De toekomst is groen en vreedzaam. En dieren hebben een stem. Hoe dat kan?
Op de website van Vogelkinderen leggen deskundigen uit waarom dit de toekomst is die ze verwachten.

Tip: lees ook de reisgids achter in dit boek!

WWW.VOGELKINDEREN.NL

ebook   ISBN 978 90 824 1892 7

ebook   ISBN 978 90 824 1891 0

NUR 284,285

© 2019 Mark Boode

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Ontheffing: Onderwijsinstellingen zonder winstoogmerk zijn vrij om korte, niet aaneengesloten delen uit dit boek te vermenigvuldigen voor intern gebruik tijdens lesgebonden activiteiten.

Ontwerp cover: Caren Limpens

Vormgeving binnenwerk: Geert Gratama

Plattegrond Amalur: Annemoon van Steen

Foto Mark Boode: Allart Blaauboer

Redactie: Dominique Riaskoff, Marije van der Schaaf

Productie: ePublicist, Amersfoort

Uitgeverij: Mark Boode Publicaties i.s.m. De Vrije Uitgevers

www.vogelkinderen.nl

www.markboode.nl

INHOUD

| WAT ER IN DE TOEKOMST GEBEURDE
1 | WAT ZIJ NIET MAG WETEN
2 | ALS PAPA HIER ZOU ZIJN
3 | SPEELTJES
4 | ZEG NOOIT ALTIJD OF NOOIT
5 | WIJ ZIJN HET
6 | KUIFMANS
7 | VERRADERS
8 | ALLES MOET ANDERS
9 | WOLKENTAK
10 | SNIPPERS
11 | NOOIT MEER TERUG
12 | PIJN IS WAT IK VERDIEN
13 | EEN VERTICALE VLAKTE
14 | DE HEILIGE BRONNEN
15 | MOORDENAAR
16 | MOEDIG OF ROEKELOOS
17 | IK LAAT JE NOOIT MEER LOS
| THE ONLY PLANET, REISGIDS AMALUR
| INSPIRATIEBRONNEN

Woorden zijn er om de gedachte te grijpen.

Heb je de gedachte begrepen,

dan kun je de woorden vergeten.

Wijs me iemand die de woorden is vergeten,

dan kan ik met hem van gedachten wisselen.

Zhuang Zi

WAT ER IN DE TOEKOMST GEBEURDE…

Het verhaal dat je gaat lezen is gebeurd in de toekomst. Dat vind je misschien gek: dat iets wat pas over heel veel jaren gaat gebeuren, tegelijk al voorbij kan zijn. Maar zoals jij nu in je bed of op een bank of traptrede dit boek leest, lopen er ook mensen hun hond uit te laten en liggen in een ander land mensen te slapen. Zo is het ook met tijd. De dingen die nu gebeuren, gebeuren op een bepaalde manier tegelijk met de dingen die geschiedenis zijn en met de dingen die nog moeten komen. Daarom zijn de dingen die nog moeten komen tegelijkertijd ook alweer voorbij.

Je moet niet schrikken als ik zeg dat het land waarin je nu leeft in de toekomst niet meer bestaat, in ieder geval niet op de manier waarop je het nu kent. Zo gaat dat met goede dingen. Met slechte dingen ook overigens. Met alles eigenlijk. Alles wat er nu is, was gisteren een beetje anders, en is morgen weer een beetje anders. Veel mensen willen dat niet geloven. Zij willen geloven dat wat zij nu hebben, altijd zo zal blijven, of moet blijven. Zij hebben ongelijk: niet zo heel lang geleden waren zij baby’s en droegen ze luiers. De spiegeling van een rivier is elke seconde anders.

Het Griekse Rijk, het Romeinse Rijk, de beschavingen van de Maya’s en de Inca’s en de Azteken – die allemaal oppermachtig en onoverwinnelijk leken – bestaan niet meer. Zo zal het ook gaan met Europa en Amerika en China, met de hele wereld zoals je die nu kent. Dat klinkt aan het begin van een verhaal misschien ingewikkeld en griezelig, maar het enige wat je moet onthouden is dat de dingen nooit blijven wat ze zijn en dat je dus nooit kunt zeggen dat iets zus of zo is. Want op het moment dat je het zegt, is het alweer anders.

Het verhaal dat je gaat lezen is gebeurd toen het land waarin je nu woont al lang niet meer bestond. De rijke landen van nu kapten zoveel bomen voor hun vee en gewassen, en ze verstookten zoveel brandstof voor hun auto’s en fabrieken, dat de aarde elke dag warmer werd. Al het ijs op de wereld smolt. De zeeën stroomden over. Arme landen werden woestijnen of verdwenen onder water. Natuurlijk vluchtten de arme mensen naar de rijke landen en uiteindelijk had iedereen ruzie met iedereen. Maar er gebeurde nog iets. Wetenschappers uit rijke landen ontdekten dat zij het leven aan konden passen. Een beetje expres en een beetje per ongeluk maakten zij mensen die konden vliegen: vogelkinderen.

De vogelkinderen waren sterker en slimmer én liever dan de mensen die hen gemaakt hadden en toen ze zagen wat een enorme puinhoop de wereld was, besloten ze al snel dat alles anders moest. Dat is het beste wat de wereld toen kon overkomen. Al dachten de mensen daar heel anders over.

Vogelkinderen konden praten met dieren en planten. Ze deelden de hele wereld eerlijk met alles wat op die wereld leefde. Jonge bomen veranderden de woestijnen weer in prachtige bossen. De volle zeeën trokken hun golven terug en maakten weer ruimte voor witte stranden. En de oudmensen mochten nergens meer over meepraten. Dat is waar dit ongelooflijke verhaal begon, begint, en ooit zal beginnen.

Het verschil in geest tussen mensen en dieren,

is er een van graad, niet van aard.

