MODELSPOOR
HANDBOEK

LEER STAP-VOOR-STAP EEN
MODELSPOORBAAN BOUWEN

KOEN KUYPERS

Modelspoor Handboek

Copyright © 2018 Hobby Publishing B.V.

www.modeltreinen.org

Auteur: Koen Kuypers
Redacteur: Jan van de Nes

ISBN 9789082655124
NUR 464

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HOOFDSTUKKEN

INTRODUCTIE

DEEL 1

DE PLANNING

DEEL 2

DE ONDERBOUW

DEEL 3

RAILS LEGGEN

DEEL 4

ELEKTRONICA OP DE MODELBAAN

DEEL 5

MODELTREINEN

DEEL 6

SCENERY

DEEL 7

WEATHEREN

NAWOORD

Modelspoorbaan: Spoor 1 Team Nederland

INTRODUCTIE

ALS LEZER VAN DIT BOEK BEN JE waarschijnlijk al enigszins bekend met de modelspoorhobby. Of je nu een doorgewinterde modelspoorbouwer of beginner bent, de hobby begon waarschijnlijk ooit met een droom. Een droom van een modelspoorbaan, volledig naar jouw idee. Of dit idee nu het nabouwen van een bestaand traject is of het bouwen van je eigen bedachte wereld.

Op een dag besluit je deze droom daadwerkelijk om te zetten in een modelspoorbaan. Maar waar moet je beginnen?

Een hobby met zoveel verschillende facetten, kan soms verwarrend zijn. Denk maar eens aan alle vaardigheden die komen kijken bij het bouwen van een baan. Tekenvaardigheid om een baanplan te ontwerpen. Timmermanskunsten voor het bouwen van de onderbouw. Elektrotechnische kennis voor het aansluiten van de baan. En meer creatieve vaardigheden voor het maken van een realistisch landschap.

Het doel van dit boek is om je stap-voor-stap uit te leggen hoe je al deze facetten onder de knie krijgt. We beginnen dit boek met het maken van een planning. Hierbij heb je al met een groot aantal keuze’s te maken. Over hoe de baan er uit moet komen te zien en welke systemen je hiervoor gaat gebruiken.

Als we in deel 1 eenmaal een plan gemaakt hebben, gaan we over naar praktischer zaken. In deel 2 t/m 7 leer je het daadwerkelijke bouwen. Van een treintafel tot het bouwen van het landschap.

Veel lees en bouw plezier!

Koen Kuypers

MODELSPOOR GEREEDSCHAP

TIJDENS DE BOUW VAN een modelspoorbaan heb je verschillende soorten gereedschap nodig. Van zaken die je waarschijnlijk al hebt, zoals een zaag of schroefmachine tot meer specialistisch modelspoor gereedschap zoals een railkniptang of piepschuimsnijder.

De basis:

Enkele basis gereedschapstukken die onmisbaar zijn als modelspoorbouwer:

Hobbymes

Waar een stanleymes handig is om grotere stukken te snijden, is een hobbymes ideaal voor nauwkeurige werkjes. Een hobbymes is gemaakt van een houder van aluminium in de vorm van een pen, met daarin een schuin mesje. Een hobbymes kost een paar euro en voor een paar euro meer, koop je er vervangingsmesjes bij.

Tangetjes

Of het nu voor het leggen van de rails of het aanleggen van de elektra is, tangetjes komen vaak van pas op de modelspoorbaan. Een punttang van 150 mm is handig en daarnaast komt een klein formaat zijsnijtang ook vaak van pas.

Schroevendraaiers

Modelspoor en kleine schroefjes zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Als modelspoorhobbyist doe je er dan ook goed aan een setje kleine schroevendraaiers aan te schaffen. Vaak kom je met een setje met 6 platkop en 6 kruiskop (mini) schroevendraaiers een heel eind.

Onderbouw:

Voor het maken van de onderbouw, zoals we die in dit boek bespreken, zijn de volgende gereedschappen handig:

Zaag

Om het hout voor de onderbouw op maat te maken, heb je natuurlijk een zaag nodig. De zaag waarmee de klus het snelste geklaard wordt, is een afkortzaag. Het nadeel van afkortzagen is echter dat deze vrij prijzig zijn. Eventueel kan daarom het huren of lenen van een afkortzaag ook een goede optie zijn.

