Een huis met zeven kamers

Alma Post

Proloog

 De zon schijnt mijn spreekkamer binnen tot de blauwe streep op de aquarel. Ik heb nog een minuut of vijf voor mijn eerste cliënt arriveert. In de spiegel check ik mijn haar. Het is nu egaal grijs, beslist een vooruitgang, hoewel het nog net zo wijduit staat als in mijn jeugd, toen mijn broertjes me Christel de piramide noemden.

Door het raam zie ik hoe mijn cliënt met een snelle haal haar fiets in het rek schuift. Ik mag haar. Ze is dankbaar voor mijn luisterend oor. Ze is heerszuchtig noch dociel, zelfs niet tegenover dingen. Zo was ik ook, vroeger, hoop ik. Daarmee begon het.

Deel I

Ik woonde bijna drie maanden in een studentenflat, toen ik op een middag de keuken binnenliep en op een ongewoon tafereel stuitte. Aan onze tafel zaten twee mannen in blauwe uniformen. 

Ik plukte aan mijn wijduitstaande haren, wist dat ik straks een kop als een afgeknotte piramide zou hebben, maar was niet bij machte mijn friemelende vingers te stoppen. Alles was anders nu die agenten daar zaten. De koelkasten leken vervelozer, de gasstellen viezer. 

Hugo nam dapper een stoel tegenover de agenten. Met zijn knappe gezicht en zijn keurige manieren was hij de geboren woordvoerder. Even later plofte Ties loyaal en slungelig naast Hugo neer. De anderen keken vanuit de zithoek achter het visnet zwijgend toe, als een groep runderen die nieuwgierig op een afstand blijft. Ook Onno, al een vierdejaars. Zonder iets te zeggen nam ik de laatste vrije stoel en schoof behoedzaam bij de jongens aan tafel tegenover de agenten. Ik was nieuw, ik was een meisje, maar ik voelde dat het moest. 

Niet eerder had ik politieagenten van zo dichtbij gezien. Een vochtig-muffe geur van uniformstof, regen en zweet drong mijn neus binnen. De oudste had drie gele strepen op zijn schouders, de jongste twee.

Ik staarde naar hun zilveren knopen en trok de mouwen van mijn rode wollen trui omlaag. Mijn mondhoeken trilden, ik schrok toen de jongere agent zenuwachtig met een vinger op de tafel begon te tikken. Hij had blosjes op zijn wangen.

‘Hoeveel mensen wonen hier?’ vroeg de agent met de rimpels langs zijn mond.

‘Tien,’ zei Hugo.

‘Heb je de namen?

‘Ik ben Hugo Capet, dit is Ties van Doorn, Christel… eh.’

‘Christel de Veer,’ zei ik snel. 

Ik hoorde Hugo’s stem de rest van de namen opnoemen. Zakelijk, vriendelijk. ‘Jet van Iersel, Onno Viers van der Vlist, Sara Blom, Eva Jansen, Ruud van der Aa, Joop Jitsen, Arie Parlevliet.’

Ik slikte. Die namen! Denderend dat Hugo zo kalm bleef. Alsof hij veel ouder was dan eenentwintig. Ik beet op mijn wangen. Zo wilde ik ook worden: rechtvaardig en onbevreesd.

Als de jongere agent iets opschreef, hoorde je zijn hand over het tafelblad schuiven. Hij schokte toen op een andere verdieping een deur dichtsloeg.

Dit was niet wat mijn ouders bedoelden met ‘je studententijd’.

‘Studeren!’ Een woord dat ze met ontzag uitspraken.

Ze hadden geen idee wat hun dochter (rare dochter, volgens mam) te wachten stond, toen ze me drie maanden geleden in Amsterdam afleverden. 

≈

Het was een prachtige dag, eind augustus. De snelweg gleed onder de wielen van het gehuurde busje door en leek erachter op te lossen in het niets. Slootjes glommen van het zonlicht en in de verte lonkte de nieuwe stad. 

Ik dacht aan gezellige dingen, zoals mijn Indiase theepot met zijn rieten handvat en de handigheid die het vereiste om de goudbruine straal in de kommetjes zonder oor te schenken.

Ik zag toekomstige vrienden voor me en verheugde me vast op de gesprekken met die mensen. We gingen debatteren over het leven en ik zou me nergens voor schamen. 

Mijn ouders vonden medicijnen de ultieme studie. 

‘Ik weet niet.’

‘Wat wil je dan?’

‘Iets gewoons.’

‘Secretaresse?’

Ik rilde, en zweeg. Mijn wens viel niet in voor mam begrijpelijke termen uit te leggen. Iets met rennen door een bos en hand in hand lopen, en vooral niets met nette kleding of geld. 

We passeerden een molen. Mam zei: ‘Kijk, een molen.’

Ik maakte mijn blik los van de molen, en bewonderde mijn benen in de nieuwe bell-bottoms. Het onvoorstelbare zou in de nieuwe stad gaan gebeuren. Geen idee hoe, maar ik wist het zeker. 

Met zijn hoofd iets vooruit tuurde pap op de weg. Zijn handen omklemden het stuur alsof het los kon schieten. Het irriteerde me en tegelijk schrijnde er iets in mijn keel. Op het dashboard zat een metalen plaatje: Losser, autoverhuur. Eén schroef aan de rechterkant was verroest. 

Op de achterbank ritselde mam met papier. Haar hand die een dweil kon uitwringen tot hij vocht-droog was en priegellettertjes schrijven in een gelezen boek, stak twee broodjes naar voren en bezorgde me kippenvel in mijn nek. Pap beet nonchalant in het bolletje en at het smakkend op, zijn pols met het afgegeten stuk brood op het stuur. 

‘Niet kruimelen,’ zei mam. 

Mijn ouders wisten niets van mij. 

Ze vonden het raar dat ik een jaar lang omging met twee fel religieuze zusjes die in de hoogste klas ineens op school verschenen. Pauzes lang wandelde ik met de meisjes, die ik alleen uit elkaar hield door hun rode vlekjes, bij de een boven haar lip en bij de ander naast haar oog, en probeerde hen ervan te overtuigen dat hun god een sprookje was, zonder daar ooit in te slagen. Het eindexamen verloste me van Gerda en Cora. 

Ik reikte pap een tweede broodje aan en trachtte zijn gesmak te negeren. In de eerste twee klassen van het lyceum stond ik alle pauzes tegen het hek geleund met muf ruikende Ria. Ik kon niet anders. Alleen al door de manier waarop Ria haar korte zinnen naar buiten wierp. 

Lege flessen? ‘Moet je inleveren. Kan je brood voor kopen.’ 

Los liggend hout? ‘Sprokkelen. Scheelt je stookkosten.’

Iedereen liet Ria links liggen. Ik niet. 

Toen Ria overstapte naar het huishoudonderwijs werd ze opgevolgd door een jongen die nooit iets zei. 

Wilco leunde tegen het hek van de sportvelden, even onopvallend als een afgevallen blad of weggeworpen broodzakje. Ik kon mijn ogen niet van de stille jongen afhouden. Na een korte aarzeling stapte ik op hem af. Zijn V-hals trui was te ruim rond zijn smalle borst. Hij keek angstig in mijn richting. 

Ik moest iets zeggen. Nu. ‘Heb jij alle wiskunde afgekregen?’

Zijn langwerpige hoofd met het wilde haar erop knikte. ‘Ja.’

‘Ik vond het moeilijk. Jij ook?’

‘Gaat wel.’

Hij zweeg verder, met zijn ogen naar de grond. Ik bekeek quasi-geïnteresseerd de spijlen van het hek, mompelde ‘tot ziens’ en liep weg. 

Thuis vertelde ik over Wilco. 

‘Hij is de meest verlegen jongen die ik ken.’ 

Mam zette de aardappelschaal op tafel. ‘Je hoeft niet alle leed van de wereld op je schouders te nemen.’

Langzaam ontdooide Wilco. Hij belde soms bij me aan met een huiswerkvraag. Ik vroeg hem dan boven te komen op mijn kamertje. Hij zat in de stoel en ik op het bed. Zijn handen hield hij op zijn knieën, behalve als hij het door mij gehaalde kopje thee en de pennywafel naar zijn mond moest brengen. 

‘Is Wilco er weer?’ vroeg mam kritisch.

‘Hm.’

‘Je hoeft niet heiliger dan de Paus te zijn.’

‘Ik vind hem interessant.’

‘Pas maar op. Zo kom je er niet in de wereld.’

Ik wilde haar vragen wat ze met er bedoelde, maar hield mijn mond omdat ze die vraag toch niet zou snappen. 

En ik was blij dat ze niet kon horen wat Wilco op zeldzame momenten over zichzelf losliet. ‘Ze lachen wel, maar ze moesten eens met mijn vader te maken hebben.’

‘Wat bedoel je?’

Wilco staarde naar zijn knieën en zweeg.

Na de vierde klas verdween hij zonder afscheid te nemen. Ik stuurde hem vanaf de camping een kaart van een eekhoorn met de tekst Ik hoop je na de vakantie weer te zien.

Bij de roosteruitdeling van de vijfde ontbrak hij. In oktober kreeg ik een zwart-witte prentbriefkaart uit een Belgisch klooster waarop alleen Groet, W. stond. 

Pap parkeerde het busje half op het trottoir bij het studentenhuis. De stoep was bijna onbegaanbaar door de vele fietsen, die deels in de fietsenrekken en deels schots en scheef op de tegels stonden. Een langharige jongen reed met rammelend spatbord weg. In het trappenhuis hing een heerlijke geur van stof, beton en drogend wasgoed. Ik kwam het liefst niemand tegen met pap en mam erbij.

Toen we de dozen en het bureautje naar de vierde verdieping hadden gesjouwd, de door mam gezette thee hadden gedronken en alles in de kamer met de witte muren en het nog heel behoorlijke grijze linoleum min of meer op zijn plaats stond, kon ik niet wachten tot mijn ouders opstapten, terug naar hun voor één derde lege nest in Rotterdam.

Het bed en de klerenkast, waarop aan de zijkant een met balpen getekende pijl de lucht in wees, ademden de opwindende sfeer van mijn voorgangers. 

‘Wat ga je doen vanavond?’ vroeg mam.

‘Aan de drugs en aan de drank.’

Pap gaf me een klapje tegen mijn arm. ‘Vergeet de jongens niet!’

‘Nou, Karel!’ zei mam.

Ze vertrokken lachend. Onder de kalende kruin en de al wat grijzende knot straalde de trots op de eerste telg uit het gezin die de universiteit bezocht. 

≈

Twaalf vierkante meter om in te doen wat ik wilde. Het woord verboden kwam in mijn hoofd, vergezeld van mijn moeders opgewekte ‘Ik ben terug!’ in de gang bij ons thuis, terwijl ik gejaagd in Kramers woordenboek bladerde op zoek naar het woord dat Ria had gezegd. Pensin, dacht ik dat het was. Het stond er niet in.

