit. Tussendoor puft Martha haar weeën tot rust. Ze loopt heen en weer, gaat zitten, buigt achterover en haalt buiten de was van de lijn.

Op de kleine binnenplaats is er amper ruimte voor een tafel met vier stoelen. Aan de muur hangen een paar bloempotten met roze geraniums. Martha geeft ze elke dag water uit een metalen gieter die nog van haar grootmoeder is geweest. De blauwe verf op de buitenmuren is door de felle zon in de loop der jaren weggebrand en afgebladderd. Er staat ook nog een oude damesfiets met een mandje aan het stuur voor de boodschappen.

Eén blik is voldoende om vast te stellen dat de familie Conti het niet breed heeft. Het woord arm wordt nooit in de mond genomen. Arm zijn wordt als een vernedering ervaren.

Martha’s gefortuneerde, maar hardvochtige moeder weigert hardnekkig haar dochter naast de huwelijkspremie, die in haar ogen al getuigde van een ongekende vrijgevigheid, ook maar één extra lire te schenken. Donna Carina is van mening dat iedereen zijn eigen broek moet ophouden.

‘Laat die visser maar wat vaker zijn net uitgooien.’

Aan het eind van de middag stuurt Martha haar buurvrouw op pad om de vroedvrouw te halen.

‘Het kind komt – ik voel het.’

Na een half uur keert Anna terug met de mededeling dat signora Beatrice nog druk is met een andere bevalling.

‘Hoe lang moet ik dan wachten?’

Martha houdt zich vast aan het aanrecht. Haar gezicht vertrekt van pijn. De weeën volgen elkaar steeds sneller op.

‘Laten we de spullen maar vast klaarleggen.’

Anna stroopt haar mouwen op.

‘Heb je schone lakens, schone handdoeken, een plastic onderlegger, een schaar?’

‘Wacht nou maar. De vroedvrouw heeft alle instrumenten bij zich,’ zucht Martha.

‘Maar als die te laat is, moeten we het zelf doen,’ zegt Anna.

‘Wie is we?’

‘Jij en ik.’

‘Goed, een schaar. Wat nog meer?’

‘Touwtjes of veters om de navelstreng af te binden. En mijn leesbril.’

‘Aai.’ Martha grijpt naar haar buik, een hard opgeblazen ballon, die haar lichaam onder spanning zet.

‘Kom, jij gaat nu liggen.’

Anna neemt haar bij de arm en brengt haar naar boven, naar de slaapkamer waar Martha met Giuseppe het huwelijksbed deelt. Een bescheiden vertrek met aan de muur een ingelijste kalenderplaat van het Comomeer, een tekening van de Heilige Maria met blauwe ogen, en een antieke hangklok, een erfstuk uit de boedel van grootvader Conti, met achter het gebolde glas een wijzerplaat van karton. Het slagwerk doet al jaren geen dienst meer.

Het bijhouden van de tijd is een taak van de lokale kerkklok. Het vertrouwde geluid hoort bij het dagelijkse leven, zoals het geblaf van de honden en ‘s ochtends het gekraai van de hanen.

De koperen kerkklok is een geschenk van wijlen Don Trevi, een koperhandelaar die samen met zijn vrouw een geïsoleerd leven leidde op de heuvel buiten het dorp.

De robuuste klok verspreidt dagelijks haar klanken die tot nadenken stemmen en onlosmakelijk met het bestaan verbonden zijn. Met name bij bruiloften en begrafenissen is het geruststellende gebeier onmisbaar. De klok herinnert de dorpelingen ook elke dag weer aan het bestaan van God. Dat je welkom bent in zijn huis. En veilig. Dat weet Martha uit ervaring. Haar gedachten gaan terug naar die bange uren, tien jaar geleden …

Martha was acht toen ze aan de hand van haar vader door de straten holde, op de vlucht voor een maffiabende uit Napels. Op haar nieuwe gymschoenen rende ze als een gazelle. Ze rende sneller dan de wind. Dat had ze gelezen in een platenboek over Afrika. Een gazelle rent sneller dan de wind. En die gedachte gaf haar vleugels. Ze rende zo snel dat ze de grote passen van haar vader kon bijhouden.

Er werd geschoten.