Charles Darwin

1

WAT ZIJ NIET MAG WETEN

• DAYO •

Weet je hoe ontzettend irritant het is als iedereen om je heen het naar z’n zin heeft?

Of doet alsof. Of zegt dat. Of vindt dat het moet.

Zelfs mijn beste vrienden. Van wie ik weet dat ze een hekel hebben aan school en dat ze thuis ruziemaken en verliefd zijn op vogelmeisjes die – als het er echt op aankomt – helemaal niets van ons moeten hebben. En toch moet ik de hele tijd…

Nee.

Ik moet niks. Maar het gebeurt. Zelfs al wil ik het niet.

Zelfs al wil ik het niet, toch denk ik de hele tijd aan…

Stop.

Maar hoe meer ik niet aan haar probeer te denken, hoe meer ik aan haar denk.

Ik slinger een steen laag over het water. Hij stuitert zes keer. Eigenlijk mag dat niet. In het voorjaar zwemmen er grote scholen jonge aal voor de kust en alles wat ze kan afschrikken om de rivier op te zwemmen is verboden. Maar één steen kan geen kwaad. Denk ik. Een steentjuh eigenlijk. Eén steentje tegelijk.

Ik zoek ze zorgvuldig uit. Plat, dun en niet te scherp.

Hoe preciezer ik gooi, hoe minder ik aan haar denk. En ook weer niet. Want ik gooi die stenen om haar. Om niet aan haar te hoeven denken.

Stop.

Ik ben Dayo. Of had ik dat al gedacht? Niet dat het ertoe doet.

Wie ik ben. Wat ik doe. Wat ik vind. Ik ben een gewone jongen. Wat betekent dat ik geen vleugels heb. Ik ben gewoon, zoals jullie. En gek genoeg hebben jullie de vogelkinderen gemaakt, ook al weet je dat nu nog niet. Aqila…

Stop!

Zie je wel, het is gewoon niet mogelijk om niet aan iets of iemand te denken. Want elke keer als je denkt dat je er niet aan moet denken…

Iedereen weet het. Van mij en Aqila. Eigenlijk is het onmogelijk om zoiets verborgen te houden. Want alle levende wezens zijn te lezen. Als je jezelf tenminste even uit kunt zetten. Wat ik niet heel goed kan. Omdat het altijd druk druk druk en vol vol vol is in mijn hoofd. Maar als je alles wat je denkt en voelt en vindt heel even opzij kunt zetten om de ander te zien zoals hij of zij is, dan kan het.

We leren het op school. Elke ochtend beginnen we met een halfuur stilte en ontspanning. Dan vouwen we onze armen en benen naar plekken waar normaal helemaal geen benen of armen horen te zitten en er staat muziek op om aan te geven in welk ritme we moeten ademen.

Langzaam in.

Langzaam uit.

Al is het vrij lastig om rustig te ademen als je je voeten naast je oren hebt gevouwen.

Na een kwartier doen we ook onze ogen dicht. Dat is fijn, want Aqila zit links voor me en het is onmogelijk om niets te denken als ik elke seconde probeer om niet naar haar te kijken. En het is nog onmogelijker om niets te voelen als haar lange bruine haren op en neer golven en ik diep erin wil duiken om ze te ruiken en te voelen en... Wat ik dus aan niemand vertel omdat ik het hele rare gedachten vind.

Maar als het lukt om heel even niets te denken, niets te voelen en niets te vinden en ik kijk een ander aan (niet met mijn ogen, maar met mijn borst en mijn buik en alles waar ik verder gevoel in heb), dan wéét ik gewoon – ergens heel diep vanbinnen – hoe de ander zich voelt. En vogelmeisjes en vogeljongens kunnen dat nog veel beter dan gewone mensen. Daarom werk ik hard.

Heel hard.

Ik wil net zo goed zijn als Aqila.

Stop.

Aqila is een vogelmeisje.

En een vogelmeisje wordt niet gek op een gewone jongen.

Nooit niet.

Om te veel om op te noemen zoveel redenen.

Zelfs al weet je – diep vanbinnen – dat ze wel gek op je is.

Daarom kan ik maar beter niet aan haar denken.

Gisteren heb ik mezelf verboden om aan haar te denken.

Maar wat moet je als je het dan toch doet?

Wat moet je doen als wat je doet verboden is? Gewoon omdat je het niet kunt laten?

Dieren kun je ook lezen. Eigenlijk zijn dieren makkelijker. Omdat ze meestal maar één gevoel tegelijk hebben. Een schaap voelt gewoon alleen of honger of blij. Een mens voelt niet alleen: alleen. Die voelt ook boos en ik schaam me en waarom ik en ben ik soms niet leuk genoeg en kijk me niet zo aan en dat allemaal tegelijk en schreeuwerig en door elkaar.

Daarom oefen ik met dieren. Met honden en schapen en roggen. En in de lessen op school met paarden. Natuurlijk kun je aan een dier achteraf nooit vragen of het klopt wat er in je buik of borst naar boven borrelt. Maar je weet gewoon of je het weet. Het is zoals je ook aan iemand kunt zien of-ie moe is of uitgerust en jong of oud. Ik kan me er niets bij voorstellen om al die schaamte en onzekerheid en liefdesdingesen níét te weten. Dan zou het zijn alsof ik de enige ben met een draaikolk in z’n buik en een kermis in z’n kop. En hoe kun je nou goed met iemand omgaan, als je niet weet hoe hij of zij zich voelt?

Iemand die boos is, kun je beter even met rust laten. En iemand die verliefdesdingest is…

Stop.

Ik wou dat ik een dier was. Een steenarend of een rode wouw of een lammergier.

Of gewoon een vogeljongen zodat…

Stop.

Gedachten.

Gedachten zijn moeilijker te lezen dan gevoelens. Als je mij nu zou moeten lezen, dan hoor je steen en plat en water en schaap haren stop alleen eekhoorn arend boos en golven vliegen Aqila stop en school schaam liefdesdingesen en vol en druk en Aqila stop stop stop!

