Sylvia Janssen van Doorn

De Verlister

ISBN 978-90-824266-0-1

© Sylvia Janssen van Doorn

Zennewijnenseweg 6

4007 PL Tiel

www.janssenvandoorn.nl

Omslag, binnenwerk, concept & vormgeving, kaart en reproducties: Sylvia Janssen van Doorn

Niets uit dit e-book mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, kopie of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

Inhoud

DE OPROEP

1. In ongenade

2. Andores

3. De pit in de pruim

VOGELVRIJ

1. Wolven in schaapskleren

2. Ruaad

3. Het wapen van Odin

4. Achterhaald door het verleden

5. Verwikkelingen

WITKREIS

1. Geen weg terug

2. Het duel

3. Garwaffen, drochtwolven en alwrochten

4. De jager en de prooi

5. Het tolhuis

6. Kiezen tussen twee kwaden

7. Tocht door de nacht

8. Zevenbron

9. De splitsing

10. Donkers

TIEN REGELS

1. De koninklijke Bergense diamantmijn

2. Het Winterpaleis

3. Broers

4. Midior

5. De oversteek

6. Goed en slecht nieuws in Selene

7. De Schelmentoren.

8. Het treffen

9. De Herpterpoort

10. Onverwacht bezoek

11. Staf en steen

12. Cytheria

SLOT

DE OPROEP

Hoofdstuk 1

In ongenade

Op een zonnige middag in mei draafde Sanderijn van Ravenswaard zegevierend met haar bende het bos uit, op de voet. gevolgd door Panras, haar hond.

Ze stopten. De ranke paarden namen alle teugel en begonnen gejaagd te grazen.

Vrolijke meisjesstemmen klaterden door het dal. Een rode vlag vloog als een kleurrijke speer van hand tot hand.

In het bos droop de troep van Kristel af.

‘Jullie hebben ons misleid en overvallen.’ klonk het verontwaardigd in de verte.

‘Ga maar janken bij de leiding!’ riep een van de Dragonders honend terug.

De bende schaterde. Sanderijn lachte met hen mee, boog zich om de ruige wolfshond te aaien.

Een schril gefluit doorbrak de joligheid. Drie gelijke tonen, direct gevolgd door één hoge. Panras draaide als gestoken om haar as en sprong verblijd de helling op. Ook Sanderijn wist wie er op het pad stond voor ze hem werkelijk zag. Gert van Ravenswaard. Ze ontweek de afkeurende blik van Ven Kleyn, haar beste vriendin.

‘Je broer, wat moet die hier?’

‘Mij feliciteren!’ Na deze woorden nam ze de teugels in en sloot zich bij de wolfshond aan. Gert stond glimlachend naast zijn paard te wachten. Bij hem aangekomen steeg ze af en ze begroette hem met een enthousiaste omhelzing. De blondharige jongeman hield haar een armlengte van zich af en bekeek haar geamuseerd.

‘Nog gefeliciteerd met je verjaardag! Veertien. Ongelooflijk, je bent weer langer geworden. Ik mag wel flink gaan schransen anders moet ik jou straks naar de ogen kijken! Wat krijg je te eten in Fort Tor? Mestkevers?’

‘Haver, geplette haver, net als de paarden.’ antwoordde ze grijnzend. Een kort moment verscheen er bezorgdheid in haar staalblauwe ogen, daarna schudde ze haar krullende haar naar achteren en lachte breed omdat de hond beide poten op zijn schouders had gelegd en zich kwispelend op zijn linkeroor stortte.

Gert maakte zich meteen van beide los. ‘Panras, af! Mijn oor wil blijven leven! Brave hond.’ Hij aaide de hond en drukte haar even tegen zich aan.

Beneden overlegden de meiden en ze verdwenen onder de bomen. Hij zag het.

‘Kom, de tijd dringt. Laten we naar de rivier gaan.’ Zonder ook maar een moment op instemming te wachten, steeg hij op zijn zwarte ruin en draafde langs de helling naar het zuiden. Ze haalde hem in voor hij het achterliggende dal bereikte.

‘De tijd dringt? Wie zit jou na?’

Hij gaf geen antwoord. Ze wist donders goed dat hij zich vaak in moeilijkheden bracht door zonder toestemming de hogeschool voor krijgskunde te verlaten.

Panras kwam langszij. Haar tong flapperde uit haar mondhoek.

‘Ik heb Elmar gesproken,’ vertelde Gert, terwijl ze de laatste hoogte overstaken.

‘Wanneer?’

‘Zes dagen geleden. Hij heeft de sleutel van de bibliotheek gekaapt en is in het archief van de Dragonders gedoken. Hij heeft ontdekt dat we lang niet zo bijzonder zijn als we dachten. Het komt met regelmaat voor dat er een generatie overgeslagen wordt. Er bestaat zelfs een naam voor. De Ingetogenen! We kunnen nog geen appel kneuzen, ook al turen we er uren naar.’

‘Je bedoelt dat Bern en jij nooit Vernielers zullen worden. Hoe kan het dan dat Elmar in een Heler veranderd is?’

‘Ik bedoel dat jij het net zo min gaat worden. Je zult op alle vlakken een schim van Asega Alisha blijven.’

‘Ik kan een Heler worden, net als onze moeder was.’

‘Vergeet het maar: je bent een veel te grote kattenkop. We passen in een patroon. Vader moet verwacht hebben dat geen van ons een bedreiging voor hem zou vormen. Geen wonder dat hij zich nooit voor ons interesseerde.’

‘Over een maand treffen we hem in het Hooghuys. Ik hoop dat Boiten in Vuurborch blijft. Zonder die rotzak lukt het ons misschien om normaal met hem te praten.

Hij schudde meewarig zijn hoofd. ‘Open je ogen, dromer!’

De helling eindigde in het stroomgebied van de rivier de Boog, die met een ruime lus van oost naar west liep en de zuidgrens van het riviereiland vormde. Achter de meanderende rivier lag het land Hellouw. Het was laag water. Grindlagen en zandbanken wisselden elkaar af en grote stukken waren inmiddels bedekt met onkruid.

Ze bonden de paarden aan een jonge eik en liepen over de wallen naar het water. Het was rustig op de rivier. Schepen kozen voor het diepere en snelstromende water van de Aacher ten noorden van Teisterbant en betaalden tol bij de havenstad Akron.

Panras struinde de oever af en vond een aangespoelde berkenstam. Met grote sprongen droeg ze de aanwinst naar hen toe.

Sanderijn nam Gert van opzij op. De achttienjarige had het uiterlijk van een denker. Hij pakte een stuk hout van de grond, wierp het met kracht weg. Panras liet de berk onmiddellijk vallen en rende naar de plek waar het stuk hout op de grond gestuiterd was. Gert had er geen oog voor.

‘Binnen een paar maanden ben ik afgestudeerd in krijgskunde. Zal ik vader erop wijzen dat zijn leger onwettig is en dat het versterkingsrecht bij de Dragonders ligt? Ik peins er niet over om bij hem in dienst te treden. Het is vrede, maar hoelang nog? Er worden steeds meer jongeren in Teisterbant, Weerland, Landspalt en Hageland van Aden onder de wapenen geroepen. Over een jaar of vier zijn ze klaar met hun opleiding, net als jij. Ga je net als Bern je handen vuilmaken in een oorlog met de Volksstaten en Stadstaten om de Verlister voor vader te veroveren? En daarna de Noordstaten? Wat drijft hem? Hij heeft iets tegen de Eerstelingen achter de Noorderbergen, hoewel hij hen nooit ontmoet heeft.’

Ze passeerden een kiezelbank. De kiezels en schelpen rinkelden onder hun voeten. Ineens boog Sanderijn zich voorover. ‘Kijk, ik vind zowaar een middel om de magiërs te weren! Triomfantelijk hield ze een gladde melkwitte kei omhoog. ‘Amethist! Wie weet ziet de Verlister er ook zo uit!’

Hij lachte en bekeek de steen. ‘Amethist? Mooi voor je verzameling.’

‘Nee, grapje. Was het maar waar. Dit is gewoon een kei!’

Ze gooide de steen van zich af. Panras, inmiddels teruggekomen, liet verrast het stuk hout vallen en rende dezelfde richting uit.

‘Mij voor de gek houden, hè.’ Hij gaf haar een duw. Ze duwde meteen terug en probeerde hem te laten struikelen. Panras kwam blaffend tussenbeide. Lachend stelde ze de teef gerust, omhelsde de ruige hondenkop.

‘Niets aan de hand. Gewoon een beetje dollen, net als vroeger.’

‘Vader was vroeger een hartelijke jongeman, vertelde Ernstjan. We weten alles uit zijn jeugd tot het moment dat hij alleen op reis ging. Na zijn terugkeer was hij veranderd. Boiten hielp hem een leger op te bouwen en de macht te grijpen. Rond de tijd dat jij geboren werd, viel hij samen met zijn oom Landspalt binnen. Hij veroverde binnen drie jaar twee landen! Het is dat zijn geld opraakte door de zesjarige oorlog met het koninkrijk Bergen.’

‘Er wordt verteld dat Boiten verzetslieden uit Bergen martelt om hen ertoe te brengen de prins te verraden.’

‘Als hij verstandig is verlaat hij zijn vaderland. Ik wil ook weg. Ik wil naar Oltland om Cheronees te studeren.’

‘Dat krijg je nooit voor elkaar.’

‘Vroeger was het verplicht om te vertrekken,’ antwoordde hij fel.

Achter hen klonk het geroffel van paardenhoeven. Ze keken om.

‘Daar zijn de kindermeisjes,’ merkte Gert hatelijk op. ‘Teunie, Henkie en Jankie.’

Drie lichtgewapende mannen haalden hen in en keerden.

‘Het is verboden om met Dragonders in opleiding afspraken te maken en dat geldt ook voor u, Gert van Ravenswaard.’ De hoofdman probeerde zijn ergernis te verbergen. ‘Bovendien heeft de Lanter het u strikt verboden de opleiding te verlaten.’

Gert blikte spottend naar hem omhoog.

‘Dienstplicht voor jongens, wachtposten bij Tolbrug en misdadigers die een loopbaan krijgen bij de Geheime Dienst. Dit biedt een fraai toekomstbeeld.’

De man schonk Gert een woedende blik. ‘Loop terug naar de paarden. Mijn manschappen zullen u terug naar school begeleiden. Ik breng uw zuster naar Fort Tor.’

Ze keerden om en werden meteen door twee ruiters ingesloten.

Sanderijn draaide zich opzij. ‘Is het niet beleefder om achter ons aan te rijden?’ vroeg ze scherp.

‘We zullen echt niet vluchten.’

De mannen wisselden een blik en hielden de paarden in om achter hen aan te sluiten.

Even later namen ze afscheid.

‘Tot over een maand,’ zei hij voor hij uit het zicht verdween.

Terwijl ze een andere richting koos, bedacht ze dat haar uitstapje niet zonder gevolgen zou blijven.

Vier weken later rees de heuvel met het Hooghuys uit het land omhoog. De burcht lag aan de voet van een bosrijke heuvelrug die Teisterbant in het noorden tegen overstromingen beschermde.

Sanderijn had Panras twee dagen eerder bij haar vriendin Ven in Fort Tor achtergelaten. Al rijdend door het esdoornbos snoof ze de lucht grondig op. Ze hield van haar geboortegrond. Verschillende keren stopte ze op het erf van oude bekenden om hen uitgebreid te begroeten. De boeren en landlieden van het domein verwelkomden haar met bekers verse melk en handenvol kersen.

‘Een hele goede, goede vriend? Alweer!’ riepen haar begeleidsters wanhopig uit.

Na het bos ging de weg met wat halen omhoog om bij de poort te eindigen.

Het was halverwege de middag en de bakstenen voorgevel met twee torens lichtte oranje op in de volle zon. Het Hooghuys had een vierkant grondpatroon met in het hart een langwerpige binnenplaats. Het hoofdgebouw telde drie verdiepingen. Direct achter de poort lag de buitenhof met de stallen, en onderkomens voor de bedienden. Ze nam afscheid van de Dragonders en kwam via een diepe poort op de binnenplaats uit. Normaal gesproken was het stil op de burcht, behalve in de maand juni als het reizende hof arriveerde om er twee maanden te verblijven. Alles werd afgestoft, uitgeklopt, ververst en geboend. Achter haar kwam een kar met vaten wijn en bier ratelend over de stenen de buitenhof op.

Als kind had ze genoten van de bedrijvigheid voor het jaarlijkse feest, maar naarmate ze ouder werd, wekte het gemengde gevoelens bij haar op. Ze voelde zich er niet bij betrokken. De knechten en meiden groetten haar hartelijk bij binnenkomst. Ze groette terug en ging op zoek naar Elise, die vanaf haar elfde haar kamenierster was.

Een jongen met lang, golvend haar kwam haar tegemoet. Hij was een paar jaar ouder.

Ze leken sterk op elkaar. Verheugd vielen ze elkaar in de armen.

‘Elmar. Goed je te zien.’

‘Welkom thuis. Gert is er nog niet. Bern is bij het overleg in de vergaderkamer, samen met de drost en Boiten.’

Ze bekeek hem kritisch. ‘Je hebt kringen onder je ogen. Slaap je wel goed?’

De jonge Heler was als hopeloos geval uit krijgsdienst ontslagen en naar huis gestuurd.

‘Ik mag de duiven en valken verzorgen’, antwoordde hij snel. ‘Maar ik verveel me stierlijk en wil het liefst rond gaan trekken, net als moeder deed.’

‘Dat zou mooi zijn, vraag om toestemming. Ik kom zo.’ Hij knikte.

Ze ging de toren in, de wenteltrap op. Haar slaapkamer was op de eerste verdieping. Elise had net haar kleding voor die avond uitgelegd. Ze boog.

‘Isxandra. U bent mooi op tijd. Over een uur staat het bad klaar. Kijk dit draagt u vanavond. Het zal u prachtig staan! ’

Op het hemelbed lag een robijnrood onderkleed met wijd uitlopende mouwen en een woudgroen overkleed met lange slippen. Op het kleed lag een gordel met een sierspeld. Eenzelfde speld lag boven op een oranjebruine cape.

Sanderijn raapte het sieraad op, bekeek belangstellend de cirkel met robijnen en opalen, met in het midden een smaragd ‘Waar komt dit vandaan?’

‘Geen idee, jongedame. Misschien is het van uw grootmoeder geweest.’

Sanderijns blik viel op de rest. ‘Rood en groen! Wie bedenkt dit? Het lijkt wel of ik me met de vlag ga kleden! Kijk zelfs de raaf en de wouw zijn er op geborduurd!’ Ze knikte naar de twee kleine emblemen, onder de gordel.

Elise hief hulpeloos haar handen omhoog. ‘Het komt niet bij mij vandaan. Ik ben uw kleedster.’

‘Jij weet nooit iets.’ Sanderijn draaide zich om en stapte naar de deur.

‘Blijf op het erf,’ riep Elise haar na. ‘Zorg ervoor dat ik u niet hoef te zoeken!’

Het feest begon. Geroezemoes in de wapenzaal. De aanblik van wachtende, verveelde hovelingen en oudgedienden uit de zesjarige oorlog benauwde haar. De lakei bij de ingang riep luidkeels haar volledige naam: ‘Isxandra Antares Kellan Regina van Ravenswaard.’

Alle aanwezigen keerden zich naar haar toe om haar te bekijken. Ze was zich ervan bewust dat ze ondanks haar veertien jaren nog steeds het figuur van een kind had. Zo recht als een vlaggenstok. Dat kreeg ze vaak te horen van haar mentrix. Vandaag vlag ik ook, bedacht ze droog. Heel erg passend. Opgelaten liep ze de ruimte door, op zoek naar haar broers.

Gert stond vlak bij de tafel, sprak ernstig met Retger van Hageland, de schenker. Hij was door haar vader als gijzelaar aan het hof verbonden.

Toen Retger haar zag komen, gaf hij Gert aanmoedigend een klap op zijn schouder en verdween naar achteren.

Nog voor ze bij de verhoging met de tafel was aangekomen zag ze rechts Karen Marein naast de drost en de rijkspenningmeester staan.Meteen boog ze af om haar meerdere te begroeten.

De leidster van de Dragonders had het uiterlijk van een bestuurster en was door haar forse postuur een indrukwekkende verschijning. Ze had haar haar opgestoken en ging gekleed in het blauw met bruin, de dracht van de krijgsvrouwen.

Ze zou goed voor een man kunnen doorgaan, meende Sanderijn; een man met een zorgzame blik. Na de dood van Asega Alisha stond ze aan het hoofd van de Dragonders en ze had overal in het buitenland Drakenkamers opgericht. Postduiven brachten haar van het laatste nieuws op de hoogte. Op Fort Tor stond ook een duivenhok.

Na haar groet was er even een vonk van genegenheid in de bruine ogen waar te nemen, daarna werd de blik gereserveerd. Omdat het hoofd geen aanstalten maakte om een gesprek te beginnen, groette ze de drost en de rijkspenningmeester.

Zou de Overste van het Fort over haar brutale gedrag geklaagd hebben? Ze ging bij Elmar en Gert staan en keerde zich net als zij naar de gasten toe, die met gelaten gezichten stonden te wachten. ‘Dooie boel,’ merkte Sanderijn gemelijk op.

Gert knikte. ‘Dat krijg je als je de nar en de priester het huis uit gooit.’

Ze deden hun uiterste best om niet te lachen. Elmar keek afkeurend.

Een luide tik van een staf kondigde de komst van de Lanter aan. Hij trad met een kwieke stap binnen, vergezeld door Bern en Boiten. Iedereen zweeg en maakte een respectvolle buiging. Hij knikte als laatste zijn kinderen toe, liep naar de verhoging en nam achter de tafel plaats.

Iedereen volgde zijn voorbeeld. Sanderijn en haar broers zaten op leeftijd gerangschikt aan zijn rechterhand. De deur schuin achter haar ging open en de Retger van Hageland stelde zich met een kan wijn naast haar vader op.