Maar ook met een cirkelzaag en een vaste hand kun je een heel eind komen. Een decoupeerzaag is echter geen aanrader voor het afkorten van stukke hout, omdat het vrijwel onmogelijk is hier goed recht mee te zagen.

Bij het maken van een wat kleinere baan kan een standaard handzaag natuurlijk een prima oplossing zijn. Als je echter veel moet zagen, zul je al snel naar een elektrische variant neigen.

Schroefmachine

Om de verschillende onderdelen van de onderbouw aan elkaar te monteren, zijn schroeven de beste oplossing. Alle schroeven krijg je natuurlijk het beste op hun plek met een schroefmachine. Schroefmachines zijn er in allerlei soorten en maten te krijgen, een simpele accu schroefmachine met eventueel ook boorfunctie, is prima voor het in elkaar zetten van de onderbouw.

Ruwbouw:

De ruwbouw is de laag die het landschap van de modelspoorbaan vormt. De basis van bergen en vaak wordt ook het spoortraject hiermee gemaakt.

Decoupeerzaag

Om vormen van bijvoorbeeld bergen en heuvels uit een stuk triplex te zagen, gebruik je een decoupeerzaag. Een decoupeerzaag is een elektrische zaag waarvan het zaagblad op en neer gaat. Je kunt al zagend “sturen” door het te verzagen triplex langs de lijnen van jouw object. Je kunt er ook een hand-figuurzaag voor gebruiken.

Lijmklemmen

Om de ruwbouw vast te zetten, zijn lijmklemmen super handig. Niet alleen om onderdelen te verlijmen maar ook om ze tijdelijk vast te zetten.

Rails leggen:

Dremel

Een Dremel is een roterende elektrische multitool. Door de verschillende opzetstukken is het voor allerlei zaken te gebruiken. Tijdens het leggen van de rails is een Dremel ideaal voor het doorzagen van stukken rails. Maar ook het boren van kleine gaatjes of schuren van kleine onderdelen gaat super gemakkelijk met een Dremel.

Railkniptang / Railzaag

Als een Dremel je te veel van het goede is, overweeg dan gebruik te maken van een Railkniptang of Railzaag. Deze stukken gereedschap zijn speciaal ontwikkeld voor het inkorten van rails. Waar veel reguliere tangen de rails plat drukken of schuin afsnijden, kort je met dit soort gereedschap het metaal perfect recht af.

Soldeerbout

Een onmisbaar stuk gereedschap voor de modelspoorbouwer is natuurlijk een soldeerbout. Als je veel zelfbouw elektronica gaat gebruiken, is het de moeite waard om een wat duurdere soldeerbout met verschillend vermogen te kopen. Heb je de soldeerbout alleen nodig voor het solderen van bedrading, dan voldoet een soldeerbout met een vermogen van rond de 40 watt al prima. Een goede soldeerbout heb je al voor 20 à 30 euro.

Striptang

Een striptang is een andere must-have voor de modelspoorbouwer. Een goede striptang is meestal geschikt om alle gangbare maten draad te strippen en kan daarnaast ook kabelschoentjes aandrukken. Ook zijn er striptangen verkrijgbaar die met een stelschroef te verstellen zijn. Beide kosten tussen de 5 en 10 euro.

Scenery en weathering:

Voor het maken van de scenery zijn voor de verschillende technieken ook verschillen stukken gereedschap nodig. De volgende zaken zijn altijd handig tijdens de bouw van de scenery:

Zaagje

Een handig materiaal om scenery mee te bouwen is piepschuim. Grote stukken piepschuim zijn het makkelijkst op maat te zagen met een handzaagje. Het voordeel van een wat kleiner zaagje is dat je hier meer vormen voor heuvels etc. mee kunt zagen dan met een grote handzaag.

Piepschuimsnijder

Als je piepschuim nog preciezer op maat wilt maken, kun je een piepschuimsnijder gebruiken. Dit is een apparaatje dat lijkt op een ijzerzaag. Maar in plaats van een zaagje is er een draad gespannen, die warm wordt. Met dit warme draad snij je gemakkelijk door het piepschuim. Eventueel is een piepschuimsnijder ook zelf te maken door een draad te spannen tussen bijvoorbeeld twee stukken hout en hier stroom op te zetten (bij voorkeur laag vermogen om verbranden van het piepschuim te voorkomen).