Dus daar word je al behoorlijk snel akelig gestoord van.

Gedachten kun je eigenlijk alleen lezen als de ander wil dat je ze leest. Als-ie zich helemaal concentreert op één ding, zodat er niets anders dan die ene dinges te denken overblijft en die ene dinges in je kop groeit en groeit en allesoverheersend wordt zoals ik uren alleen zou kunnen denken aan…

Stop.

Of als je elkaar heel goed kent. Of wilt kennen. Als het je gewoon niet uitmaakt dat de ander alles weet wat je voelt en denkt en vindt. Dan krijg je geen flarddingessen te zien, maar je wordt de ander en de ander wordt jou en dan lukt het om samen te denken. Dan kun je naast elkaar zitten en hele gesprekken voeren zonder één woord te zeggen. Dat kan ik met mijn beste vriend Nulan.

En met…

Stop.

Vroeger waren er geen vogelkinderen. Alleen oudmensen zoals ik. En jullie. En die mensen deden alles voor geld, zeggen ze hier op school. Maar op een of andere manier kregen sommigen veel meer geld dan anderen, waardoor zij veel meer te eten hadden. En gek genoeg vond iedereen dat prima zo. Vooral de mensen die veel geld hadden, maar die waren nou eenmaal de baas.

Nu doen we alles voor geluk. Ik weet niet of dat nou zo anders is. Sommigen zijn gewoon gelukkiger dan anderen. En sommige zielenpoten trekken het liefst de bergen in om nooit meer terug te komen. Dus ik denk dat de wereld nog steeds oneerlijk is. Maar op school worden ze boos als ik dat zeg.

Toch zeg ik het.

En ik blijf het zeggen.

Ook omdat Nulan en [stop] dat grappig vinden.

Vooral bij het vak Geluk. Die leraar loopt rood aan als je het niet met hem eens bent, zijn veren gaan rechtovereind staan en daarna gaat hij stotteren. Dat vinden we allemaal heel grappig, dus zijn we het nooit met hem eens. Zelfs als we het wel met hem eens zijn.

Als ik mijn leraar Geluk was, zou ik de bergen in trekken om nooit meer terug te komen. De bergen zijn hoe dan ook mooier dan de stad. Er leven edelherten, wolven en bergkatten. Op de grasvlakten grazen schaapskudden en wilde paarden. Langs de rotswanden vind je nesten van bijeneters en lammergieren. In de winter en het voorjaar mag je daar niet komen, want lammergieren waren hier ooit bijna uitgestorven en midden in de winter leggen zij hun eieren.

Ik vind Geluk een stom vak. Geef mij maar Natuurbeheer of Communicatie. Dat zijn tenminste vakken waar je wat aan hebt.

Later word ik wildbeheerder.

Net als mijn vader.

Ook al ben je dan soms dagen van huis.

Of weken.

Of een hele maan.

Wildbeheerder is het hoogste wat je als gewoon mens kunt worden. Vind ik. Want in de dichte bossen ben je op jezelf aangewezen. Vogelkinderen kunnen niet vliegen tussen de bomen en op de grond kunnen ze hun armen niet gebruiken omdat hun veren blijven haken achter afgebroken takken en doornstruiken. In de bossen hebben de mensen het voor het zeggen.

Aqila is een vogelmeisje.

Aqila heeft kastanjebruine vleugels, donkerder en roder dan die van de meeste vogelmeisjes, met wit-zwart gestreepte puntjes aan de buitenste veren. Haar haren zijn nog iets roder. Haar armen zijn lang en gespierd. Ze heeft dunne benen en smalle heupen, net als alle vogelkinderen. En ze is slanker dan de meeste mensenmeisjes, omdat ze anders niet zouden kunnen vliegen.

Eigenlijk kan Aqila ook niet zo heel goed vliegen.

Daar schaamt ze zich voor.

Maar niemand durft er om te lachen.

Want haar moeder is niemand minder dan Kuna Nyima, de hoogste bestuurder van het kustgewest Amalur. Het gebied strekt zich uit van de Mediterrane Zeeën in het zuiden tot aan de besneeuwde bergruggen in het noorden. Amalur is een belangrijk gewest op het Verenigd Continent.

Mensen mogen geen kuna worden.

En kuna’s mogen geen relatie hebben met mensen. Niet sinds de Grote Crisis. Wat eigenlijk gek is, want ‘kuna’ betekent letterlijk ‘verbinder’. Aqila wil later kuna worden. Wat het dus nog moeilijker maakt dat Aqila en ik…

Stop.

Het is streng verboden om aan haar te denken.

Wetboek van Dayo, artikel 1.

Ik sla mezelf hard in mijn gezicht.

Dat ziet er natuurlijk stom uit, maar ik moet stoppen ik moet stoppen ik moet…

‘Het is allemaal de schuld van de volwassenen.’

Ik draai mijn hoofd opzij. Ik weet niet of Nulan dit gezegd heeft of gewoon heel hard mijn kant op dacht. Nulan staat op de houten steiger die vanaf de rotsen de zee in loopt. Hij kijkt naar boven en fluit naar een groepje vogelmeisjes dat van school naar huis vliegt.

Nulan kijkt me niet aan.

Zo is hij. Nulan zegt of denkt iets en gaat dan gewoon weer verder met waar hij mee bezig was. Als ik wat terug wil zeggen, moet ik opnieuw zijn aandacht trekken.

‘Nulan!’ roep ik.

Zoals altijd doet hij alsof hij me niet hoort, terwijl ik weet dat dat wel zo is. Ik snap niet waarom hij dit altijd doet. Als ik een gesprek wil beginnen, dan moet ik naar hem toe lopen.

Ik loop naar hem toe.

Langzaam. Want ik heb geen zin om hem ook het tempo te laten bepalen.

‘Wat is de schuld van de volwassenen?’

‘De volwassen vogelkinderen hebben alles voor het zeggen. En de volwassen mensen laten het toe.’