Terwijl bedienden de gasten van drank voorzagen bekeek ze de buitgemaakte vaandels. Het licht van de avondzon scheen door de vier hoge glas-in-loodramen en wierp een smal, kleurig beeld van de rode wouw, de raaf, de zon en de draak op de binnenmuur.

De Lanter ging staan, verwelkomde iedereen en sprak als eerste een heildronk uit.

Ze bekeek hem van opzij. Elmar en zij hadden dezelfde neus, diepliggende blauwe ogen en donker krullend haar. Haar vader had een knap maar streng uiterlijk. Elmar zag er aantrekkelijk en aardig uit. En zijzelf? Volgens haar mentrix had ze een lelijke kop en ging ze iedere maand meer op haar hond lijken. Haar opmerking over haar grappige kleine oogjes en welgeschapen ronde neus en haar vraag of haar mentrix soms het geluk had een varken als voorouder te hebben, was haar niet in dank afgenomen. Een kort moment voelde ze de koude keldervloer weer onder haar knieën drukken, zag de emmer met sop schudden en bekeek de borstel in haar hand.

Het eten werd binnengebracht. Dampende pasteien en gevogelte op brede schalen verspreidden een heerlijke braadlucht. Voor de maaltijd begon hield Bern de roemer omhoog en wenste zijn vader veel heil en gezondheid. Tijdens het eten bereidde Sanderijn zich voor: als afsluiting van de maaltijd werd van haar verwacht dat ze een heildronk op Karen Marein en de Dragonders uitbracht. Het was zover. Ze ging staan, sprak overtuigend en morste niet. Karen Marein bedankte haar en toostte op de aanwezigen. Tijdens het drinken stond Elmar op, stapte van de verhoging en boog voor haar vader. De gasten onderbraken hun gesprekken niet.

‘Gegroet, Elmar. Kom naar voren om je vraag te stellen.’

‘Hoogedelgeboren heer en vader. Ik vraag u alstublieft, mag ik het Hooghuys verlaten en in Teisterbant rondtrekken om mensen te helen.’ Met een kleur van inspanning wachtte hij het antwoord af.

Hendrik bekeek hem met belangstelling. ‘Ik begrijp je verzoek. Hoe oud ben je?’

‘Ik ben zestien.’

‘Als je de bescherming van een lijfwacht accepteert, mag je van mij in Teisterbant rondtrekken.’

Elmar schudde ongelukkig zijn hoofd. ‘Ik wil niet dat iemand weet wie ik ben. Een lijfwacht maakt dat onmogelijk.’

‘Ik vind je te jong. Vraag het volgend jaar opnieuw.’

Elmar droop af. Gert had het gesprek gevolgd en kwam overeind. Toen hij om de tafel heen liep en een knieval maakte, werd het stil in de zaal. Sanderijn schoof ongemakkelijk op haar stoel.

De Lanter gaf zijn zoon met een waarschuwende blik toestemming een vraag te stellen. Gert stond op.

‘Hoogedelgeboren heer en vader. Al jaren probeer ik u duidelijk te maken dat ik niet op de hogeschool voor krijgskunde thuishoor. Ik verafschuw oorlog. Ik vraag u nederig om toestemming Teisterbant te verlaten, om zoals het een Ravenswaard betaamt in het buitenland te studeren.’

‘Ik krijg regelmatig berichten dat jij tegen mijn wil de opleiding verlaat. Dat je je meerderen het bloed onder hun nagels vandaan haalt met je brutale opmerkingen en onwillig gedag. Klopt dat?’

Gert sloeg zijn ogen op en hield stand onder de ijzige blik. ‘Ik heb u vanaf het begin verteld dat ik niets met het krijgswezen te maken wil hebben en u verzocht mij van mijn verplichtingen te ontslaan. Ik wil naar Oltland om geschiedenis en de Cheronese taal te studeren. Ik verzoek u opnieuw om me toestemming te geven.’

Hendrik tikte met de achterkant van zijn mes op tafel. ‘Je krijgt geen toestemming om naar het buitenland te gaan. Zodra je aangetoond hebt dat je betrouwbaar bent, zal ik een plek zoeken die beter bij je past. Dit is mijn antwoord. Ga.’

Gert boog kort en ging weer naast Elmar zitten. Ze keken elkaar niet aan.

Buiten naderde de zon de kim. Sanderijn keek opzij naar de kleurige figuren op de muur. De schijnsels zouden nog wat klimmen en daarna vervagen.

De schalen en bladen waren inmiddels opgeruimd. Er werd drank geschonken. In een hoek vlak bij de ingang stelden muzikanten zich op. De muziek overstemde al snel het geroezemoes.

Toen er een groep dansers naar binnen rende voor een optreden, verlieten veel gasten de tafels om naar hen te kijken. Sanderijn was blij dat ze weg kon en liep naar voren.

Bern kwam naast haar staan en boog zich vriendelijk naar haar toe. ‘Dat deed je goed daarstraks.’

Ze knikte, blij met het compliment.

‘Ik hoor wel eens wat over jou,’ ging hij verder.

‘Ze zeggen dat je een belofte bent.’

Sanderijn keek verrast op. ‘Wie zegt dat?’

Hij glimlachte breed. ‘Ik heb zo mijn bronnen. Het is goed dat je laat merken dat je veel in je mars hebt, maar overdrijf het niet. Opvallen kan riskant zijn.’ Hij schonk haar een veelbetekenende blik. ‘Zoek uit wie je echte vrienden zijn.’ Zijn advies bracht haar in verwarring. Had hij het over Gert? Ze bracht het gesprek op een ander onderwerp.

‘Elmar is hier doodongelukkig. Waarom laat vader hem niet gaan? Hij doet geen vlieg kwaad en zo ziet hij er ook uit. Niemand zal hem iets aandoen!’

‘Helers van zijn leeftijd trekken met hun familie rond. Helaas woont onze moeder in het buitenland en kan zij hem niet helpen.’

Ze was verbijsterd. ‘In het buitenland? Ze is toch doodgegaan, zes maanden na mijn geboorte!?’

Bern schudde zijn hoofd. ‘Antares is dood verklaard.’

‘Ze is weggegaan? Waarom?’

‘Ze hield het in het Hooghuys niet meer uit. Ze was voor ze vader ontmoette al een befaamd Heler.’

‘En wij dan? Waarom nam ze ons niet mee?’

‘Denk even na. Ze mocht ons niet meenemen. Helers zijn dolers. Ze hebben geen vast adres en ze zijn altijd onderweg. Dat is toch niets voor kinderen.’

‘Waar is ze nu?’ De ontboezeming had haar hoe dan ook gekwetst en haar stem klonk ijl.

‘Haar gebied ligt ergens in het noordwesten. Wetterlând, zo heet het land.’

‘Weten Gert en Elmar dit ook?’

Bern haalde zijn schouders op.

‘Wat is dit voor een rare familie!’

‘Roemrucht, dat weet je toch.’

Hij doelde op de man naar wie hij vernoemd was. Bern van Ravenswaard had 347 jaar geleden met behulp van de Verlister de Volkerenslag geleid, om de inval van de magiërs uit de Noordstaten te stoppen. Na de overwinning was er een nieuwe jaartelling in gang gebracht. Zelf was ze 333 jaar na Berns Ingreep geboren.

‘Denk na over wat ik gezegd heb en blijf uit Gerts buurt.’ Bern gaf haar een liefdevolle aai over haar hoofd en liep in de richting van Karen Marein.

Ze bleef in verwarring achter. Tibo en Garhelm, zoons van Suger van Wolfensteyn, de kwartiermaker, knoopten een gesprek met haar aan. Ze stond hen vaag te woord en keek intussen rond of ze Gert ergens zag.

Na het gesprek vriendelijk afgekapt te hebben, doorkruiste ze de hele zaal, maar ze kon hem niet vinden. Bezorgd liep ze door de deur naar de keuken om aan de meiden te vragen of zij Gert gezien hadden. Ze kreeg het antwoord dat hij kort daarvoor in de richting van de trap gelopen was.

Vergeefs zocht ze het hoofdgebouw af, stak daarna onder een rode avondhemel de buitenhof over om de stallen te doorzoeken.

Gert schrok hevig door haar binnenkomst, hij stak een mes weg.

Hij was bezig zijn paard te zadelen. In het schemerlicht trok hij de singel aan.

‘Wat ben je aan het doen?’ vroeg ze verontrust.

‘Sanderijn.’ Hij haalde diep adem. ‘Ik ben iets vreselijks te weten gekomen. Vader is de mensheid gaan haten.’

Zijn ogen waren groot en zwart. Pelle, zijn ruin, stapte nerveus opzij.

‘Er worden dodelijke spelletjes gespeeld. Een vriend van mij is opgepakt. Ik moet er niet aan denken wat ze met hem doen.’

Hij greep haar bij de schouders.

‘Je moet vluchten. Jij bent de wettelijke opvolgster van Asega Alisha. Als Beschermvrouw van het Recht is het je plicht om vader om rekenschap te vragen. Dat risico gaat hij niet lopen. Hij zal mensen sturen om je te beschadigen! Jouw vriendinnen zal hetzelfde overkomen als mijn vriend. Vlucht naar het buitenland!’ Hij liet haar los en leidde Pelle naar de uitgang.

Ze ging hem achterna. ‘Waar ga je naartoe?’

‘Dat vertel ik niet. Je houdt je buiten muisstil, hoor je?’

Ontredderd volgde ze hem naar een kleine onbewaakte poort.

Hij haalde de dwarsbalk weg en opende de zware deur. ‘Blijf van de balk af en ga terug naar het feest. Zorg dat ze je hier niet zien.’

Hij leidde Pelle door de poort, steeg op en verdween beneden in het toenemende donker.

Nadat ze haastig de houten deur dicht getrokken had, wachtte ze op zijn terugkeer. Het kon nog. De rode hemel hield nog steeds stand.

Het werd donker. Bij de grote poort hoorde ze stemmen. Een karrenwiel ratelde over de kasseien. Het feest naderde het einde.

Ze voelde een sterke neiging om Gerts vertrek aan Bern te melden, maar de poort was niet afgesloten en Gert kon zich nog bedenken. Ze wilde hem niet onnodig in moeilijkheden brengen.

Via de dienstingang en de keuken liep ze de wapenzaal in en mengde zich tussen de gasten.

Elmar keek haar onderzoekend aan. ‘Wat is er aan de hand? Ik zie overal gardisten. Weet jij waar Gert is?’

Ze voelde ineens de tranen achter haar ogen branden en schudde haar hoofd. ‘Ik ben moe. Ik ga naar mijn kamer.’

Haar stem klonk breekbaar. Hij hoorde het, wilde haar bij haar arm grijpen. Ze was hem te snel af, draaide zich om en maakte dat ze wegkwam.

Haar kamer lag tegenover Gerts slaapkamer. Elise hielp haar uit de kleren en overhandigde haar nachtgewaad. Sanderijn was blij dat ze geen oog voor haar had, maar over de kleding van de gasten keuvelde en de laatste roddels uit de keuken vertelde. Toen ze klaar was ging ze weg.

Sanderijn kon niet in slaap komen. Ze luisterde scherp naar alle geluiden uit de omgeving. Gestommel. Mensen op de overloop. Het kon Elmar, Bern of haar vader zijn. Door het open raam hoorde ze opgewonden stemmen op de buitenhof. Eenmaal werd haar deur geopend. Iemand keek de kamer in. Ze durfde niet te kijken wie, deed alsof ze sliep. De deur ging dicht.

Ze schrok wakker van het geklepper van ruiters. Het schemerde. Een rode gloed kondigde de dag aan. Een spreeuw zong vanaf een dak. Ze ging stilletjes haar kamer uit, opende Gerts deur in de hoop dat hij ’s nachts teruggekeerd was. Het bed lag er keurig bij. Bezorgd sloot ze de deur. Het leek een eeuwigheid te duren voor Elise kwam en ze naar beneden kon voor het ontbijt. Elmar was er al en zag eruit alsof hij de hele nacht wakker gelegen had. Hij vroeg haar niets.

Halverwege de ochtend zat ze naast hem achterin in de rechtszaal. Het was de taak van de Lanter om recht te spreken en geschillen tussen de bewoners van zijn Domein op te lossen. Haar vader deed dat in samenspraak met de drost. Familie van verdachten en slachtoffers stroomden de zaal in schoven stilletjes op hun plaatsen. Er werd gefluisterd. De Lanter kwam de ruimte in, samen met de drost en Bern. Ze gingen op de zetels tegenover het publiek zitten.

Bern keek haar ernstig over de hoofden aan. Ze kon niets uit zijn blik opmaken.

Gerts stoel was leeg.

Ze richtte haar aandacht op de rechtspraak. Het begon met wat kleine zaken; een geschil over doorgang, eigendomsrecht en diefstal. Ze had geen aanmerkingen over haar vaders oordeel. Het was naar de letter van de wet en de straffen waren in overeenstemming met de overtreding. Geldboetes en tijdelijke dwangarbeid kwamen het meeste voor. Ze miste wel betrokkenheid in de ogen van haar vader; niets leek hem van zijn stuk te brengen. Verstandig en kil. Bedoelde Gert dat met zijn opmerking dat hij de mensheid was gaan haten?

Halverwege een zwaardere zaak, van een driftige boer die in een opwelling een knecht had gedood en snikkend van spijt in de beklaagdenbank stond, ging de deur van de zaal open. Boiten kwam de zaal in. Meteen achter hem volgden twee gardisten met een draagbaar. Er lag iemand op.

De gestalte was geheel bedekt met een grauw kleed. Het werd stil.

Ze stopten voorin de zaal. Elmar stond op, liep haastig naar de baar toe en sloeg een punt van de deken terug.

‘Hij is dood,’ zei Boiten zacht. ‘Hij heeft zichzelf van het leven beroofd.’

Elmar staarde de kalende man een ogenblik aan, trok de deken verder weg, greep de pols. Het overkleed was donkerrood, ook de linkerhand zat onder het bloed. Hij kwam overeind, draaide zich halfom en keek Sanderijn met grote verslagenheid aan. ‘Gert.’

Ze herinnerde zich later dat een grote vastberadenheid zich van haar meester maakte. Zakelijk onderzocht ze de wond in de borst van haar broer, pakte zijn linkerhand, ontdekte twee diepe snijwonden in de handpalm.

Boiten doemde voor haar op. Het mes dat ze altijd bij zich droeg lag al in haar hand. Boiten stond als versteend. De kracht van de stoot was dodelijk, maar een ondraaglijke pijn in haar pols maakte het onmogelijk om door te gaan.

Met een kreet liet ze het heft los. Het mes kletterde voor Boitens voeten op de stenen vloer. Hij schopte het met kracht weg. Twee gardisten grepen haar vast. Ze keek Boiten aan op een wijze die niets aan de verbeelding overliet.

‘Moordenaar!’ Het was als in een droom, onwerkelijk.

Haar vader was onheilspellend kalm.

Korte tijd later werd ze in zijn vergaderkamer door hem verhoord. Hij wilde weten wat Gert haar verteld had, wilde weten of ze betrokken was bij zijn plannen om Teisterbant over te nemen. Ze wist van niets. Ze ontdekte wat het inhield om door een Vernieler ondervraagd te worden. Haar onwetendheid redde haar.

De volgende dag werd ze naar Fort Tor terug gestuurd.

Er worden dodelijke spelletjes gespeeld, had Gert gezegd. Het was maar al te waar. Ze werd naar de slaapzaal gestuurd, mocht niet mee op oefening. In haar drift brak ze de slaapzaal af. Het loste niets op; ze werkte zich nog verder in de nesten. Een paar uur later verried ze uit onmacht haar hond Panras.

De zon verdween achter de bosrand en liet als laatste de groene heuvels los. De westelijke lucht was nog helblauw. In een cel, beneden in Fort Tor, schemerde het.

Ven Kleyn kreeg toestemming om haar op te zoeken en barstte bij de aanblik van de kneuzingen in haar gezicht in tranen uit. Ze knielde voor de brits, greep Sanderijns handen vast. ‘Ik wil je helpen. Ik ben je vriendin maar ik begrijp er niets van. Drie jaar geleden droegen we je op onze schouders. Hoe kan iemand zo sterk veranderen!’

Sanderijn trok haar handen los. ‘Ik ben niet te helpen,’ klonk het broos. ‘Ik heb besloten om weg te gaan.’

Hoofdstuk 2

Andores

Binnen een paar dagen was ze weer op de been. Ze stopte de dood van haar broer en alles wat er gebeurd was diep weg. Ze vulde het gat met plannen en bereidde zich voor op de vlucht.

Twee dagen later stuurde ze Ven Kleyn in het holst van de nacht terug naar de slaapzaal, gooide een touw over de muur van het fort en trok te voet naar het noorden, waar ergens de rivier de Aacher stroomde. Eén ding stond haar helder voor ogen; haar toekomst lag in Wetterlând; het land waar haar moeder rondtrok.

De Poolster wees haar de weg. Ze kende haar vaderland goed genoeg om ’s nachts in het licht van de maan over de akkers en weilanden te rennen.

Haar vaardigheden als verkenner kwamen goed van pas. Uit voorzorg banjerde ze over mestvaalten en liep ze grote stukken door het water van zanderige beken om haar geur kwijt te raken. Eenmaal hoorde ze ver achter haar het gebas van honden. Ze luisterde gespannen, constateerde na korte tijd dat het geluid wegstierf.

’s Nachts trok ze verder, volgde de doorgaande weg naar Fort Grid.

Zodra de schemer zich aankondigde verborg ze zich in greppels en onder dicht struikgewas. Een paar keer schrok ze wakker van stemmen, zag vanuit haar schuilplaats de gardisten van de Geheime Dienst, herkenbaar aan hun donkergroene mantels en puntige helmen, boeren en landlieden ondervroegen.