‘Houd me goed vast,’ commandeerde Gaetano Santana. Ze voelde dat zijn hand de hare extra stevig beetpakte, het deed bijna pijn. In zijn andere hand hield hij een pistool. Er klonk geschreeuw. Er sprong een gewapende man uit een portiek. Hij schoot. En nog een keer. Plotseling liet de veilige hand haar los. Haar vader lag op de grond.

‘Blijf rennen, Martha,’ riep hij met een vreemde, schorre stem. ‘Blijf rennen.’

Er klonken meer schoten, kort en snel achterelkaar.

Ze keek achterom en zag het lichaam van haar vader over de grond kronkelen. Ze moest ineens denken aan de worm in het herbarium bij de nonnen op school. Die kronkelde ook zo raar in de glazen bak met takken en mos. Het herbarium was in een nis van de gang neergezet om de kinderen te laten kennismaken met de wonderen van de schepping.

‘Blijf rennen,’ echode het in haar hoofd.

Haar vader was al eens eerder neergeschoten. Daar was ze ook bij geweest, maar daar wilde ze nu niet aan denken.

Verberg je angst, had haar vader haar geleerd. Ze dacht weer aan het herbarium waar ze met de klas elke vrijdagmiddag langs moest lopen. Ze vond er geen klap aan. Ze had het al zo vaak gezien, het werd vervelend. Maar dat mocht je niet laten merken. De nonnen waren streng en een tik met de stok had je zo te pakken. Daarom bleef ze met haar vriendinnetjes ‘oh’ en ‘ah’ roepen wanneer ze weer naar de bak werden gestuurd. Enthousiaste kreetjes slaken, daar waren ze goed in. Het veinzen en liegen was hen al vroeg aangeleerd.

‘De waarheid heeft veel gezichten’ liet haar vader schilderen op een bordje dat hij eigenhandig boven het buffet in de keuken aan de muur ophing.

Martha bleef rennen en dacht aan haar sterke vader. Gaetano Antonio Santana droeg op feestdagen onder zijn witte kostuum een bruinleren holster met daarin een pistool en een tuigje dat hij over zijn hoofd aantrok. Dat was nodig om het wapen op de juiste hoogte onder zijn linker oksel te plaatsen. Martha mocht wel eens het gespje vastmaken.

‘Je weet het, hè lieverd? Het derde gaatje.’

Natuurlijk wist ze het. Ze was trots dat ze mocht assisteren bij dit belangrijke ritueel. Daarna paradeerde het gezin naar de kerk. Haar moeder droeg altijd een rode hoed, die niet meer echt rood was. Door de jaren heen was de kleur verbleekt, maar het slappe model was nog steeds charmant.

Als Carina de trap afkwam, begroette Gaetano zijn vrouw alsof hij haar voor de eerste keer zag. ‘Bella Bella Donna.’ Martha huppelde in haar witte jurkje voor vader en moeder uit. De kerkklok, uitbundig aangezwengeld door de blinde koster, luidde het wekelijkse feest in.

Eerst naar het altaar, daarna naar het café. Dat was traditie in San Virello. ‘s Middags was er vertier op het dorpsplein. Er werd volop gedronken en gegeten. Op een klein, gammel podium verzorgde een orkestje de muzikale omlijsting. En vanzelfsprekend werd er gedanst. In het begin alleen door de vrouwen die elkaar in een onhandige houdgreep hielden en door de kinderen die daar baldadig tussendoor dartelden. Na een paar glazen wijn waagden de mannen zich ook aan een simpele foxtrot.

De zondagmiddagen waren een hoogtepunt. Martha’s wangen waren rood van opwinding en ze danste onafgebroken op de vrolijke muziek. Meestal alleen, wervelend tussen de feestvierders, waarbij ze de hele dansvloer benutte, van links naar rechts en achterwaarts weer terug. Soms werd ze opgetild door haar vader, die met zijn kleine meisje zwierige figuren danste.

Ze koesterde die kostbare momenten in zijn armen, waarbij ze baldadig in zijn wenkbrauw beet of een kus op zijn voorhoofd drukte. Ze was trots op haar gespierde vader die voor niemand bang was. Dat gevoel werd nog eens benadrukt door de stevige holster onder zijn linker oksel, die tijdens het dansen tegen haar lichaam schuurde.