Ik plaatste mijn boeken in het op zijn kant geplaatste kistje. Twee van Simon Vestdijk, Het Glinsterend Pantser en Ivoren Wachters, en een verhalenbundel van Tsjechov. Schrijvende artsen, zoals mijn ouders graag vertelden. Ervóór, met zijn krulstaart bijna tegen het woord Pantser aan, kwam een roze stenen varkentje met een ronde snuit dat ik al mijn hele leven bezat. 

‘Moet je dat oude ding meenemen?’

‘Ja.’

Mam trok haar zo kom je er niet in de wereld gezicht, een verstarring in haar ogen, die ik steeds vaker opmerkte. 

‘Er,’ zei ik in gedachten tegen de ronde neus. ‘Wij hebben helemaal niets met er, en willen er beslist niet komen.’ 

Zijn milde blik was vol begrip. 

Ik somde in mijn hoofd op wat ik allemaal haatte. Mam, er, die andere uitdrukking van haar: Je moet nu eenmaal vooruit in de wereld, alsmede de woorden nu eenmaal en vooruit. 

Ik draaide om mijn as. ‘Nooit meer, nooit meer,’ zong ik.

Mijn andere geheim had ik onderin mijn tas meegesmokkeld. Een uit het wijkblad geknipte afbeelding, stiekem door mij op karton geplakt.

‘Waar heb je de gluton voor nodig?’

Gretig bezag ik de foto. Hij was genomen tijdens een badmintonwedstrijd op het grasveld in onze wijk. Je zag kinderen, rackets en een vader met een fluitje. Op de voorgrond zat bakker Koning, niet in zijn witte bakkersjas maar in een sportief mosgroen overhemd. Zijn zoon Sytze stond naast hem, een heilige in een spijkerbroek. 

Vóór de bakker, op een tafeltje, prijkte de grote doos vol koeken met een geglaceerd middenstuk in de vorm van een kroon, en het karton met de tekst Wie verliest krijgt een Koningkoek. 

Ieder jaar voltrok zich hetzelfde tafereel. Rond bakker Koning sprongen kinderen enthousiast op en neer. ‘Ik heb verloren, bakker!’

Wie voorzien was kreeg een stempel van een kroon op zijn hand. Ook Bobbie, die niet kon denken volgens mam. Ik was zes jaar en zag Bobbies glanzende blik toen de bakker hem plechtig van de koek en het stempel voorzag. In mijn maag gebeurde iets, alsof alles zacht werd en ik moest huilen en lachen tegelijk. ‘Later wil ik bakker Koning worden,’ zei ik tegen mijn ouders. Ik wist dat ik die Bobbieblik niet meer zou kunnen vergeten.

De door mij uitgeknipte foto, die ik had meegesmokkeld naar mijn nieuwe kamer, was van jaren later, toen ik vijftien was. Sytze staat erop naast zijn vader, met één mondhoek hoger dan de andere. Hij was vier jaar ouder dan ik. Bij onze eerste ontmoeting was ik elf, en hij dus al vijftien. Het gebeurde op het strand bij Hoek van Holland, een dag in oktober met koel en droog weer. Wij moesten van mam onze schoenen en sokken aanhouden. 

Bart en Eddie zochten scheermessen, ik het mooiste roze of gele nonnetje. Alles was kalm in me, tot we het echtpaar Koning tegen het lijf liepen. Hun zoon Sytze waadde met hoge laarzen door de golven. Zijn silhouet stak donker af tegen de grijze lucht, zijn haar waaide opzij en zijn gele zeiljack werd door de frisse zeebries om zijn lichaam gesnoerd. Ineens trok er een warme scheut door mijn buik. Tandartsboor maar dan prettig. Ik was bijna twaalf. Ik bukte me zonder schelpen te zien, keek weer op, traceerde hem. Aan één stuk door. Sindsdien probeerde ik een glimp van hem op te vangen als ik tompoezen of aardbeigebak haalde. 

Mijn ogen glommen in de spiegel boven de nieuwe wastafel, alsof ze ‘hé!’ wilden roepen of ‘hoera!’ Ik liep geluidloos bijna op mijn tenen de halfduistere middengang in, die verlicht werd door drie zwakke plafonnières. Op een van de deuren was een roodzwarte poster van Che Guevara geplakt. Onderin zat een scheur. Aan het eind splitste de smalle ruimte zich in een korte afslag naar de keuken en een langer stuk richting de uitgang, waaraan de douches, de wc’s en het washok lagen. Er was geen medestudent te zien. 

Zonlicht scheen de keuken binnen. Er dansten stofdeeltjes rond de twee vieze kookplaten en het afdruiprek vol vaatwerk, gekruid met een zoete etensgeur. Ik had nog nooit gekookt. Alleen sla versieren, plakjes ei en tomaat in rijen rangschikken, een toefje mayonaise op ieder stukje tomaat en een dito tomatenketchup op ieder rondje ei. 

Op de grote tafel lagen slordig opgestapelde kranten. Ik voelde aan het afgebladderde formica, draaide rond mijn as en tikte op één van de twee koelkasten. 

Dit was zo… achterin was een soort podium, afgeschermd door een visnet en gemeubileerd met een ouderwetse groenfluwelen bank, een paar doorgezakte stoelen en een omgedraaide kist waarop drie doffe wijnglazen en een druipkaars prijkten. Zo denderend. 

In de stilte sloeg een van de koelkasten zoemend aan. De binnenkant van de keukendeur zat vol gaatjes rond een opgeprikte takenlijst. Douches, wc’s, gangen. Namen eronder in verschillende handschriften. Schoonmaakbeurten op vrijwillige basis en afhankelijk van eigen verantwoordelijkheidsgevoel stond er in puntige letters onder. 

Aan een vastgeplakt touwtje bungelde een potlood. Licht hijgend schreef ik mijn naam onder keuken. Ik voelde me zweven.

‘Net op tijd,’ zei een zware, mannelijke stem.

In het nieuwe oranje pannetje met mijn moeders gehaktballen siste iets. Ik griste een glas uit het afdruiprek, goot een beetje water bij het gehakt en brandde mijn hand aan de metalen greep. 

In de deuropening stond een stevig gebouwde jongen met schouderlang asblond haar. 

‘Jij bent nieuw!’ 

Hij sprak hard, hoewel hij twee meter van me af stond.

Glimlachend stak ik mijn hand uit. ‘Ik heet Christel.’

‘Onno.’ 

Een warme klem, die mijn knokkels samenkneep. 

‘En waar komt deze dame vandaan?’

‘Rotterdam.’

‘En wat doet Christel in Amsterdam?’

‘Ik begin maandag met college anatomie.’

Warmte kroop op vanuit mijn hals. 

‘Hugo studeert ook medicijnen. Kamer zeven. Leuk om mee te praten, als je zijn geaffecteerde stem verdraagt.’ De jongen die Onno heette streek zijn lange haren naar achteren met een koket gebaar dat niet paste bij zijn omvang. 

‘Wat studeer jij?’ vroeg ik met een piepstem.

Hij spreidde zijn armen. ‘Hier staat een aanstaand jurist, mevrouw.’

≈

Binnen een week kende ik mijn nieuwe huisgenoten, die leuker en spannender waren dan de mensen op school. Alleen al het opnoemen van de namen maakte me vrolijk. ‘Onno, Ties, Hugo, Jet.’

Mam snoof toen ik dat deed. ‘Maar hoe is college?’

Ze sprak het woord uit met een overdreven nadruk op de eerste e.

Werktuigelijk vertelde ik over de docent die een grote cirkel op het bord had getekend, met een kleine cirkel erin en een stip in het midden. ‘Dit is wat jullie weten, dit is wat ik weet en dit is alles wat er te weten valt.’

Mam humde blij. ‘De ware kennis bestaat eruit te weten dat men niets weet,’ zei ze plechtig.

Ik vond de studie vooral vervelend, en de medicijnenstudenten aanstellerig. In de pauzes tussen de verschillende colleges en werkgroepen sprak ik met een meisje uit Haarlem dat ook verloren rondliep. Marleen had een vriend sinds haar zeventiende, woonde nog thuis en reisde op en neer. 

‘Ik zit in een studentenflat,’ zei ik triomfantelijk, en schaamde me meteen voor mijn toon. Maar wat wilde je. Jet was intrigerend, omdat ze eruit zag als een roodblonde elf, maar zich gedroeg alsof ze dat niet wist. Onno was dik en populair. Ties een vriendelijke, zwijgzame slungel, die halve in soep gedoopte broden verslond. Bekakt pratende Hugo leek met zijn donkere krullen en helblauwe ogen op een filmster.

Pas na anderhalve week leerde ik nog een huisgenoot kennen die mijn bloed sneller deed stromen. Aanvankelijk had ik Arie als één van de vage figuren met baarden beschouwd, die ik niet uit elkaar hield en die me saai leken.

Op een avond boende ik de kookplaten, totdat de rode korst tomatensaus langzaam wit geëmailleerd metaal prijsgaf. Gewoon omdat ik het leuk vond. Een zachte bries woei me tegemoet door de openstaande balkondeuren. Het was een milde septemberavond. 

Met een doffe trap tegen de deur verschafte iemand zich toegang tot de keuken. Er verscheen een stapel papier, vervolgens een hoofd vol warrig haar en daarna een kleine jongen met felle bruine ogen. De scherpe lucht van stencilinkt kriebelde in mijn neus. De jongen wierp de stapel bedrukt papier op de tafel die ik net had schoongemaakt. Nieuwe wegen, zure regen las ik. 

Zijn ogen peilden me zonder knipperen.

Snel stak ik mijn hand uit. ‘Ik ben Christel.’

‘Arie.’

‘Wat studeer je?’

De dikke wenkbrauwen schoten omhoog, alsof mijn vraag vreemd was.

‘Iedereen hier studeert toch iets?’

‘PSF.’

‘Wat is dat?’

Hij zuchtte. ‘Ik sta ingeschreven bij Politicologie. Maar ik bestudeer vooral de maatschappij.’

De jongen spreidde pagina’s van de Volkskrant uit op de tafel en bijna over mijn spons, die ik gewillig wegtrok. Met een gewend gebaar plaatste hij stapeltjes papier op een rij, alsof hij de tafel dekte met drukwerk. 

Ik gedroeg me alsof ik dat heel gewoon vond. ‘Je bestudeert de maatschappij?’ Ik spoot nog wat Andy allesreiniger op een van de kookplaten.

‘Niet in dorre boeken zitten bladeren op je luie gat in een luxe studentenkamer.’

‘Jij woont hier toch ook?’

‘Minimaal. Ik heb nooit geld voor de huur. Bezit is trouwens diefstal.’ 

