Een nieuw cursusjaar

Vanaf nu is dit zijn kamer, zijn raam en zijn uitzicht. De afgelopen twee jaar heeft hij bijna al zijn vrije tijd gestopt in noodzakelijk geachte cursussen. Hij is geen studiehoofd, vroeger niet en nu nog niet. Uiteindelijk is het hem gelukt. Hij is geslaagd en benoemd. Niemand die hem deze positie nog afneemt.

  Langzaam staat Robbert op en loopt zonder precies te weten waarom naar het kleine spiegeltje in de hoek van zijn kamer. Meestal durft hij niet zo goed naar zichzelf te kijken, maar wat hij nu ziet stelt hem gerust. Zijn licht golvende donkere haar reikt precies tot aan het kraagje van zijn blauwe poloshirt. Zijn bruine meestal wat somber staande ogen stralen nu energie uit en kleuren goed bij zijn gebruinde gezicht. Zijn stoppeltjesbaard ziet er keurig verzorgd uit. ‘Dynamische kop, jongen,’ zegt hij zachtjes tegen zichzelf.

  Als hij zich omdraait ziet hij dat het opnieuw is gaan regenen. In de laatste week van de zomervakantie is het weer omgeslagen. Het schoolplein ligt er nat en verlaten bij. Midden op het plein staat een oude kastanjeboom vol met groene bolsters. Over enkele weken vormt het plein weer het strijdtoneel van wat binnen het team de kastanjeoorlog wordt genoemd. Hij zou daar regels voor moeten opstellen.

Zonder kloppen komt ze binnen en wijst grinnikend op het metalen bordje Directeur dat hij vanmorgen eigenhandig op de deur heeft geschroefd. Een grote bos bloemen belandt met een boogje op zijn bureaublad. Op het kaartje staat: Zonder inspiratie geen leiderschap, veel succes, Els.

  ‘Je hebt zeker nog geen secretaresse om de bloemen in het water te zetten?’

In haar stem die klank, die hij zo goed kent. Vrolijkheid met een ondertoon van cynisme.

  ‘Geeft niets hoor, ik doe het zelf wel even.’ Weg is ze.

Hij en een secretaresse, de luxe alleen al.

Een paar minuten later is ze terug.

  ‘Kijk eens hoe prachtig.’ Stralend zet ze de bos gele bloemen op het tafeltje en ratelt door. ‘Zo gauw er gelegenheid voor is gaan we de zaak hier updaten. Samen dat oubollige jaren-zeventig-sfeertje wegwerken, te beginnen met die aftandse teakhouten boekenkast.’

Hij zucht en knikt. Weet dat ze gelijk heeft. Soms kan hij daar heel slecht tegen.

Als Els vertrokken is, kijkt hij naar de vaalbruine gordijnen. De geur van tot op de draad versleten ribbeltjesvloerbedekking dringt tot hem door en hij hoort weer de stem van zijn voorganger: ‘We zijn een school, Robbert, een basisschool. Geen ICT-bedrijf of bankgebouw. Zolang er geen middelen zijn om deze kamer aan te passen, gaan de kinderen voor.’

  Meneer Bruinsma, zo werd hij door de collega’s en de ouders aangesproken. Geen meester Jan, geen denken aan. Een man met gezag en wars van uiterlijk vertoon. Hij weigerde zich directeur te laten noemen. Commerciële na-aperij noemde hij dat. Zijn school bestond uit onderwijzers en onderwijzeressen. Het woord leraar was taboe. Zijn motto veiligheid door traditie was vermaard. Slechts mondjesmaat waren er kleine veranderingen opgetreden. Meestal als direct gevolg van het bezoek aan de tweejaarlijkse onderwijsbeurs. Uit de kleurrijke folders mocht dan een verlanglijstje worden opgesteld.

  Na de ronde met het rode potlood, fluisterend de Bruinsma-censuur genoemd, kon het overgeblevene besteld worden. Vergeleken met andere scholen lopen ze nog hopeloos achter.

  ‘Het wordt geen eenvoudige klus, Robbert,’ heeft het bestuur hem bij zijn benoeming als directeur voorgehouden. ‘Er moet veel gebeuren en in heel korte tijd, kun je dat aan?’

  Met goed gespeelde zekerheid heeft hij ja gezegd. Maar toen hij opgelucht de bestuurskamer wilde verlaten, riepen ze hem terug.