Dit soort gedachten raasden door haar hoofd terwijl ze over het plein in de richting van de kerk rende. Pastoor Antinori stond in de deuropening en wenkte haar.

‘Kom maar hier, Martha.’

Hij nam haar bij de arm en trok haar naar binnen. Ze liepen in één keer door naar het altaar. De pastoor ging haar voor, de treden op naar het heilige deel waar, behalve de misdienaars, gewone gelovigen niet mochten komen.

‘Hier ben je veilig.’

Hij duwde haar door een deur die toegang gaf tot een ruimte zonder ramen. Er brandden een paar kaarsen. Martha zag in het zwakke licht dat er nog meer dorpsgenoten hun toevlucht in de kerk hadden gezocht. Vrouwen en kinderen zaten op houten banken langs de muur. Ze keek om zich heen naar een vrij plekje.

‘Martha,’ klonk een bekende stem, ‘kom maar naast me zitten.’

Het was Anna van de overkant, die later haar buurvrouw zou worden.

‘Is alles goed?’

‘Nee,’ zei Martha, ‘papa is neergeschoten.’

Haar lichaam beefde van angst.

‘Waarom vechten ze eigenlijk?’

‘Zo zijn mannen nu eenmaal.’

‘Ik vind het niet leuk.’

Ze dacht aan haar vader en prevelde een gebedje: ‘Heilige Maria, laat papa niet doodgaan. Hij is een lieve vader en de beste danser van San Virello.’

Ze hoorde in haar hoofd zijn stem: ‘Niet bang zijn, Martha. Je moet dapper zijn. Er zijn geen laffe mensen in onze familie. Dus tanden op elkaar.’

Maar dat was best wel lastig als je geen voortanden hebt.

De buurvrouw sloeg beschermend een arm om haar heen.

Diezelfde Anna staat nu naast Martha’s bed en neemt de leiding bij de bevalling.

‘Puffen, Martha. Puffen moet je. Ik zal wel aangeven wanneer je mag persen.’

‘Het is míjn lijf,’ puft Martha. ‘Ik pers wanneer ik wil.’

‘Goed zo. Puffen en je mond houden.’

‘Vind je leuk, hè? De baas spelen?’

‘God is de baas.’

‘God voelt niet wat ik voel.’

‘Ik zie het hoofdje al!’ roept Anna enthousiast.

‘Dat zeg ik, ik ga persen.’

Martha slaakt een kreet en tegelijkertijd perst ze zo heftig dat in luttele seconden het hoofdje van de baby naar buiten glijdt.

‘O Dio,’ roept Anna, ‘nog twee keer en we weten of hij een piemel heeft.’

‘Ik ben ook blij met een meisje,’ kreunt Martha.

‘Houd je mond. Als ik het aangeef moet je persen. Eén … Twee … Drie … NU!’

Martha perst uit alle macht.

‘Hij heeft de schouders van Goliath,’ jubelt Anna. De buurvrouw heeft het bovenste deel van de baby al in haar handen.

‘Je hoeft niets meer te doen. Ik trek hem eruit.’

Martha sluit voor de zekerheid af met een toegift en stuwt met al haar energie het kindje uit haar lichaam.

‘Heilige Maria,’ roept Anna, ‘die jongen heeft geen piemel, het is een kanon.’

‘Antonio,’ verzucht Martha. ‘Een jongen. Antonio.’

‘Wees er maar blij mee. Als ze klein zijn, zijn ze schattig, maar op het moment dat hun ballen indalen, lopen ze met een pistool op zak.’

Beneden klinkt gestommel, de vroedvrouw dient zich aan.

‘We zijn boven,’ roept Anna. ‘Je bent te laat.’

De baby begint te huilen.

Signora Beatrice stommelt de trap op en met één blik overziet ze de situatie.

‘Laat dit verder maar aan mij over,’ zegt ze bits. ‘Wat een rommeltje. Hoe voel je je?’ vraagt ze aan Martha.

‘Beroerd, maar blij.’

‘Je had me eerder moeten waarschuwen.’

De vroedvrouw trekt een schort aan en buigt zich tussen Martha’s benen.

‘We gaan nu de navelstreng doorknippen.’