‘En is dat verkeerd?’ vraag ik.

Nulan doet alsof hij nadenkt. Maar ik weet dat hij zijn antwoord allang klaar heeft. Dus eigenlijk is het geen antwoord, het is een idee. Hij heeft de vraag uitgelokt, omdat hij mij heel graag zijn idee wil vertellen.

Nulan haalt diep adem en wacht even. Dat doet hij vaker als hij zijn woorden belangrijk wil laten klinken.

‘De vogelkinderen spelen de baas om dezelfde reden waarom de mensen vroeger altijd de baas wilden spelen: omdat ze vinden dat ze gelijk hebben. En omdat je je eigen gelijk door kunt drukken als je alles voor het zeggen hebt.’

Nulan heeft vaak vreemde ideeën.

Ik probeer in zijn hoofd te kijken, maar hij laat alleen het water zien waar hij naar kijkt.

‘Gelijk bestaat niet,’ zeg ik.

Dat is wat we op school leren. We weten niet waarom we leven, en zolang we dat niet weten, kunnen we ook niet zeggen of de dingen die we doen goed zijn of niet. Daarom is het verkeerd om ons boven andere levende wezens te plaatsen, zoals de mensen vroeger wel deden.

‘Dat is ook maar een mening,’ zegt Nulan.

Pfff…

Mijn hoofd tolt. Nulan is een snelle denker en hij denkt altijd net even anders dan anderen.

‘Het gaat toch goed zo?’ zeg ik. ‘Er is geen oorlog. De bossen zitten weer vol leven.’

‘Maar wij kunnen geen bestuurders worden en de vogelmeisjes kiezen uiteindelijk altijd voor een vogeljongen. Dus je kunt moeilijk zeggen dat we meetellen.’

Ik kijk naar de jonge alen in het water. Ze zijn iets kleiner dan andere jaren, maar het zijn er meer dan ooit. Ik kijk naar de huizen op de heuvels, zorgvuldig weggewerkt in de glooiende velden. Kanaries nestelen in de hangende tuinen langs hogere gebouwen. In de lucht vliegen vogelkinderen in groepjes voorbij. Op de kade zitten mensen en vogelkinderen in de zon met elkaar te kletsen. Op het hele continent is niet één gewest in oorlog. Iedereen heeft te eten. Maar wat is dat alles waard zonder…

Stop.

Ik schrik.

Is het waar dat het voor mensen nooit goed genoeg is? Dat het voor míj nooit genoeg is? Zou ik in staat zijn om dit allemaal op het spel te zetten voor…

…haar?

Dat mag ze niet weten.

Dat zou ze me nooit vergeven.

‘Over tien jaar,’ zegt Nulan, ‘ben ik bestuurder.’ Hij aarzelt niet. Het klinkt meer als een plan dan als een droom.

‘Wij kunnen geen bestuurders worden,’ zeg ik. ‘En misschien is dat maar goed ook.’

‘Vogelkinderen zeggen dat elk levend wezen gelijk is, maar in werkelijkheid hebben wij niets te vertellen.’ Zijn stem klinkt fel. ‘Maar ik laat me niet zomaar wegzetten.’

‘Wat wil je?’ zeg ik. ‘Weer een mensenoorlog beginnen?’ Dat was bedoeld als een grap, maar Nulan vertrekt geen spier. Ik weet dat ik opnieuw zijn aandacht moet trekken als ik een antwoord wil. Maar dit keer doe ik dat niet. Ik weet het antwoord al. Ik voel het, diep vanbinnen. Ik keer me van hem af.

‘Alle levende wezens zijn gelijkwaardig,’ zegt Nulan opeens. ‘Wij hebben dezelfde rechten. En als ik die moet afdwingen, dan doe ik dat.’

2

ALS PAPA HIER ZOU ZIJN

• AQILA •

Net boven de huizen is het lawaai van de stad al niet meer dan een zacht gezoem.

Toch wil ik hoger.

Hoger.

Ik klap met mijn vleugels en zoek naar warmte boven het grote plein.

Het gekolk van de wind rond de flats verandert in een zachte wind omhoog.

Hier hoef ik niet zo hard te werken. Ik ontspan mijn armen, spreid de vingers van mijn rechterhand en maak een rustige bocht naar rechts. De wind tilt me op. De stad zakt verder weg.

Het is fijn om alles klein te zien worden.

School. Vriendinnen.

Thuis.

Hoog in de lucht lijkt alles onbelangrijk.

Slim en leuk en beleefd zijn.

Moeten zijn.

Al het gedoe.

Ik wil nog niet naar huis.

Ik zou willen dat ik naar huis zou willen.

Maar ik wil dus niet.

Ik cirkel verder omhoog, tot ik alle groepjes kinderen die vlak boven de stad fladderen onder me heb gelaten. Boven zijn de heuvels niet meer dan langgerekte groene golven die elk moment die gekmakende stad in zee kunnen spoelen.

Dayo vraagt me vaak hoe het is om te vliegen. Maar hoe zeg ik de liefste jongen van school dat het fijn is om alles klein en onbelangrijk te zien worden? Dat het fijn is om zelf ook klein en onbelangrijk te zijn? Om niets anders te voelen dan de wind die al jaren onderweg is en nog jaren doorwaait en tussendoor jou even optilt om te voorkomen dat je valt? Dus zeg ik tegen Dayo dat vliegen net zoiets is als lopen. Maar dan boven de stad. En dat is óók waar. Maar dat wil Dayo niet horen.

Hij wil alleen horen dat vliegen heel speciaal is.

Maar dat is het niet.

Alle vogels vliegen.

Alle vliegen vliegen.

Zelfs strontvliegen vliegen.