  ‘Nog een ding en niet onbelangrijk. De tijden zijn veranderd. Wat Bruinsma zich kon veroorloven, kan jij je niet meer. Ouders is vandaag de dag synoniem met klanten. Onthoud dat.’

Vanmorgen, op weg naar de eerste werkvergadering, liep hij opgewekt de stenen trap af. De inrichting van de directiekamer mocht dan een aftands zooitje zijn, het gebouw op zich is prachtig. De school heeft allure, is gebouwd in de Amsterdamse stijl, met stenen gangen, granieten vloeren, betegelde muren en overal kleine raampjes, enkele met glas in lood. Buiten op het speelplein kan je op sommige hoeken het lage pannendak bijna aanraken.

  Bovendien levert het bergen leerlingen op. Ouders in de wijde omtrek, die kapitalen hebben betaald om in een jaren-dertig-huis te wonen, vallen als een blok voor dit gebouw. Over de inhoud en organisatie van het onderwijs wordt bij aanmelding zelden een vraag gesteld.

  Tijdens de vergadering werd zijn stemming er steeds beter op. In tegenstelling tot Bruinsma bood hij alle ruimte voor het vertellen van vakantieverhalen. Uit de ogen van de leerkrachten straalde nieuwe energie. Even had hij het gevoel samen met het team op reis te zijn. Zijn team. Christina’s kunstreis naar Florence concurreerde met Johans fietstocht langs de vuurtorens van Bretagne. Natuurlijk werd er ook ingehaakt op zijn nieuwe positie.

  ‘Robbert, zit je hier nu anders dan anderhalve maand geleden?’ Annemiek lachte erbij, maar keek tegelijkertijd de kring rond. Het voelde als een aanval. Direct eroverheen, laat je niet piepelen, schoot door hem heen.

  ‘Ik zit prima, Annemiek, en nu wil ik graag direct nog een mok koffie van je.’ 

Even bleef het stil, op de gezichten een lichte verbazing. Iedereen schonk hier altijd zijn eigen koffie in, zelfs Bruinsma.

  ‘Natuurlijk, meneer de directeur, ook nog een koekje erbij?’

Kort na de middag sluit hij het computerprogramma met leerlingoverzichten af en loopt naar de klas van Annemiek. De tafeltjes staan keurig in groepjes van vier, de naambordjes in vrolijke kleuren erbovenop.

  ‘Groep 3 is klaar voor de eerste schooldag,’ meldt Annemiek geheel overbodig. ‘En nu ik je toch zie en we die nieuwe computers hebben gekregen, lijkt het me reuze handig als we gebruik kunnen gaan maken van een schoolnetwerk.’

Een schoolnetwerk! Hij weet dat het een wens van haar is. Eind vorig cursusjaar is ze er al met hem over begonnen. Hij heeft het toen makkelijk kunnen afwimpelen. En nu? Nu moet hij een beslissing nemen.

  ‘Enig idee hoeveel dat kost?’ vraagt hij voorzichtig.

Het snelle antwoord: ’Ik niet, maar daar ben jij toch voor,’ brengt hem in verwarring. 

Om zijn gedachtenkluwen de baas te blijven knijpt hij hard in de sleutelbos in zijn broekzak. Hiervoor is hij niet naar haar klas gelopen.

  ‘Ik zal het bij het bestuur aankaarten, je hoort van mij.’ In zijn stem klinkt meer aarzeling dan hij zou willen.

  ‘Volgende week op de vergadering?’ Annemiek gaat achter haar bureautje zitten.

  ‘Misschien,’ antwoordt hij en loopt haar klas uit. 

Loser

Als Robbert haar klas uitloopt kijkt Annemiek hem na. Zijn schouders hangen iets omlaag en ondanks zijn snelle sneakers beweegt hij zich als een atleet die kort na de start van de marathon voelt dat hij de finish waarschijnlijk niet zal halen. Pas als de deur dicht is, merkt ze hoe gespannen haar lippen op elkaar staan.

  ‘Het is niks en het wordt ook niks,’ fluistert ze, alsof hij haar nog kan horen.