Iedereen hief zijn handen op en schudde ontkennend het hoofd. De stemmen van de ruiters klonken boos en na kort overleg verdwenen ze achter de bomen. De maan werd vol en nam weer in omvang af. Het brood dat ze meegenomen had raakte op. Na veertien dagen bereikte ze de rivier de Aacher.

Vlak voor de zon opkwam trok ze haar uitrusting uit. Met behulp van haar riem maakte ze een bundel, en ze liep gekleed in een mouwloos hemd het water in. Het water sleurde haar mee. De rivier was meer dan honderd meter breed. Het kostte ongelooflijk veel kracht om van de kant te komen. Doodmoe dreef ze stukken met de stroom mee. Zodra haar krachten terugkwamen worstelde ze verder en bevocht zo meter voor meter de brede stroom. Gelukkig was het water na een reis van duizenden kilometers niet al te koud.

Eindelijk slaagde ze erin om de overkant te bereiken. Uitgeput kroop ze de zandige oever op. Achter een rivierduin trok ze de riem los en drapeerde alles om zich heen om te drogen. De zon scheen onbelemmerd.

Laat in de middag ontwaakte ze. Ze trok broek, rijlaarzen, bovenkleed en uitrusting weer aan en bekeek vanaf de zandwal het achterliggende land.

Overal staken er kruinen van struiken en jonge bomen boven de wuivende rietzee uit. Het Paalland stond bekend als ondoordringbaar, maar kennelijk was het uitgestrekte moeras de laatste tien jaren verland.

Moedig stapte ze naar beneden, en ze liet zich door het groen omarmen.

Verland of niet; het bleef verraderlijk. Behalve de rietvelden bestond het onland uit talloze meertjes vol zompig veenmos. Daartussen kronkelden de grondruggen begroeid met boompjes. De lengte van de wallen was verschillend, maar één ding hadden ze gemeen; vroeg of laat liepen ze allemaal dood.

De overkant lag ergens in het noorden, maar aan de Poolster had ze in dit gebied niets. Het was levensgevaarlijk om ’s nachts te trekken. Met de zon als houvast was ze na twee dagen hopeloos verdwaald.

Alle verhalen over moerassen bleken onzin te zijn: er verscheen geen monster uit de drab om haar raadsels op te geven, ook de Lange Met vertoonde zich niet. Allemaal verzinsels van oude wijven, concludeerde ze, bedoeld om kinderen te ontmoedigen. Wel bespeurde ze ’s avonds dwaallichtjes, maar daar voelde ze niet door aangetrokken. Iemand die de wal verliet om een lichtje na te jagen, moest wel de hersens van een gekke koe hebben.

Haar indruk van het Paalland veranderde toen ze de vierde dag een verlaten gebouwtje betrad om voor een naderende onweersbui te schuilen.

Het stond op een landtong, tussen wat berken, was vierkant van vorm en overwoekerd door klimplanten. Het zag er oud en vergeten uit. Aangemoedigd door de pikzwarte wolken, zocht ze de ingang en hakte met beide handen om het gevest van het zwaard op de stugge stengels in. Ze merkte dat ze zwakker werd; ze leefde al dagen van eetbare planten en wortels die ze met het wapen uitgroef.

Eenmaal binnen wachtte haar een verrassing. Er scheen daglicht door de rechthoekige opening in het platte dak. Op een verhoging stond een kunstzinnig werktuig. Verwonderd liep ze de drie treden op.

Ze werd door de drie gouden ogen op een groene koperen paal aangestaard.

Onder de ogen was de schicht van een bliksem gegraveerd, daaronder een cirkel met een tiental bolletjes. De maan met wat sterren, raadde ze. Ze stak het zwaard weg en liet haar wijsvinger over de bolletjes glijden.

Terwijl ze het werktuig onderzocht, werd het donker. Aan de paal hingen twee zilveren schilden van verschillende grootte. Het kleinste hing voor het grote en werd door een koperen draad via de paal met het achterste schild verbonden. Op de draad zaten twaalf zilveren kevers.

De ruimte werd een paar seconden helwit verlicht. Ze keek even door de opening naar de grauwe bewolking en wachtte. Na vijf tellen volgde er een daverende klap. Ze kromp onwillekeurig ineen, voelde wat fijne regendruppels op haar neus vallen. Het werd iets lichter. Ze boog zich over een insect. Geraffineerd smeedwerk. Het leek met zijn waaiervormige voelsprieten op een meikever, maar het was smaller. Ze meende zelfs een vastberaden platgeslagen hondensmoeltje te zien.

Ineens was er verblindend licht. Het siste en na een enkele tel volgde er een enorme klap. De bliksem was vlakbij ingeslagen. De bui brak los en een stortregen joeg haar naar het overdekte gedeelte. Water gutste over het werktuig, maar dat was niet wat haar aandacht trok.

Het grote schild kleurde langzaam van zilvergrijs naar warm rood en begon te stralen.

De kevers namen het schijnsel over. Met open mond aanschouwde ze het wonder. De twaalf insecten spreidden hun dekschilden uit en maakten zich onder een rinkelend geluid los van het metaal, vlogen omhoog en vormden samen een zwevende kluit. Daar bleef het niet bij: de kevers op de koperen draad kleurden opnieuw tot ze fel schitterden.

Twaalf nieuwe insecten maakten zich los van het metaal en voegden zich klingelend bij de andere.

Ze bewoog zich naar de uitgang.

De zilveren kevers begonnen voor de derde keer te stralen. Dit kan eindeloos doorgaan, bedacht ze vol ontzag. Wat is dit? Wat wordt dit? Stel dat het iets heiligs is, wat niemand mag zien, dan moet ik maken dat ik wegkom. Mijn aanwezigheid is stom toeval, maar leg dat die lichtkevers maar eens uit.

Buiten regende en weerlichtte het. De eerste honderd meter rende ze als een bezetene over de wal, bang dat de wezens haar achterna zouden komen. Daarna waadde ze op goed geluk door het riet naar een andere wal en liep verder.

De bui trok over.

Na een uur verdween de angst. De afstand tussen haar en de tempel was groot genoeg. Nat en verkleumd lag ze ’s avonds ineengedoken op een wal. Ze probeerde te slapen tot ze vaag een klingelend geluid hoorde.

Onzeker ging ze staan, en keek rond. De wezens hadden het gebouw verlaten. Een tiental vurige bollen zweefden in een brede lijn over het moeras. Het was een wonderbaarlijk schouwspel. Een van de zwermen kwam vlak langs haar op. Voor alle zekerheid maakte ze zich klein. Even bleef de zwerm twijfelend hangen, kwam daarna naar haar toe. De plek waar ze zat, baadde in het licht. De overige bollen zweefden ook haar richting uit.

Langzaam kwam ze omhoog.

Bang, maar ook nieuwsgierig stak ze haar hand uit om de zwerm aan te raken. Onmiddellijk vloeide de zwerm uit; kevers bedekten haar hand, klommen over haar arm. Haastig schudde ze de lichtjes af. Een moment later zat ze er helemaal onder. Ze zocht steun bij de grond, veegde haar ogen schoon, zag de lichtkevers als lichtgeesten in haar buik verdwijnen.

Daarna droomde ze dat de wezens iets in haar veranderden. Toen ze klaar waren, dansten ze boven haar. Gedragen op een wolk van licht zweefde ze boven het moeras. Het was een verontrustende droom.

Het duurde lang voor het tot haar doordrong dat ze ergens op een bundel stro lag, achter een hekje. Het was stil in het hutje. Vaag herinnerde ze zich een vriendelijke vrouwenstem en het klikken van een lepel tegen haar tanden.

Ze was gevoerd als een klein kind. Een olielamp aan een touw maakte het mogelijk de ruimte te bekijken. De hut lag voor de helft in de aarde, had houten wanden en een rookgat in het dak. Tussen de balken zag ze heideplaggen.

Ze richtte haar aandacht op zichzelf. Er was iets in haar veranderd. Het was alsof de vuurwezens in haar zaten; haar lichaam smeulde; vreemd en vijandig.

Vlakbij klonk geritsel in het stro. Een muis of een rat. Alleen al het geluid was voldoende om de wezens van het ene lichaamsdeel naar het andere te doen zwermen.

Voorzichtig ging ze staan.

Op een eenvoudige tafel lag een rond brood en een stuk kaas. Hongerig liep ze ernaartoe en ze pakte het brood om eraan te ruiken. Buiten gilde een geit.

De gammele deur werd met een ruk opengetrokken. Het brood viel op de tafel. Een schaduw kwam binnen. Daarna veranderde alles in een chaos.

De lemen vloer trilde, de lamp zwaaide, liet alles een moment in het donker verdwijnen, de houten wanden knalden alsof honderden krijgslieden er met hun schilden tegenaan sloegen.

Ze greep de verbouwereerde vrouw vast.

‘Stop het! Stop het!’ schreeuwde ze.

Alle spanning ontlaadde zich via haar armen en de vrouw zakte in elkaar.

Het zwaaien nam af. De rust keerde terug.

Ongelovig keek ze op de gedaante neer. De oude vrouw bewoog niet.

Haastig draaide ze haar op haar rug, luisterde bij haar mond. Het vrouwtje ademde niet. Ze lag doodstil met een vredige verbazing op het goedhartige gezicht. Sanderijn rammelde aan haar schouders en schreeuwde dat ze wakker moest worden. Het gebeurde niet.

Verslagen ging ze aan tafel zitten. Ze herinnerde zich de kenmerken van witkragh, spottend uitgesproken door haar mentrix.

‘Het begint met een klopgeest; de kamer zal daveren en iedereen waarschuwen om zich uit de voeten te maken, daarna verrijst er in de Ravenswaard een onzichtbare dodelijke kracht, die getemd moet worden. Maar bij u zal hooguit het gebonk op de deur te horen zijn omdat u weer eens ingesloten bent vanwege een grote mond.’

Ze moest iets doen. Ze kon de vrouw die haar geholpen had niet harteloos in het hutje achterlaten. Ze wilde weten hoe ze heette en opende een kastje. Ze vond één beker, één bord, een paar messen, lepels en een vork. De vrouw leefde in afzondering. Aan de zijkant lag een strozak als bed. Haar uitrusting met zwaard hing aan een spijker naast de deur.

Ze at het brood en de kaas op, gordde de riem om en sleepte het lichaam naar buiten. Een geit mekkerde beschuldigend toen ze de hoek om kwam en zich met de dode in de richting van het veen begaf.

Op de stuwwal groeiden elzen en beneden in het drasland stonden her en der jonge berken. Met behulp van het zwaard groef ze een kuil in de veerkrachtige bodem. Ze trok de vrouw in het gat. Spijtig keek ze op haar neer. Dit mocht nooit, nooit meer gebeuren. Deze vrouw zonder naam mocht niet voor niets gestorven zijn.

‘U hebt me uit het moeras gered. Ik dank u en het spijt me dat...’ Ze vermande zich en ging plechtig verder. ‘Ik zweer u dat ik nooit meer iemands leven in gevaar zal brengen. Ik mag alleen iets doen zodra ik aangevallen word.’

Na deze woorden bedekte ze het lichaam met donkere grond en stukken turf die als brandstof naast het huisje opgestapeld lagen. Ze sloot de deur van de hut, liep naar de geit en sneed het touw door. Het dier liep haar achterna, maar werd al snel afgeleid door wat pollen groen.

Sanderijn ontdekte een spoor door heide en bossen. Het liep in noordoostelijke richting. Het lopen vermoeide haar; nog voor de zon onderging lag ze onder een boom te slapen.

De volgende dag bereikte ze een gehucht dat bestond uit vijf houten boerderijen met rieten daken. Tijdens haar verblijf in de plaggenhut moest het flink geregend hebben. De kuilen op de brink, het gezamenlijke erf tussen de boerderijen, stonden nog vol water. Op de mestvaalt, scharrelden kippen tussen het afval en wemelde het van de vliegen.

Haar bezoek wekte een paar bewoners uit hun middagslaap.

Een jonge vrouw verscheen met een zuigeling op haar arm in een deuropening, kinderen gaapten haar aan. Voor een van de grootste hoeves zat een oude man op een bankje. Hij joeg de vliegen uit zijn gerimpelde gezicht en volgde haar komst met belangstelling.

Ze stapte op hem af en boog beleefd. ‘Goedemiddag, spreekt u Lands?’

Hij knikte vereerd, duidde met duim en wijsvinger ongeveer de dikte van een wortel aan. ‘Klein beetje,’ lachte hij.

Het Lands was de gemeenschappelijke taal in het Voorwesten. Het was een overblijfsel van het Cheronese Rijk, dat zich lang geleden van de Oostzee tot de Noorderbergen uitgestrekt had. De afstammelingen van dat rijk, dat honderd jaar standhield voor het uit elkaar viel, voerden sindsdien niet alleen een tweede taal, maar gebruikten tevens dezelfde maten en gewichten. Ook de wetgeving en de godsdienst vertoonden veel overeenkomsten, ondanks de grote afstanden.

‘Ik zoek de weg. Ik wil naar een stad. Veel huizen, veel mensen.’

‘O ja. Stad. Markt. Kopen en verkopen.’

‘Waar ligt de stad?’ vroeg ze geduldig. ‘Die kant uit?’ Ze wees in westelijke richting naar een veld dat in de middaghitte zinderde.

Hij schudde zijn hoofd.‘Niet die kant. Te ver.’ Zijn ogen bleven even bij de rode wouw onder haar schouder steken. Door zijn aandacht voor haar kleding besefte ze dat ze het embleem nog niet verwijderd had en dat de rijlaarzen, rijbroek en zwaard haar afkomst verrieden. Deze oude man dacht op zijn minst dat ze het verdwaalde kind van rijke ouders was.

In de verte klonk er geroep en gelach.

Een kordate vrouw, zijn dochter zo bleek later, kwam samen met andere vrouwen terug van de akkers. Ze ontving een veelbetekenende blik van de oude.

‘Wil je iets drinken?’ vroeg ze vriendelijk. ‘Kom maar mee naar binnen.’

Sanderijn was hongerig genoeg om op het aanbod in te gaan. De rest van de bewoners volgde haar opgewonden pratend de hoeve in.

Binnen was het donker en koeler dan buiten. De houten palen op de deel die de dieren ’s winters van elkaar scheidden waren grondig geboend, de groep was schoon geschept en geschrobd. De hooizolder, boven de stallen was voor de helft gevuld. Langs de houten wand hing gereedschap en een ladder.

Achter in de deel was het woongedeelte. Er stond een hoge tafel met stoelen er omheen. Licht scheen door wat kleine ramen, viel op de open kasten met aardewerken borden, kannen en schalen die tegen een houten afscheiding stonden, waarachter zich nog een melkhok of kelder bevond.

Boven de tafel hing het pronkstuk van de familie. Een smeedijzeren kroonluchter, versierd met groene en blauwe geglazuurde kralen. De vrouw schonk haar een kroes karnemelk in, en ging vol verwachting tegenover haar zitten. De rest streek op de vloer en op een houten bank neer en keek belangstellend toe.

‘Smaakt het?’ wilde de vrouw weten.

‘Ja, lekker.’

‘Heb je ook honger? Lust je brood?’

‘Nou, omdat u het zo vriendelijk aanbiedt, graag.’

Ze durfde niet te vragen hoe het land heette, bang zichzelf te verraden.

‘Hoe heet dit dorp?’

‘Vuurhoven.’ De oude man had brood gehaald en zette het voor haar op tafel.

‘Waar komt u vandaan?’ vroeg de dochter hartelijk.

‘O, ergens ten westen van hier,’ vertelde ze onder het eten. ‘Ik ben op weg naar de stad, kunt u mij de richting wijzen?’

De vrouw negeerde haar vraag. ‘Bent u verdwaald?’

‘Nee, hoor. Mijn ouders weten ervan. Ze hebben me met een huisknecht naar de stad gestuurd. Die kwam een vriendin tegen die hij al jaren zocht. Gelukkig voor hem. Ik wilde niet op zijn terugkeer wachten en ben alleen verder gegaan. In de stad zie ik hem terug.’ Sanderijn glimlachte vergevingsgezind.

De vrouw was niet onder de indruk. ‘Hoe heet u met uw achternaam?’

‘Dat doet er niet toe. Ik moet naar de stad. Dat is alles.’

‘Dat doet er wel toe. Het is te gevaarlijk hier om rond te dwalen. Het Paalland ligt vlakbij. U bent een kind. We gaan uw ouders waarschuwen. Vertel me waar we ze kunnen vinden.’

De vastbesloten toon waarop de dochter sprak, verontrustte Sanderijn in hoge mate. Dit ging de verkeerde kant op.

Voor ze kon weigeren, klonk er een droge tik door de ruimte. Een paar mensen hadden het geluid ook opgevangen. Er was iets geknapt. Een van de buurvrouwen kwam overeind, bekeek het aardewerk op de plank nauwkeurig en pakte er een bord tussenuit. Ze liet de twee helften zien. Verbazing alom. De gastvrouw kreeg de helften aangereikt, bekeek ontstemd de verse breuken, gaf opdracht het bord op de mesthoop te smijten.

De aandacht keerde terug naar de ongewone gast, die net zo verbaasd was als zij. ‘Wij kunnen u helpen zodra u vertelt waar u vandaan komt,’ hervatte de gastvrouw het vraaggesprek.

Bij Sanderijn won de wrevel het van de angst. Ze werd voor een onmondig kind aangezien. Daar moest snel verandering in komen.

‘Ik ben niet gekomen om jullie hulp in te roepen. Ik wil alleen de weg weten. Ú hebt mij uitgenodigd!’ Opnieuw knapte er iets in de kast. Een bord viel in drie stukken uit elkaar, gleed tussen het rek door en kletterde in kleinere stukken op de vloer. De gastvrouw zette grote ogen op en zei iets in de streektaal dat op een verwensing leek. De toeschouwers waren nu sneller van hun verbazing bekomen, alle ogen vestigden zich op Sanderijn.

Ze legde aarzelend het brood neer en glimlachte onschuldig.‘Ik moet maar eens gaan.’

