ANTOINE DE SAINT-EXUPéRY

LEVEN EN WERK

AD HAANS

Bureau Pragmatekst

Tilburg

© Ad Haans 2016.

ISBN 978-90-823631-6-6

ANTOINE DE SAINT-EXUPéRY

- het levensverhaal verteld en de werken naverteld -

AD HAANS

Motto’s:

Seul l’Esprit, s’il souffle sur la glaise, peut créer l’Homme.
(Alleen de Geest kan de Mens scheppen, als hij ademt over het leem.)

Antoine de Saint-Exupéry: Terre des Hommes

Chaque jour j’ apprenais quelque chose sur la planète…
(Elke dag leerde ik iets op de planeet…)

Antoine de Saint-Exupéry: Le petit prince

Car j’ai découvert une grande verité.
(Want ik heb een grote waarheid ontdekt.)

Antoine de Saint-Exupéry: Citadelle

INHOUD:

Tijdlijn

1. Een fabelachtige vondst
(23 juni 2004 - 31 juli 1944)

2. De dood van Saint-Ex
(22 dec. 2006 - 31 juli 1944)

3. De laatste dag
(31 juli 1944)

4. Een vurige wens in vervulling
(1979 - maart 1943)

5. De woestijnvorst spreekt
(1958 - 1936)

6. De kleine prins
(april 1943 - 30 december 1935)

7. De oorlogsvlieger
(april 1943 - september 1939)

8. Tussen mensen en sterren
(augustus 1939 - februari 1938)

9. Een turbulent decennium
(juni 1939 - oktober 1929)

10. De nachtvlieger
(oktober 1931 - oktober 1929)

11. Eindelijk piloot van beroep
(september 1929 - oktober 1926)

12. De jeugd van Saint-Ex
(oktober 1926 - 29 juni 1900)

DE WERKEN VAN ANTOINE DE ST.-EXUPéRY

GERAADPLEEGDE WERKEN

TIJDLIJN:

1896

Huwelijk Jean de Saint Exupéry en Marie Boyer de Fonscolombe

1900

29 juni: geboorte Antoine

1904

Maart: Vader gestorven

1907

Grootvader moederskant gestorven

1909

oktober: Antoine en broertje Francois naar Jezuïetencollege in Le Mans

1912

Eerste vlucht Antoine samen met piloot Wrobeski-Salvez

1914

augustus: Eerste Wereldoorlog breekt uit; beide broertjes naar Jezuïetencollege in Villefranche-sur-Saone

1915

januari: broertjes Antoine en Francois terug naar Le Mans

oktober: Antoine en Francois naar Villa St. Jean bij Fribourg in Zwitserland, een internaat van de Marianisten

1917

voorjaar en zomer: Francois wordt ziek en sterft

september: Antoine haalt zijn baccalaureaat

oktober: Antoine internaatsleerling Lycée Saint-Louis in Parijs in de voorbereidingsklas voor de Ecole Navale, de zeevaartschool

1919

juni: gezakt voor het examen van de Ecole Navale

oktober: aangemeld voor de Ecole des Beaux-Arts in het vak architectuur

1921

april: Antoine dienstplichtig

december: hij haalt zijn civiel vliegbrevet; hij woont daarna als aankomend vliegofficier in Casablanca

1922

Antoine’s geliefde Louise de Vilmorin met haar bottuberculose na vele maanden weer op de been

1923

voorjaar: crash op Le Bourget

juni: Antoine ontslagen uit militaire dienst

oktober: zus Gabrielle trouwt met adellijke Pierre d’Agay

1924

Eerste pogingen tot het schrijven van een roman; kantoorbaan bij een tegelhandel

1925

Baan bij een vrachtwagenfabrikant;

Eerste contacten met het literaire milieu rond uitgever Gallimard en de Amerikaanse boekhandelaarster Sylvia Beach

1926

april: eerste publicatie: ‘L’aviateur’ in het tijdschrift Le Navire d’Argent

herfst: Saint-Ex meldt zich in Toulouse bij de Aéropostale december: Consuelo trouwt in Nice met Enrique Gómez Carrillo

1927

oktober: chef van Cap Juby geworden

1928

juni: Reddingsactie voor collega’s Reine en Serre, die op weg naar Dakar vermist werden

december: terug naar Frankrijk voor verlof en verdere opleiding voor navigatie in Brest

1929

Voorjaar: ‘Courrier Sud’ verschijnt

eind september: ingescheept voor nieuwe baan in Argentinië

12 oktober: Aankomst in Buenos Aires

1930

12 mei: Mermoz steekt zuidelijke oceaan over vanuit St. Louis de Senegal naar Natal in Brazilië