Vijl / rasp

Om het piepschuim verder op maat te maken, kun je een grove vijl of rasp gebruiken. Een meer fijne vijl is handig voor het afbramen van plastic onderdelen.

Plamuurmes

Voor het werken met gips is een setje plamuurmessen onmisbaar. Met verschillende formaten kunnen diverse vormen worden gecreëerd zoals rotsen.

Pincet

Een goede pincet tijdens het werken met kleine onderdelen vaak onmisbaar. Investeer in een goede niet-magnetische pincet, waarbij de punten recht tegenover elkaar staan en goede grip hebben. Een goede pincet kost je 5 a 10 euro en vaak heb je voor dat geld zelfs een set van 2 of 3.

Zeef

Een kleiner formaat zeef is handig om materiaal gelijkmatig te verdelen. Bijvoorbeeld bij het aanbrengen (strooien) van gras of grondmateriaal.

Plantenspuit

Bij o.a. het aanbrengen van ballast op de rails is een plantenspuit super handig. Hierin doe je een water/lijm mengsel wat je vervolgens op de vast te zetten ballast aanbrengt. Door met een plantenspuit te werken, kun je het water/lijm mengsel gelijkmatig aanbrengen.

Kwasten / penselen

Tijdens de bouw van de modelspoorbaan heb je een hoop verschillende kwasten en penselen nodig. Om te beginnen grote kwasten om grotere oppervlaktes zoals de ondergrond te verven. Vervolgens een wat kleinere kwast om bijvoorbeeld rotsen of daken van huisjes mee te schilderen. En dan natuurlijk nog de kleine penselen voor details en de allerkleinste penselen voor het schilderen van figuurtjes.

Wasknijpers

Tijdens diverse klusjes op de modelspoorbaan komen wasknijpers handig van pas. Bijvoorbeeld om plastic onderdelen tegen elkaar te houden terwijl de lijm droogt.

Eventueel zijn ook kleinere formaat lijmklemmen hier handig voor, meer een must-have.

Airbrush

Als scenery en weathering van de modelspoorbaan en het rollend materieel belangrijk is, kan een airbrush een goede investering zijn. Met een airbrush kunnen indrukwekkende resultaten bereikt worden. Echter vergt het wel wat oefening om handig te worden met een airbrush. Met zo'n airbrush spuit je verf op gebouwen en rijtuigen/wagons waarmee je bijvoorbeeld het materiaal een ouder aanzicht geeft. Nieuwe gebouwen en rijtuigen etc. zien er immers erg onnatuurlijk uit...

Verf en lijm

Op het eerste gezicht lijkt dit een open deur te zijn, maar een modelbouwer moet rekening houden met het gebruik van speciale lijm- en verfsoorten. Voor het aanbrengen van scenery-strooigoed (denk aan gras, begroeisels van bomen en struiken) en het vastlijmen van straatpapier, lantaarnpalen, huisjes en andere bouwsels op de baan kun je het beste houtlijm gebruiken. Zeker bij het aanbrengen van ballast – het is al opgemerkt – is met water verdunde houtlijm in een plantenspuit een uitstekend gereedschap.

Voor het beschilderen van kunststof- of (wit)metalen voorwerpen worden door verschillende modelbouw-fabrikanten speciale verfsoorten in kleine blikjes of potjes op de markt gebracht. In hoogglans, matglans en mat. Soms speciaal gemaakt om scheeps- of vliegtuigmodellen te beschilderen maar ook uitstekend geschikt voor het (her)kleuren van treinen of van zelfgebouwde stationsgebouwen, woonhuizen, winkels, etc. Ook blanco aangekochte modelfiguurtjes kun je met deze verfsoorten heel goed beschilderen.

Voor het kleuren van bijvoorbeeld kartonnen bouwsels (gebouwen, bruggen, viaducten) zijn zowel plakkaatverf als acrylhobbyverf geschikt. Minder geschikt is waterverf, omdat dit vaak het materiaal (karton, papier) doordrenkt, waardoor het gaat vervormen. En het hecht niet op kunststof- of metaalplaat.