De dochter wilde geruststellend een hand op haar elleboog leggen maar Sanderijn trok haar arm ijlings in, bang dat de vrouw dood neer zou vallen. ‘Raak me niet aan!’

‘Ik wil dat u blijft. Straks komt u in het moeras terecht. We bieden u een slaapplaats aan voor de nacht en sturen iemand naar Koorn om de schout te melden dat u hier verblijft.’

‘De schout!’ Een vlaag van paniek overmande haar.

Een geluid boven de tafel. De kralen van de luchter rammelden steeds luider.

Het lawaai in de plaggenhut was ook onschuldig begonnen en in een enorme chaos geëindigd. Dit moest stoppen. Maar hoe?

Ze voelde de vloer onder haar stoel trillen, hield de tafel stevig vast bang dat die zou gaan schudden. Schalen rammelden in de kast. Boven waaide ergens een luik open om met een klap weer dicht te slaan. Stukjes riet dwarrelden naar beneden. Een van de ouderen maakte een gebaar tegen het Boze Oog.

Het trillen moest stoppen.

Kalmeer!, maande ze zichzelf. Het lawaai en het gerammel; dat doet die afwijking in jou. Ze doen je niets; kijk maar. Ze zijn bang geworden; ze durven je niet meer vast te houden.’ Ze dwong zichzelf tot kalmte.

Het gerammel stopte, de tocht verdween. Er ontstond een twistgesprek tussen de buurvrouwen.

‘Het is misschien verstandig dat je gaat,’ stemde de dochter met tegenzin toe. Mijn vader zal je de weg naar Koorn wijzen. Neem dat stuk brood maar mee voor onderweg, dat raakt toch niemand meer aan.’

‘Dank u wel.’ Ze pakte de homp brood en haastte zich.

Buiten wachtte de vrijheid.

De oude man liep als enige met haar mee naar een weiland, wees schuin naar de overkant. ‘Daar begint de weg.’

Ze bedankte hem.

Hij keek haar na tot ze in het tegenoverliggende bos verdween.

Na uren lopen passeerde ze een verlaten schuur. Het liep tegen de avond. Ze aarzelde, keerde terug en besloot er de komende nacht te blijven.

De schuur was zwart van kleur, afgetimmerd met geteerde planken en tamelijk groot. Ze liep naar de achterkant en ontdekte daar een smalle deur.

Op het erf stonden verschillende bokken en hakblokken, ook lagen er takkenbossen. Een grote ronde kuil vol koolstof, met daarnaast een berg rulle aarde bracht haar op de gedachte dat de schuur mogelijk door kolenbranders werd gebruikt.

De deur zag er stevig uit. Ze ging ervoor staan en plaatste haar vingers achter de deklat om de deur open te trekken. Het ging niet.

Ze trok opnieuw aan de lat, nu vastbesloten. Gelijktijdig met een droge knal verloor ze haar evenwicht. Ze viel achterover, kwam onder een plank terecht. Haastig kroop ze er onderuit.

‘Witkragh is toch nog ergens goed voor,’ vertelde ze zichzelf.

Binnen was de vloer aangestampt, over een dwarsbalk van een spant hingen een paar paardendekens. In een hoek stond gereedschap waaronder een bezem en een hark. Het was warm binnen en het rook er naar teer.

Ze ging weer naar buiten, nam plaats op een hakblok, trok haar groene hemd uit en nam de tijd om het embleem; de rode roofvogel met gespreide vleugels met een mes van haar hemd te snijden. Zorgvuldig trok ze de draadjes uit de stof en stopte het lapje in haar broekzak. Morgen zou ze hopelijk een stadje bereiken waar ze navraag kon doen naar Antares. Haar moeder kon haar helpen de witkragh te temmen, zodat de spullen in haar nabijheid heel bleven.

Bij haar vader was het ook gelukt: ze had nooit iets bijzonders aan hem gemerkt tot ze er op pijnlijke wijze mee kennis had gemaakt. De afstraffing had alle kinderlijke illusies die ze nog over hem koesterde bij haar weggevaagd. Deze man gaf niets om haar. Ze hoopte bij Antares ook de warmte en erkenning te vinden die ze bij haar vader gemist had.

Toen de zon achter de boomtoppen verdween, maakte ze in de schuur een bed van dekens en ging liggen. Ze was moe. Al snel werden haar gedachten stuurloos, vaag besefte ze dat ze op het punt stond in te slapen. Net op het moment dat ze wegdommelde vervaagde de schuur. Ze ging verschrikt zitten.

De nacht was plotsklaps weggevaagd door daglicht. Van het ene op het andere moment zat ze midden in een afgebrand heideveld. Rondom haar schoten jonge eiken uit de bodem omhoog, die binnen enkele tellen uitgroeiden tot grote bomen. De lucht boven het bos veranderde adembenemend snel; de wolken draaiden, losten op of kleurden binnen een paar tellen van wit naar paarsblauw. Een hevige storm brak los, een aantal eiken waaiden om.

Uit het niets verrees een bouwsel van palen om haar heen, die vier spanten ondersteunden. Een man vlak boven haar timmerde ijverig latten op de balken voor het dak. Onverhoeds greep hij mis, verloor zijn evenwicht en kwakte vanuit de nok vlak voor haar op de grond.

Ze hijgde van ontzetting. Voor ze overeind kon komen vervaagde het beeld, ook het daglicht verdween. Een donkere schuur bleef over. Ze trok ontredderd de deken tegen zich aan. Wat is er loos? vroeg ze zich af. Was het een spookbeeld? Is het ongeluk tijdens de bouw van de schuur echt gebeurd? Waarom dringt deze nare gebeurtenis zich aan mij op?

Ze wachtte nog een tijdje, luisterde scherp naar de geluiden buiten, maar er was niets bijzonders te horen, ook bleven nieuwe verschijningen uit.

Ze stond vroeg op, bereikte halverwege de ochtend de rand van het bos en keek over laag grasrijk land uit dat gekenmerkt werd door een netwerk van dijken. De zon scheen en het land zag er vriendelijk uit. Het karrenspoor liep over een brede dijk, die zich steeds vertakte om te eindigen bij bebouwde terpen. De dijken, terpen en uitgesleten geulen wezen op veelvuldige overstromingen van de zijriviertjes van de Aacher, maar op het moment dat zij het karrenspoor afliep, was er geen water te bekennen. In de graslanden graasde roodbont vee.

Tegen het eind van de morgen was er meer bedrijvigheid op de weg; er reden karren met vroege zomerknollen en jong vee werd naar een stadje gedreven dat hoog boven het grasland uittorende. Een vrouw liep een eind voor haar over de dijk met een mand aan haar arm. De mand bleek gevuld te zijn met eieren .

Sanderijn hoopte in het stadje iets eetbaars aan te treffen. Even bleef ze naast de vrouw lopen, ze stelde haar wat vragen in het Lands.

Het eiervrouwtje vertelde dat het stadje in de verte Koorn heette en aan de rivier de Lange lag. Toen Sanderijn onder het praten hongerig op de bruine eieren neerkeek sprong er spontaan een barst in een van de schalen. Het eiwit welde naar buiten. Een tweede ei barstte. Snel draaide ze haar hoofd recht. Ze zag in haar verbeelding het vrouwtje met een beschuldigende vinger achter haar aan rennen en luidkeels om hulp roepen. Voor de vrouw de kliederzooi in het oog kreeg, bedankte ze haar, en ze versnelde haar pas om de afstand tussen hen te vergroten.

Koorn was op een terp gebouwd. Ze liep door de straten en werd vluchtig door de inwoners bekeken. In het midden van de bebouwing stond een tempel op een groot rechthoekig plein. Rond het plein waren woningen, werkplaatsen en taveernes gebouwd.

Er heerste een vrolijke drukte. Een kleurrijk gezelschap van boogschutters, trommelaars en vendelzwaaiers stond voor het veerhuis in groepjes met elkaar te praten. Een jongeman met sluik zwart haar verliet een groep en trok zich in de schaduw van het bedehuis terug.

De middag was aangebroken en het begon warm te worden.

Ze liep door een steegje naar de rand van de bebouwing. Langs de terp lag een trap, die leidde naar een houten kade, waar twee schepen met korte masten lagen te wachten voor vertrek. De loop van de vaargeul liep kaarsrecht naar het noordoosten. Dit was geen natuurlijke afwatering, begreep ze; de Lange was een kanaal. Aan weerszijden van het water lag een pad. Vlak bij het voorste schip graasden twee uitgespannen werkpaarden, begeleid door een kind.

Ze keerde om, zocht de zwartharige jongen op die in de schaduw het snijvlak van zijn werpmessen controleerde. Hij was smaakvol in bruine tinten gekleed en glimlachte vriendelijk toen ze naast hem plaatsnam.

‘Wat is dit voor een drukte?’ vroeg ze in het Lands terwijl ze naar de pratende mannen voor het veerhuis gebaarde. ‘Ik heb nog nooit zo’n bont gezelschap bij elkaar gezien en ze zijn zo opgetogen! Waarom eigenlijk?’

‘We staan op het punt om af te reizen naar het landjuweel in Bach.’

Ze trok een knie op en vouwde haar armen er omheen. ‘Wat is een landjuweel?’

Hij keek haar een moment bevreemd aan.

‘Een wedstrijd. Dit wordt de derde van vier wedstrijden. De schutterij van Bach heeft in Koorn twee zilveren schalen gewonnen en daarom gaat iedereen naar Bach. Overdag zijn de wedstrijden en ’s avonds vertonen wij, artiesten onze kunsten. Acht steden nemen aan de wedstrijden deel. De stad die in Bach de hoofdprijs wint neemt drie zilveren schalen mee naar huis en organiseert het laatste landjuweel met vier schalen als hoofdprijs.’

Hij moest om zijn eigen geestdrift lachen. ‘Het gaat om de eer en om het vermaak. Waar kom je vandaan dat je dit niet weet?’

‘Ergens uit het westen. Mijn ouders zijn dood en mijn oom heeft me uit huis gezet. Ik besloot om naar het noordoosten te reizen. Ik heb zó lang door het bos gelopen,’ vervolgde ze op onnozele toon. ‘dat ik écht niet weet waar ik ben!’

Hij moest om haar lachen. ‘Ik moet je teleurstellen. Je bent nog steeds in Wetterlând en zolang je bossen, terpen en riviertjes ziet, blijft het Wetterlând.’

‘Ken je dit land goed?’

‘Ik ben een Wetterlânder. Ik heb als messenwerper bijna alle steden bezocht.’

‘Ik zoek een familielid; een Heler. Ken jij een vrouw van middelbare leeftijd met blond haar en bruine ogen? Ze heet Antares.’ Gespannen wachtte ze zijn antwoord af.

Hij proefde bedachtzaam de naam. ‘Antares. Ik ken wel een Heler die aan jouw beschrijving voldoet, maar die heet geen Antares. Ze heet Andores.’ Hij ontdekte dat de strik van zijn linkerschoen losgegaan was, pakte de uiteinden beet om de veter opnieuw te strikken.

Ze keek onwillekeurig toe, terwijl hij zijn verhaal vervolgde.

‘Andores is een bekende naam in Wetterlând; bijna iedereen heeft wel een familielid dat ooit door haar geholpen is.’ De messenwerper had een lus gedraaid, wilde er een tweede omheen slaan, maar stopte omdat de veter onverwachts bij een oog brak. Ontstemd tilde hij het losse stuk omhoog. ‘Hé, gebroken!’

Ze voelde dat ze bloosde, vond het verstandiger om niet meer naar zijn schoenen te kijken. Snel haalde hij het stukje overgebleven veter uit de schoen om de twee delen weer aan elkaar te knopen.

‘Vroeger kwam Andores vaak op gelegenheden waar veel mensen bij elkaar waren, maar tegenwoordig is ze zo bekend dat iedereen met een mankement haar wel weet te vinden. In Bach kunnen de inwoners je vast meer vertellen over haar huidige verblijfplaats.’ Hij stond op en stopte de werpmessen in zijn rugzak. ‘Bach ligt stroomopwaarts, twee, drie dagen lopen. Ik moet gaan. Ik wens je veel geluk bij het zoeken.’

De drukte voor het veerhuis was toegenomen. Familieleden van de schutters kwamen langs om hen geluk te wensen en uit te zwaaien.

De reizigers pakten hun spullen en daalden de trap af naar de rivier, waar de schipper en andere bemanningsleden van de schuiten op de reizigers stonden te wachten. De schepen werden door de paarden getrokken. Ze kende deze vorm van vervoer over water niet. Op de brede Aacher voeren zeilschepen of roeiboten. Ze volgde de mensen de trap af, bekeek vluchtig de comfortabele, gedeeltelijk overhuifde scheepjes en volgde het jaagpad langs de rivier.

Het duurde lang voor de trekschuiten daadwerkelijk vertrokken; het was zeker al halverwege de middag toen de voorste van de twee haar van achteren naderde. Bij haar was de fut eruit, want ze had die ochtend al een voettocht van vijf uur achter de rug voor ze Koorn bereikt had en haar voeten protesteerden.

De schuit naderde met veel kabaal, afkomstig van de trommelaars die in het veerhuis al de nodige sterke drank genuttigd hadden. Ze zongen en trommelden, en de jager die het paard begeleidde, haalde haar in.

Sanderijn stapte opzij om het trekpaard door te laten en sloot achter de jager aan. De vier trommelaars stopten met hun getrommel en riepen naar haar, eerst in de streektaal, maar toen ze er niet op inging in het Lands. Ze waren in opperbeste stemming.

‘Hé, groenhemd, groenhemd. Laat je lach eens zien, meidje. Laat eens zien dat je kunt lachen!’

Ze keek opzij. Een man met een snor en ondeugende bruine oogjes had de meeste praatjes. ‘Waar ga je naartoe groenhemdje? Roodoortje vraagt waar ze henen gaat en Blauwbroekje waar ze blijft.’

Alom gelach. Er verzamelden zich meer mensen rond de trommelaars om aan de vrolijkheid deel te nemen. Een lange bruine kruik ging van hand tot hand.

‘Ze heeft een zwaard om, heb je dat gezien? Vreemde kledij. Die komt niet van hier. Heb je die dure laarzen gezien?’

Ze hield haar hoofd recht, waagde het niet naar het gezelschap te kijken.

Het schip bevond zich inmiddels naast haar. Ze hield haar blik op het tuig achter de billen van het trekpaard gericht, dat tuig stond in verbinding met het juk en aan het juk was de sleeplijn bevestigd.

‘Een meidje met een zwaard, van huis weggelopen zeker, op stap in de wijde wereld. Zeg groenhemdje kun je met dat zwaard omgaan? Zullen we een potje schermen, ik met mijn trommelstok en jij...’

De aandacht van de man werkte op haar zenuwen. Als deze aangeschoten kerel haar al doorzag, dan moest ze wel binnen een week bij een schout belanden. Voor ze iets kon uitdenken, voelde ze iets broeierigs van haar uitgaan. Het werkpaard slaakte een gil van schrik. Het zware dier sprong onverwachts naar voren en brak moeiteloos door het tuig. Met opgegeven staart en hoge hals ging het ervandoor. De jager schreeuwde hees. Het juk was op de grond gevallen en de sleeplijn hing slap in het water.

De trekschuit minderde vaart en schoof de kant in. Op de schuit klonken verraste kreten. De jager rende luid roepend het werkpaard achterna. De schipper sprong de kant op, liep naar het tuig dat wanordelijk in het gras lag.

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg de stuurman verbijsterd.

‘Het hele tuig is uiteen gevallen.’

‘Wat?’

Op het moment dat de schipper de kapot getrokken riemen aan de stuurman toonde, kwam Sanderijn langszij.

‘Het hele tuig is uiteen gevallen,’ herhaalde de schipper ontstemd. ‘Hoe oud zou het zijn? Het is gewoon verpulverd bij de gespen.’

Een eind voor haar had de jager het paard ingehaald, en hij riep om een touw. Het jongetje dat eerder op de rug van het dier gezeten had om het te weiden, sprong met een touw het jaagpad op en rende langs haar op, naar de man toe.

‘Ik geloof nooit dat dit tuig te herstellen is,’ hoorde ze de schipper achter haar roepen. ‘Waar heb je dit vandaan Derk, uit een grafheuvel?’

Ze passeerde een verbaasde jager, kind en paard. Het trekpaard snoof wantrouwig haar lucht op.

‘Hoe kan dat nou?’

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg de schipper van de achterste schuit, die eveneens stil was komen te liggen.

‘Het is ongelooflijk; het hele tuig is aan gort getrokken. Iemand moet naar Koorn terug om een ander tuig te halen.’ Een paar mensen begonnen te morren.

‘Gaan jullie maar verder; dit gaat uren duren.’

‘Goed, we zien jullie vanavond wel, en anders morgen overdag.’

Toen de stemmen door de afstand verflauwd waren, keek Sanderijn eenmaal om. Ze zag dat het paard langs de berm graasde en het achterste paard liet passeren. De voorste trekschuit lag tegen de kant, trommelaars stapten van boord om in de schaduw van een meidoorn verkoeling te zoeken. Een aantal minuten hoorde ze niets meer. Het kanaal boog flauw naar het oosten af.

De tweede trekschuit kwam langs haar op. De boogschutters zaten aan het bier en waren minder uitbundig. De messenwerper stond aan de houten reling met een stuk brood in zijn hand. Zijn sluike haar bewoog in de zachte wind en zijn bruine ogen fonkelden van leedvermaak.

‘Je loopt zo moeilijk, en je hebt nog wel zulke mooie rijlaarzen. Blaren op je voeten? Zeker weinig geoefend voor je dat grote bos in trok.’ Hij glimlachte.

‘Ik durf niet te kijken. Mag ik je nog een vraag stellen? Is er een weg binnendoor?’