13 juni: Guillaumet verongelukt boven de Andes

september: eerste ontmoeting met de jonge weduwe Consuelo Gómez Carrillo;

jaarwisseling: Moeder van Antoine komt in Argentinië aan om kennis te maken met Consuelo, maar die is dan net met een schip op weg naar Frankrijk

1931

februari: Antoine en zijn moeder per schip naar Europa gekomen voor langdurig verlof;

maart: Consuelo ontmoet in slot Agay Antoine’s familieleden

31 maart: Yvonne de Lestrange en André Gide ontmoeten Consuelo

12 april: huwelijk Antoine - Consuelo op slot Agay

voorjaar: faillissement Aéropostale in Argentinië; Antoine verliest zijn baan; nieuwe baan bij lijn Toulouse-Dakar

oktober: verschijning ‘Vol de nuit’

4 december: Saint-Ex hoort op Cap Juby dat ‘Vol de nuit’ de Prix Femina heeft gewonnen; hals over kop naar Parijs

1932

Duitse en Engelse vertalingen van ‘Vol de nuit’

Antoine testpiloot van watervliegtuigen op de lijn Marseille - Algerije’ ook weer gewoon piloot op de lijn Casablanca Dakar

1933

-’Vol de nuit’ verfilmd door Metro Goldwyn Mayer

-Moeder van Antoine moet St.-Maurice-de-Rémens aan de stad Lyon verkopen

- fusie van vijf grote vliegmaatschappijen in Frankrijk

- 21 december: crash bij St. Raphaël met watervliegtuig

1934

augustus: verhuizing Antoine/Consuelo naar veel kleinere flat in Parijs;

1935

-meer en meer journalistiek werk naast de publiciteitsbaan bij Air France, o.a. in april met nachttrein naar Moskou herfst: plannen voor wedstrijdvlucht Parijs - Saigon

29/30 september: crash in de woestijn van Lybië

1936

4 januari: bericht van de redding van Saint-Ex en Prevot

20 januari: Saint-Ex komt met de boot in Marseille aan.

augustus: reportages uit Catalonië door Saint-Ex

1937

april: reportages vanuit Madrid

zomer: met Nelly de Vogüé in eigen vliegtuig naar Duitsland

herfst: plannen voor wedstrijdvlucht New York - Vuurland

1938

januari: per schip naar New York, samen met Prevot; Saint-Ex verrukt over New York

14 februari: start van de wedstrijdvlucht; crash bij de start in Guatemala; Consuelo komt vanuit El Salvador helpen met de communicatie; plannen voor ‘Terre des Hommes’

april: samen met Consuelo naar Parijs terug; echtscheidingsplannen

juli: alleen terug naar Verenigde Staten; contacten met vertaler

begin oktober: reportages uit Duitsland

herfst: eerste versie ‘Terre des Hommes’ bij Gallimard; veel wijzigingen naar vertaler in New York

1939

februari: ‘Terre des Hommes’ verschijnt met hoofdstuk minder dan Engelse versie

voorjaar: nieuwe reis naar Duitsland

juni: ‘Wind, sand and stars’ verschijnt.

4 september: gemobiliseerd in Toulouse in de rang van kapitein

herfst: grote romanprijs van de Académie Francaise voor ‘Terre des Hommes’

26 november: toegevoegd aan de verkenningsgroep II/33 met het toestel Potez 63

1940

februari: nieuw toestel: Bloch 274

29 maart: eerste oorlogsvlucht vanuit Orconte

31 maart: verkenningsvlucht Keulen, Düsseldorf, Duisburg

1 april: missie naar Keulen

23 mei: missie naar Arras

9 juni:laatste oorlogsmissie

23 juni: naar Oran in Algerije

4 juli: verwoesting van de Franse vloot in Mers el-Kebir

31 juli: gedemobiliseerd; plannen om naar Amerika te gaan augustus: per schip naar Marseille; laatste bezoek aan zijn moeder

november: naar Lissabon

kerstmis: het schip ‘Siboney’ verlaat de haven van Lissabon 31 december : Aankomst in New York

1941

voorjaar: naar Hollywood voor afspraken over een film; werken aan ‘Pilote de guerre’

7 december: Pearl Harbor

december: Consuelo komt naar New York

1942

februari: ‘Flight to Arras’ verschijnt

voorjaar: naar Montreal voor een lezing over ‘Flight to ..’

zomer: verhuizing naar Westport, Connecticut

september: verhuizing naar ‘Bevin House’ op Long Island; schrijven aan ‘Le petit prince’

herfst: ‘Pilote de guerre’ verschijnt; Antoine en Consuelo verhuizen naar Beekman Place in New York

november: geallieerde troepen landen in Noord-Afrika

1943

6 april; ‘Le petit prince’ verschijnt in New York, eerst in het

Frans, daarna in het Engels

17 april: Saint-Ex met 50.000 manschappen op enorme vloot naar Noord-Afrika

4 mei: aankomst in Algiers

5 mei: opnieuw verenigd met verkenningsgroep II/33

30 mei: De Gaulle komt in Algiers aan.