Hij stampte rond de tafel. Haren uit zijn woeste baard haakten vast in de bovenrand van zijn grof gebreide trui. Om zijn nek bungelde een linnen tasje. Zo’n jongen had ik nog nooit ontmoet. Hij leek me iemand die oneindig goed was, van wie er meer zouden moeten bestaan, en aan wie ik niet kon tippen. 

‘Garen,’ zei hij. ‘Kun je even helpen?’

IJverig droogde ik mijn handen af. 

Toen ik langs de tafelrand schuifelde en de pagina’s tien tot en met één van Wanneer stopt de vurloedurring? tot nette stapels bijeenvoegde, rond en rond, in Aries licht naar zweet ruikende kielzog, had ik kunnen zingen. Wat ik niet deed, want ik had het te druk met luisteren naar zijn heldere stem, die comités opsomde waar hij om één of andere manier mee te maken had. Surinamecomité, Amnesty International, Het Kritische Studentencomité, Het Kritisch Platform en De Kritiese Tejatermakers. De naam van de laatste organisatie spelde hij voor me. Ik vond het tof.

≈

Na drie weken was ik niet meer nieuw. Ik kende de ongecontroleerde uitroepen van feestvierders in de nacht en de geur van hasj die vooral een stel baardige jongens en twee langharige meisjes in de keuken verspreidden. Landerige cliché-studenten waar weinig uitkwam, die me nauwelijks leken op te merken en die ik op mijn beurt niet echt als huisgenoten beschouwde.

De vijf anderen waren de boeiendste mensen die ik ooit had gezien en Arie spande de kroon. Hij zou me altijd blijven interesseren, dat wist ik nu al, want zoals hij was wilde ik ook zijn, maar dan iets anders. Het zoete geheim dat in me sluimerde kreeg een vage omtrek nu ik Arie kende. Het was iets met lang praten in een mooi gekleurde enkellange rok, iets met glimmend groene paprika’s, iets met make love not war. Paars, roze, geel en groen, op een blauwe achtergrond. Wat ook weer vaag samenhing met die andere onbenoembare zaak, die ik in mijn hoofd aanduidde als het strandgevoel. Alle anderen leken op dat punt trouwens ervarener dan ik. 

Ik ging mijn best doen. In ieder geval was ik al te gek typisch. 

Onno had het gezegd, toen ik met een macaronidoos bij mijn kokende water stond. 

‘Hoe gaat het met u, madame?’

‘Goed, maar ik twijfel hoeveel elleboogjes hier in moeten.’

Hij greep de doos, na een glijdende pas in mijn richting.

‘Stop. Macaroni zet enorm uit. Houd je van koken?’

‘Ik weet het niet.’ 

Hij keek me aan met toegeknepen ogen. ‘Te gek typisch ben je.’

Ik gloeide, voelde de warmte van zijn huid toen hij de doos uit mijn hand pakte, en rook zijn lichte tabaksgeur gemengd met iets houtachtigs. 

Vreemde fantasie: hem aanraken, dat zware lijf voelen. 

Niet dat ik dat zou durven. Ik wist bij lange na niet hoe je zoiets aanpakte. En hoe het daarna moest. Ik wist dat ik niets wist. Over jongens en gevoelens. 

Toen ik in de keuken brood smeerde bleef Arie bij de tafel staan. 

‘Ken je het verhaal over die jongen die zichzelf in brand stak?’

‘Nee.’

‘Protest tegen de oorlog en hongersnood in Biafra.’ Aries ogen glommen. 

Een rilling ging door me heen. De vlammen. Het jonge lichaam dat verging. Waarom deinsde je niet terug met de lucifer in je hand? Mam zou zeggen dat die dingen nu eenmaal gebeuren.

‘… een symbolische daad, om te tonen dat er nog iemand is die zich druk maakt over onrecht,’ zei Arie.

‘Nou, symbolisch?’

Hij plukte aan zijn baard en joeg een golf van warmte door mijn maagstreek.

‘Zou jij zoiets doen?’ vroeg ik.

‘Alleen voor iets nog belangrijkers.’

Ik zag hem staren naar de boterhammen en mijn handen pakten als vanzelf een tweede bord. Je hoeft niet heiliger dan de Paus te zijn. ‘Wil je ook?’

Hij schoof een stoel bij en begon gulzig te eten. Niet naar de bungelende kruimel in zijn mondhoek kijken en evenmin naar de scheur in zijn spijkerbroek, net boven de knie, wat in de mode was, maar bij Arie toeval. Onze hasj rokende huisgenoten Sara en Eva, die ik in gedachten de tweeling noemde wat me ook weer vaag aan Gerda en Cora deed denken, beweerden dat een vrouw de wanhoop nabij moest zijn om iets met Arie te beginnen. 

‘Een hele fles shampoo door zijn haar en die trui in de was.’

‘Ik vind Arie juist moedig.’

‘O pardon!’ Eva had een veelzeggende blik op Sara geworpen. Zij zou nooit begrijpen dat ik alles wilde worden, behalve Sara of Eva. 

Arie balanceerde achterover op de keukenstoel, zodat alleen de kale punten van zijn legerkistjes de grond raakten. ‘Als ik het geen geldverspilling vond zou ik je graag een keer meenemen naar de film. Zabriskie Point. Over het opblazen van maatschappij en klootjesvolk.’ 

‘Schijnt heel goed te zijn.’ 

Mijn hart klopte heftig, en ik hoopte dat Arie het alsnog zou vragen. Het zou een stap vooruit zijn in de richting van… dat wist ik nog niet precies. 

De fluitketel loeide. Verhit schonk ik water in de pot. 

Arie haalde een gestencild pak papier uit zijn tasje en bestudeerde dat. 

Als hij niet anti alle geld zou zijn was ik vandaag, ruim drie weken na mijn entree op de verdieping, voor het eerst in mijn leven door een jongen meegevraagd naar de film. Donkere zaal, nakaarten en de rest.

Zou het gek zijn om de kaartjes zelf te betalen of ijskoud te liegen dat ik de toegangsbewijzen gekregen had, van iemand, bijvoorbeeld mijn ouders? Ik had zin om het gewoon te proberen. 

≈

Op de keukentafel prijkten een stuk of tien etensborden in allerlei kleuren en afmetingen. 

‘Luister!’

Onno opende een koffergrammofoon en plaatste het plastic deksel annex luidspreker er rechtop voor. Uit een zwart met gele hoes schoof hij een lp.

‘Dit heb je nog nooit gehoord.’

‘Nee.’

Hese popmuziek. Zelf bezat ik drie platen. The Beatles’ A hard day’s night, een verzamelelpee van Cliff Richard en een jazzplaat die ik soms op 45 in plaats van 33 toeren draaide, wat me opzweepte om thuis mijn kamertje rond te dansen. Maar hier in de flat had mijn pick-upje de canvastas onderin de klerenkast nog niet verlaten, evenmin als de drie platen. Onno tikte met zijn voet de maat. Hij droeg een ouderwets mannenvest op een spijkerbroek. 

‘Eet je mee vanavond?’

‘Ik weet het niet. Kan dat?’

‘Je bent hierbij geïnviteerd. Normaal vraag ik een bijdrage van één vijftig, maar de eerste keer is gratis voor jou. Neem wel een stoel mee.’

‘Kan ik ergens mee helpen?’

‘Je mag straks afwassen.’

Bij de verdiepingstelefoon in het halletje belde ik mijn ouders. Het gaatjesboard van de telefoonnis was in diverse kleuren balpen beschreven met nummers, poppetjes en een vuurwerk spuitende fallus. 

De glibberige hoorn rook naar oude tabak.

‘Kom je niet thuis?’ vroeg mam.

‘We eten vanavond met de verdieping.’

‘Ze eet vanavond met de verdieping,’ seinde mam de woonkamer in met een plechtige nadruk op het laatste woord. 

‘Goed zo!’ Pap op de achtergrond.

Het was knotsleuk. 

Onno, met een theedoek in zijn broeksband, schepte spaghetti en saus op de borden. Zijn harde stem oreerde tegen Arie. ‘Ik vind die dood vooral gênant.’ 

‘Het is een symbolische daad,’ zei Arie. ‘Dat noem ik niet gênant.’

‘Het is bovendien erg dom.’

‘Dat woord is hier niet op zijn plaats.’

‘Dom is dom.’

‘Idealisme is nooit dom.’

Rond de tafel zaten Jet, Ties, Hugo en Arie. Verder Joop en Ruud, saaie jongens met baarden, beiden groter en breder dan Arie, en de tweelingmeisjes Eva en Sara in eendere India-blouses vol glittertjes.

Jet was twee dagen langer op de verdieping dan ik. Ze droeg een soepelvallend oudroze shirt en praatte vlot met Hugo en Ties. 

‘Waar komen jullie vandaan?’

‘Uit Garderen,’ zei Ties. ‘Een dorp op de Veluwe.’ 

‘Nog christelijker dan mijn dorp, Langbroek,’ zei Hugo. ‘En mooier.’

‘Lochem is ook leuk,’ zei Jet.

Ze leek op een schilderij dat ik tijdens de schoolreis had gezien in de Tate Gallery. The Lady of Shalott van Waterhouse.

Ik schaamde me voor mijn zwijgzaamheid. Verlegen, zou mam zeggen. Je bent nu eenmaal verlegen. Ik pakte het mes met het vuilwitte handvat en kneep erin. 

Ineens merkte ik dat Hugo vanaf de overkant naar me keek.

‘Ken je al mensen bij de studie?’ 

Zijn beschaafde stem klonk vriendelijk. Waarschijnlijk had hij geleerd om stille meisjes bij een gesprek te betrekken. Ik voelde warmte optrekken onder mijn bloesje.

‘Ja. Tenminste: één mens.’

Hij lachte. ‘Dat kan niet.’

‘Ik praat altijd met dezelfde.’ 

‘En hoe vind je de colleges?’ vroeg hij.

‘Zozo,’ zei ik eerlijk.

‘Hoe komt dat?’

‘Ik vind de medicijnstudenten een beetje, ik weet niet, bekakt. Geldt niet voor jou, hoor,’ loog ik.

Hij lachte weer.

Ik noemde de colleges op die ik volgde. En het onmogelijke anatomieboek met al zijn feiten en feitjes. ‘Sobotta!’

‘De nachtmerrie!’ Zijn knappe gezicht met de helblauwe ogen en de zwarte krullen erboven werd ontsierd door een litteken onder zijn linkeroog, dat viel me nu pas op. 

Arie zoog spaghetti van zijn lepel en oreerde met volle mond over de golf van zelfmoorden die op de dood van de scholier uit Lille gevolgd was.

‘Allemaal om de olie,’ zei Ruud, de jongen met de rossige baard. 