  Ze kent dit team en ze kent Robbert en begrijpt dus heel goed waarom het bestuur hem, met zijn nog van inkt druipende diploma, benoemd heeft als de opvolger van Bruinsma. Hij ligt uitstekend bij de ouders. Begin dertiger, ziet er vlot uit. Heel even is ze gecharmeerd van hem geweest, onder de indruk van zijn gespierde en afgetrainde lichaam, zijn donkere bijna weemoedige ogen en zijn kop met zacht golvend halflang haar. Bovendien kleedt hij zich goed, meestal met een sportieve twist. Maar zodra ze meer van hem te weten kwam en met name hoe hij lesgaf, was de aantrekkingskracht snel over. Door zijn benoeming als directeur is er nu gelukkig een einde aan gekomen, maar tot de zomervakantie heeft hij jarenlang in groep acht gestaan. Hij was daar min of meer geworteld en wist precies wat de meeste ouders van hem verlangden. Groep acht moet leuk zijn en als het even kan: ieder kind naar het vwo.

  Dus zorgde hij ervoor dat zijn leerlingen meededen aan het plaatselijke zaalvoetbaltoernooi en de kerst-sportinstuif. Het hele jaar liep hij culturele evenementen met ze af en tijdens de avondvierdaagse was hij nadrukkelijk aanwezig. Dan het schoolkamp natuurlijk en als uitsmijter was er altijd de eindmusical. Na afloop nam hij, tussen de kinderen en met een zelfverzekerde glimlach, het daverende applaus van de altijd dolenthousiaste ouders in ontvangst. Achter de geluidsinstallatie klapte zijn vrouw het hardst mee.

 Van haar mocht het allemaal. Maar waar ze zich kapot aan ergerde was zijn gebrek aan inzicht. Dat hij niet of nauwelijks rekening hield met de verschillen in aanleg tussen de kinderen in zijn klas. Aan de hand van stapels oude toetsen had hij een trainingsprogramma opgezet, als gold het een Olympische kwalificatie. Vanaf januari deed hij bijna niets anders dan toetstraining.

 Voor sommige kinderen totaal overbodig, voor anderen een kwelling. Alles voor het korte termijn succes. Het gevolg liet zich raden. Meer kinderen dan verwacht stroomden door naar de hogere vormen van het voortgezet onderwijs. Ouders tevreden, Robbert tevreden. De vraag of al die kinderen daar op den duur nu zo gelukkig van werden, is echter nooit gesteld. Behalve door haar dan, één keer na schooltijd in de half verlichte gang voor zijn lokaal. Eerst keek hij haar aan alsof ze hem gevraagd had haar hier en nu op de koude vloer van de gang te nemen, daarna zag ze hem pisnijdig worden.

 ‘Leer jij ze nu maar lezen, ik zorg wel voor een goed eindresultaat,’ had hij haar toegesnauwd. Daarna smeet hij de deur van zijn lokaal dicht en verdween in zijn bunker.

 En die man moet nu leiding gaan geven aan het schoolteam, die loser moet het achterstallig onderhoud gaan wegwerken en duurzame veranderingen tot stand brengen! Niemand echter, behalve zij en Christina, heeft hier tot nu toe ook maar een moment bij stilgestaan.

 ‘Robbert wordt ons nieuwe uithangbord,’ vertelde Bruinsma vol trots tijdens de teamvergadering, waarin hij meedeelde wie zijn opvolger werd.

  Ze kon zich er niets anders bij voorstellen dan zo’n wiebelend verroest ding, vastgeschroefd aan de gevel van een oud winkelpand, dat met elke wind krakend meewaait, maar in feite slechts twee kanten op kan: heen en weer.

Ze geeft haar bureaustoel een harde zet. Niets werkt op deze school, behalve dan die wieltjes van de stoel. Het ding botst tegen het tafeltje. Een houten blokje valt om. Potloden rollen over de grond. Ze weigert om dat meubel een bureautje te noemen. Moet je nou dat armoedige geval op ijzeren pootjes eens zien. Een blad vol deuken en vlekken en twee miezerige laatjes die niet eens op slot kunnen. Alleen dat al schreeuwt om vernieuwing. Maar Bruinsma heeft bijna alles tegengehouden.

  Als ze op haar hurken de potloden probeert op te rapen, schiet ze om haar eigen onhandigheid in de lach. Als je nu niet je hoofd tegen de onderkant van de tafeltjes stoot, wordt het misschien toch nog een zinvol cursusjaar, denkt ze. Als ze overeind komt stoot ze haar knie. Oké, ook goed, geen zinvol, dan maar een verrassend cursusjaar.