‘Jawel, maar die is niet korter. Volg bij het dorp Voren de weg naar het oosten, de Opperlintsehogeweg. Die leidt langs Unterlint, Zwissenlint, Nederlint en Oplint. Vanaf Oplint recht naar het noorden lopen en dan kom je in Bach.’

‘Hoever was het ook al weer naar Bach?’

‘Twee dagen lopen.’

‘Bedankt.’

‘Graag gedaan. Heb je honger trouwens?’

Ze knikte. Hij brak zijn brood in tweeën en wierp haar de helft toe. ‘Alsjeblieft.’

Ze ving de homp. ‘Bedankt!’

‘Niets te danken. Als ik je over een paar jaar nog eens tref mag je mijn helpster worden.’

‘O ja? Wat moet ik dan doen?’

‘Mooi zijn, adem inhouden en stilstaan. Dan gooi ik mijn messen rakelings langs je lichaam. Je lijkt me er moedig genoeg voor.’

Ze glimlachte. ‘Dank je wel.’

‘Graag gedaan.’ Hij stak een hand op ten afscheid.

De afstand tussen haar en de schuit werd te groot om nog met elkaar te praten. De trekschuit met het kapotte tuig haalde haar niet meer in.

’s Avonds bereikte ze Voren. Ze liep door het dorp heen en volgde de aanwijzing van de messenwerper op. Langs de flauwe helling van de Opperlintsehogeweg groeiden pruimenbomen. Ze plukte en at zo veel als ze op kon. Later stopte ze bij een verlaten hooiveld met hooioppers. Het bood haar een goede plek om te overnachten.

De volgende dag liep ze opgewekt over de Opperlintsehogeweg tot ze ’s avonds Nederlint bereikte en een schuur vond om in te slapen. Ze volgde de hoge weg, sliep ’s nachts in een boerenkar en bereikte de volgende dag haar reisdoel.

Bach lag aan de rivier de Wetter en was omringd door een muur, een gracht en een buitenwal, waar talloze roeiboten omgekeerd op stellages op het hoge water lagen te wachten. Ze hoorde van verre dat het feest was in de stad. Overal klonken vrolijke stemmen, muziek en zwaaiden mensen met kleurige vlaggen.

Buiten de stad waren verschillende tentenkampen opgericht om de artiesten, schutters, trommelaars en vendelzwaaiers onderdak te bieden. Bezoekers konden kiezen uit twee ophaalbruggen. Achter een bosje inspecteerde ze haar kleding, krabde wat opgedroogde modder van haar broek, sloeg het stof uit haar hemd en liep de stad in.

Bach was mooi. Op de aarden wal voor de stadsmuur groeiden notenbomen in een lange rij, daarvoor stonden de hoge bakstenen huizen van verschillende grootte met oranje pannendaken. Een molen was versierd met kleurige doeken. Alle herbergen zaten tjokvol met bezoekers.

In het centrum van Bach stond zowel een tempel, het raadhuis en een waag. De waag was niet meer dan een overdekte ruimte waar een grote weegschaal in het midden van het bakstenen gewelf hing.

Bach telde drie pleinen waarop de schietwedstrijden plaatsvonden. Toen ze de wal verliet en door de straten zwierf, waren de eerste wedstrijden met kruisbogen al begonnen. De toeschouwers stonden drie rijen dik voor een afzetting van draden. Af en toe braken ze in gejuich uit en klapten geestdriftig.

Sanderijn klampte willekeurig mensen aan, vroeg ze of ze toevallig Andores kenden. De meesten wisten wel wie Andores was maar hadden haar nooit ontmoet. Toen ze na een omzwerving nogmaals in het centrum aankwam, sprak ze de priester van de tempel aan. De man versierde de ingang met bloemenslingers en stopte met zijn bezigheden om haar te woord te staan.

‘Kent u een Heler met de naam Andores?’

‘Jazeker. Wil je iets van haar?’ Hij wierp een nieuwsgierige blik op haar kleding.

‘Ik wil haar spreken. Weet u waar ze woont?’

‘Haar huis staat net buiten Nieuwbach. Maar ik verwacht niet dat je haar daar aan zult treffen. Andores is vaak onderweg om mensen te helpen.’

Hij zag haar teleurstelling. ‘Is het belangrijk?’

Sanderijn knikte.

Hij dacht een ogenblik na en zijn blik verhelderde. ‘Ik heb gehoord dat ze gevraagd is om morgenavond het lichtfeest van Alken te openen. Als je morgenvroeg gaat lopen kun je tegen de avond in Alken zijn.’

‘Welke kant moet ik op?’

‘Je moet de brug over de Wetter nemen en dan naar het noorden lopen. Daar kun je verder vragen.’

Ze stak de priester dankbaar de hand toe, maar hield zich op het laatste moment in. Boven hen brak het touw en het regende bloemen. De man spreidde ontdaan zijn armen. Hij glimlachte vriendelijk toen ze hem een bosje opgeraapte bloemen in handen drukte.

‘Bedankt.’ Zuchtend liep hij de tempel in om een nieuw touw te zoeken.

Ze bleef de rest van de dag in Bach. Het zonnige weer droeg bij aan de feeststemming. De bakkerijen bakten een speciaal brood met ui en zoute vis. Ze kreeg een stuk van een goedlachse vrouw. In de menigte voelde ze zich veilig. Teisterbant, met zijn krijgstucht en forten, leek op een ander werelddeel te liggen. ’s Avonds bekeek ze de optredens van zangers, dansers, sprooksprekers en speelgezellen die ieder een stukje van een plein bezet hielden en zilverstukken inzamelden onder de toeschouwers. De jongen met het zwarte sluike haar, die ze in Koorn ontmoet had, jongleerde met zijn messen, doorkliefde appels op palen en wierp blindelings in de roos. Ze ging niet naar hem toe. Iedereen in Bach was blij en aardig. Iemand gaf haar een kroes bier. Ze danste mee in een rij. Voor het eerst sinds lange tijd voelde ze zich ongeremd vrolijk.

De dag eindigde net zo mooi als hij begonnen was. Veel feestgangers bezochten de westwal en keken gearmd naar de ondergaande zon. Overal werden er lampen ontstoken. In de avondschemer klom ze over de stadswal, duwde een roeiboot van de schragen en viel in de boot in slaap.

Opnieuw kondigde een warme zomerdag zich aan. De spanning steeg: ’s avonds zou ze haar doodgewaande moeder ontmoeten. Haar stemming wisselde bij elke voorstelling die ze zich van de hereniging maakte. De ene keer wachtte haar een hartelijk welkom, open armen en blijdschap, de andere keer werd ze afgewezen en droop ze teleurgesteld af. Ook was het niet ondenkbaar dat ze een hersenschim najoeg. Stel dat Bern maar wat gezegd had. Stel dat de overeenkomst met Andores op toeval berustte. Wat moest ze beginnen als ze haar moeder niet vond? Het bleef niet eeuwig zomer. De ongelukken die ze veroorzaakte zouden haar uiteindelijk de das omdoen. Om haar vege lijf te redden zou ze moeten bekennen wie ze werkelijk was en wat zou er dan gebeuren? Ze wilde niet aan een terugkeer en vooral niet aan een weerzien met haar vader denken.

Achter Bach lag er een brug over de rivier de Wetter, had de priester verteld. Ze nam de brug, liep verder naar het noorden, zwom rond het middaguur een stroompje over. Aan de overkant gekomen, wrong ze haar hemd en sokken uit en vervolgde haar tocht.

Halverwege de middag veranderde het landschap; weiland maakte plaats voor akkerbouw en loofbossen. Ook de bouwstijl van de huizen verschilde. Het bakstenen voorhuis met pannendak stond dwars voor het achterhuis. Het achterhuis had een rieten kap en een uitbouw om het lossen vanaf een hooiwagen makkelijker te maken. Schuren en kleinere woningen waren uit hout opgetrokken.

De weg volgde de linkeroever van een beek die noordwaarts stroomde. Ze vroeg aan een visser of het dorp Alken aan de beek lag. Hij schudde ontkennend zijn hoofd. Bij de eerstvolgende brug vroeg ze een ruiter de weg. Hij wees naar het oosten. Op zijn aanwijzing stak ze het riviertje over en volgde de weg door het bos. Onderweg zag ze in het eikenbos twee hoge zwerfkeien tegenover elkaar staan.

‘s Avonds bereikte ze de rand van het bos. Boven op een glooiing lag een dorp dat uit een paar honderd huizen bestond. Tussen het dorp en het bos hadden de inwoners graanvelden en moestuinen aangelegd. Een houten omheining beschermde het gewas tegen de vraatzucht van zwijnen en herten.

Ze passeerde een gammel houten bord met de naam Alken en voelde de spanning toenemen. Het uur van de waarheid naderde. Als de priester het bij het rechte eind had, zou Andores binnen een paar uur het lichtfeest openen.

Vlak bij de bebouwing ontwaarde ze een groep mensen die zich rond een platte zwerfkei verzameld hadden. Het waren zowel kinderen als ouderen. Ze stonden rustig met elkaar te praten en iedereen had een fakkel bij zich.

Ze voegde zich bij de kring.

‘Wat valt er hier te beleven? Waar wachten jullie op?’ vroeg ze met gedempte stem aan een meisje.

Haar vader hoorde haar vraag.‘We wachten op onze priesters,’ verklaarde hij vriendelijk. ‘De Heler zal vuur maken zodra ze er zijn.’

Sanderijn probeerde kalm te blijven. Ze ging op haar tenen staan, tuurde over de hoofden en zag een vrouw bij de steen staan, gekleed in een lang oranjebruin gewaad. Dat moest Andores zijn. Ze liep achter de kring langs tot ze de vrouw in het gezicht kon kijken.

De herkenning kwam als een schok. Gert had op haar geleken. Haar broer was niet de enige met haar gelijkenis; tegen het lichaam van de vrouw leunde een meisje van een jaar of tien dat eveneens blond haar had en bruine ogen.

Vriendelijk keek Andores de gezichten af.

‘Daar zijn ze.’

Sanderijn wierp een blik over haar schouder.

Een vrouw en een man, gekleed in een roomwit gewaad met daar overheen een donkerblauwe mouwloze toog, liepen naar de wachtende mensen toe.

Ze draaide haar hoofd terug om de Heler en het kind nog eens te bekijken en werd overvallen door de volle aandacht van Andores.

Ze staarden elkaar als betoverd aan. Het kind zag het, trok aan haar kleed.

Andores sloeg haar ogen neer, drukte het meisje geruststellend tegen zich aan. Op de kei lagen twee verschillende stenen, wat gedroogde hoeden van paddenstoelen, spaanders en een bosje hooi. De priester hield een korte toespraak en overhandigde Andores een versierde fakkel. De Heler bedankte de aanwezigen, sloeg daarna de vonken uit de stenen en maakte vuur. Ze stak als eerste de fakkel aan. Onder gezang trok de stoet even later met brandende fakkels het dorp in. Sanderijn liep er achteraan.

De optocht eindigde in het bedehuis. Binnen was het donker; dikke kleden dekten de rondboogramen af. De lichtvlekken koersten naar een beeld achter in het gebouw, verlichtten mild de geslachtsloze trekken van een menselijke persoon die een kroon van vlammen droeg. In de rechterhand hield de Lichtdrager een ronde schaal en in de linkerhand een brandende toorts.

Naast het beeld stonden de helpers; een man en een vrouw met serene gezichten in lange gewaden en achter hun rug prijkten vlammende vleugels; dit waren de lichtgeesten; strijders tegen het kwaad. Voor het beeld stonden dikke, dunne, lange en korte kaarsen in een halve kring.

Sanderijn drong voorzichtig naar voren om de ceremonie goed te zien.

Andores stak met haar fakkel een dunne kaars aan. Met die kaars werden de overige kaarsen aangestoken. Een priesteres hield ter afsluiting ook een toespraak, waarin ze de mensen aanspoorde het licht, de liefde en het Goede aan anderen door te geven. Iedereen keek devoot naar haar gezicht.

Een wiegend lichtje leidde Sanderijn af. De priesteres was ongemerkt te dicht bij de kaarsen gaan staan. Ze zag haar gewaad naar voren bewegen naar een van de vele vlammetjes. Haar mond werd droog.

Het volgende moment doofden alle kaarsen. Het was ineens aardedonker op de vloer. Ontsteltenis alom. Verschrikt stapte de priesteres naar achteren.

Sanderijn voelde haar gezicht gloeien van ongemak. Zo onopvallend mogelijk week ze achteruit het donker in, en ze ging achteraan staan.

‘De kaarsen zijn gedoofd; het offer is niet aanvaard,’ fluisterde een vrouw ontsteld. Ze was niet de enige die in het doven van het licht een slecht voorteken zag. De priester probeerde de mensen gerust te stellen. Andores steunde hem vol overtuiging, maar het kwaad was al geschied.

De Ravenswaard kon nauwelijks geloven dat zoiets onschuldigs als het doven van kaarsen zoveel ophef kon veroorzaken. Ze durfde het gebouw niet voortijdig te verlaten; er werd al tersluiks naar haar gekeken en ze was bang nog meer aandacht te trekken. Toen de dienst was afgelopen ging iedereen, behalve de geestelijken en Andores, op het plein voor het bedehuis staan.

De inwoners hielden hun blik gericht op de brandstapel boven op de platte toren. Als die stapel niet snel genoeg wilde branden, was het onheil voor Alken onafwendbaar. De priester en priesteres staken samen het baken aan. Andores keek toe. Na een witte rooksliert begon de stapel steeds feller te branden. Misschien viel het mee. De toeschouwers begonnen druk met elkaar te praten.

Op het plein werden platte ronde broodjes met honing uitgedeeld.

Ze had nauwelijks te eten gehad en probeerde op een bescheiden manier er zo veel mogelijk te bemachtigen. Het zou wel even duren voor ze Andores kon benaderen.

Nadat ze met het eten een rustig plekje had gevonden, plaatste ze in gedachten de beeltenis van Andores naast die van haar vader om te zien hoe dat eruitzag.

Op de een of andere manier kon het, maar dan moest ze op haar vaders gezicht wel een speelse glimlach aanbrengen en daar had ze moeite mee.

Tweeëntwintig jaar geleden waren haar ouders getrouwd; een jonge vrouw met een jonge man. Een Heler naast een Vernieler. Ze probeerde de glimlach vast te houden, maar al snel bogen de hoeken van haar vaders mond naar beneden en keerde de hardheid in zijn gezicht terug. Ineens kon ze zich voorstellen dat deze vrouw was weggegaan omdat ze van de jongeman met de glimlach hield en niet van de Lanter, de veroveraar die de jongeman geworden was.

Voetstappen naderden, iemand kwam naast haar zitten, bood haar nog een broodje aan. Het was het meisje dat bij Andores had gestaan. Ze heette Iris.

Het kind trok haar benen op, sloeg haar armen rond haar knieën en keek recht omhoog naar het vuur op de toren.

‘Het blijft tot zonsopgang branden, wist je dat?’ zei ze in het Lands.

‘Nee, dat wist ik niet.’

‘Mijn moeder heeft me naar je toegestuurd met een boodschap,’ vervolgde ze ernstig. ‘Als je vrijheid je lief is moet je Alken zo snel mogelijk verlaten. Er wordt op je gelet. Langs de weg naar Nieuwhoven staan in het bos twee lange stenen. Ga daar naartoe en wacht.’

‘Ik zal naar de stenen gaan en wachten. Mag ik jou een vraag stellen?’

‘Jawel,’ Het meisje keek haar met een glimlach van opzij aan.

‘Heb je nog meer broers en zussen?’

Iris verbaasde zich over de vrijpostige vraag, gaf toch antwoord.

‘Ik heb nog een broer, maar die is al heel groot hoor.’

‘Hoe heet hij en hoe oud is hij?’

‘Marcel. Hij is net als moeder een Heler en een jaar of zesentwintig. Waarom vraag je dat?’

‘Ik vroeg me af wat vrouwelijke Helers doen zodra ze kinderen krijgen. Het reizen lijkt me dan een probleem, en Helers reizen toch altijd, niet?’

‘Niet altijd. Mijn moeder woont al jaren in een huis bij een oude vrouw. Maar nu ga ik terug. Ze zei dat ik niet te lang met je moest praten. Je moet hier weg.’

Iris stond zonder te groeten op en voegde zich bij leeftijdgenootjes. Zo te zien kenden ze haar want ze namen haar meteen op in hun kring.

Nog twee kinderen, dacht ze verbaasd. Marcel en Iris konden een halfbroer en een halfzus van haar zijn. Bern was eenentwintig. Tussen de geboorte van Marcel en Bern lag vijf jaar. Had Antares een eerder huwelijk verzwegen? Misschien was het gebruikelijk onder Helers dat anderen de zorg van hun kinderen op zich namen zolang ze te klein waren om te reizen.

Ze ging staan, keek het plein rond en ontdekte langs de hoofdstraat een man die haar in het oog hield. Ze durfde niet langs hem heen te lopen en slenterde de tegenover liggende straat in. Er was geen muur of palissade rond het dorp gebouwd. Via wat tuinen en steegjes kon ze de man gemakkelijk ontwijken.

Snel wandelde ze naar de rand van het eikenbos en ging terug naar Nieuwhoven. Onderweg kleurde de lucht boven de boomkruinen van blauw naar rood en naarmate de tijd vorderde zakte de zon achter de boomtoppen en oogde het bos steeds donkerder.

Het schemerde toen ze bij de twee stenen aankwam. Achter de stenen stond een oude eik met aan de voet een ronde kuil vol met eikenbladeren.

Ze trok haar laarzen uit, legde het zwaard naast haar neer en ging op het bed van bladeren liggen om zoals afgesproken te wachten op de komst van Andores.

Een uur verstreek. Rondom haar werd het aardedonker. Een uil vloog schreeuwend over de boomtoppen, op zoek naar muizen. Ze luisterde naar de geluiden om haar heen, gaapte een paar maal, rekte zich uit en viel in slaap.