‘Nee! Onzin!’ Arie zwaaide met zijn vork. ‘Het gaat niet over olie, maar over je houding en het principe. Als niemand ooit de moed heeft om zich te verzetten, dan blijven we in dit autoritaire, kapitalistische stelsel hangen.’ 

‘Dus als jij morgen zelfmoord pleegt, trekt Nixon zich overmorgen terug uit Vietnam?’ vroeg Joop, de donkere versie van Ruud.

‘Je begrijpt er niets van! Het gaat erom of je aan de goede kant staat.’

Arie keek met glimmende ogen de tafel rond. ‘Dat snappen we toch allemaal?’

Wat een bevlogenheid. Thuis was er ook weleens een politieke discussie, vooral tussen pap en Bart, die beweerde dat we de mensen in Afrika moesten redden, maar niemand zwaaide ooit met zijn vork of keek met felle ogen naar de tegenstander, zoals Arie deed. Hij was zo echt. Heel anders dan Joop, die superieur lachend om zich heen keek alsof hij wilde controleren of we hem wel hoorden en zagen.

Iemand gaf een houten bak door, waarin slabladen, tomaten en druiven slordig gemengd waren. 

‘Heerlijk, die olijven!’ riepen de tweelingmeisjes overdreven hard.

Arie plukte aan zijn baard. De late zon, gefilterd door de bestofte ruiten van de balkondeuren, bescheen zijn slordige haardos. ‘De kapitalistische maatschappij wenst dat mensen zich conformeren, dat is de ellende. Daardoor krijg je al die halfzachte beweringen, zoals ook van jou, Ruud, dat het om de olie gaat. Dat is gewoon niet het belangrijkste, dat is zo fout, wat jij hier zit te zeggen.’

Opwinding golfde door mijn buik. Conformeren. Nieuw woord voor me. 

‘Ik zou niet weten wat er zwaarder weegt dan de bron en die is olie,’ zei Ruud.

‘Nee! Die olie is een metafoor voor een veel dieper liggend onrecht.’

‘Een metafoor!’ Ruuds stem had een scherpe klank.

Aries wangen kleurden rood. 

Thuis in het woordenboek opzoeken wat een metafoor was. Niet vergeten.

‘Hoeveel knoflook heb je voor deze voortreffelijke maaltijd gebruikt?’ Hugo keek naar Onno.

‘Een halve bol. Zes teentjes.’ Onno lachte triomfantelijk. ‘Het is een zeer smakelijk kruid, en bovendien goed voor de bloeddruk.’

De tweelingmeisjes riepen in koor dat het heerlijk was.

Arie verzamelde het restant saus van zijn bord op een lepel. ‘Moeten we wel zo luxe eten, moeten we niet besluiten soberder maaltijden te bereiden en een ander ook iets gunnen?’

‘Ik ga mijn kookkunst niet maskeren,’ zei Onno opgewekt. ‘Eén vijftig, een mensaprijsje, maar hier krijg je kwaliteit. En jij moet trouwens nog dokken, Arie.’

‘Ik walg van geld.’

Na het eten maakten de tweelingmeisjes thee en koffie. Iemand zette een plaat van Frank Zappa op. Irritante Ruud strooide met trage vingers korreltjes hasj over de pluk tabak die hij in twee aan elkaar geplakte stukken vloei had geklemd. De tweelingmeisjes gingen met gekruiste benen op de vloer tegenover hem zitten, in het hoekje bij de balkondeur.

Arie spreidde een krant uit over het nog vochtige bovenblad van de tafel. Daarop pootte hij een roestig broodrooster en begon met een schroevendraaier in een van de metalen veren te porren. 

Hugo blikte over zijn koffiemok. ‘Komt die van oom Harm?’

Arie knikte vaag. ‘Had hem over. Het is een schande om brood weg te gooien.’ 

‘Met een citroen- en zoutoplossing kun je het roest eraf krijgen. Of met Coca-Cola.’

‘Ik vind niet dat esthetische overwegingen meetellen als je iets bruikbaars te pakken krijgt.’

‘Toch zou ik het weghalen,’ zei Hugo. ‘Het lijkt me ongezond.’

Ik spoelde enthousiast de borden af. Dit was zo denderend, dit wilde ik zijn. Student in een studentenhuis. 

De hasjrokers verdwenen zonder groeten, met een onduidelijk doel. De rest verhuisde naar de zithoek, waar we onderuitzakten op de bank en in fauteuils die naar mensen geurden. Hugo en Ties begonnen te schaken op een rafelig kartonnen bord; Jet vleide haar benen elegant over de leuning van een stoel en las de krant; ik pakte een willekeurig krantenkatern en staarde naar de regels, terwijl ik de anderen observeerde en hoopte dat niemand nu ineens weg zou gaan. Onno posteerde zich wijdbeens middenin de keuken en vertelde met harde stem over een feest dat hij bezocht had. ‘Voor honderden guldens aan drank stond er.’

Hij tikte Arie op zijn schouder. ‘Honderden guldens. Zomaar opgezopen.’

‘Walgelijk.’ 

‘Je bent nog te gierig om een broodrooster te kopen,’ zei Onno. ‘Soms heb ik zo’n zin om een tientje voor je ogen in brand te steken.’

Ik kneep in de leuning van de bank. 

‘Laren, hè?’ zei Arie. ‘Dat hele dorp van je moeten ze in een fabriek laten werken. Zet je eigen auto maar eens in elkaar, het hele Gooi trouwens. Of op het land. Verbouw je eigen asperges maar een keer.’

‘Waarom studeer je eigenlijk?’ vroeg Onno. ‘Als je liever fabrieksarbeider wordt.’

Arie keek op met fonkelende ogen. ‘Je begrijpt er niets van. Het hele bestel is een duister gat voor je.’

Onno draaide om zijn as, zijn armen uitgespreid. ‘Ik begrijp dat ik zoveel mogelijk geld wil verdienen met zo weinig mogelijk inspanning.’

‘Waar leef je dan voor?’

‘Voor mooie vrouwen en voor een Louis Quinze-stijl pendule in bronzen kast met musicerende putti ernaast.’

Iedereen lachte.

‘Ik ga vergaderen.’ Arie grabbelde een stencil uit zijn linnen tasje. Hij marcheerde de keuken uit en liet zijn broodrooster staan waar het stond.

Jet trok haar benen van de stoelleuning en vouwde de krant dicht. ‘Ik moet een kistje hebben. Als boekenkast en als tafel. Van de markt of zo.’

‘Heb je niets van thuis?’ vroeg ik.

Jet blies in haar theemok. ‘In Aerdenhout. Niet hier. Jij wel?’

‘Een paar spullen.’

‘Hoe heb je ze hier gekregen?’

‘Mijn vader heeft een busje gehuurd.’

Jets gezicht ging schuil onder haar lange haar. ‘Mijn moeder vindt dat ik het zelf moet regelen.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik volwassen ben. Achttien jaar.’

‘O.’ Er ging een soort snik door mijn keel. 

‘Pedagogie!’ zei Jet. ‘Op eigen benen staan. Misschien zit er iets in. Maar een beetje flink kistje vervoeren op een fiets dat is eh… ’

‘Ik help je wel,’ zei Hugo. ‘Ik ga wel met je mee.’ 

Ging dat zo? Even wenste ik dat pap en mam minder behulpzaam waren.

‘Arie heeft niet voor zijn eten betaald,’ zei Onno. 

‘Het is geen hebzucht, dat weet je,’ zei Hugo. ‘Hij geeft alles aan goede doelen.’

‘Idealisme of hebzucht, het resultaat is hetzelfde.’

‘Voor de goede zaak.’ Hugo greep naar zijn achterzak, maar Ties was hem voor.

‘Mijn beurt.’ Ties zocht een paar munten in zijn zak en gaf ze aan Onno.

‘Jullie zijn gek, maar bedankt,’ zei Onno.

Dit was zo tof. Dit was zo… zo rood en groen en geel, en hoe ik ook wilde zijn.

Een paar dagen later zat Jet op een kussen in mijn kamer met haar benen helemaal onder haar lange overhemd. Ik presenteerde koekjes. Buiten werd het al donker. Ik merkte dat het gemakkelijker was om met Jet te praten als je haar alleen had. 

‘Mijn moeder wil dat ik me pantser,’ zei ik. 

‘En jij?’

‘Ik niet.’

‘Wat wil je dan?’

‘Mezelf zijn. Zoals Arie.’ Eerste keer dat ik dit hardop zei.

Jet keek me zwijgend aan. 

‘Jij niet?’ Zoiets had ik nog nooit aan iemand durven vragen. 

Jet pakte even het varkentje van mijn kist, zette het toen weer terug. ‘Ik weet niet wat mezelf-zijn is. Op de middelbare school was ik vooral verschrikkelijk! Spijbelen en roken.’ 

Haar elfenmond had een vastberaden uitdrukking, als een horizontale accolade. 

‘Hoe vonden je ouders dat?’ 

‘Die waren er nooit.’

‘En hoe vond jij dat?’

‘Ik was eraan gewend.’

Ik dacht aan mam met haar eeuwige kritiek. Vroeg me af wie het beter had getroffen, Jet of ik.

≈

De herfst was begonnen. Regen kletterde op de gele en bruine bladeren die door windvlagen tot op het keukenbalkon waren geblazen. 

Het was één van die zeldzame avonden waarop iedereen in de keuken was en we gezamenlijk thee en koffie dronken met Tia Maria of Vieux erbij, geschonken door Onno. Jet hing op de bank, ik hield een boek in mijn handen waarin ik niet las, Onno bekeek platenhoezen en aan de tafel schaakten Ties en Hugo, het hoofd op de dunne nek van Ties en de filmsterachtige krullen van Hugo eenparig gebogen over het bord. 

Mijn hart sprong op: de deur werd opengeduwd en Arie reed zijn fiets de keuken in. Hij spreidde kranten uit op de vloer bij de balkondeuren en draaide het roestige frame op zijn kop. Met de fles slaolie van de tweelingmeisjes en een theedoek zette hij zich aan het oliën van zijn rijwiel. 

Hij was zo zichzelf, er schoot iets warms door mijn onderlijf.

‘Ik zou de hele fles erover uitgieten,’ zei Onno vanuit de zithoek. ‘Ik snap niet dat je met zoiets durft te rijden.’

‘En ik snap niet dat mensen goed bruikbare spullen weggooien.’

Op de oude kranten onder Aries fiets regende het gele druppels. 

Ties keek op. ‘Vooral de lagers moet je smeren.’

‘Laat hem wel goed uitlekken,’ riep Onno. ‘Ik ga geen vetvlekken opruimen als ik keukenbeurt heb.’

‘Alsof je je ooit aan je beurten houdt,’ zei Arie.