Ze had mee kunnen solliciteren, maar heeft het niet gedaan. Niemand op school weet dat zij dezelfde cursus al drie jaar geleden cum laude heeft afgesloten. Ze is nog steeds van mening dat het voor iedereen veel beter was geweest als het bestuur iemand van buitenaf zou hebben benoemd. Iemand met voldoende lef en charisma om het ingedutte zooitje hier wakker te schudden. Ook in dat opzicht is Robbert een enorme miskleun.

  Neem nou vanochtend. Breed zittend aan het hoofd van de tafel, met weer die wat onzekere glimlach, zat hij daar te genieten van zijn nieuwe status. De arrogante manier waarop hij om een tweede mok koffie vroeg: precies het toontje dat hij soms gebruikt als hem iets niet zint en waar zij absoluut niet tegen kan. Was misschien bedoeld als grapje, maar zij houdt niet van dat soort grapjes. Die bewaart hij maar voor thuis. Over thuis gesproken, die vrouw van hem, die Els, hebben ze er nu gratis bij gekregen.

  Ongelooflijk! Zijn benoeming was nog niet eens formeel rond, of zij verscheen al bijna elke dag op school. En wat was ze behulpzaam. Koffie inschenken, kopieerapparaat bedienen, praatje maken met de ouders. En lachen, altijd maar lachen. Gek word je ervan.

  Bij het officiële afscheid van Bruinsma zat ze vooraan. Vet overdressed, in een zwarte, laag uitgesneden lange jurk. Alsof ze naar een galabal ging. De humor was die avond ver te zoeken, maar Christina en zij hadden zeker vijf minuten lang tevergeefs geprobeerd de slappe lach achter hun hand te verbergen. Vanmiddag heeft ze haar ook alweer in een flits zien langskomen. Bloemen in de hand. Zeker het mannetje verwennen, het kan niet op.

Ze sluit haar computer af. Het schoolnetwerk. Ze is echt benieuwd hoe Robbert daarmee omgaat. Voor haar is het een logisch vervolg op iets wat ze totaal niet had verwacht. Vlak voor zijn vertrek kondigde Bruinsma zowaar aan dat iedereen in zijn eigen klas een moderne computer zou krijgen, inclusief digibord en beamer.

  ‘Mijn afscheidscadeau,’ zei hij erbij. De vrek, want later bleek dat er voor hun school nog zoveel geld in de pot zat, dat het bestuur een megabestelling kon plaatsen en daarmee een enorme korting heeft bedongen. Bruinsma had de introductie nog willen uitstellen, maar daarvoor bij het bestuur geen gehoor gevonden.

  ‘We worden nog echt een moderne school,’ had Robbert toen serieus uitgeroepen. Hoe dom kun je zijn? Alle hoop heeft ze nu gevestigd op de vlak voor de zomervakantie benoemde algemeen directeur. Die man blijkt eindverantwoordelijk te zijn voor alle veranderingen en personeelsbeleid op de zes scholen van het bestuur. Kijk, dan heb je het over een manager. Ze heeft hem twee keer gezien. Op de afscheidsavond van Bruinsma en twee dagen voor de zomervakantie. Toen heeft hij zich spontaan aan haar voorgesteld. Wim Breedveld heet hij. Leuke vent om te zien. Brede kop met donkere korte krulletjes, strak gesneden colbertje en spijkerbroek, ogen die ontzag inboezemen en tegelijk warmte uitstralen. Misschien is hij in staat om Robbert op sleeptouw te nemen.

Ze kijkt nog een keer de klas rond. Alles staat perfect zo. Aan haar zal het niet liggen.

Ze loopt naar buiten, het plein op.

  In haar fantasie doet Wim Breedveld galant de schooldeur voor haar open. Ze voelt een glimlach op haar gezicht. De gedachte aan die man geeft haar energie. Bij haar auto gekomen besluit ze om nog niet naar huis te gaan. Ze pakt haar hardloopspullen uit de kofferbak en gaat terug naar school om zich om te kleden.

Bij wijze van warming-up loopt ze in een sukkeldrafje over het schoolplein. Daarna versnelt ze haar pas in de richting van het aangrenzende park.

  ‘Zet hem op, juf,’ hoort ze achter zich. Twee jongens van groep acht zwaaien naar haar. Ze zwaait terug en voert haar tempo op. Wie weet, misschien doet Wim ook wel aan joggen? 