Dayo vindt het heel moeilijk om de dingen te zien zoals ze zijn. Dayo ziet de dingen zoals ze zouden kunnen zijn. Of kunnen worden. Of zouden kunnen zijn geweest als... En dan zijn er opeens ontelbaar veel mogelijkheden. Maar wat heb je daaraan als ze niet zo zijn en waarschijnlijk ook nooit precies zo zullen worden?

Misschien dat mensen er daarom zo’n zootje van hebben gemaakt. Mensen voeren oorlogen en hopen dat er geen doden vallen. Mensen kappen bossen en hopen dat de schade meevalt. Vogelkinderen voeren geen oorlogen, omdat in een oorlog altijd slachtoffers vallen. En voor elke gekapte boom planten we een nieuwe die twintig tot vijftig jaar moet blijven staan, afhankelijk van de soort.

Dayo heeft stevige benen en brede schouders en korte armen die bedekt zijn met dunne zwarte haartjes. En hij heeft een groot hoofd, net als alle mensenjongens. Misschien dat hij daarom zoveel denkt. Dayo brengt me in de war met al zijn gedenk. Voor ik het weet ga ik zelf ook zwaar zitten denken en daar word ik meestal niet heel vrolijk van.

Het is goed dat mensen geen bestuurders mogen worden.

Ik trek m’n armen ietsje in waardoor m’n vleugels kleiner worden en m’n hoofd naar voren kantelt.

Dayo is jaloers op mijn vleugels. Maar op een of andere manier is het net alsof ze niet helemaal van mij zijn. Of dat ik niet van mijn vleugels ben. Als je er niet mee vliegt, zijn ze behoorlijk onhandig en je kunt ze op de grond ook niet even uittrekken of zo. Ik zou best mensenarmen willen hebben. Armen die niet zo lang zijn. Armen waarmee ik in bomen kan klimmen. Armen waarmee ik op m’n handen kan lopen. Op handen met vijf vingers in plaats van twee. Handen waarmee ik aan takken kan schommelen. Handen waarmee ik netjes kan schrijven.

De wind suist in m’n oren, de rivier glijdt onder me voorbij. Aan de overkant, hoog op de klif, tussen de Ateliers die ons gewest besturen, ligt mijn huis. Ik maak mijn vleugels klein en sterk, elke seconde zak ik meters naar beneden. Ik knijp mijn ogen tot spleetjes, tegen de fijne waterdruppeltjes die de zeewind afsnoept van de witte schuimende koppen onder me. Dan concentreer ik me op de open vensters van de Hemelzaal, een prachtig vertrek met blauwe plafonds en uitzicht op de rivier, waar nooit iemand is.

Ik wil niet naar huis.

Ik zou willen dat ik naar huis zou willen.

Dan sla ik mijn armen uit om af te remmen.

Woesjh

Elke keer vergeet ik dat de wind hier soms onverwacht fel tegen de rotsen blaast. Ik voel hoe ik omhoog word gedrukt. Ik trek m’n armen in om laag te blijven. Maar daardoor krijg ik meer snelheid in plaats van minder. Ik kan niet meer remmen voor het open raam dat te smal is voor wijd uitgespreide vleugels. Dus maak ik me nog kleiner. Ik buig mijn hoofd. Ik trek mijn benen op om me niet te stoten aan de eikenhouten vergadertafel. Dan sla ik mijn vleugels wijd uit en landt op mijn buik op het gladde hout.

Ik hoor gegil. Koud water kruipt door mijn shirt en mijn broek naar mijn huid. Alle stoelen rond de tafel zijn bezet. M’n moeder kijkt me strak aan.

‘Wat?’ zeg ik, terwijl het langzaam tot me doordringt dat weet ik hoeveel kuna’s me aanstaren en ik al hun glazen water heb omgestoten. ‘Dit is ook mijn huis.’

Mijn moeder zegt niets en iets ergers kun je je echt niet voorstellen als je op je buik op een vergadertafel ligt in een grote plas water. De kuna’s rond de tafel zwijgen ook. Sommigen verbaasd, soms gniffelend, anderen verward of geërgerd, al doen de meesten heel hard hun best om dat met een begripvolle glimlach te verbergen.

Sommigen ken ik. Kuna Mawa is van het Atelier van Geluk. Zij lacht me gewoon hardop uit en eigenlijk vind ik dat de fijnste reactie. Maar er zijn er ook die minder gevoel voor humor hebben. Twee zijn er opgestaan om hun stoel of kleren droog te deppen.

Ik duw me overeind, maar zie geen plek waar ik de tafel af kan kruipen zonder een kuna opzij te duwen. Dus ga ik maar gewoon midden op tafel in het water zitten. Mijn broek is toch al zeiknat.

‘Aqila,’ zegt mijn moeder. Alleen dat. En meestal betekent dat niet veel goeds.

‘Hoe kan ik nou weten dat jullie opeens híér gaan zitten vergaderen?’ snauw ik. ‘Meestal is dat weken van tevoren bekend. Alle vogelmeisjes vliegen door hun raam naar binnen.’

‘Dit is…’

‘Ja dit is het Tempel Atelier en de hele stad en het hele gewest mogen hier dag en nacht naar binnen vliegen, lopen, strompelen, rennen en jij wilt geen smerige voeten op de vensterbank. En ik heb een eigen kamer.’

‘Dit is…’ begint mijn moeder opnieuw. En voor alle helderheid, mijn moeder is de belangrijkste kuna van ons gewest en ons gewest is ook nog eens een van de belangrijkste gewesten van het continent. Dus die spreek je niet zomaar een tweede keer tegen. Zeker niet met al die andere zeer edelachtbare kuna’s aan tafel. Bovendien is mijn moeder toch ook gewoon mijn moeder, dus die ga ik niet zomaar voor de halve wereld voor gek zetten.

‘…mijn dochter.’