Ik lachte zachtjes. Hoe zou het zijn om met Arie te zoenen en meer… Ik probeerde mijn gedachten af te leiden door me te concentreren op Ron, een medicijnenstudent in een poloshirt die een oogje op me had.

‘Doorlopen! Daar is Ron!’ siste ik soms tegen Marleen.

‘Hij is best leuk,’ fluisterde Marleen dan. ‘Je kunt het toch proberen. Als ik vrij was wist ik het wel.’

Marleen had zo gelijk. Ik behandelde Ron schandalig. Er was simpelweg geen ruimte voor Ron, naast Onno, Hugo, Ties en vooral Arie.

Ik keek weer naar zijn rommelige haar en bewegende handen. 

‘Je achterspatbord zit los,’ zei Hugo tegen Arie. ‘Je moet het vastbinden met elektriciteitsdraad.’

‘Dat heb ik niet.’

‘Ligt er niets in de fietsenkelder?’

‘Simsalabim!’ Arie trok een glimmend pakketje uit zijn broekzak, dat hij met een kort rukje uit liet zwaaien tot een zacht gekleurd lint, als een glanzende guirlande. Er stonden roze hartjes op.

‘Ga je daarmee rijden?’ Onno blies zijn wangen bol.

‘Van wie heb je het?’ vroeg Jet.

‘Mijn tante. Het is heel sterk.’ Arie ging onverstoorbaar door, en begon het lint vast te maken om het smalle stangetje dat naar het spatbord liep. 

‘Zou je niet liever ijzerdraad gebruiken?’ vroeg Hugo.

‘Dat kan, maar waarom zou ik als ik iets bruikbaars heb?’

‘Denk je dat je daar vrouwen mee versiert?’ vroeg Onno. ‘Ze lachen zich rot.’

‘Met zulke bekrompen trienen wil ik toch niks.’

Arie glimlachte, wat hem heftig flatteerde.

Later, op mijn kamer, fantaseerde ik dat ik samen met Arie in een eenvoudig huis woonde waar we vrienden ontvingen die net zo dachten als wij. Maar ik moest niet zo belachelijk doen, er wachtte een hele rij medicijnen, merknamen en stofnamen, om uit mijn hoofd te leren.

De volgende middag kwam ik natgeregend thuis. Saaie Ruud fietste net weg met een vreemde grijns alsof hij een trip beleefde. Het was heerlijk de kille betonlucht van de fietsenstalling onder de flat te ruiken, mijn poncho uit te schudden en het licht bovenaan de keldertrap tegemoet te gaan. Het leek wel of ik lichter was, de laatste tijd. Ik hing mijn poncho over de radiator van het hok met de waslijnen. 

Onno kwam net de keuken uit. Hij droeg een ouderwetse herenhoed op zijn lange haar en had rode wangen.

‘Ha, die Christel, hoe gaat het?’

Zijn stem klonk anders dan anders, en toen ik de keuken wilde binnengaan hield hij me tegen. 

‘Ik heb een ongelooflijke lamp verworven.’

‘Wat voor lamp?’

‘Hanglamp van Tiffany. Kom maar kijken.’

Onno’s kamer was aan het eind van de gang. Er stond een donker bureau met daarvoor een ouderwetse draaistoel op gekrulde poten. Boven zijn bed hing een ronde klok met Romeinse cijfers en een lijst in twee kleuren hout. 

Voorzichtig pakte hij een canvastas van zijn bed. Het viel me op dat hij zwarte vegen op zijn handen had. Dat paste nou helemaal niet bij hem.

‘Lag op zolder, nota bene.’

‘Bij je ouders op zolder?’

‘Hm.’ Onno boog zich voorover, tilde een theedoek op en onthulde grijswit glas in schubvorm. De lamp leek op een grote glazen dennenappel met een gordel om van gekleurd glas.

‘Mooi.’

Thuis was alles van Tomado en Pastoe, strakke eenvoud. 

‘Wilden je ouders hem zelf niet meer hebben?’

‘Mijn ouders zitten in een gesticht. Hun villa van een half miljoen staat te koop.’

Ik lachte. ‘Maar serieus?’ 

‘Ik bén serieus. Altijd, dat weet je toch!’

Dit was zo… bijzonder en tegelijk tragisch. Ik voelde een wild verlangen om Onno te omhelzen, gewoon uit liefde. 

In de lichte, warme keuken stond Aries fiets nog op zijn kop. Het lint aan het achterspatbord stak eigenwijs omhoog, alsof het zich bewust was van zijn status op het roestige stuk metaal. 

De kranten waren rimpelig geworden van het vet en de fiets blokkeerde de ruimte voor het aanrecht en één gasstel. Aan het voorwiel had iemand een briefje gehangen met grove viltstiftletters erop: Weghalen! 

Arie kwam de keuken in terwijl ik op het andere gasstel twee slavinken bakte bij mijn aardappels en sperziebonen.

Hij kantelde zonder commentaar zijn fiets recht en propte de boodschap Weghalen! tegelijk met de vette kranten in de vuilnisbak. 

‘Dat ruikt goed.’ Zijn ronde bruine ogen glinsterden. 

Hij droeg nu een andere trui, een bruine, die hij in korte tijd net zo uitgelubberd had als zijn blauwe. De tweelingmeisjes beweerden dat hij erin sliep. 

‘Wil je mee-eten?’ Mijn hart bonkte ineens overdreven. Ik pakte een tweede bord. Gelukkig stopte mam altijd grote porties in de Tupperware bakjes, eindelijk was ik haar eens dankbaar. Arie en ik zaten ieder aan een kant van de tafel, als een echtpaar.

‘Je bent een veelbelovend meisje,’ zei hij terwijl hij de slavink in twee happen verslond. ‘De maatschappij kan mensen zoals jij goed gebruiken.’

‘Omdat ik voor je kook?’

‘Omdat je voedsel niet als privébezit beschouwt.’

Warmte kroop mijn hals in. Gelukkig had Arie niets in de gaten. Hij stopte een stuk of tien sperziebonen tegelijk in zijn mond en haalde de aardappels door de jus. Er bungelde een kruimel in zijn baard, die even later gelukkig losschoot.

Hij was twee jaar ouder dan ik, maar zou op zijn zestigste nog een jongen lijken. 

‘Ik krijg trouwens kaartjes voor Zabriskie Point.’ Mijn stem leek meer te weten dan ikzelf. ‘Mijn ouders vinden dat ik die film moet zien en geven me de kaartjes. Dus ik dacht… ’

Mijn vingers knepen in mijn vork.

‘Als je zin hebt…’ zei ik.

Arie hees zijn trui op en haalde uit zijn buideltas een lichtblauw doordrukvel dat hij bestudeerde. 

Hij schoof het dunne papier met enige moeite terug in het tasje. ‘Zullen we daar morgen over praten? Ik heb nu geen tijd. Om zeven uur is de voorbereidende actievergadering.’

‘Van wat?’

‘Studentenprotest tegen dreigende collegegeldverhoging. Daar heb je vast wel over gehoord.’

‘Waar?’

‘In Oost, ergens. De Conradstraat.’

Haastig schoof hij het lege bord weg, hoewel ik nog maar halverwege het mijne was.

De regen roffelde op de ramen van de keuken, druppels spatten omhoog vanaf de grijze balkonrand. 

‘Zou je niet even wachten?’ 

‘Ik ben voorzitter. Ik heb het actieplan bij me.’ Hij klopt op de bult onder zijn trui. 

‘Heb je een regenpak?’ 

‘Natuurlijk niet.’ Hij lachte alsof ik een ongepaste opmerking maakte.

‘Wil je mijn poncho lenen?’

Hij knikte vaag, probeerde zijn ribfluwelen jack dicht te knopen over de bult op zijn buik.

Snel haalde ik de gele poncho uit het washok. ‘Ik heb hem wel vroeg nodig. Morgen om negen uur anatomie.’ 

‘Dan ben ik allang terug, wat dacht je?’

‘Ik weet niet of ik nog op ben als je thuiskomt.’

Hij trok de poncho over zijn hoofd en werd een bruinogige tuinkabouter. ‘Geen probleem. Ik hang hem aan je deurknop.’ Hij stak twee vingers in de lucht. ‘Komt in orde. En dank je wel.’

Met spijt hoorde ik het plakkerige geluid van fietsbanden op linoleum, gevolgd door het dichtklappen van de verdiepingsdeur. Maar ik had het gevraagd!

Ik waste de borden af, gaf het aanrecht en de spoelbak een beurt en zette een pot thee. Ties kwam de keuken binnen om iets uit de koelkast te halen, wat later liep Hugo over de gang en zei in het voorbijgaan: ‘Hoi.’ Op mijn kamer repeteerde ik de lijst met medicijnen, werkte nog wat in Sobotta’s Anatomie en ging om half elf naar bed. 

Daar fantaseerde ik dat Arie naast me lag. Ontdaan van zijn uitgelubberde trui. Een leuke jongen met donkerbruine ogen. Tof dat hij mijn poncho om had. 

≈

De volgende ochtend douchte ik, smeerde snel een paar boterhammen en dacht pas aan Aries belofte toen er kleine druppeltjes op het keukenraam tikten. Ik liep terug en inspecteerde mijn deurknop, alsof je een knalgele zeildoeken poncho niet uit de verte zou zien hangen. Ik keek zelfs volkomen overbodig in mijn kamer. 

De gang was doodstil. Op de toegang tot Aries kamer keek Che Guevara me dreigend aan. Ik klopte vlak onder zijn kin, eerst zachtjes, toen harder. Geen geluid. Ik drukte op de klink maar de deur was op slot. Zonder veel hoop speurde ik de gang af. Eén van de tweelingmeisjes had een foto van Donovan opgeplakt. Nergens hing mijn poncho. Ook niet in de keuken, het washok, de douches of de wc’s. En evenmin, wat ik even heftig hoopte, in het fietsenhok. Hij was niet over mijn stuur of bagagedrager gedrapeerd, noch over die van Arie. De fiets van Arie was er trouwens helemaal niet.

Aan de keukentafel lepelde Hugo Brinta, met één oog op een dubbelgevouwen krant. 

‘Arie is weg.’ 

Zijn helderblauwe ogen keken op.

‘Hoe bedoel je?’

Ik vertelde over de poncho. 

‘Hij is ergens blijven slapen.’ Hugo glimlachte. 

Niet blozen. 

‘Maar hij heeft gezworen mijn poncho terug te hangen.’

‘Jammer. Gelukkig regent het niet hard.’

‘Het gaat niet om de poncho.’ 

‘Waarom dan?’

‘Ik ben eh bezorgd.’

Ik keek naar het litteken onder Hugo’s linkeroog. De huid was kwetsbaar en rimpelig over een oppervlak zo groot als een kwartje.