4 juni: naar Oujda in Marokko

25 juni bevorderd tot commandant

2 juli: naar la Marsa, Tunesië

1 augustus: schade opgelopen bij landing; vliegverbod

12 augustus: terug naar Algiers als werkloos reservist; werken aan ‘Citadelle’

1944

29 april: opnieuw aangenomen bij verkenningsgroep II/33 in Sardinië

16 mei: in gezelschap van John Phillips aangekomen in Sardinië

6 juni: invasie in Normandië in de maand juni: diverse missies met de P-38

31 juli: laatste missie; niet teruggekeerd

1945

Consuelo officieel weduwe

1948

‘Citadelle’ verschijnt in ongecorrigeerde vorm; later in 1958 wel gecorrigeerd uitgegeven

1979

12 mei: Consuelo sterft

1998

7 september: visser uit Marseille vindt de zilveren armband van Saint-Ex in zijn net

2004

23 juni: Officiële overhandiging van vondsten (armband en vliegtuigresten) aan het Musée de l’ Air et de l’Espace

2006

Horst Rippert, de Duitse oorlogsvlieger die Saint-Ex heeft neergeschoten, schrijft zijn verklaring aan onderzoeker Von Gartzen

1. EEN FABELACHTIGE VONDST

(periode: 23 juni 2004 - 31 juli 1944)

Meer dan een halve eeuw vragen de miljoenen en miljoenen lezers van ‘Terre des Hommes’, ‘Pilote de guerre’ en ‘Le petit Prince’ zich af wat er gebeurd is met de op 31 juli 1944 niet meer op zijn vliegbasis teruggekeerde oorlogsvlieger Antoine de Saint-Exupéry. Biografen beschrijven wat ze weten en stellen zich meer dan vijf decennia knellende vragen. Dan vindt in 1998 een visser uit Marseille, Jean-Claude Bianco, westelijk van het île de Riou iets glinsterends in zijn net, dat na het wegkrabben van de aangroeisels een zilveren armband blijkt te zijn die de volgende inscriptie laat zien: ANTOINE DE SAINT-EXUPERY (CONSUELO) - c/o REYNAL AND HITCHCOCK INC. - 386 4TH AVE. N.Y.C. U.S.A. Het kan niet missen: dit is de armband van de beroemde schrijver-vlieger die getrouwd was met Consuelo en wiens boeken mede uitgegeven werden door de Amerikaanse uitgever Reynal and Hitchcock, Inc. in New York.

Visser Bianco veronderstelt aanvankelijk bij het zichtbaar worden van de naam ‘Antoine’ dat het een armband van een plaatselijke visser is, maar als daarna de hele naam plus die van Consuelo tevoorschijn komt, weet hij dat hij een hoofdprijs in handen heeft. Hij kent de beroemde schrijver. Hij vraagt zijn maat Habib onmiddellijk of er nog meer in het net zat, maar die antwoordt, dat hij zoals gewoonlijk het overige weer terug in zee heeft gegooid. Bianco meldt bij thuiskomst zijn vondst aan zijn vrouw Michèle. Zij vindt in een eerste opwelling dat het sieraad aan de kleinzoon moet worden gegeven als herinnering aan grootvader, maar dan adviseert ze haar man toch om Pierre Becker te raadplegen. Hij is een vriend van Bianco en directeur van een bedrijf dat onderwaterklussen uitvoert. Becker blijkt echter in het buitenland te zijn en dan wendt Bianco zich telefonisch tot Henri-Germain Delauze, directeur van de duikonderneming Comex (COmpagnie Maritime d’ EXpertises), een bedrijf dat duikers in dienst heeft die wel tot dertig meter diepte gaan. Delauze valt volkomen stil, als hij hoort welke inscriptie er op het gevonden sieraad staat.

Het is de heren natuurlijk meteen duidelijk dat het wrak van de Lightning van Antoine niet ver kan zijn. Het moet zich ergens tussen Riou en Cassis bevinden. Delauze wil onmiddellijk op onderzoek uit. Hij ziet zich al samen met Bianco bij president Chirac aan de champagne zitten, hij met stukken van het wrak en Bianco met de armband. De volgende dag stellen ze samen een contract op waarin ze verklaren dat ze de rechten van de familie Saint-Exupéry zullen respecteren en dat ze heel transparant samen zullen werken bij de speurtocht naar het wrak. Delauze zal de contacten met de familie én met de sponsoren voor zijn rekening nemen. Om de zoektocht naar het wrak niet te frustreren, zullen ze voor de media de vondst van de armband geheim houden. Delauze zal hem bewaren.