Ik schrik. Zo vlieg je rustig naar huis. Zo zit je in een plas water op een vergadertafel en stelt je moeder je doodleuk even voor aan haar collega’s. De kuna’s glimlachen vriendelijk. Natuurlijk. Vogelkinderen oordelen niet. Zeker kuna’s niet. In de eerste lessen bestuurskunde leer je al dat een oordeel altijd, lees: ALTIJD EN ALLEEN MAAR, ontstaat uit gebrek aan kennis over de ander. Dus als je lelijke dingen zegt over een ander, ben je niet chagrijnig of boos of depressief maar gewoon niet slim genoeg om die ander te begrijpen. Zoiets. Dus reken maar dat die kuna’s alleen maar vriendelijk gaan zitten glimlachen met mijn moeder aan het hoofd van de tafel.

M’n moeder schuift haar stoel naar achter en staat op.

‘Kruip hier maar van de tafel af.’

Dat klinkt heel vriendelijk, maar mijn moeder zit aan het hoofd van die lange heilige vergadertafel, dus ik moet langs al die kuna’s een natte tafel over schuiven om er vanaf te glijden. En al die kuna’s glimlachen maar door.

Vriendelijkheid is ook een wapen.

‘De dieren in de bossen zijn onrustig.’ Mijn moeder is lang en trots en ze straalt een liefdevolle kalmte uit die even prettig is als irritant. Ik weet dat ze hoort wat ik denk en voelt wat ik voel. Maar ik weet ook dat zij al precies weet wat ze nu tegen mij gaat zeggen en daar gaat niemand iets aan veranderen.

‘De herten trekken in grote groepen ongewoon ver het woud in. Ook de zwangere hinden. Alleen enkele sterke bokken zijn hier gebleven. Zij stappen ’s nachts ver de open velden in, zonder te zoeken naar beschutting.’ Mijn moeder praat helder en rustig, niets aan haar verraadt waarom ze dit nieuws hier en nu met mij deelt.

‘Ook de vogelkolonies maken andere trekbewegingen dan normaal. De kraanvogels hadden allang moeten vertrekken, maar op de rijstvelden en in de heuvels tellen we er nog duizenden. Niemand kan de signalen duiden.’

Zo doet mijn moeder dat. Als ze vindt dat ik iets verkeerd doe, wordt ze niet boos, maar gaat ze veel te langzaam een veel te lang verhaal vertellen en dan stopt ze opeens en dan zegt ze gewoon een hele tijd niets. Zodat ik wel iets terug móét zeggen.

Maar wat moet ik zeggen?

Ik wil hier weg.

‘Sorry,’ hoor ik mezelf zeggen. ‘Het spijt me dat ik tijdens zo’n belangrijk onderwerp binnenval.’

Het liefst zou ik nu met veel lawaai naar m’n kamer stampen. Maar mijn moeder doet alsof ze mijn excuus niet gehoord heeft. Ze geeft me dwingend de kans om iets goed te maken. Om iets zinnigs te zeggen over de situatie. Om te laten zien dat ik mezelf kan herstellen.

Ik wil hier weg.

‘Dayo zegt dat er veel jonge alen de rivier op trekken.’ Het ontglipt me, alsof het door onzichtbare vingers uit mijn mond getrokken wordt. ‘Ze zijn kleiner dan andere jaren, maar het zijn er heel veel.’

Een magere kuna van het Atelier van Bestuur vraagt het woord. Haar glimlach is gespeeld, neerbuigend bijna.

‘Wie is Dayo?’ vraagt ze.

Ik kijk naar mijn moeder of ik mag antwoorden.

Ze knikt.

‘Mijn beste vriend,’ antwoord ik dan helder en expres te hard, ‘een mensenjongen.’

De kuna’s schuiven ongemakkelijk heen en weer. Ze proberen aan mijn moeder af te lezen of ze me serieus moeten nemen, maar mijn moeder verbergt alles wat ze denkt en voelt onder die allesoverheersende kalmte terwijl mijn hele lijf Dayo Dayo Dayo schreeuwt.

‘Dayo is altijd buiten,’ zeg ik. ‘Altijd. Als het warm is, zwemt hij in de baai en speelt met dolfijnen. Is het koud, dan loopt hij langs de oevers of hij vaart met zijn boot de rivier op. Zijn vader is wildbeheerder. Hij stuurt Dayo elke dag verhalen over beren en lammergieren en...’

‘Het is duidelijk dat Dayo voor jou een bijzondere jongen is,’ onderbreekt de magere kuna me.

Ik voel hoe het bloed naar mijn huid kruipt. De veren tussen mijn schouderbladen trillen even. Mijn hart slaat ongewoon snel.

‘Hij weet meer van de natuur dan de meeste vogelkinderen,’ bijt ik haar toe.

Hou je mond! denk ik. Hou je mond!

Ik wil hier weg.

‘De wildbeheerders…’ Zonder haar stem te verheffen trekt mijn moeder alle aandacht naar zich toe en ik vraag me af of ik dat ooit ook zal kunnen. Je móét wel naar haar luisteren, of je wilt of niet. ‘…trekken dag en nacht door bossen en kloven waar wij niet kunnen komen. Zij brengen rapporten uit en adviseren, maar misschien is het zinvol om ze meer verantwoordelijkheid te geven.’

‘Wat bedoel je, Nyima?’ De gespeelde glimlach van de magere kuna is nu helemaal verdwenen.

‘Ik bedoel,’ zegt mijn moeder rustig, ‘dat het nuttig kan zijn om ze bij het bestuur te betrekken.’

De ogen van de magere kuna schieten vuur, ook al hoort zoiets helemaal niet in het repertoire van een kuna thuis. Ze verafschuwt wat mijn moeder suggereert.

Want mijn moeder…

Ik kijk naar Kuna Mawa die mij begrijpt en mijn moeder begrijpt en de andere kuna’s begrijpt en die nu geschrokken van de een naar de ander kijkt en denkt en heel hard probeert om te voorkomen dat het hier uit de hand loopt.

En ik…

En mijn moeder…

Ze heeft mij hiervoor gebruikt…

Ze heeft Dayo hiervoor gebruikt…

Mijn huid brandt. Mijn veren trillen. Mijn hart stampt.