‘Lijkt me een goed plan,’ reageert Martha pissig. De bevalling is haar uit handen genomen.

De kerkklok slaat vijf keer.

‘Tijd voor een borrel,’ verkondigt Martha uit bed.

Beatrice trekt vermanend één wenkbrauw op en reikt de baby over aan Anna.

‘Afspoelen met lauwwarm water en in een doek wikkelen.’

‘Mag ik misschien mijn kind even zien?’ vraagt Martha.

‘Zo dadelijk. Eerst de boel op orde brengen,’ zegt de vroedvrouw.

‘Wat bent u streng. U lijkt mijn moeder wel.’

‘Meisje, je bent nog niet klaar. De nageboorte moet nog komen.’

‘Nou, vooruit dan maar,’ zucht Martha.

‘Heilige Maria.’ Beatrice kijkt geschrokken naar het onderlichaam van de jonge vrouw die nog maar net moeder is geworden. Er gulpt een golf bloed naar buiten, en even later nog één.

‘Dit gaat niet goed.’ De vroedvrouw fronst haar voorhoofd. ‘Geef me een doek.’

Anna reageert snel en reikt een wit kussensloop aan. Martha voelt intussen de kracht uit haar lichaam wegvloeien, ze wordt licht in haar hoofd.

‘O God, alstublieft.’ Ze wendt haar blik naar het schilderijtje met Maria en haar grote blauwe ogen. ‘Moeder Maria, laat me alstublieft een moeder zijn.’

Vanuit haar ooghoeken ziet ze dat Anna een kruis slaat. Ze is onheilspellend stil. Dan neemt de buurvrouw de baby voorzichtig in haar armen en loopt naar Martha toe.

‘Kijk eens, je zoon. Wat een prachtig ventje!’

Martha heeft een waas voor haar ogen, de kamer draait om haar heen. Ze ziet alleen een fladderende doek met daarboven iets dat het hoofdje van haar zoon moet zijn. Daarna voelt ze zich langzaam wegglijden.

De ambulance rijdt met zwaailicht en gillende sirene over de provinciale weg naar het ziekenhuis in Sorrento, tien kilometer verder. De vroedvrouw met de baby in haar armen zit naast de brancard. Anna volgt de ziekenwagen in de kleine Fiat van de bakker. Ze heeft Giorgio achter de toonbank weggesleurd. ‘Je moet me direct wegbrengen.’ Zijn vrouw protesteerde nog, maar toen ze hoorde dat het om Martha ging, gaf ze meteen een paar knapperige broodjes mee.

In het hospitaal wordt Martha aan het infuus gelegd. Drie zakken bloed en de nadrukkelijke aanwezigheid van buurvrouw Anna dragen bij aan een spoedig herstel.

De volgende morgen ligt ze met Antonio in haar armen te genieten van haar nieuwe geluk. De zon werpt een paar vrolijke stralen op de witte beddensprei.

‘Tonio,’ fluistert ze. ‘Mijn mannetje.’

3

1964. Het jaar waarin The Beatles furore maken met ‘A Hard Day’s Night’ en Charles Aznavour hartverscheurend ‘La Mamma’ bezingt. President Johnson opdracht geeft voor het eerste bombardement op Vietnam. En Antonio Conti als twaalfjarige jongen door Don Camozzi wordt ingelijfd bij de Italiaanse maffia.

Notaris Don Alexandro Camozzi cultiveert zijn verheven status met weloverwogen raffinement. Tijdens zijn dagelijkse wandeling in het park met Napoleon, een zwarte labrador, kiest hij steevast een bank waarop nog niemand heeft plaatsgenomen. In de kerk knielt hij als enige bij een onbekende heilige en bij feestelijkheden op het plein kijkt hij toe vanaf zijn balkon. Soms kan hij de neiging niet onderdrukken om even verveeld te wuiven naar het volk dat zich beneden vermaakt. Hij voelt zich superieur. Niet alleen op feestdagen, eigenlijk al zolang hij zich heugen kan. Sinds zijn geboorte heeft hij het gevoel dat hij bijzonder is.