Hoofdstuk 3

De pit in de pruim

Toen ze de volgende ochtend ontwaakte, ontdekte ze dat iemand tegenover haar met de rug tegen een steen zat en haar in alle rust bekeek. Het was een vrouw met grijsblond lang haar, gedragen in een vlecht. Haar gezicht was gebruind door het buitenleven. Haar mond en ogen werden verzacht door fijne rimpeltjes. Andores oogde op het eerste gezicht zowel vriendelijk als standvastig.

‘Goedemorgen,’ groette ze de Heler terwijl ze ging zitten en de slaap uit haar ogen wreef.

Er verscheen een zweem van een glimlach rond Andores’ mond. ‘Goedemorgen.’

Het was kil in het bos. De vrouw droeg een bruine zomerjas, wreef langs haar bovenarmen. De zon maakte zich in het oosten van de boomkruinen los; weldra zou het warmer worden.

‘Heb je het niet koud gehad vannacht?’ vroeg ze belangstellend.

Sanderijn schudde ontkennend haar hoofd.

Andores bekeek haar groezelige rijbroek en gekreukte groene hemd.

‘Hoelang zwerf je al rond?’

‘Drie weken, misschien vier.’

‘Je hebt geluk dat het de laatste weken warm en droog is gebleven. Je ziet er nog redelijk toonbaar uit voor iemand die geen dak boven haar hoofd heeft.’

De vrouw zweeg even, keek haar ernstig aan.

‘Ik ben natuurlijk niet naar je toegekomen om over het weer te praten. Ik zag je gisteren bij de viering van het Lichtfeest. Als ik me niet vergis, heb jij de inwoners van Alken flink schrik aangejaagd door de offerkaarsen te doven. Dat was niet erg slim van je.’

‘Het gewaad raakte de vlammen; het gebeurde omdat ik schrok.’

Andores vouwde haar armen over elkaar, niet overtuigd.

‘Je kunt het niet helpen, beweer je. Hoelang doen deze vreemde verschijnselen zich bij jou voor?’

‘Een dag of vijf, zes.’

‘Zo kort nog.’ De Heler stond op, ging op de rand van de kuil zitten en stak haar een hand toe. Sanderijn aarzelde, bang dat ze de vrouw zou bezeren.

‘Geef me je hand,’ drong Andores aan.

Voorzichtig legde ze haar hand in de fijnere vrouwenhand. Even voelde de samenvoeging als een gewone handdruk aan, daarna vloeide er een golf warmte van Andores naar haar toe. Het antwoord kwam meteen. Voor ze de vrouw kon waarschuwen sloeg de witkragh terug.

Andores kromp ineen en liet haastig los. ‘Wat een venijn! Ik wilde je geen kwaad doen.’

Tranen schoten toe. Sanderijn sprong overeind. ‘U had dood kunnen zijn!’ schreeuwde ze heftig. ‘Doe zoiets nooit meer. Hoort u me! Nooit meer!’

Andores was blijven zitten, keek verontschuldigend naar haar op.

‘Het spijt me. Ik moest de proef op de som nemen. Je sprak de waarheid. Nu kan ik rustig aannemen dat jouw bezoek aan Alken niet toevallig is. Alsjeblieft, wees niet boos en kalmeer.’

Sanderijn negeerde haar. Toen ze zichzelf weer in de hand had, ging ze zitten.

‘Ik ben op zoek naar iemand die me wil helpen. Zegt de naam Antares u iets?’

Ze blikte de vrouw gespannen aan. Het duurde lang voor er een antwoord kwam. Te lang. Het kaartenhuis van veronderstellingen dat ze de afgelopen weken had opgebouwd wankelde.

‘Antares,’ antwoordde de Heler zacht. ‘Ik ken Antares goed. Ze is mijn zuster.’

Sanderijn was ontzet. Ze had nooit met een eventuele familie van haar moeders kant rekening gehouden. Haar vader was enig kind. Ze wist niet eens of Antares broers en zusters had.

‘Hoe heet jij?’

‘Sanderijn.’

‘Ik heb over jou gehoord. Je bent de dochter van mijn zus, opgegroeid in Teisterbant. Waarom heb je het riviereiland verlaten?’

‘Dat is een lang verhaal. Ik hoopte het aan mijn moeder kwijt te kunnen.’

‘Ik ben je tante. Je kunt het ook aan mij vertellen.’

‘Ik heb nog nooit over u gehoord; ik weet niet of ik u kan vertrouwen.’

‘Je moeder had je wel vertrouwd?’

‘Ja. Mijn moeder is mijn moeder. Ik weet sinds kort dat ze leeft. Weet u waar ze is?’

‘In haar vaderland Hellouw, onbereikbaar voor jou.’

Sanderijn keek haar brutaal aan. ‘O ja? Wie zegt dat?’

Andores’ ogen fonkelden.

‘Mij houd je niet voor de gek, jongedame. Jij bent weggelopen. De Geheime Dienst is ongetwijfeld naar jou op zoek. Om in Hellouw te komen moet je naar het oosten, door Landspalt heen. Dat is vragen om opgepakt te worden. Als jij je vrijheid wilt behouden, moet je zorgen dat je uit handen van je vader blijft.’

Andores zag dat Sanderijns ogen zich hadden verhard en dat er een onhebbelijke uitdrukking op haar gezicht was verschenen. ‘Ik zal je helpen,’ vervolgde ze vriendelijker. ‘Ik zal onderdak zoeken en je alles leren wat ik over witkragh weet. Kijk me eens aan…’

Sanderijn draaide haar hoofd en keek haar afwachtend aan.

‘Ik ben blij dat je naar me toegekomen bent. Ik help je graag.’

Een zus van Antares, dacht Sanderijn schamper. Ze is veel te goed op de hoogte. Deze vrouw heeft me bij de kei aan mijn uiterlijk herkend en op me gelet in het bedehuis. Het is Antares die hier voor me zit. Dit is mijn moeder. Alle vezels van mijn lichaam schreeuwen van herkenning. Dit is mijn moeder. Een moeder die geen moeder wil zijn.

Andores stond op, liep verder het bos in en draaide zich na een paar meter om. ‘Volg me, dan zal ik je de eerste beginselen bijbrengen.’

Sanderijn deed de riem met het zwaard om en liep met haar mee. Nu ze naast de Heler voortstapte, ontdekte ze dat ze een handbreedte boven de vrouw uitstak.

Nadat ze een stuk bos doorgelopen waren, stopte Andores bij een omgewaaide boom op een open plek. Onder een eenzame naaldboom vond ze wat dennenappels. Ze raapte er drie van de grond en legde ze op de boomstam.

‘Ga er twee meter vandaan staan en stoot ze er vanaf.’

Sanderijn greep onwillekeurig naar het gevest van het zwaard. ‘Hoe? Gooien?’

‘Niet met je wapen. Met je wilskracht,’ beval Andores zonder een spier te vertrekken. Sanderijn richtte haar aandacht op de dennenappels en probeerde er vergeefs beweging in te krijgen.

‘Wijs ernaar en kijk goed,’ adviseerde Andores. ‘Beeld je in dat ze gevaarlijk zijn. Overtuig je van de noodzaak om ze weg te stoten.’

Sanderijn concentreerde zich op de kegelvruchten. De Heler sloeg haar armen over elkaar, wachtend op resultaat. Na twee mislukte pogingen was het alsof de dennenappels door een onzichtbare steen getroffen werden; ze vlogen plotseling alle kanten op. Toen ze het stoten onder de knie had, vroeg Andores haar de oefening te herhalen zonder te wijzen. Na een uur kon ze de kegels ogenblikkelijk in beweging brengen.

‘Dit is genoeg voor vandaag,’ zei Andores tevreden. ‘Door te oefenen heb je de witkragh ondergeschikt gemaakt aan jouw wil. Als het goed is, zal die nu niet meer wild om zich heen slaan wanneer jij je bedreigd voelt.’

Voor alle zekerheid gaf ze haar opnieuw een hand, raakte van achteren haar schouders aan. Er gebeurde niets bijzonders.

‘Goed gewerkt. Het is weg.’

‘Ik ben weer normaal,’ sprak Sanderijn opgelucht. ‘Ik hoef niet meer bang te zijn voor ongelukken en dat heb ik aan u te danken. Ik weet alleen nog niet waar ik naartoe zal gaan.’ Ze had het laatste uit trots gezegd. Als Antares haar niet als dochter erkende, wilde ze ook geen gunsten van haar ontvangen.

‘Je bent nog niet klaar met je opleiding. Voorlopig breng ik je bij twee oude dames onder.’

‘Niet bij u thuis?’ Het was meer een gevolgtrekking dan een vraag.

‘Ik woon niet alleen,’ legde Andores vriendelijk uit. ‘Iris is daar en een oudere mevrouw. Hoe minder mensen van jouw komst afweten, hoe beter. Het zal je bij de oude dames bevallen. Ze wonen aan de rand van het Wilandsbos in een groot huis. Ko en Trui spreken goed Lands, zijn gastvrij en kunnen wel een paar sterke handen gebruiken.’

De zon stond intussen hoog boven de bomen. De warmte was goed te voelen op het hoofd en de schouders.

Onder het lopen moest Sanderijn bij zichzelf erkennen dat ze deze persoon volledig vertrouwde, of ze nu wel of niet haar moeder was.

‘Laat nooit iemand merken dat je een Vernieler bent,’ waarschuwde Andores onderweg. ‘En het is een uitgemaakte zaak dat een Ravenswaard nooit zijn of haar macht misbruikt, wees daar trots op en houd je eraan. Ook heeft je macht beperkingen: het daadwerkelijk zien is noodzakelijk om de witkragh te sturen, in het donker of geblinddoekt ben je machteloos. Ook zul je je niet kunnen bevrijden als je handen op je rug gebonden zijn.’

De Heler keerde niet naar de twee stenen bij de weg terug, maar liep door het bos naar het zuiden, stak bij een doorwaadbare plaats de beek over, passeerde de weg naar Nieuwbach en verdween in het schaduwrijke Wilandsbos, waar het door de dichte begroeiing aangenaam koel was.

Aan het eind van de ochtend verlieten ze het Wilandsbos en volgden een oprijlaan tot ze bij een huis aankwamen. Het voorhuis stond op zichzelf, telde twee verdiepingen en was bedekt met klimop. Een grote schuur stond er schuin achter en werd eveneens overwoekerd door klimplanten. Twee magere jachthonden waarschuwden met hun geblaf dat er bezoek aankwam en renden de vreemdelingen tegemoet.

De twee oude vrouwen staakten hun bezigheden in de tuin. De langste van de twee was zeventig jaar. Haar zus was vijf jaar ouder en steunde bij iedere pas op een wandelstok. Een van de twee moest slechthorend zijn, want zelfs op tien meter afstand was hun gesprek duidelijk te volgen, zo hard riepen ze naar elkaar.

‘Er is bezoek, Trui!’ riep de langste.

‘Ik weet het, ik weet het. Ik hoor nog goed.’

‘Het is Andores, Trui. Ik zie dat het Andores is.’

De twee jachthonden waren onstuimig omgekeerd, sprongen met hangende tongen rond de vrouwtjes, om zich uiteindelijk hijgend naast hen op te stellen.

‘Ze heeft iemand bij zich, Ko. Een knaap, een lange knaap.’

‘Het is geen knaap, Trui. Het is een meid.’

‘Waar zie je dat aan?’

‘Nou, dat zie je toch gewoon!’

‘Ik zie niks dat op een meid wijst. Het gaat gekleed als een jongen; ik zie zelfs een wapen.’

‘Toch is het een meid. Goedemorgen, Andores. Kom je op bezoek?’

‘Goedemorgen, dames,’ antwoordde de Heler geamuseerd. ‘Ik zoek onderdak voor deze jongedame. Kunnen jullie een werkkracht gebruiken?’

Sanderijn nam de vrouwen op. Ze hadden beiden een haakneus en droegen hun lange witte haar in een knotje op het achterhoofd. Degene die op de stok leunde, had rode wangen en een ronder gezicht. Vier levendige blauwe oogjes namen haar van hoofd tot voeten op.

‘O ja, dat kunnen we zeker. Trui, het is geen knaap; zie je het nou. Het zijn haar kleren. Hoelang kan ze blijven?’

‘Ik weet het niet precies. In ieder geval vijf dagen, wellicht langer. Ik kom haar iedere middag bezoeken.’

‘Zit ze in de problemen?’

‘In zekere zin. Ze is van huis weggelopen en ik heb het op me genomen om haar verder te helpen. Meer kan ik jullie niet vertellen.’

‘We zullen haar wel aan het werk zetten. Ben je een grote eter, meisje?’

‘Ze heet Astrid,’ antwoordde Andores met een brede glimlach. ‘Astrid Bosvogel. Ik kom morgenmiddag terug, afgesproken? Zorgen jullie goed voor haar?’

‘En of, Andores, en of. Ga gerust weg. Kom Astrid, laten we kennismaken. Trui heeft iets nieuws bedacht. Een kokend heet brouwsel van water en bloemblaadjes. Eerder had ze al iets gewrocht met verbrande beukennoten, maar dat smaakte afschuwelijk.’

‘Dat was jouw mening, Ko. Het smaakte prima.’

‘Zelfs Adolf en Olaf deinsden ervoor terug, Trui.’

‘Adolf en Olaf zijn de honden, liefje.’

Sanderijn keerde zich met een frons naar Andores, die op het punt stond weg te gaan.

‘Ze zullen je echt niet vergiftigen. Ik vergat te vertellen dat ze erg geestig zijn. Tot morgen.’

Ko pakte haar bij een hand en troonde haar verder het erf op.

‘Dit is pas het begin; over een jaartje of tien worden we pas echt geestig.’

Ze moesten uitbundig om het grapje lachen.

Het was wel wennen. De oudjes lieten haar plaatsnemen op een tuinbank achter het huis en voerden haar koekjes. Ze liepen bedrijvig de keuken in en uit en kletsten maar door. Zodra het gesprek dreigde dood te bloeden, stelde een van hen een vraag of bood een koekje aan. Ze hoefde hoogstens te knikken, ja of nee te zeggen en de stroom woorden van de zusters veranderde weer in een waterval.

Na een halfuur gaf ze haar serieuze houding op en begon om de opmerkingen te lachen. Dit tot groot genoegen van de oudjes. Ze hielp met water dragen, wortels uitgraven en hooi keren in het weiland achter de schuur. Trui kookte een overvloedige maaltijd van verschillende wortels en braadde een kip. Het werd avond. Ze zaten met zijn drieën rond de hoge tafel in de eetkamer. Trui schepte het eten voor haar op een fruitschaal, beide dames keken met open mond naar de berg groente die moeiteloos naar binnen werd gewerkt.

‘Dat dachten we al,’ verzuchtten ze verschillende keren.

‘Ze zag er uitgehongerd uit.’

‘Ik ben nog in de groei,’ verklaarde Sanderijn met een glimlach.

‘Dat zal toch niet!’

‘Dat is niet te hopen voor je,’ vond Trui. ‘Als dat waar is, word je veel te lang.’

‘Je moet de breedte in, niet de lengte,’ waarschuwde Ko.

De maaltijd werd besloten met een stuk pruimentaart en een glas zelf gebrouwen pruimenwijn van het jaar daarvoor. Op een bankje aan de westkant van het huis, genoten ze van de avondzon. Nog voor het donker werd, hielp ze de oudjes met het sjouwen van emmers lauw water naar het washok. Daar stond een ronde houten kuip bijeengehouden met ijzeren banden. Toen de kuip halfvol was, gaf Ko haar een stuk zeep en een handdoek.

‘Geef jezelf maar een wasbeurt, Astrid. En vergeet je oren niet.’

De zusters slaakten een ongelovige kreet bij het zien van het zwarte water na het wassen van haar haren. Nadat ze schoon en fris was, gaven de vrouwtjes haar een oud nachthemd van hun vader, en ze brachten haar naar een kamer op de eerste verdieping. Ze hielp hen met het opmaken van een groot houten bed en gleed toen de zusters weg waren gegaan snel onder de schone lakens. Na een halfuur werd het stil in huis. Iedereen sliep. Buiten liepen Adolf en Olaf waakzaam over het erf; bij het minste lawaai zouden ze aanslaan en op onderzoek uitgaan, maar er gebeurde die warme zomernacht niets.

’s Ochtends klopte een van de oudjes op haar kamerdeur om haar te wekken. De zon klom achter het bos omhoog. Ze kleedde zich aan, hielp Ko met het voeren van de kippen en de drie varkens, haalde daarna de koe met het kalf voor hen uit het weiland. Terwijl Trui de koe molk, zoog het kalf aan Sanderijns vingers.

’s Middags arriveerde Andores. Ze had twee stevige wandelschoenen bij zich en vroeg Sanderijn om de schoenen te passen. Ze waren iets te groot, maar met gebreide sokken was het probleem goed te verhelpen.

‘Ik wil dat je deze schoenen draagt in plaats van de laarzen,’ lichtte Andores toe. ‘De laarzen verraden je herkomst, bovendien zijn ze niet geschikt voor het afleggen van grote afstanden.’

‘Weet u al waar ik naartoe kan,’ vroeg ze terwijl ze het bos in liepen om verder te oefenen.

‘Nog niet. Ik heb al wel een afspraak gemaakt met iemand die veel weet. Dat heb ik onopvallend moeten doen, maar het is me uiteindelijk gelukt. Je moet nog even geduld hebben.’

Ze stopten bij een open plek. Deze keer knakte Andores een tak met jonge eikels en hing die aan een uitsteeksel op een berkenstam.

‘Nu wil ik dat je de zaden breekt zonder dat het takje beweegt.’ Het breken was moeilijker dan alleen bewegen.

‘Pak ze eerst vast, breek ze en neem als dat goed gaat steeds meer afstand tot de zaden.’ Andores’ voorstel bleek te werken. Het was laat in de middag toen ze het breken onder de knie had.

‘Oefen onopvallend met hout, steentjes en takjes,’ raadde Andores haar aan, voor ze naar de twee zusters terugkeerden.