Frédéric Giraud d’ Agay, achterneef van de schrijver, vertegenwoordigt op dat moment de familie. Hij is de kleinzoon van Antoine’s zus Gabriëlle, die op 4 augustus 1986 is gestorven. Delauze heeft behalve de familie ook de hoogste maritieme autoriteit van de vondst van de armband op de hoogte gesteld, en ook van het contract met Bianco, om het toekomstige reilen en zeilen van zijn schip, de Minibex, bij voorbaat te rechtvaardigen. Als hij dat had nagelaten, had hij niet samen met Bianco de titel ‘ontdekker’ verdiend en hadden ze hun kans op een beloning voor deze en eventuele verdere ontdekkingen verspeeld. Er worden de volgende dag, 9 september 1998, hoopgevende sporen gevonden van het verloren vliegtuig maar nog geen echte bewijsstukken.

Op 16 september is Pierre Becker terug uit het buitenland. Hij meldt zich per telefoon. Drie dagen later heeft hij een ontmoeting met Bianco en Delauze. Ze zijn vol goede hoop en geneigd te denken dat de klus met een paar dagen bekeken zal zijn, maar ze bespreken tevens dat het tot nu toe onderzochte gebied vol met kleine wrakstukken ligt, ook van andere vliegtuigen en ook van andere Lightnings, twee zelfs. De zeebodem daar is een echt onderwaterkerkhof, daar zijn ze het roerend over eens. In de maanden die volgen wisselen de vlagen van hoop en teleurstelling elkaar dan ook regelmatig af. Ze besluiten herhaaldelijk om hun onderzoek op meer verwijderde plaatsen voort te zetten. Als dan plotseling op 26 oktober het gerucht in de publiciteit komt, dat de armband van Saint-Ex gevonden zou zijn, reageert de familie van de schrijver met adellijke koelte. Ze eist de armband op en zegt dat het eerste en enige bewijs dat oom Antoine dicht bij de Provençaalse kust in zee gestort is, in de hele familie veel emoties oproept. Ze neemt het de vinders kwalijk dat de familie niet eerder op de hoogte is gebracht. Emoties lopen op. Zozeer, dat drie dagen later in de krant Nice-Matin de oproep wordt gedaan “om Saint-Exupery met rust te laten”. De armband wordt overgedragen aan het Ministerie van Defensie voor nader onderzoek. De familie betwijfelt de echtheid.

In november 1999 worden in de Verenigde Staten foto’s gevonden, waarop Antoine de Saint-Exupery te zien is met een zilveren armband om de linker pols, een soortgelijke. De zoektocht naar de wrakstukken wordt vervolgd en onderzoek in de archieven van Lockheed levert het serienummer op van het toestel waarin Saint-Ex op 31 juli 1944 vloog, evenals het nummer van het radiotoestel daarin. Er worden tenslotte onderwaterrobots ingezet bij de zoektocht naar de talrijke wrakstukken op de zeebodem en ten langen leste worden op 20 april 2000 de resten van het toestel van Saint-Ex gevonden. Er is geen twijfel meer mogelijk: ten zuidwesten van Riou, op een diepte van tussen de 45 en 87 meter vindt men resten van een Lightning P-38, type F-5B met het serienummer van het toestel van Saint-Ex: de vier cijfers 2734, gevolgd door een hoofdletter L, dus 2734 L. De zoektocht is ten einde. In het Musée de l’Air et de l’Espace op Le Bourget wordt op 23 juni 2004 een feestelijke persconferentie gehouden bij gelegenheid van de officiële overhandiging van de vondsten aan het museum. Het mysterie van de verdwijning van Saint-Ex is bijna opgelost.

2. DE DOOD VAN SAINT-EX

(periode: 22 december 2006 - 31 juli 1944)

Bijna opgelost inderdaad, want heeft een Duitse oorlogsvlieger een fatale aanval op Saint-Exupéry uitgevoerd, of is er toch misschien een andere oorzaak aanwijsbaar voor het neerstorten van zijn toestel? Wat is er precies gebeurd met de beroemde en geliefde schrijver? Men gaat naarstig zoeken in de archieven van de Luftwaffe en honderd dertig Duitse veteranen worden ondervraagd. Daarbij duikt de naam van Horst Rippert herhaaldelijk op.