Expertise

Tevreden loopt Robbert zijn kamer in. Kijk, dat snijdt meteen hout. Hij heeft zich voorgenomen zich zo toegankelijk mogelijk op te stellen. Daarom staat hij aan het begin van elke ochtend bij de schooldeur. Praatje maken met de ouders van de kinderen uit groep een, twee en drie en ondertussen de lawaaischoppers uit de hoogste groepen in de gaten houden. Werkt perfect. Zo blijft hij op de hoogte van wat er speelt en is het verschil met Bruinsma, die zich de laatste jaren zelden liet zien, direct duidelijk.

  Als eerste vist hij de brief van het bestuur uit een dikke stapel post. Met lichte trots leest hij: Aan de directeur. Vertrouwelijk. Dit voelt goed. Met een kleine glimlach kijkt hij even naar buiten. Dan legt hij de brief recht voor zich op het bureau en leest verder:

 Geachte heer,

 Gelet op de vele en noodzakelijke veranderingen die binnen uw schoolorganisatie moeten worden gerealiseerd, hebben wij besloten uw formatie een kwalitatieve impuls te geven.

Opeens ongerust slaat hij een paar zinnen over en leest dan verderop:

  …zijn wij voornemens op uw school te benoemen als intern begeleider leerlingenzorg mevrouw Ingeborg Schouten...

Het lezen houdt op. Gefixeerd kijkt hij naar de naam: Ingeborg Schouten, terwijl zijn adem met lichte stoten uit zijn neus komt. Toch niet dé Ingeborg, een oud-klasgenoot van hem op de Pedagogische Academie? Woonde bij hem op het eiland en belangrijker: was ooit zijn vriendin. Zonder enige moeite ziet hij haar voor zich. Blonde krullen, blije grijsblauwe ogen en een prachtige mond. Even koestert hij de flauwe hoop dat het om een andere Ingeborg gaat. Maar het bijgevoegde Curriculum Vitae maakt aan elke twijfel een einde.

  Zonder verder iets te zien kijkt hij zijn kamer rond. Hij moet nu handelen. Dit kan niet, dit wordt een puinhoop. Dit kan hij niet aansturen en dat wil hij ook niet. Afgezien nog van thuis en de onvermijdelijke confrontatie met Els. Niet eens aan denken.

Hij wordt direct doorverbonden.

 ‘Wim, even over die brief die ik net van je kreeg. Die brief over de benoeming van mevrouw Schouten. Ik wil je vragen om die benoeming ongedaan te maken en haar een betrekking op een andere school aan te bieden.’

 ‘Op basis van welke argumentatie zou ik dat doen?’ is de wedervraag.

 ‘Ik ken haar uit mijn opleidingstijd en ik weet zeker dat zij niet in mijn team past.’ 

Een sterker argument kan hij niet verzinnen.

 Het is even stil, dan zegt Wim: ‘Geen sprake van, het bestuur heeft je niet benoemd om problemen te vermijden, maar om ze op te lossen. Jij en je team zullen aan de bak moeten, jongen. Mijn indruk is dat deze nieuwe collega daar uitstekend bij van pas komt. Bovendien heeft ze expliciet naar jouw school gevraagd. Heb je trouwens gelezen dat ze overmorgen kennis komt maken?’

  Als Wim de verbinding verbreekt, dooft het licht op de mobiel van Robbert langzaam uit.

Twee dagen later, vlak voor halftwaalf, kijkt hij voor de derde keer in zijn agenda, staat op en loopt naar het raam. Onderweg trapt hij een stukje vloerbedekking dat omhoogsteekt naar beneden. Daar loopt ze, beneden op het schoolplein. Gevangen door haar verschijning blijft hij even roerloos staan. Dan haast hij zich terug naar zijn bureau, pakt zijn colbertje dat als een zak over zijn bureaustoel hangt en trekt het vlug aan. Als er op de deur geklopt wordt, haalt hij diep adem.

 ‘Kijk eens aan, hallo Ingeborg, leuk dat je er bent, neem plaats.’ Met een breed gebaar wijst hij naar het zitje, waar de bloemen van Els nog staan.

 Even ziet hij een glimlach en de glans van haar ogen. De glans is behouden, flitst door zijn hoofd. Ze gaat zitten, slaat haar benen over elkaar en trekt haar rok naar beneden. Die benen, die prachtig bruine benen. Een vertrouwd gevoel kruipt via zijn buik naar boven, maar verdwijnt zodra ze zegt: ‘Zo, dat is een tijd geleden.’

 ‘Nou en of,’ antwoordt hij zo luchtig mogelijk, ‘ruim tien jaar.’

Tien jaar en vijf dagen heeft hij gisteravond uitgerekend.