De tweede ochtend vroeg Ko aan haar of ze hout wilde hakken.

‘De woudvester heeft hout voor ons gezaagd, maar de stukken zijn te groot. Zou jij het hout voor ons willen kloven?’ De vrouw greep haar bij een hand, leidde haar de keuken uit, naar de zijkant van het huis, waar een houtblok stond met roestige bijl erin vast geslagen.

Tot grote blijdschap van Ko maakte ze geen bezwaren, ook niet toen Ko na een uur terugkwam, om samen met Trui naar het kloven te kijken.

‘Het gaat steeds beter,’ constateerden de twee zusters, terwijl ze loerend de verrichtingen van Sanderijn volgden.

Trui fronste peinzend haar wenkbrauwen. ‘Het lijkt wel of die stammen splijten vóór het bijlblad het hout raakt; zo makkelijk gaat het.’

‘Inderdaad,’ beaamde Ko. ‘Ga nog maar even door. Wij gaan deeg kneden en brood bakken.’

Tevreden verdwenen de zusters de keuken in.

Het hakken van hout was inspannend. Ze hakte en vernielde tegelijkertijd, genoot van de splijtende klap als ze toesloeg en het droge, klossige geluid waarmee de stukken op de grond vielen.

Andores bracht de volgende dag na het middaguur een zwarte linnen broek voor Sanderijn mee en een eenvoudige riem voor het mes en het zwaard. Ze paste de broek, ook dit kledingstuk was iets te groot. De riem zorgde ervoor dat de broek niet op haar enkels zakte.

‘Morgenvroeg probeer ik een jas en een trui voor je te vinden. Het groene hemd kun je wel blijven dragen.’

Het is eind juli, veel te warm om een trui en een jas te dragen, bedacht Sanderijn. Als ze deze kledingstukken nodig had, dan had Andores een voetreis van ettelijke maanden in gedachten.

‘Dank u wel. Met deze kleding kan ik voorlopig wel vooruit.’

‘Geen dank. Ik ben blij dat ik iets voor je kan betekenen. Kom je mee?’

Ze liepen het erf af, de uitrit op.

‘Je gaat vandaag iets nieuws leren,’ vertelde Andores terwijl ze op weg waren naar een open plek. ‘Je gaat een koepel maken, een koepel van witkragh.’

‘Een koepel?’ Sanderijn kon zich er niets bij voorstellen.

‘Antares vertelde me een keer over het bestaan van koepels. Het is een omhulsel dat aan de onderzijde de aarde raakt; een soort cocon van witkragh. Het is doorzichtig, onverwoestbaar en waterdicht. Een witkraghkoepel heeft wel een beperking. Je moet je aandacht er bij houden anders lost hij onmiddellijk op.’

‘Hoe komt het dat u zo goed op de hoogte bent?’ vroeg Sanderijn onbevangen.

‘Antares en ik schelen maar één jaar in leeftijd,’ legde Andores geduldig uit. ‘Ooit ging Antares ervanuit dat ze zelf haar kinderen op zou voeden, en ze had zich terdege voorbereid op die taak. Tijdens de vele gesprekken die ik met haar voerde, heeft ze me veel over de toepassingen van witkragh verteld.’

‘Weet u waarom ze is weggegaan?’

‘Haar man luisterde niet meer naar haar. Hij viel Landspalt binnen. Antares kon dat niet verkroppen en verliet het Hooghuys. Ze wilde haar kinderen meenemen, maar de wet verhinderde dat.’ Andores had zakelijk en zonder gevoel geantwoord.

Sanderijn had op spijt gehoopt, op een blijk van liefde voor de achtergelaten kinderen. Ze liep ontgoocheld verder.

Ze waren intussen bij een kale plek aangekomen. Andores raapte een tak van de grond af en gaf die aan haar.‘Trek een cirkel om je heen en ga zitten.’

Sanderijn voerde de aanwijzing uit en keek vragend omhoog toen ze op de zanderige bodem zat.

‘Kijk naar het stukje recht voor je. Die lijn staat voor de hele cirkel. Beeld je in dat je een schuilplaats nodig hebt. Voor zover ik weet, moet de rest vanzelf ontstaan.’

Sanderijn vestigde haar aandacht op de streep voor haar, probeerde de opdracht uit te voeren, zonder resultaat.

‘Je bent niet overtuigd van de noodzaak van de koepel. Zoek naar een voorval in je geheugen, waarin ruiters op je afstormen. Ik kan me voorstellen dat je tijdens de oefeningen in het leger iets dergelijks hebt meegemaakt. Wees ervan overtuigd dat het zonder een schuilplaats met je afgelopen is.’

De beschrijving van Andores riep een herinneringsbeeld op dat Sanderijn volledig uit het lood sloeg. Ze kon zich niet meer op de cirkel concentreren. Ze was terug op het plein. Alle leerlingen uit haar jaargang renden naar haar toe om haar af te maken. Eén meisje bleef staan. Haar mond vormde een rond zwart gat, haar ogen waren groot van afgrijzen, haar gil werd overstemd door de kreten en de stampende voetstappen in volle ren. Ven Kleyn was blijven staan. Ze kon wel janken van dankbaarheid. Razernij bestond uit één lichaam met honderden maaiende armen, honderden stampende benen. De herinnering was overweldigend. Onwillekeurig dook ze in elkaar, bereidde zich op het ergste voor. Vanuit de aarde schoot er rond haar iets tevoorschijn; het was een halve cocon van ondoordringbaar, doorzichtig materiaal.

‘Het is je gelukt!’

Sanderijn zat sidderend op de grond en beschermde haar hoofd met haar armen. Andores raakte het krachtveld verwonderd aan.

‘Het blijft bestaan zolang jij je bedreigd voelt. Dit is onvoorstelbaar. Ik heb er over gehoord maar het nog nooit eerder gezien.’

Sanderijn kwam tot zichzelf en keek op. Verwonderd drukte ze tegen de wand. Meteen verdween de vlieskoepel. Andores liet haar een nieuwe maken. Sanderijn gebruikte haar angst. Bij de eerste drie koepels trok ze nog een cirkel. Bij de vierde hoefde dat niet meer.

Andores liet haar verder oefenen. Ze moest zichzelf ook vanuit een aanloop en na een val kunnen beschermen.

Sanderijn was opvallend stil op de terugweg.

De volgende middag schonk Andores haar een korte bruine leren jas.

‘Als het goed is, wordt dit je laatste les,’ vertelde ze met een glimlach.

Sanderijn hoorde het zonder veel geestdrift aan.

In het open gedeelte in het bos haalde Andores wat pruimen en peulen tevoorschijn. Ze brak een pruim doormidden, liet haar de twee helften zien waarin aan een kant een lichtbruine pit stak.

‘Eerst heb je geleerd om voorwerpen te bewegen, daarna heb je zaden vernield en een krachtveld opgeroepen. Dit gaat verder. Ik wil nu dat je alleen de pit in de pruim in stukken breekt. De pruim zelf moet onbeschadigd blijven. Dit is de laatste toepassing van witkragh die ik je bij kan brengen.’

Andores plaatste een pruim in de holte van een tak en liep naar Sanderijn terug, wachtte af.

Ze staarde naar de rode glanzende vrucht.

‘Heb je het geprobeerd?’ vroeg de Heler na tien tellen. ‘Kan ik gaan kijken?’

‘Nee,’ antwoordde Sanderijn. ‘Nog niet.’

Andores knikte aanmoedigend. ‘Probeer het maar. Het zal wel niet meteen lukken, maar dat geeft niet.’

Sanderijn wierp een blik op de pruim, bewoog nerveus. Kom op, zei ze tegen zichzelf; pruimen worden gegeten. Toch voelde het verkeerd. Ineens wist ze waarom. Het was schenden. Het onderhuids vernielen was een achterbakse handeling. Ze wilde er niet aan denken, wilde er niet aan herinnerd worden. Na een geladen stilte deed ze een stap naar achteren en richtte haar ogen op de Heler. ‘Ik weet niet of ik dit wel wil kunnen,’ zei ze.

Andores was uiterst verbaasd. ‘Wat zei je?’

‘De oefening staat me tegen,’ antwoordde ze, nu wat zekerder.

‘Hoezo?’

‘Deze toepassing lijkt onschuldig, maar dat is maar schijn. Ik weet best waar dit toe leidt.’

‘Je maakt me nieuwsgierig. Waar leidt dit toe, volgens jou?’

‘Eerst is het een pit in een pruim, daarna volgt een dooier in een ei, daarna een kip die toch geslacht moet worden en daarna... Deze kunst is boosaardig. Het geeft een Vernieler te veel macht over anderen.’

‘Deze vaardigheid maakt een Vernieler tot een Vernieler. Jij wilt zo te horen geen Vernieler worden,’ constateerde Andores. ‘Waarom niet?’

‘Daarom niet.’

‘Je hebt ook leren vechten, had je daar ook moeite mee?’

‘Nee.’

‘Wat is het verschil?’

Sanderijn knikte naar de pruim.

‘Bij een gevecht zie je het wapen. Bij een aanval kun je wegduiken, terugslaan en je verdedigen. Anderen kunnen kiezen of ze zullen ingrijpen of niet. Bij deze toepassing valt er niets te zien. De mensen eromheen raken hooguit in verwarring over wat er gaande is en het slachtoffer is weerloos. Het is afschuwelijk. Beschamend.’ Ze voelde dat haar ogen vochtig werden.

Andores’ gezicht was verstrakt. ‘Je spreekt uit eigen ervaring.’ Ze keek Sanderijn vorsend aan. ‘Wat is er tussen jou en je vader gebeurd?’

‘Weet u zeker dat u het wilt weten?’ vroeg ze. ‘U bent mijn tante en niet mijn moeder. Ik breng slecht nieuws.’

‘Het lijkt me belangrijk dat ik weet wat er gebeurd is.’

‘Wel, toen Antares Teisterbant verliet, heeft ze ons in het Hooghuys bij lieve mensen achtergelaten, daar kan ik niets van zeggen. Eén keer per jaar werd ons leven op de kop gezet. Altijd als de kersen rijpten, wisten we dat het eraan kwam, het moment dat de Lanter zou verschijnen om in de rechtszaal recht te spreken, ons te bekijken en een feest te geven. Zodra die drie dingen voorbij waren, konden wij verder gaan met ons kinderleven. Maar naarmate we ouder werden, groeide bij ons de afkeer. Er waren geen gesprekken als hij kwam, er was geen aandacht, geen liefde, niets. Gert wilde op zijn zestiende naar het buitenland om te studeren. Dat was zijn goed recht, het was zelfs zijn plicht om Teisterbant te verlaten, maar vader liet Gert niet gaan. O nee. Hij en die verrotte Boiten vormden samen een muur waar mijn broer zich in twee jaar tijd op stuk liep. Toen ze Gert binnenbrachten, hield Boiten een schijnheilig verhaal over zelfmoord. Vader nam niet eens de moeite om naar hem te kijken... ’ Boosheid en verdriet namen het heft in handen. ‘Hij had zich verweerd, dat zag ik aan zijn hand. Ik zag de waarheid op dat moment onder ogen. Hij was vermoord. Toen heb ik geprobeerd Boiten uit de weg te ruimen.’

Terwijl Sanderijn verder sprak, stond Andores als aan de grond genageld. Ze scheen de rest van haar verhaal nauwelijks te horen.

Sanderijn keek haar strijdbaar aan. ‘Achteraf was het dwaas natuurlijk, maar dat kon me op dat moment niet schelen. Ik ben verhoord. Mijn vader wilde weten of ik bij Gerts plannen betrokken was.’ Ze klemde haar kaken op elkaar en probeerde zich te beheersen.

Andores’ blik keerde terug naar de werkelijkheid, werd scherp.

‘Je hebt me verteld dat je broer dood is. Dat treft me diep. Ik geef om jou. Ik toon het niet maar toch geef ik om jou en je broers. Ik wil dat je deze toepassing onder de knie krijgt en dat wil ik vanwege mijn eigen gemoedsrust.

Het is allemaal veel ernstiger dan ik dacht. Ik begrijp nu dat het niet meer om je vrijheid gaat maar om jouw leven. Het zal niet zo zijn dat ik achteraf hoor dat je niet meer leeft, dat je afgeslacht bent als een lam terwijl er een wolf in jou schuilt. Een wolf die goed in staat is om zichzelf te verdedigen.

En nu kom je hier en je zet je weerzin opzij. Ik vraag je niet om je macht te misbruiken zoals je vader gedaan heeft. Maar als je uit noodzaak iemand uit de weg moet ruimen, dan moet je dat trefzeker en onopgemerkt kunnen doen. Zo, en nu richt jij je aandacht op die vrucht en splijt de pit. We gaan net zolang door tot je blindelings kan vernielen.’

‘Ik had niet gedacht dat er in een Heler zoveel hardheid schuilt. De witkragh staat een normaal leven in de weg.’

Andores schudde haar hoofd. ‘Jij bent Sanderijn, de opvolgster van Alisha, en daar moet je trots op zijn. Je mag je leven niet slijten in het een of andere boerengat. En nu hebben we genoeg gepraat; nu ga je aan het werk.’

Sanderijn deed wat Andores van haar vroeg en leerde die middag pitten splijten en erwten breken. Tijdens het oefenen bedacht ze dat ze met Andores in een paar dagen al meer besproken had dan met haar vader in tien jaar, maar dat er van een liefdevolle verhouding nog geen sprake was.

Op de terugweg waren beiden in gedachten verzonken.

‘Morgen ga ik op bezoek bij iemand die mogelijk de antwoorden kent op mijn vragen. Morgen weet ik waar ik je naartoe kan sturen,’ zei Andores voor ze afscheid nam.

Tegen twaalf uur ’s nachts sloegen Adolf en Olaf alarm. De zusters en Sanderijn lagen op bed en sliepen. De honden renden blaffend naar voren om vervolgens gerustgesteld met iemand mee terug te lopen. Even later werd er op de voordeur gebonsd.

Ko hoorde het, maakte Trui wakker, liep naar beneden en opende voorzichtig de deur. Het bleek Andores te zijn. Ze zag er nerveus maar vastberaden uit.‘Wek Astrid. Ze moet zich aankleden. Ik breng haar naar een ander adres.’

Ko schudde teleurgesteld haar hoofd.

‘Ik had gehoopt dat ze langer kon blijven.’ Ze liep de trap op om haar te wekken, maar dat bleek niet nodig.

Sanderijn kwam haar op de overloop tegemoet. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Andores staat voor de deur. Je moet je aankleden. Ze neemt je mee. Trui, opstaan! Astrid gaat weg.’

Even later stommelde Trui met een lantaarn in de hand naar beneden.

Andores wachtte in de gang.‘Het spijt me. Ik durf haar niet langer hier te laten. Jullie huis staat te dicht bij het mijne.’

Trui knikte gelaten.

Sanderijn kwam gekleed in haar nieuwe spullen naar beneden en gaf beide zusters onder een warme glimlach een hand.

‘Bedankt voor alles. Waarom zoeken jullie niet een betrouwbare jongen uit de buurt om jullie te helpen bij het werk?’

‘Och, we redden ons wel. Voorlopig in ieder geval. Pas op jezelf, Astrid. Je hebt ons goed geholpen.’ Trui en Ko gingen mee naar buiten om haar uit te zwaaien.

Andores liep al in de richting van de uitrit. Sanderijn keerde om en zwaaide eenmaal, daarna rende ze de Heler achterna.

De maan was in het derde kwartier en gaf genoeg licht om in het donker te reizen. Andores zocht de weg van Nieuwbach naar Lagaat op, ze stapte stevig door. Nadat ze al zeker een uur zwijgend naast elkaar voortgelopen hadden, nam Andores het woord en vertelde haar de reden waarom ze haar midden in de nacht naar een ander adres bracht.

‘Ik heb vanavond gehoord dat er in Alken vreemdelingen zijn opgedoken. Ze zoeken een meisje met jouw uiterlijk. Als iemand hen verteld heeft dat ik daar was om het lichtfeest in te wijden, dan gaan ze er vast van uit dat we elkaar ontmoet hebben en dan kammen ze vandaag of morgen de directe omgeving van mijn huis uit. Ik heb besloten niet langer te wachten en je vannacht verder naar het noorden te brengen; naar de heidegronden. Achter de heide en de zandduinen ligt een donker naaldwoud dat de grens vormt met het buurland Oltland. Op de heide trekt een schaapherder rond met de naam Gerard. Bij hem ben je voorlopig veilig. Morgen hoop ik te horen waar je reisdoel ligt.’

Ze liepen die nacht eerst een paar uur over de weg en daarna door een wild gebied met zandverstuivingen en heidevelden.

Toen in het oosten de lucht gelig oplichtte als voorbode van de dageraad, bereikte Andores een houten schaapskooi. Ze klopte met een stok op de deur.

Al snel keken twee donkere ogen vanonder een wilde haardos haar verbaasd aan. ‘Andores? Wat doet u hier?’ De deur ging verder open, het hoofd kwam naar buiten om te kijken wat voor weer het was en nu zag de herder ook Sanderijn staan.

‘Ik kom vragen of dit meisje je gezelschap mag houden voor een aantal dagen.’

Hij stapte naar buiten.‘Het meisje is welkom. Ik hoop wel dat u iets te eten voor haar bij u hebt.’

Andores gaf hem een half brood, een kruik water en een stuk zachte kaas.

Hij stopte het eten in een halfvolle weitas en overhandigde de tas aan Sanderijn. ‘Draag dit.’ Daarna keerde hij zich tot Andores.

‘Hebt u een trui voor haar? Het kan koud zijn, zo vroeg in de ochtend.’

De Heler schudde haar hoofd, stak haar hand uit om haar waardering te tonen. ‘Ik zal er morgen een meebrengen, Gerard. Bedankt dat je me helpt.’

Hij grijnsde, beantwoordde de handdruk. ‘Ik ben blij dat ik iets terug kan doen.’