‘Laten we even afwachten,’ zei hij vriendelijk. ‘Er zal wel een reden voor zijn.’

‘Ja.’

Toen ik op de fiets zat en minidruppeltjes zich als speldenknoppen aan de donkerblauwe wol van mijn houtje-touwtje jas hechtten, hoopte ik Arie tegen te komen en meende hem te herkennen in iedere fietser met een baard of rommelig haar. Hij was vergeten mijn poncho terug te brengen en hij was bij een meisje blijven slapen. Het laatste was nog teleurstellender dan het eerste. Wie weet met wat voor meisjes hij omging, actievoersters, die Zabriskie point al driemaal gezien hadden.

Onze flat was alweer een rechthoekige vlek in het donker, toen ik na een eindeloze dag vol colleges en werkgroepen naar huis terugkeerde. Ik perste mijn fiets in een lege ruimte van de krappe fietsenkelder, zag dat het roestige geval van Arie er niet stond en liep voor de zekerheid nog even terug naar de slordige rij metaal op de stoep. Niets.

Aries kamerdeur was op slot en kloppen leverde slechts een ijzige stilte op.

Mijn ademhaling ging snel, ineens. Ik moest iets doen. Misschien was ik overdreven bezorgd, en zou iedereen me uitlachen, dat was dan maar zo. Ik tikte zachtjes op de deur naast die van Arie en vond Jet liggend op haar bed met een studieboek, in een sluike zwarte rok en een gestreepte trui. 

‘Arie is weg.’

‘Hoe bedoel je?’ Jet streek een lok haar naar achteren.

‘Hij is vannacht niet thuis geweest en nu is hij er nog niet. Ik ben ongerust.’

‘Is dat nodig?’

‘Hij heeft beloofd me iets terug te geven. Mijn poncho.’

Met een elegante beweging kwam Jet overeind en liep mee naar de keuken. Daar stond Onno voor de koelkast, een doos met levensmiddelen onder zijn arm, een herenhoed op zijn hoofd. 

‘Zo, dames.’

‘Arie is weg.’

‘Hoezo weg?’

‘Hij is niet thuisgekomen gisteravond, na een vergadering.’

Onno stouwde een pakket van de slager in de koelkast. ‘Een vrouw! Eindelijk! Bij het stencilapparaat tegen het lijf gelopen of tijdens het demonstreren.’

‘Ik ben ongerust.’ Ik vulde de ketel met water en brandde mijn vinger aan de gasvlam. 

‘Zijn ouders wonen in Katwijk,’ zei Jet.

‘Kunnen we die bellen?’

Onno plofte op een stoel neer en schonk zichzelf bier in. ‘Als ik een nachtje wegblijf bellen jullie ook niet mijn ouders zeg, alsjeblieft.’

‘Maar dit is Arie.’

‘Wat maakt dat uit?’

Alles, dacht ik. 

Ik zag voor mijn geestesoog Arie met zijn opgestoken vingers. ‘Komt in orde.’

‘Er moet iets gebeurd zijn.’ Ik schonk voor de derde keer thee.

Jet had haar benen opgetrokken onder haar lange rok en streek voortdurend een lok haar achter haar oor. Hugo trommelde met zijn vingers op de stoelleuning, Onno liet een fles Tia Maria rondgaan en Ties zocht tussen de stapel oude kranten naar een gestencild blaadje van Aries actiecomité. 

‘Het zijn wel ondingen, poncho’s.’ Onno nipte aan zijn glas. Zijn harde stem irriteerde me. ‘Geef mij maar een mooie regenjas.’

‘Ze zijn praktisch.’

‘Alleen in de keuken ben ik praktisch. Slagroom met de hand kloppen is tijdverspilling.’

‘En kaas voor fondue? Zelf raspen?’ vroeg Jet.

‘Ik twijfel. Zou jij het doen?’

‘Ik kijk wel uit.’

‘Het komt de kwaliteit van de fondue wel ten goede. Ik twijfel niet vaak, maar hier twijfel ik.’

‘Is het een existentiële twijfel?’ vroeg Hugo.

‘Zeker.’

‘Wat hangt er allemaal van af?’

‘Mijn eetlust, mijn darmwerking, mijn welbevinden, mijn geestelijk evenwicht.’

‘Dat heb je toch niet, geestelijk evenwicht?’

Ik wilde maar dat ze hun mond hielden, Onno met zijn geschreeuw en Hugo met zijn beschaafdheid. Fondue, nooit van gehoord. Existentieel evenmin. Arie wilde ik zien. Rommelig. Met zijn bult vooruit. Mijn poncho slordig ineengerold onder zijn arm. 

‘Ik zal zo blij zijn als hij terug is.’ 

‘Hier staat iets van actiecomité.’ Ties liet een stencil zien. Aksiecomité voorbereiding demonstraasies.

‘Dat is Leegstand is diefstal,’ zei Hugo.

‘Het was iets anders. Tegen collegegeldverhoging.’ Ik zag Arie weer voor me, met zijn blauwe doordrukvel.

‘Dit zou het kunnen zijn. Kol-le-sje-lopen is een recht. De vergadering was gisteravond, voorzitter Arie. Geen achternaam.’

‘Dat is het.’

‘Hier staat een nummer. Aviva. Secretariaat.’

‘Wedden dat hij daar is?’ Onno grijnsde. ‘Arie en Aviva.’

‘We zullen zien.’ Met een vanzelfsprekend gebaar pakte Hugo het krantje met het nummer uit Ties zijn hand en verdween naar de gang.

Ik ging voor het raam staan waar je fietsers van de kade op de brug zag aankomen en had het koud. 

‘Hij was niet op de vergadering. Die Aviva snapt er niets van. Hij verzuimt nooit.’ Hugo’s knappe gezicht stond ernstig, zijn mond gespannen. ‘Hij heeft ook niet afgebeld.’

‘Noemde ze iemand die we kunnen bellen? Zijn ouders?’

‘Ze hoopte juist dat ik iets zou weten. 

‘Als er maar niets ergs is.’ Wie zei dat? Iedereen, leek het wel. Daarna werd het stil. 

Ik ging voorzichtig naast Jet op de bank zitten. Alsof het hielp om zo weinig mogelijk geluid te maken. Onno schoof behoedzaam de likeurfles op de kist. 

Af en toe vervolgden Hugo en Onno een onzinnige discussie over geestelijk evenwicht, maar gedempt, als broertjes die ’s avonds in bed nog wat fluisteren. ‘Ik ga recht op mijn doel af. Vrouwen, promotie.’

‘Maar je wilt steeds andere vrouwen.’

‘Omdat er zoveel zijn! Wat kan ik eraan doen dat er zoveel zijn! Het liefst had ik ze allemaal.’

‘Is dat evenwichtig?’

Zodra Hugo en Onno stilvielen hoorde je niets dan het druppelen van de kraan en het aanslaan van een koelkast. 

Ik wist niet hoe lang we zo bij elkaar zaten. Iedereen was nu ongerust. Toen ik theedronk klotste een deel over de rand op mijn sweater, maar niemand lette erop.

Toen galmde de verdiepingsbel met een pijnlijk vals geluid.

≈

Ineens was alles anders. Ik luisterde naar de zware stem van de agent met de rimpels en de drie strepen op zijn uniform, die traag vertelde wat er was gebeurd.

‘Vastgeraakt onder water,’ zei hij, ‘beklemd.’ 

Ik zag intussen mijn eigen film. In de stromende regen stapte een jongen op zijn fiets. Een jongen die nooit geld had omdat hij zijn toelage aan acties besteedde. Een jongen die voor eerlijkheid en rechtvaardigheid vocht.

Hij was gelukkig goed gevoed, door het warme eten dat een meisje hem had aangeboden, anders had hij het laatste droge brood uit zijn rommelige kastje moeten wegkauwen.

Hij stapte zonder op- of omkijken op zijn fiets en reed ervandoor. De bobbel van zijn tasje prikte in zijn borst, maar dat gaf niet. De regen roffelde op de capuchon van de gele poncho en vormde een plasje op het uitgespreide zeildoek tussen zijn armen. Zijn broekpijpen werden kletsnat, maar hij dacht aan de onterechte collegegeldverhoging, die studenten met arme ouders benadeelde, wat hem witheet en strijdbaar maakte. Hij snelde langs de flat en nam bij de Kattenburgergracht een scherpe bocht naar links. Althans, dat wilde hij. 

Wat was er door hem heen gegaan, toen zijn fiets in volle vaart doorschoot? Had hij geprobeerd op de kant te klimmen, of had de fiets hem meteen naar beneden geduwd? Was zijn leven aan hem voorbijgetrokken? Had hij nog even aan mij gedacht en aan mijn filmplan? Had hij mijn poncho vervloekt, omdat die hem extra zwaar maakte? Had hij aan actievoeren gedacht, aan de burgermaatschappij? Of aan iets veel persoonlijkers en kleiners, geheime gedachten? 

‘Verdronken in de Nieuwe Vaart,’ zei de agent. ‘Zo heet het daar.’

En dat er een gekleurd stukje lint boven het water had gewapperd, waardoor de aandacht van een voorbijganger was getrokken. Te laat.

Het was tegen twaalven en doodstil. Niemand ging naar bed. 

De stoelen in de keuken, de tafel, een oud aluminium pannetje van Arie zelf, dat al weken op een koelkast stond, onze borden, bestek en kookgerei, dat hij voortdurend leende, ademden zijn afwezigheid. 

Er zat een dof gevoel van mijn keel tot mijn maag, alsof ik iets had ingeslikt dat zich daarbinnen had opgeblazen als een ballon. 

Als ik aan Arie probeerde te denken zag ik niet hem maar zijn mond die mijn slavink in drie happen vermaalde. Hij smakte licht, maar vooral had zijn eten iets nonchalants, alsof hij het voedsel naar binnen schoof in een buis, waar het verwerkt werd zonder dat de bezitter daar veel mee te maken had. Dat zou ik nu nooit meer zien. Die schuivende hand, die achteloos malende mond. Evenmin zou ik met hem naar de film gaan.

‘Hoe konden zijn remkabels nou loszitten?’ zei Ties.

‘Nog een geluk dat hij een collegekaart op zak had,’ zei Onno. 

‘Het is verschrikkelijk.’ Jet zat ineengedoken in de bruine fauteuil en veegde over haar ogen.

‘We zullen dit nooit vergeten.’ Hugo steunde zijn hoofd in zijn handen. 

Ik zweeg. Alles wat ik had kunnen zeggen leek zinloos.

Op de tafel lag dagenlang het één kolom brede berichtje, met de kop Verdronken fietser. De post bracht een rouwkaart voor de hele verdieping. Arie had in Katwijk ouders en een zus. 

Alle bewoners van de flat werden verhoord, een voor een. Wanneer hadden ze Arie voor het laatst gezien? Was hun toen iets bijzonders opgevallen? Waar waren ze de middag voor het gebeurde?