De eerste keer dat de kleine Camozzi een blik over de rand van zijn wieg wierp, zag hij op het dressoir een zilveren plateau met daarop een porseleinen servies staan. ‘Dat zit wel goed!’ realiseerde hij zich meteen. En zo was het ook. Hij was geboren met een gouden lepel in zijn mond. Het knulletje bleek over een goed stel hersens te beschikken en had geen enkele moeite met leren. Hij doorliep de middelbare school op zijn sloffen. Studeerde rechten en notariaat en is nu de enige notaris in de wijde omgeving. Alle transacties van verkochte huizen, percelen grond, testamenten en aandelen zijn niets waard zonder zijn handtekening. Hij is de spin in het web.

Bij voorkeur nuttigt hij de avondmaaltijd buitenshuis, meestal in Albergo Tinto in een nabijgelegen stadje waar hij strikt om half acht komt voorrijden in zijn limousine met chauffeur. Hij beschikt over een vast rond tafeltje tegenover de kaasvitrine.

Met name op zon- en feestdagen geniet hij van de meewarige blikken van al die gelukkige families in hun zondagse kleding. Op zo’n moment bestelt hij achteloos een glas champagne en brengt dan met een droef gelaat een toast uit in de richting van de kassa, een houten loket waarachter mama Leonora met haar ronde brillenglazen de bonnetjes controleert.

Don Camozzi drinkt elke dag zijn doppio op het terras van Caffè Lucca, met Napoleon als decoratie aan zijn voeten. Vanachter zijn krant volgt hij nauwlettend wat er zich afspeelt op het plein. De oude, in het zwart geklede weduwen op weg naar de bakker of de slager, de heupwiegende meisjes, de kletsende moeders met hun boodschappentassen, de luidruchtig spelende jongens. Eén jongen heeft zijn speciale aandacht. Een slim, snel jongetje.

De eigenaar van Caffè Lucca weet hem te vertellen dat Tonio de zoon is van Giuseppe en Martha Conti. Een gehaaid mannetje.

‘Tonio.’ Don Camozzi herhaalt de naam van de jongen, meer voor zichzelf dan voor de uitbater van het café. ‘Tonio.’

Tonio Conti voelt zich enigszins opgelaten in de grote fauteuil tegenover de notaris, maar laat dat uiteraard niet merken. Hij kijkt met een keurende blik om zich heen alsof de antieke meubelen hem bekend voorkomen. Hij is hier immers op uitnodiging en daar hoort een gepaste pose bij.

Don Camozzi had hem bij zich geroepen op het terras van Caffè Lucca. Of eigenlijk was het anders gegaan. Lucca had hem van het plein geplukt.

‘Kom even mee, Tonio. Don Camozzi wil je spreken.’

Tonio had verbaasd gereageerd.

‘Mij? Wil hij mij spreken?’ vroeg hij. ‘Die deftige notaris?’

‘Ja, hij wil jou spreken.’

Hij had zijn blauwe shirt recht getrokken en het zand van zijn broek geklopt. Door het voetballen zag hij er nogal verwilderd en stoffig uit. Hij was Lucca naar het terras gevolgd.

‘Buongiorno, Don Camozzi,’ zei hij beleefd.

Don Camozzi had Tonio aangekeken met de blik van een schoolmeester.

‘Kom over een kwartier naar mijn kantoor, aan de overkant van het plein. Ik wil even met je praten.’

‘Ik weet heus wel waar uw kantoor is.’

Don Camozzi had zuinig geglimlacht. ‘Ik verwacht je over tien minuten.’

‘U zei een kwartier.’

‘Tien minuten.’

‘Ook goed, tien minuten. Nog even en het zijn negen minuten. U moet u haasten. Ik ben er in twee minuten.’

Don Camozzi had zich uit zijn stoel verheven en Caffè Lucca verlaten. Hij kon een lach nauwelijks onderdrukken, hij wist dat hij de juiste keuze had gemaakt.

Het statige witte huis van Don Camozzi, gekroond met drie vrouwenbeelden op het dak en met twee balkons aan de voorzijde, domineert het plein. De koperen deurbel dwingt door zijn enorme omvang ontzag af, maar het geluid overtreft elke verwachting. Tonio trekt geschrokken zijn vinger terug. Hij had maar even de knop ingedrukt en toch galmt het binnen alsof hij een slinger aan het touw van een kerkklok heeft gegeven.