‘Mama!’ roep ik. ‘Wildbeheerders zijn ménsen. Die kunnen niet besturen.’

Het is eruit voor ik het weet.

Alle kuna’s kijken naar mij. Vrouwen, en een paar mannen. Ik zeg niets meer. Ik denk alleen Dayo Dayo Dayo. En ik haat mijn moeder. En ik hou van mijn moeder. En dat allemaal tegelijk. En mijn moeder staat daar maar met een kalmte die schreeuwt dat ze dit alles allang had voorzien. Alsof haar adem de wind is die rond de kliffen waait, alsof ze mij zelf naar binnen heeft geblazen en alle kuna’s heel bewust vandaag en nu hier bij elkaar heeft gebracht.

‘Waarom kunnen mensen niet besturen?’ zegt ze.

‘Omdat Dayo…’ Ik schrik en klem mijn kaken op elkaar. Want ik wilde iets heel onaardigs zeggen over Dayo. Hij ziet dingen niet zoals ze zijn, wilde ik zeggen. Hij ziet dingen zoals hij wil dat ze zouden zijn. Of zouden kunnen zijn, en dat is gevaarlijk. Maar ik weet heel zeker dat hij dat van die palingen goed gezien heeft. En mijn huid brandt en mijn veren trillen en mijn hart stampt.

‘Mensen zijn roekeloos,’ zeg ik. ‘Mensen zijn vooral met zichzelf bezig.’

De kuna’s rond de tafel knikken instemmend.

Alleen Mawa niet.

En mijn moeder niet.

Dan zie ik bij het venster twee witte reigers staan. Ze staan daar gewoon op hun lange zwarte poten. Doodstil. Zonder iets hardop te denken of te verhelderen.

‘Je had ze bijna omver gevlogen,’ zegt mijn moeder.

Ik wist het, ik wist dat zoiets zou komen. Ik was roekeloos. Ik was te veel met mezelf bezig.

M’n moeder heeft mij de les gelezen en ze heeft een idee geopperd dat geen vogelkind hardop durft te uit te spreken. Ze heeft het allemaal gedaan zonder boos te worden, zonder onaardig te zijn tegen mij of tegen wie dan ook. Ze heeft alleen verteld wat ze heeft gehoord en gezien en ze heeft een paar vragen gesteld.

Vriendelijkheid is ook een wapen.

Ik wil hier weg. Ik wil hier weg. Ik wil hier weg.

‘Als papa hier zou zijn, had hij me écht leren vliegen.’ Dat zeg ik altijd als ik niks meer weet te zeggen. Ik weet dat het mijn moeder raakt, elke keer weer, dus eigenlijk is het enorm gemeen om zoiets te zeggen. Maar ze heeft nooit gezegd wie mijn vader is, waar hij is en waarom ze niet meer bij elkaar zijn. Ze geeft altijd vage antwoorden en stomme wijsheden waar je niets aan hebt als je gewoon wil weten wie je vader is. Maar hier, met alle kuna’s aan tafel, komt ze daar niet mee weg.

Alle kuna’s kijken naar mijn moeder, Kuna Nyima, verbinder, gekozen moeder van de vogelkinderen. Nog steeds is ze niet boos, nog steeds blijft ze vriendelijk. Ik hoop dat ze iets goeds bedenkt. Want het is wel m’n moeder. Hoe kan ik van haar houden en tegelijk zo boos zijn? Ik adem in en weer uit.

‘Aqila,’ hoor ik mijn moeder ergens in de verte zeggen. ‘Aqila…’ Haar stem echoot in mijn hoofd en glijdt weg. En tegelijk is ze heel dichtbij, alsof ze door mijn pupillen mijn hoofd in wil kruipen. Ik voel haar adem op mijn gezicht. Haar handen glijden om mijn schouders. Ik voel mijn hele lijf warm worden. Ik voel hoe haar liefdevolle kalmte bezit van me neemt.

‘Alle levende wezens zijn als bomen. Als ze groeien en in elkaars schaduw komen, gaat er een dood. Bomen groeien langzaam, ze nemen rustig elkaars taken over. Maar dieren groeien snel en kunnen bewegen, zodat ze niet in elkaars schaduw hóéven te leven. Soms is het beter dat een man en een vrouw elkaar loslaten. Juist omdat ze van elkaar houden.’

En dat klinkt heel waar en wijs, maar wat heb ik eraan?

‘Waarom kun je niet gewoon zeggen wie mijn vader is en waar ik hem kan vinden?’

Mijn moeder blijft rustig, maar ik voel hoe ze zich met al haar energie aan me vastklampt. Ik voel verdriet. Ik voel paniek. Ik voel hoe Mawa in haar kruipt, haar probeert te kalmeren en rustig om een antwoord vraagt.

‘Heeft Aqila inmiddels geen recht op het volledige verhaal? Hebben wij geen recht op het volledige verhaal?’

De andere kuna’s ruiken bloed. Natuurlijk ruiken ze bloed. Ze ruiken bloed omdat ik heb gebeten.

Ik wil niet thuis zijn.

Ik zou willen dat ik thuis wil zijn.

Maar ik wil hier weg.

Ik spring naar een van de vensters.

‘Nyima,’ hoor ik de magere kuna achter me op scherpe toon zeggen. Haar stem klinkt berekenend en vals, naar niets waar vogelkinderen voor staan. Waarschijnlijk word ik nooit een goede kuna, want ik denk niet dat ik ooit aardig tegen haar zou kunnen zijn. Niet eens een beetje.

‘Hoe kun je een moeder zijn voor het land, als je geen moeder kunt zijn voor je eigen kind?’ zegt ze.