‘Astrid, kom je even?’ Andores liep met haar bij de herder vandaan, zodat hij het gesprek niet kon verstaan. ‘Het is belangrijk dat je de omgeving verkent. Als ik morgen niet op kom dagen, moet je Gerard verlaten en in het dichte naaldwoud achter de zandverstuiving op me wachten. Als ik morgen kom, dan kom ik later op de middag. Heb je nog iets te vragen?’

Sanderijn schudde haar hoofd. ‘Wees voorzichtig.’

‘Wees niet bang, ze zullen me met geen vinger aanraken. Tot morgen.’

Nadat ze de herder gegroet had, keerde Andores terug naar huis.

Gerard liet de schapen naar buiten komen. Terwijl de dieren langs hem heen schoten, bekeek hij ze stuk voor stuk. Voor ze vertrokken viste hij een bundel wilgentwijgen uit een bak water, die hij op een houten rek bond dat hij op zijn rug droeg. De schapershond hield de kudde aan de voorzijde tegen tot de herder hem een kort fluitsignaal gaf.

Gerard leidde zijn kudde in oostelijke richting. Ze bleef in zijn buurt, sjokte aan de rand van de kudde mee, voelde zich moe door de nachtelijke wandeling.

Na een uur stopte de herder voor een glooiend heideveld, nam plaats op een platte lage steen onder een grove den en haalde de twijgen van het rek af. Algauw bleek dat de herder een vaardig mandenmaker was. De hond zorgde ervoor dat de schapen niet te ver van hem weg dwaalden.

Ze keek een tijdje naar de kudde. Gerard zei niet veel, hij hield zich bezig met het vlechten van een grote oogstmand. De zon verdreef de ochtendkilte.

Ze besloot de omgeving te bekijken, legde de weitas naast de herder en liep in noordelijke richting. Aan de noordrand van het heideveld lagen de zandverstuivingen waar Andores over gesproken had. Ze sjokte door het zand, bekeek de hoge toppen van de duinen waar nog wat struiken en bomen groeiden. Na een halfuur werd ze slaperig. Ze zocht een beschut plekje in de schaduw van een naaldboom en viel in slaap.

De zon stond op het hoogste punt aan het hemelgewelf toen ze ontwaakte. Ze besloot haar verkenning voort te zetten en trok het verlaten gebied verder in.

Halverwege de middag keerde ze naar de herder terug. Ze ging op de rand van de kei zitten.

‘Waar heb je gezeten?’ vroeg hij onder het vlechten.

Ze volgde het zwiepen en draaien en het aandrukken van de soepele twijgen door zijn behendige handen, waardoor de rand van de mand steeds hoger werd.

‘Achter de zandverstuiving ligt een naaldwoud. Hoe uitgestrekt is dat woud, weet u dat?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik ben daar nooit ver in gelopen. Maar...’ Hij boog zich geheimzinnig naar haar over. ‘Er wordt beweerd dat er midden in dat donkere woud een enorme kuil ligt, een trechter. Eerst is het heuvelig, daarna kom je op een helling terecht die steiler en steiler wordt, en dan glijd je op een bed van naalden uit en roetsj, daar ga je. Na een korte tijd val je door de tuit van de trechter en kom je in de onderwereld terecht, waar de doden jammeren en rondwaren.’

Hij moest lachen om haar kinderlijke blik. ‘Ken je nog meer van zulke bizarre verhalen?’

‘Wie weet.’ Hij nam zijn werk op en genoot nog na van de uitwerking van zijn verhaal.

Na een paar minuten liet hij de mand zakken.

‘Ik ken een verhaal over een monster zonder hart. Een sprekende wolf vertelde me het verhaal uit dankbaarheid nadat ik een zieke tand bij hem had getrokken. Kijk, ik kan het bewijzen.’ Hij greep tussen zijn hemd en trok een veter over zijn hoofd. Aan de veter hing een wolventand en een rode donsveer van een vogel. Hij reikte het haar aan. Ze nam de spitse tand van hem over. De tand lag nauwelijks op haar handpalm of de omgeving veranderde.

De herder die zonet nog naast haar zat, liep verderop. Ze bevond zich op een ander gedeelte van het heidegebied dat afgewisseld werd door gras en jonge bomen. Er was iets aan de hand. Ze zag de herder verrast in de verte turen. Nog geen drie tellen later dreigden vier gewapende ruiters hem omver te rijden.

Een van hen trok schreeuwend een zwaard en haalde naar hem uit. Het scherpe staal miste zijn hoofd; dodelijk verschrikt deinsde hij achteruit.

Een duw haalde haar naar de werkelijkheid terug. ‘Wakker worden. Wat is er met je aan de hand?’

‘Niks. Ik droomde even weg, dat is alles.’

‘Zag je iets? Ben je een gelukzegger?’

‘Een gelukzegger? Wat is dat?’

‘Iemand die de toekomst kan voorspellen. Ik heb een neef die dat kan. Andores kan het ook, wordt verteld. Zag je iets toen je dagdroomde?’

‘Nee, ik zag niks. Ik ben geen gelukzegger.’

Met een schraal glimlachje gaf ze de wolventand aan hem terug.

‘Ik wil graag dat verhaal van je horen. Het monster zonder hart. Een wolf heeft het verteld?’ De herder grinnikte.

Hij hing de tand weer om zijn hals en begon te vertellen.

Het was avond toen ze naar de schaapskooi terugkeerden. Na het drenken van de kudde dreef de hond de schapen de schuur in. Ze aten en gingen vroeg slapen. Gerard sliep voor de deur. Sanderijn lag aan de zijkant op een schapenvacht. Het waanbeeld met de aanval van de vier ruiters verontrustte haar meer dan ze wilde weten. Dit was de tweede keer dat ze vreemde dingen zag.

Wat moest ze doen wanneer de aanval werkelijkheid werd? Ze voelde zich schuldig dat ze het visioen voor hem verzweeg; het zou hem mogelijk voorbereiden op de komst van gevaar.

Meteen na het openen van de schuurdeur zag ze dat er slecht weer op komst was. Grijze wolken trokken over. Gerard meende dat het binnen een dag zou regenen. Hij leidde zijn kudde opnieuw naar het oosten, maar nu een eind verder. Uit verveling trok ze het achterliggende duingebied weer in om het donkere naaldwoud van dichtbij te bekijken.

Na het middaguur groeide haar onrust. Stel dat Andores niet op kwam dagen, wat dan? Weggaan zonder afscheid van haar te nemen? Dat zou een ramp zijn. Ze had Andores nog iets belangrijks te zeggen.

Ongeduldig keerde ze terug, bracht de tijd door aan de rand van de heidevelden. Het was halverwege de middag, de bewolking nam toe en het was kil.

Aan het eind van de middag sprong ze op. Vanuit het westen verscheen er een ruiter aan de rand van het bos. Dichterbij herkende ze de figuur op het paard. Het was Andores.

Opgelucht liep ze naar haar toe. Ze hield de ruin vast terwijl Andores afsteeg.

‘Slecht nieuws,’ begon Andores ernstig. ‘De vreemdelingen hebben Iris aangesproken, dat betekent dat ze werkelijk naar jou op zoek zijn. Ik ben met een omweg hiernaartoe gereden om je verblijfplaats niet te verraden. Het spijt me. Het loopt niet zoals ik hoopte. Je moet vanmiddag nog op reis gaan. Ik weet nu het adres. Het ligt zoals ik al dacht ver weg in het noorden. Je reist door vele landen, over de bergen, naar het land Gellingborg. Daar ligt een plaatsje met de naam Oostrov en bij dat plaatsje ligt de Wellseindorde. Als je de leiding kunt overtuigen dat je een Ravenswaard bent, zullen ze je opnemen. De orde heeft een Hogeschool gesticht. Het noorden, Gellingborg, Oostrov en Wellseindorde. Onthoud die drie namen goed. Je mag je reis niet langer uitstellen want je hebt zeker drie maanden nodig om de afstand te overbruggen. De herfst zal al aangebroken zijn voor je Gellingborg bereikt. Waar moet je ook alweer naartoe?’

‘Naar het noorden, over de bergen naar het land Gellingborg, de stad Oostrov en de Wellseindorde. Andores, ik moet u nog iets vertellen. Ik zag vier kerels de herder aanvallen in een rare dagdroom. Hij vond dat ik me vreemd gedroeg en vroeg me of ik een gelukzegger ben. Bestaan er ook ongelukzeggers?’

Er verscheen een frons in Andores’ voorhoofd. ‘Hoe kom je daar nou bij?’

Ze vertelde Andores over de wolventand en beschreef nauwkeurig het droombeeld dat verschenen was.

‘Zie je vaker iets vreemds dwars door de werkelijkheid heen?’

‘Een keer eerder in een kolenbranderschuur. Er viel een man van het dak af. Ik zie alleen maar akelige dingen die ik helemaal niet wil zien.’

‘Je hebt goed gehandeld door niets aan Gerard te vertellen. Wat je zag zaait onnodig angst en leidt soms tot de verkeerde beslissingen. Je weet bijvoorbeeld niet of je iets uit het heden, het verleden of de toekomst ziet. Ook kan je verbeeldingskracht je op het verkeerde been zetten.’

Ze zweeg even, nam Sanderijn op voor ze verder sprak.

‘Zo gauw je het een paar maal bewust oproept, zullen deze verschijningen vanzelf verdwijnen. Het zijn herinneringen die aan een plek, persoon of voorwerp blijven kleven. Wat je ‘‘ziet’’ is geen bewijs en kan ook niet als bewijs dienen. De beelden geven je hoogstens een indruk van een gebeurtenis.’

Andores glimlachte plagerig. Sanderijn hield bij het zien van de glimlach verrast haar adem in; Gerts plagerige lach en deze lach kwamen overeen! Ze herkende hem in deze vrouw.

‘Dit komt voor mij als een verrassing,’ zei Andores mild. ‘Je hebt onmiskenbaar toch iets van onze kant geërfd.’

Dit is zeer zeker mijn moeder, dacht ze blij. Ze is het. Ze is het!

Sanderijn probeerde het moment van geluk te rekken. Ze schraapte haar keel. ‘Ik heb nog iets op mijn hart,’ bekende ze.

Het moment van vertrouwelijkheid vervloog. Andores nam weer afstand; ze zag het aan haar terughoudende blik. Het was pijnlijk om te zien, maar ze liet zich niet ontmoedigen door de verandering in Andores’ houding. Wat ze op haar hart had, was belangrijker dan welke gevoelens dan ook.

‘Het gaat om Elmar,’ vervolgde ze met een trilling in haar stem.

‘Hij is op veertienjarige leeftijd een Heler geworden en naar huis teruggestuurd. Mijn vader heeft hem verboden om alleen in Teisterbant rond te trekken, omdat hij te jong is. Dat maakt hem diep ongelukkig. Kunt u geen familielid sturen om hem te helpen?’ Ze keek Andores aan.

De vrouw had het moeilijk, dat zag ze aan het verstrakken van de kaakspieren en de vochtige glans in haar ogen. Haar pleidooi had de Heler ontroerd.

‘Ik zal alles doen wat in mijn macht ligt om hem uit Teisterbant te halen,’ beloofde Andores.

Ze haalde een donkerbruine trui uit een zadeltas en reikte die haar aan.‘Pas deze eens.’

Sanderijn deed haar jas uit, trok de trui aan. Een streng donker haar was losgegaan en viel voor haar gezicht. Andores veegde de lok met een teder gebaar naar achteren en glimlachte.‘De trui past. Houdt hem maar aan.’

Sanderijn had de jas nauwelijks weer aangetrokken of het geblaf van de herdershond leidde haar af.

Verderop, ten oosten van hen galoppeerden vier ruiters de heide op. Het waren vier gewapende kerels. De schapen sprongen aan de kant. Ze reden recht op Gerard toe. Er was geen bedenktijd. Andores en zij keken elkaar aan.

Andores greep de teugels en duwde het hoofd van het dier haar richting uit. ‘Te paard,’ zei ze. ‘Ga naar Oltland; het sparrenwoud. Nu! ’

Sanderijn talmde nog een ogenblik en sprong daarna behendig in het zadel.

Ze voelde geen paniek. Dit had ze op de opleiding geoefend. Ze was niet hulpeloos, integendeel; ze kon hun geweld beantwoorden, maar alleen als zij het tijdstip bepaalde. Het paard sprong ervandoor. Andores keek haar bezorgd na.

Ze galoppeerde over het heideveld naar de zandverstuiving. De vier ruiters zagen haar gaan, keerden zich van de verschrikte herder af en joegen haar achterna. In volle vaart jakkerde ze door de heuveltjes. Achter haar klonken de kreten van haar achtervolgers. Ze bereikte de rand van de zandverstuiving en schoot omhoog het bos in. De afstand tot het sparrenwoud schatte ze op vijfhonderd meter en de achterstand van de vier ruiters op een halve minuut.

Onverwachts verstapte het paard zich bij het afdalen, het wierp haar struikelend af. Ze vloog met een ruime boog over de grond en brak haar val door te rollen. Het opnieuw bestijgen van het paard kostte te veel tijd en het gebied was niet optimaal begaanbaar voor ruiters. De heuveltjes waren steil en klein, het bos was begroeid met loofbomen en struiken.

Ze begon te rennen, rende schuin naar het noordwesten, zorgde ervoor dat ze zo veel mogelijk in dekking bleef van de stammen en lage struiken. Na twintig tellen stopte ze, liet zich achter een glooiing tegen de helling vallen en wachtte af. Haar opzet lukte; de ruiters waren haar uit het oog verloren en besloten zich op te splitsen. Ze rende voor haar leven. Hoe groter de afstand tussen de ruiters werd, hoe meer kans ze kreeg om het afzonderlijk tegen hen op te nemen. Ze gebruikte een geul om ongezien een stuk bos door te komen. Om het sparrenwoud te bereiken, moest ze nog een heuvel over.

Terwijl ze omhoog klom, werd ze door een van de vier mannen ontdekt.

Hij schreeuwde. Ze hoopte dat de onderlinge afstand tussen de ruiters zo groot was dat ze elkaar niet konden verstaan. In de laagte achter de heuvel stormde hij de helling af, op haar toe. Ze keerde zich om, trok het zwaard, bezorgde het paard door middel van witkragh de schrik van zijn leven.

De ruiter werd afgeworpen. Ze moest snel met hem afrekenen, voor de anderen bij hen waren. Haar belager was een huurling. Hij sprong overeind, trok zijn zwaard en kwam met een zegevierende grijns op zijn gezicht op haar af. Ze ontweek zijn uithaal lenig, sloeg zelf toe, gebruikte net als bij het houthakken de witkragh om de uitwerking te vergroten. Hij was even verbouwereerd door de felle pijn die haar treffer hem bezorgde en sloeg er woedend op los. Ze had al haar behendigheid nodig om niet te vallen tijdens het ontwijken.

Op het moment dat hij een verkeerde beweging maakte, sloeg ze toe en raakte zijn rechterknie. Ze oefende daarbij zoveel splijtkracht op zijn kniebanden uit dat hij in elkaar zakte en flauwviel van pijn. Hijgend richtte ze zich op, ze hoorde in de verte de kreet van een man. Haastig rende ze verder in de richting van het sparrenbos.

Vlak voor de donkere stammenrand werd ze door een tweede ruiter achterhaald. Deze man sneed haar de pas af en sprong op de grond om daarna fel op haar in te hakken. Hij had kennelijk net daarvoor haar eerste aanvaller gevonden, want deze huurling lachte niet, maar vervloekte haar in een taal die ze niet verstond. Ze raakte hem vol in het kruis. Hij staarde haar een ogenblik verstomd aan, zakte toen ineen en rolde krijsend over de grond.

Achtervolgd door zijn kreten draafde ze het sombere sparrenwoud in.

Ze was trots op zichzelf. Ze had zichzelf bij het vechten beheerst en het geweld doelmatig toegepast, zonder te doden. Haar tevredenheid verdween langzaam in het eentonige, steeds donker wordende woud. Het begon te druppen. Boven het woud regende het uit donkergrijze wolken maar op de bodem bleef het nog lange tijd droog. Teleurgesteld dacht ze terug aan het overhaaste afscheid van Andores. De huurlingen hadden alles verpest. Door hun tussenkomst wist ze nog steeds niet of de vrouw, voor wie ze een diepe genegenheid had opgevat, haar tante of haar moeder was.

De inwoners van Oltland hielden van religies en mysteries. Ze trok als pelgrim van klooster naar klooster voor onderdak en voedsel en bereikte zonder problemen het land Esens waar ze voor het eerst van haar leven kennismaakte met een gebergte. De herfst brak aan. Loofbomen verloren tijdens de eerste storm veel van hun blad. De barre omstandigheden, het slapen in de openlucht en gebrek aan voedsel eisten hun tol. Broodmager en onbeschrijfelijk goor bereikte ze de grens met Gellingborg. De oogst was intussen binnengehaald en de akkers lagen er verlaten bij.

Het liep tegen de avond toen ze in Oostrov aankwam en een man de weg vroeg naar de Wellseindorde. Na een twijfelachtige blik op haar uiterlijk wees hij noordwaarts de stad uit.

Ze verliet het stadje en volgde de doorgaande weg naar Deylmund tot ze bij een driesprong aankwam, waar ze volgens de man rechts af moest slaan. De laan leidde het bos in. De donkerblauwe lucht van de naderende avond weerspiegelde in de plassen. In de greppel glommen de afgevallen bladeren.

De laan eindigde bij een tufstenen poortgebouw. De hoge dubbele deur was gesloten. In de schemer zag ze aan weerszijden van de deur een nis met de top van een boomblad als versiering. Ze liet de klopper een paar maal op de deur vallen.

Het duurde een eeuwigheid voor de poortwachter mompelend een deur opende. Een oudere man, met een vilten muts boven een gegroefd gezicht, bekeek haar met toegeknepen ogen en schudde geërgerd zijn hoofd. ’Er is geen plaats voor zwervers. Ga terug naar de stad.’