Ik moest opkomende gedachten buitensluiten omdat ze te gruwelijk waren. Hoe snel zijn bruine trui doorweekt was geraakt. Waar mijn poncho nu was. 

Ruud, Joop en de tweelingmeisjes meden de keuken. Als door een wonder was alle afwas van het aanrecht opgeruimd en waren de twee gasstellen schoon. 

Onno maakte boerenkoolstamppot, waarvan een derde overbleef. 

Gedempt spraken we over het raadsel dat Aries remmen allebei geweigerd hadden. ‘Hij heeft ze zelf nagekeken,’ zei Ties. ‘Ik stond erbij.’

Ik vertelde over het eten en de slavink. Steeds vroeg iemand wat ‘hij’ nou precies had gezegd voor ‘hij’ vertrok. 

Mijn maag kromp iedere keer in elkaar, als ik het vertelde. Wat als ik hem de poncho niet had geleend, nee, opgedrongen? 

Onno schonk vieux uit een platte fles. ‘Dat hebben we nodig.’

We namen allemaal, zelfs ik, hoewel ik het vies vond. 

‘Het is goed voor je geest,’ zei Onno. ‘Drink nou maar.’

≈

Onhandige mannen in uniform met hun pet in de hand liepen de aula van de kleine begraafplaats binnen. 

‘Zijn vader is brigadier bij de politie,’ fluisterde Hugo. We zaten met zijn vieren op een rij. Jet, Hugo, Ties en ik. Verder had niemand mee gewild. Geen tijd, of, in Onno’s geval, ‘allergisch voor begrafenissen.’

Oom Harm uit Amsterdam hield een toespraak die me ontging, behalve dat zijn neef ‘een gouden hart’ had.

Nooit zou ik weten hoe het gelopen was als ik Arie beter had leren kennen. Als we naar Zabriskie Point gegaan waren. Als ik niet over mijn poncho begonnen was, maar hem gevraagd had of zijn remmen wel werkten.

‘Natuurlijk werken die.’

‘Controleer ze eens. Ik heb een voorgevoel.’

Onwillig zou hij in zijn remmen hebben geknepen, zijn ogen zouden oplichten en hij was me eeuwig dankbaar.

Mijn keel schrijnde. Ik was blij toen we konden opstaan en in de condoleancerij aansluiten. Hugo voorop in een bruin ribfluwelen colbert, dan Jet in een grijze jurk, Ties in zijn netste T-shirt en ikzelf in een beige rokje met een bruin bloesje. 

Arie. Arie. Arie. Bij iedere stap zag ik de zwarte jurk van zijn moeder duidelijker. Wat ging er in die vrouw om terwijl ze mensen zoende en handen schudde? Ik staarde naar het patroon van de jurk, grillige krullen in zwart op zwart, wat in modebladen ton-sur-ton werd genoemd. En ineens waren we er. Een meter voor me zei Hugo met een serieus gezicht van alles tegen de kleine, pittig ogende vrouw, de stijve man met de blonde snor en de zus met het opgestoken haar en de strakke mond. 

Toen ik zelf aan de beurt was zag ik niets. Ik mompelde het rare woord gecondoleerd als een kind dat een vreemde taal uitprobeert.

De collega-politiemannen bezorgden Onno een lachstuip die zijn hoofd knalrood maakte. Hikkend hing hij achterover en veegde zijn ogen af.

‘Sorry, erg fout van me, maar dit is zo komisch! Een politieagent als vader! Hij!’

We aten met zijn vijven de door Onno gemaakte bigos. ‘Poolse zuurkool,’ zei hij, ‘dat kennen jullie niet.’ Hij schepte het rode spul op onze borden met een pollepel. 

Buiten tikte regen tegen de ramen. Als die ouders Aries spullen hadden ontvangen van de politie, dan zou mijn poncho daar bij kunnen zitten. Maar liever een nieuwe kopen dan die mensen zo’n vraag stellen. 

De stemmen van de anderen drongen maar half tot me door. 

‘Die moeren laten niet zomaar los. En zeker niet allebei. Iemand moet eraan gedraaid hebben.’ 

‘Ik heb niemand gezien,’ zei Onno. 

‘Denk je dat Ruud of Joop… ?’ vroeg Jet.

‘Iemand van een andere verdieping kan ook,’ zei Onno.

Een beeld kwam in mijn hoofd, maar ik durfde niet door te denken. 

‘Ik kijk even in de gereedschapskist. Of dat moersleuteltje er nog is.’ Ties liep de keuken uit.

‘Ik snap Ties, maar of het uitmaakt...’ Hugo keek de kring rond. ‘En het heeft geen enkele zin om erover te speculeren.’ 

Ik dacht aan Marleen, die Hugo ‘een spetter’ vond, en hem observeerde in de gangen en de koffiekamer, waar hij meestal werd omringd door jaargenoten. 

‘Aries grootste probleem,’ zei Onno hard, ‘was natuurlijk zijn omgang met meisjes. Of niet-omgang.’

‘Welnee,’ riep Jet, ‘daar was hij helemaal niet mee bezig.’

‘Leer mij hem kennen!’ riep Onno. ‘Die geldhater was geen vrouwenhater!’

Ik huiverde betrapt en zag Arie voor me, zó helder, alsof ik de ruwe wol van zijn trui zou kunnen aanraken. Het was een zelfgebreide trui geweest, met veel geduld gemaakt door een liefhebbende moeder of oma. Ik dacht aan pap en mam, stel je voor dat Bart of Eddie… Het allerergste was het verlies van een kind.

‘Ik wil de ouders van Arie opzoeken,’ zei mijn stem, voor ik het besefte. 

En zodra ik het gezegd had wist ik dat ik dit echt wilde, dat het een van de dingen was waar ik van harte achter zou staan, misschien wel voor het eerst sinds mijn onhandige omgang met Wilco.

Iedereen zweeg. Ik voelde een vreemde vreugde om mijn voorstel. Het was iets wat Arie zelf had kunnen bedenken. Geen acht slaan op wat iemand vond, of hoe moeilijk iets zou worden, wars van bijgedachten. Ik keek de kring rond. ‘Is er iemand die mee wil?’

‘Ik heb Arie nauwelijks gekend.’ Jet zuchtte. 

Ik voelde een steek van teleurstelling in mijn keel. 

Onno schoof met zijn mes over zijn bord. ‘Mij niet gezien. Daar zitten die ouders niet op te wachten.’

‘Dat denk ik wel... het zal ze goed doen.’ 

‘Je opent de wond weer,’ zei Onno, ‘terwijl ze misschien net een beetje…’

‘Ze zullen het gebaar waarderen.’

‘Dan kun je evengoed een kaartje schrijven.’

Mijn nagels duwden zich in het vlees van mijn handpalm. ‘Sorry, je hebt het echt niet begrepen. Je wilt het niet omdat het moeilijk is.’

‘Onzin.’ Onno stond op om de pan van het fornuis te pakken. De glimmende achterkant van het smokingvest dat hij droeg golfde in glanzende strepen. Het bandje met gesp, bedoeld om de taille van de drager in te snoeren, hing los en bewoog mee met zijn bewegingen. Ik had Onno vanaf het begin graag gemogen en dacht dat het wederzijds was. Ik had zelfs wel eens gefantaseerd dat ik met hem… het onbenoembare. Dat visioen spatte uiteen, als hij dit niet eens snapte.

‘Ik ga wel mee.’ Hugo’s mooie blauwe ogen onder de perfecte krullen keken me vriendelijk aan. ‘We bellen ze op, over een paar dagen, en vragen of het uitkomt.’

≈

Het was zo’n windstille dag in november waarop het weer als verschijnsel afwezig leek. Er zat niemand in de bus, wel hing er het typische busluchtje van benzine en oud leer. Hugo zat naast me in een openhangend zwart jack, over een beige shetlandtrui. 

Hij wees me op een leuk Leids grachtje. Ik keek naar de trapgevelhuisjes, kleiner dan in Amsterdam. 

Ik dacht aan de hasj rokende tweelingmeisjes, met hun gekir over Hugo. 

‘Zwart staat hem zoooo mooi.’

‘Blauw! Bij zijn ogen.’

Ik vond hem typisch iemand uit de betere kringen. Onno was dat ook, maar dan anders. Bij Hugo leek het meer alsof het vanzelf sprak.

Ik had een vreemde smaak in mijn mond. Bitter, zoet en vooral heel droog. De smaak van Norit. En van de dood.

Het liefst was ik teruggegaan. Maar ook weer niet, want ik moest en wilde dit doen. De bus reed langs een weg met hier en daar een huis, toen over een brug, en vervolgens langs rijen lage flats.

Bij pap had de schok over de dood van Arie een briefje van vijfentwintig gulden opgeleverd, op zondagavond in mijn hand geduwd. ‘Jammer van die jongeman. Triest. Koop maar iets leuks voor jezelf.’

Mam noemde de dood ‘eh’. 

‘Die jongen die eh…’ zei ze, ‘daar moet je maar niet meer aan denken.’

Mijn moeder die op 1 mei vooraan stond om uit volle borst te verkondigen dat morgenrood moed moest geven in ’t voorwaarts streven. Mijn vader die lachte om mensen die in een god geloofden en op zondag naar één van de drie lelijke kerken in de wijk togen om daar uiting aan te geven, vooral de katholieken met hun hoedjes en in feestjurken geklede dochters. ‘Die zijn weer gesticht,’ als de buren van drie huizen verderop na gedane kerkgang terugliepen langs onze ramen. Kortom: mijn ouders. Die konden me niet leren hoe ik me moest gedragen tegenover de vader en moeder van Arie. 

Het leek of Hugo mijn gedachten raadde. ‘In mijn dorp bestaan rituelen rond de dood,’ zei hij ineens. 

Ik keek schichtig opzij. Zijn profiel was prachtig, boven de zwarte kraag van zijn jack.

‘Vroeger deden mensen de gordijnen dicht tijdens een rouwperiode.’

Zijn keurige stem sprak over de rituele taal die de mensen gebruikten. Er was ook een kerkhof in zijn dorp. Daar kwam hij dagelijks langs, als kind. Hij kende sommige spreuken op de zerken uit zijn hoofd. De Heer is mijn Herder, mij zal niets ontbreken.

Ik lachte ineens hardop, gegeneerd, zoals pap gedaan zou hebben. 

‘Geloven je ouders daarin?’

‘Nauwelijks.’

‘Hoe kun je nauwelijks geloven?’

‘Mijn vader is huisarts. Je moet meedoen.’

‘Voor mijn ouders is het beladen, de dood. Terwijl ze verder heel principieel zijn.’

‘Het valt ook niet te bevatten,’ zei Hugo.