Ik voel dat de andere kuna’s schrikken. En ik wil sorry zeggen, sorry mama. Maar ik kan het niet. Ik ren over het terras. Ik spring. Ik klap met mijn vleugels tot de wind tegen de klif me optilt en buig mijn hoofd naar de monding van de rivier beneden mij. Als niets is hoe het lijkt te zijn, ga ik naar Dayo. Ik hoop dat hij alleen is. Ik hoop zo dat hij heel even voor mij alleen is.

3

SPEELTJES

• DAYO •

De giechelende vogelmeisjes naar wie Nulan floot, draaien om, blijven smoezend boven de rivier hangen en duiken dan naar de kade. Nulan kijkt niet op of om, hij weet dat ze komen en als ze niet komen vindt hij het ook best.

‘Graag of nooit niet,’ zegt hij als ik ernaar vraag. ‘Wat moet ik met meisjes die twijfelen of ze mij leuk vinden?’

Nulan en ik praten niet veel. Dat hebben we nooit gedaan. We voetballen, zwemmen, duiken, gooien met stenen en kijken naar de zee. Nulan heeft duizenden ideeën. Ik niet. Dus hij vertelt, en ik luister. Soms praten we over meisjes. Dat wil zeggen, hij praat over meisjes en ik praat over…

[stop]

Wetboek van Dayo, artikel 2: Als je ondanks het zeer strenge verbod uit artikel 1 toch aan haar denkt, denk haar dan met een snor onder haar neus.

‘Heeeey Nulan…’ zingen de meisjes driestemmig. Ik ken ze. Van school.

Nulan doet alsof hij opschrikt uit een diepzinnige gedachte, kijkt sloom opzij om te zien wie als eerste naar hem toe huppelt en spreidt zijn armen.

‘Ik heb je gekmakend gemist.’

Wat dus echt nergens op slaat. Nulan mist nooit iemand. Nulan is nog niet één hartslag krankjorum op iemand geweest, niet eens een beetje. Hij past wel op, zegt-ie. Hij snapt niets van de verliefderitis die mijn leven overhoop gooit.

‘En mij dan?’ kirren de andere meisjes, ‘heb je mij niet gekmakend gemist?’ Maar ze hebben meters achterstand.

‘Ik heb jullie allemaal gekmakend gemist,’ sust Nulan en hij werpt ze een kus toe terwijl het eerste meisje haar handen op zijn schouders legt en zich bezitterig tegen hem aan drukt.

Nulan legt zijn voorhoofd tegen die van haar. Je moet meisjes niet vragen wat ze willen, zegt hij me weleens, want dat weten ze niet. Je moet gewoon doen wat je zelf wilt en dan merk je vanzelf of ze boos worden of niet. Dan zoent hij haar vol op haar mond.

Een seconde.

Twee seconden.

‘Wat doe je?’ Ze duwt hem van zich af. Maar ze is niet boos. Ze is helemaal niet boos.

‘Ik kon je niet weerstaan, sorry.’ Daar meent hij natuurlijk niets van. ‘Maar je zoent hemels lekker.’

Volgens Nulan moet je meisjes vooral heel veel complimentjes geven. Dan vinden ze alles goed, alles. Dat heeft ie van z’n vader en die weer van zijn vader enzovoort. Je hoeft het niet eens te menen volgens Nulan. Al is zijn moeder het daar niet helemaal mee eens.

Ik zou ook alles doen voor een complimentje.

Alles.

Voor een complimentje van…

[stop]

[snor]

Zelfs als ze het niet helemaal zou menen.

Gek. Eigenlijk. Waarom zijn we bereid alles te geloven wat ons goed uitkomt, zelfs als we weten dat het een leugen is? Als je twee keer tegen iemand zegt wat-ie wil horen, ben je een jaar lang zijn beste vriend, zegt Nulan weleens. Wat-ie zelf dus hartstikke stom vindt.

‘Je ruikt naar koekjes,’ zegt Nulan tegen het meisje.

Het meisje kruipt weer tegen hem aan en kijkt schuin naar boven in zijn ogen.

‘Wat?’

‘Amandelkoekjes. Die mijn moeder altijd bakt.’

Volgens Nulan zijn de beste complimenten die complimenten waarvan ze niet zeker weten of het wel echte complimenten zijn. Dus vergelijkt hij ze met amandelkoekjes. En dadels, rozemarijn, vijgentaart, beekkikkers, bergmarmotten en limoensiroop. Daar worden ze tegelijk een beetje onzeker van.

Ik vind het allemaal erg verwarrend.

‘Het maakt niet uit wat je zegt, Dayo,’ zegt Nulan op dat soort momenten tegen mij. ‘Als je het maar brengt als het mooiste compliment dat jij kunt maken.’ Dan klemt hij een arm om mijn schouder of hij geeft me een por in m’n buik. ‘We zijn speeltjes voor ze, Dayo,’ zegt hij dan met een ernstig gezicht, ‘niet meer dan speeltjes.’ Dat klinkt heel nuchter. Maar ook altijd een beetje treurig. Of boos.

En de laatste tijd steeds bozer.

Het meisje legt haar hoofd tegen hem aan en kijkt weg.

‘Ruiken alle vogelmeisjes naar amandelkoekjes?’

‘Nee, alleen jij,’ zegt Nulan.

Want die anderen ruiken naar beekkikkers en bergmarmotten en limoensiroop, denk ik.

‘Dus als ik later bestuurder word…’ Nulan stopt.

‘Dan…?’

‘Dan krijg jij een eigen bos. Een beschermd natuurgebied voor het enige meisje dat naar amandelkoekjes ruikt.’

Ze lacht.

‘Maar je wordt nooit bestuurder.’

‘Want?’

Het meisje slaat twee armen om zijn nek en brengt haar mond zo dicht mogelijk bij die van Nulan.

‘Je bent een mens. Je bent slecht.’

‘Vind je dat?’ Nulan duwt het meisje van zich af. Dat doet hij nooit. Niet in het bijzijn van haar vriendinnen. Nulan is een gentleman.

‘Heeeel slecht,’ plaagt het meisje.