 ‘Wil je koffie?’

Ze knikt bevestigend.

 ‘Fijn dat je deel wilt uitmaken van mijn team.’

Onbedoeld legt hij de nadruk op het woordje mijn. Hij kijkt haar vluchtig aan en ziet haar mondhoeken even naar omlaag trekken. Die licht minachtende glimlach, die hij zich zo goed herinnert van vroeger, als hij weer eens onhandig uit de hoek kwam. Of die keer dat zijn brommer hen midden in de duinen in de steek liet en het ding niet meer aan de praat te krijgen was. Ze moesten naar huis lopen. Initiatief houden nu. Een vraag stellen.

 ‘Waarom heb je onze school uitgekozen om als interne begeleider te gaan werken?’

 ‘Dat spreekt voor zich.’ Haar antwoord komt snel, is duidelijk voorbereid. ‘Op mijn vorige school moesten leerkrachten weg. Daardoor kreeg ik daar minder uren. Aangezien ik er nog altijd alleen voor sta, hecht ik eraan minstens 32 uur in de week te werken. Samen met jouw school kom ik gemakkelijk aan dat aantal.’

Hij wil iets zeggen, iets bevestigends, maar ze gaat zonder op hem te letten door.

‘Bovendien ben ik getroffen door de missie van je school: Ontwikkelen is je ideaal waarmaken. Want idealen, Robbert, daar draait het toch om in het leven?’

Zijn maag krimpt ineen. De oude wond wordt met chirurgische precisie geopend.

‘Idealen houden ons hier op de been,’ zegt hij met een droge mond.

Zijn woorden klinken meer als een niet te vermijden noodlot, dan als een frisse bron van inspiratie.

‘En dus wil ik daar graag aan meewerken,’ gaat ze opnieuw, zonder enige aarzeling, verder. ‘Kun je mij de benodigde documentatie geven? Dan kan ik volgende week direct aan de slag.’

Hij hoort vanzelfsprekendheid in haar stem. Ze stelt geen vragen, maar geeft bijna opdrachten. Het irriteert hem. Ze buit nu al haar positie uit. Weet dat ze door het bestuur is benoemd, weet dat hij daar niets meer aan kan veranderen. Hij zit klem. 

Als hij in zijn computer de documenten opzoekt, heeft hij moeite om het pijltje van de muis stil te laten staan. Zijn maag speelt weer op en zijn adem versnelt. Pas als ze vertrokken is en hij de deur stevig achter haar heeft dichtgedaan, wordt het rustiger om hem heen.

Een van zijn favoriete uitspraken is: niets aan doen, fact of life. Het klinkt dynamisch en is reuze praktisch. Voorkomt dat je ergens ingezogen wordt, waar je niet bij betrokken wilt zijn. Maar verdomme, zijn fact of life is nu dat Ingeborg op zijn school komt werken. Had hij het net zo geweldig voor elkaar of daar dendert het verleden zijn leven binnen. Dit team kan hij managen. Zelfs Annemiek. Maar als Ingeborg erbij komt en die twee elkaar gaan vinden, wordt het een andere zaak. Ingeborg heeft overzicht, denkt strategisch. Die twee zijn zeker in staat om onrust te zaaien, veranderingen voor te stellen en andere teamleden voor hun plannetjes te enthousiasmeren. Hoe houdt hij controle?

En los daarvan, wat moet hij thuis met Els? Els en Ingeborg waren vroeger water en vuur. Daarbij komt dat het nog steeds stralend charmante uiterlijk van Ingeborg het vuur bij Els echt niet zal doven. Ongelooflijke samenloop van omstandigheden. 

En dan nog wat. Niets maar dan ook niets waar Ingeborg vroeger bang voor is geweest, is uitgekomen. Ze heeft nog steeds dezelfde inspirerende aanwezigheid, haar ogen zijn nog even mooi als toen, haar figuur trouwens ook, en ze straalt een zekerheid uit die diep van binnen komt.

  Gebruik de talenten van je collega’s, hoort hij een van zijn docenten van de opleiding zeggen, managen is niet zelf doen, maar de mogelijkheden van je team maximaal benutten. Prietpraat, waar die hoogopgeleide jongens zo goed in zijn. Hij kan daar niets mee en bij Els hoeft hij daar niet mee aan te komen. Voorlopig ziet hij maar één oplossing: niets zeggen, nog even stilhouden, nadenken. Misschien komt er nog een kink in de kabel. 

Eiland 1