Hij was al derdejaars, dat merkte je. Het was prettig om met hem te praten. Hij had niet dat stoere van Onno. 

De bus zwenkte naar links en ineens zagen we de zee. Wegrollende golven op een breed strand. Het was eb. Hier en daar liepen donkere figuren tegen de grijze achtergrond, die vrijwel vloeiend overging in de iets lichter grijze lucht. 

Een rilling trok door me heen en maakte me misselijk. Stel je voor dat ik moest kotsen.

‘Daar is de vuurtoren!’ Hugo drukte op de stopknop. 

Even later ademde ik de frisse zeelucht in. 

In Aries dorp waren de huizen van lichtbruine baksteen in de kleurloze tint die je krijgt als wind en zout de hele dag vrij spel hebben. Soms leek de strijd met de elementen aangegaan door een huis wit te verven. Meestal schemerde er al weer bruin door de afslijtende laag wit. 

Veel hoge gebouwen aan de boulevard hadden vóór geen tuin maar een plaatsje, omgeven door een lage stenen omheining, waartegen algen groeiden. Schelpen en wier staken in de spleten tussen de stoeptegels. Hier en daar zag je een groot hotel, maar er waren ook veel particulieren die kamers verhuurden. Zimmer Frei op bordjes naast de kamerplanten voor het raam.

Even leek het alsof Hugo en ik op vakantie waren. We beklommen de terp waarop de vuurtoren stond, daterend uit 1605. Een vierkante kolos, witgeverfd, met afstekende zwarte muurijzers. Aries vuurtoren. 

Het huis lag in een straat achter de boulevard, maar ook hier was het zand doorgedrongen en zichtbaar als bleke vegen op de stoep. Nummer zevenenveertig was een huis met een merkwaardig wijkend dak. Alsof het een naar achter waaiende muts droeg. Op een bepaalde manier deed het dak denken aan Aries haar, dat vanaf zijn voorhoofd naar achteren gekamd was geweest en daar schuin omhoog bleef staan.

Ik keek opzij naar Hugo. ‘Wat moeten we zeggen?’ 

‘We zien wel. Misschien willen ze iets over Arie vragen. Hoe hij was.’

Hugo’s stem was geruststellend. Maar ik moest me niet achter hem verschuilen, dit was mijn idee geweest. Diep ademhalen.

De man met de witblonde snor deed zwijgend open. De vrouw met de levendige blik stond achter hem in een blauw pakje met witte biezen. 

Er leek mist in het huis te hangen en het rook er vaag naar vocht. Alles was beige. De muren, de vloerbedekking en het bankstel. Aan een kurkwand prijkte een affiche met lachende zwarte kinderen van wie sommigen een emmer op hun hoofd droegen en de tekst Simavi. Geef aan de collectant. Daarnaast hingen ingelijste familiefoto’s. Ik durfde er niet goed naar te kijken. 

Hugo en ik zaten naast elkaar op de bank. Aries moeder haalde koffie in de keuken, Aries vader tikte aan één stuk door met de duimen van zijn in elkaar gevlochten handen tegen elkaar. Hugo vertelde hoe lang we onderweg waren geweest en met welke vervoermiddelen we gekomen waren.

‘Zo,’ zei de vader. 

We kregen melkige koffie en zandkoekjes. 

‘Arie was een heel bijzondere jongen,’ zei Hugo.

De moeder knikte zwijgend.

Daarna was het stil. Ik durfde het koekje niet op te eten. 

‘We dachten dat u misschien wilt weten wat hij zoal deed de laatste maanden,’ zei Hugo.

‘Dat hadden we begrepen.’ De vader had zijn handen op de leuningen van zijn stoel gelegd. Hij liet zijn koffie onaangeroerd staan.

Ik moest ook iets zeggen. Mijn koffiekopje schraapte over het schoteltje toen ik het terugzette. Ik hoorde mijn eigen stem vertellen dat Arie heel erg betrokken was bij de maatschappij en in allerlei comités zat. 

‘En ook het Surinamecomité. Tegen het kappen van regenwouden.’ 

Mijn woorden bleven hangen in de ruimte, waardoor de mist nog dikker werd. De moeder snoof. De vader staarde ons aan. Een koekoeksklok aan de wand tikte hard.

‘Kende u de flat?’ vroeg Hugo ineens.

‘Ha!’

De vader boog naar voren, nam zijn koekje en begon te vertellen over hun enige bezoek aan de studentenflat van hun zoon. De schok. De stoffige gang en de vuile keuken. ‘Mijn vrouw wilde subiet gaan afwassen.’ 

Aries moeder lachte even, met een licht optrekken van haar mondhoek. ‘Als hij het maar naar zijn zin had. Ja.’

‘Hij was altijd een vechter,’ zei de vader.

‘Als hij onrecht rook, dan zag je zijn blik feller worden,’ zei de moeder. ‘Geld ophalen voor de dierenbescherming en het Bio Vakantieoord.’

Hugo en ik vertelden over de gezamenlijke etentjes op de verdieping en zwegen als op afspraak over de financiële kant ervan. 

‘Zoals Arie was, zo zou ik…’ Ik stokte, snoof en schaamde me meteen, vooral voor mijn huilerige stem. Kwam ik nou om te troosten of niet? ‘Zo zou ik ook wel willen zijn.’

Ik pakte een zakdoek uit mijn tas. Wat zouden die mensen van me denken? Wat moest Hugo denken?

Ineens stond de moeder op en trok een schoolfoto of uitvergrote pasfoto van de kurkwand. Er stond een jongen op met kortgeknipt haar en een V-hals trui. ‘De ogen,’ piepte ik, ‘die herken ik. Zijn mooie bruine ogen.’

Bij het tweede kopje koffie vroeg de vader zich af hoe Arie zijn remkabels zo had kunnen verwaarlozen. ‘Arie was van huis uit gewend dat zijn spullen in orde waren. Geen onhandige jongen ook. Twee rechterhanden.’

Hugo verzekerde hem dat er niets met de kabels aan de hand was geweest. Integendeel. ‘Ze moeten losgeschoten zijn.’

‘Allebei tegelijk? Hoe kan dat?’ De vader werd rood in zijn nek.

≈

De buitenlucht rook mild-zout. De vuurtoren, de zee, twee meeuwen met ernstige blikken op een muurtje, ze leken allemaal te roepen dat we het goed gedaan hadden, mijn kleine inzinking ten spijt. Ik had zin om te vliegen, zoals ik als kind wel met mijn broertjes speelde, gespreide armen in de wind. 

‘Ik ben zo blij dat we het gedaan hebben.’

Hugo lachte. ‘Ik ook, en nu wil ik een kroket!’

We bestelden kroketten met brood in de serre van een hotel-restaurant. De ene kant bood uitzicht op zee, de andere op een strenge, rechthoekige kerk van de Gereformeerde Bond.

Hugo zat tegenover me. Waarom was die jongen zo mooi? Ik staarde naar het ronde litteken onder zijn oog. Het stelde me gerust.

‘Je ziet nu nog meer hoe erg het voor die mensen is.’

Hugo knikte. ‘Maar ze waardeerden het enorm.’

‘Echt helpen doet het niet.’

‘Het is een heel klein stapje in het verwerken van hun verdriet. Ook dat we de moeite hebben genomen.’

‘En dat we ervan weten,’ zei ik.

Op Hugo’s knappe gezicht verscheen een trek die ik niet eerder bij hem gezien had. Alsof alle lijnen uitvloeiden tot iets wat niet bij zijn leeftijd paste. Iets van vertedering en levenswijsheid.

‘Ja, dat we ervan weten.’ 

Door mijn lichaam trok een aangename elektrische schok, die ik uit respect voor Arie niet wilde voelen.

Het was rustig op het strand. De zee rolde haar donkergrijze golven kalm naar de kust. Een lichte motregen woei in ons gezicht. Hugo bukte om een geribbelde schelp op te rapen. ‘Een aandenken.’

Ik zocht er ook een, zwart en klein, die bijna in de punt van mijn jaszak verdween. Thuis zou ik hem opvissen. 

We beklommen een stenen dam en keken uit over de monding van de Oude Rijn. Zwart water kabbelde tegen de basaltblokken. De zilte geur was hier nog pregnanter. Ik staarde naar een stuk zeewier dat als een soort waterwimpel heen en weer gleed, langs de stenen en dan weer haaks op de stenen.

Hugo leek een jonge zeegod, met wapperende krullen. Blauwe ogen tussen wimpers die bijna onnatuurlijk lang en zwart waren. En dan die ronde vlek. Links, voor mij nu rechts.

‘Daar is een stuk huid weggesneden.’ 

Had hij me zien staren?

‘Huidkanker. Toen ik zestien was.’

‘O,’ zei ik dom.

Hij keek me glimlachend aan. ‘Gelukkig is het weg.’

‘Ja.’

Hugo liep naar de rand van de Rijnmond en liet een steentje over het water scheren, zijn arm schuin naar achteren, zijn lichaam meebuigend met zijn beweging. Even later balanceerde hij naar me toe en droogde zijn hand af aan zijn mouw.

Het was triest en mooi. Alsof ik mezelf niet kon bijhouden. Leven en dood en er is een stuk huid weggesneden. Zoals hij daar stond met zijn krullen in de wind leek hij zo levend. Ik kon me niet voorstellen dat hij ooit ‘eh’ zou zijn. Of ik.

Toen hij weer naast me stond, zei ik hardop wat ik dacht: ‘Ik heb altijd het gevoel dat ik eeuwig zal leven.’

Hij glimlachte. ‘Helaas, helaas.’

Onwillekeurig glimlachte ik terug.

Ineens sloeg hij zijn armen om me heen en kuste me op mijn mond. De stof van zijn zwarte jack, een krul die mijn voorhoofd beroerde en op mijn lippen een zacht gevoel. Het duurde vier, vijf seconden tot hij me losliet en ik me afvroeg of het echt gebeurd was. Wel degelijk, ik voelde het nog. Warm en vluchtig, alsof een engel je aanraakte.

Precies tegelijk begonnen we in de richting van de bushalte te lopen. 

‘Sorry. Ik bedoel er niets mee. Het ging vanzelf,’ zei hij.

‘Nee, goed,’ zei ik dwaas.

In de bus spraken we niet veel. Hugo keek recht voor zich uit. Eén keer zei hij: ‘Sorry, het ging vanzelf.’ 

En later zei hij: ‘Je moet er geen consequenties aan verbinden, het was gewoon…’ 

‘Ja. Het is dat Arie…’ begon ik, maar even later kon ik er alleen maar aan denken dat ik nu gekust was. Door Hugo. Ook al bedoelde hij er niets mee. Hij wist niet wat dit voor mij betekende. 

Wie weet hoeveel meisjes hij al…

Het was een hoogtepunt. Hoe dan ook. 