Er verschijnt een gezicht in de deuropening, dat onmiddellijk doet denken aan een muilezel.

‘Dag mevrouw,’ groet Tonio.

De bleke huishoudster is in het zwart gekleed en draagt een wit schortje.

‘De jongeman wordt verwacht,’ mompelt ze. Ze gaat hem voor naar de barokke eikenhouten trap met rode loper. Zwijgend volgt hij haar schommelende derrière naar de eerste verdieping. Aan de muur hangen verschillende schilderijen met serieus kijkende militairen in hoog gesloten kostuums. Ze staren hem in het halfduister aan vanuit een andere tijd. Een stelletje chagrijnen, vindt Tonio.

Hij beklimt met statige stappen de brede treden. Niet omdat hij ontzag heeft voor de omgeving of nerveus is, nee, omdat hij er plezier in heeft. Hij beschouwt het bezoek als een toneelstuk waarin hij tot zijn eigen verrassing zomaar een rol krijgt toebedeeld. Nou, hij zou die rol met verve spelen. Tonio Conti is een geboren acteur.

De ruime, vierkante zitkamer met meerdere ramen en openslaande deuren naar het balkon bevindt zich aan de voorzijde van het huis. In een halve cirkel staan blauwfluwelen fauteuils met daartussen antieke tafeltjes, alsof de notaris een buitenlandse handelsdelegatie verwacht in plaats van een twaalfjarige kwajongen.

‘Ga daar maar zitten.’ Don Camozzi wijst naar stoel drie.

Tonio doet wat hem gevraagd wordt en slaat zijn ene been over het andere. Dat lijkt hem een goede houding. Napoleon komt hem kwispelend begroeten en trekt zich daarna terug in zijn mand naast stoel vijf.

De notaris kijkt hem vriendelijk aan.

‘Hoe heet je?’

‘Antonio Conti, maar ze noemen me Tonio.’

Camozzi neemt de dikke Cubaanse sigaar uit zijn mond en knikt bemoedigend.

‘En Tonio, denk je weleens aan je toekomst?’

‘Ik wil arts worden of commissaris van politie.’

‘O, de jongeman wil meteen commissaris worden.’

‘Of arts.’

‘O ja, of arts. Je hebt grote plannen.’

‘Ik wil de beste zijn.’

‘Hoe oud ben je?’

‘Oud genoeg om te weten wat ik wil.’

‘Hoe oud ben je?’

‘Twaalf jaar. Ik ga in september naar het gymnasium.’

‘Kunnen je ouders dat betalen?’

‘Na schooltijd neem ik een baantje om mijn eigen schoolgeld te verdienen.’

‘Wat voor baantje?’

‘Bij de kruidenier of bij Giorgio, de bakker.’

‘Misschien heb ik een beter baantje voor je.’

‘Wat verdient het?’

‘Genoeg.’

‘O ja?’

‘Je kunt voor mij komen werken. Je wordt mijn assistent. Je poetst mijn schoenen, je laat de hond uit, je luistert naar klassieke muziek, je leest boeken en we gaan schaken. Ik voed je op tot een echte gentleman, een beschaafde jongeman.’

‘En als ik nou liever een schoft wil zijn?’

‘Daar kunnen we ook voor zorgen. Maar dan wel een schoft met een stropdas.’

‘Dat klinkt niet verkeerd. Mag ik er even over nadenken?’

‘Vierentwintig uur. Niet langer.’

‘Dat is redelijk.’

‘Je bent verdomd brutaal voor een mannetje van jouw leeftijd.’

‘Dat zegt mijn moeder ook. Kent u mijn moeder?’

‘Nee, niet persoonlijk.’

‘Een lekker wijf, volgens mijn vader.’

‘Daar twijfel ik niet aan, maar in dat soort termen denk ik niet.’

‘O, u houdt niet van mooie vrouwen?’

‘Zo is het wel genoeg. Ga naar huis en meld je morgen met een antwoord.’

‘Dank u, Don Camozzi, het was een goed gesprek.’

De notaris wijst hem de deur.

‘Nina zal je uitlaten.’

Nadat de voordeur in het slot is gevallen, haast Don Camozzi zich naar het buffet en schenkt zich een glas whisky in. ‘Allemachtig, wat een slimme bliksem.’