VOORDAT JE KUNT GAAN bouwen aan jouw modelspoorbaan is het een goed idee om een duidelijk plaatje te hebben van WAT je gaat bouwen en HOE je dit gaat doen. Dit hoofdstuk gaat over de verschillende mogelijkheden en hoe je de beste optie kiest voor jouw modelspoorbaan.

Als je al een plan hebt, raad ik je toch aan dit hoofdstuk goed door te lezen, waarschijnlijk pik je er toch weer dingen van op en kun je je plan nog verder uitwerken.

Schaal kiezen

Tijdens de bouw van de modelspoorbaan moet je een heleboel keuzes maken. De eerste en één van de belangrijkste is in welke schaal je gaat bouwen. Een schaal geeft aan welke factor er is gebruikt om het grootbedrijf te verkleinen naar het modelspoor.

De modelspoorschalen zijn gestandaar-diseerd en worden aangeduid met een hoofdletter en/of een cijfer. Zo staat schaal 0 (spreek uit: nul) voor een schaalverhouding van 1:43,5 en staat H0 (halfnul) voor 1:87. Dit betekent dus dat 1cm in H0 modelspoor, 87 cm in het grootbedrijf is.

Met 80% van de markt is H0 veruit de populairste modelspoorschaal. Voor veel modelspoorhobbyisten vormt deze schaal de perfecte balans tussen detail en mogelijkheden voor een grotere baan. Door de populariteit van H0 is het aanbod aan materiaal in deze schaal enorm, wat de schaal nog weer aantrekkelijker maakt voor nieuwe hobbyisten.

Een schaal met iets minder detail, maar met een stuk meer spoormogelijkheden (baanlengte bijvoorbeeld) in dezelfde ruimte is N (spreek uit: En). De meestal aangeduid als N-spoor schaal is de tweede meest populaire modelspoor schaal. N-spoor wordt gezien als goedkoper alternatief voor H0. Doordat de modeltreinen en de rails en wissels kleiner zijn, ligt de prijs lager. Maar het belangrijkste is voor veel modelspoorhobbyisten dat je in schaal N met lange(re) treinen kunt rijden en grote(re) stations en rangeerterreinen kunt aanleggen in bijvoorbeeld een slaapkamer.

Kleiner als spoor N kan ook, dan kom je uit bij spoor Z. Modelspoorbanen in spoor Z kom je nog regelmatig tegen. Er zijn nog kleinere schalen zoals ZZ en T(1:450) maar deze kom je bijna niet tegen. Een schaal tussen N en H0 is TT. Dit staat voor Table Top en geeft aan dat je in deze schaal daadwerkelijk op het blad van een flinke eettafel een complete baan kunt aanleggen. TT (schaalgrootte 1:120) is ruim voorzien van rails, wissels, toebehoren en ook rollend materieel. Er zijn nog altijd gespecialiseerde winkels die deze schaal verkopen. Op internet is nog altijd veel informatie en productaanbod in deze schaal te vinden. In Groot Brittannië is de schaal 00 (nul-nul) populair. De verhouding is 1:76 en dat is voor veel modelbouwers in het VK aantrekkelijk wanneer ze zelf gebouwen en andere scenery willen maken. De rijtuigen, wagons en lokomotieven in deze schaal zijn groter dan in H0, kleiner dan in 0 en worden nogal eens ingekort om door krappe bogen te kunnen rijden. De spoorwijdte is net als bij HO 16,5 mm.

De grootste schaal die voor modelspoorbanen binnenshuis gebruikt wordt is spoor I (1:32). Voor tuinspoor worden de schalen G (1:26) en IIe of IIm (1:22,5) gebruikt. Het populairste merk voor de buitenbaan is zonder twijfel LGB (in schaal G). Modeltreinen en rails voor een tuinspoor zijn roestbestendig en de bouwkwaliteit is vaak erg hoog.

Een Modelspoorbaan in schaal Z van Railclub Utrecht.

De S schaal staat voor een verhouding van 1:64 bij een spoorwijdte van 16,5 mm (net als HO). De schaalverhouding is eind jaren dertig van de vorige eeuw in Engeland ontwikkeld als response op schaal 1 (één) met zijn verhouding van 1:32. Overigens noemden deze modelbouwers de nieuwe schaal H-1 (half 1 oftewel de helft van schaal 1). Op dezelfde wijze is de benaming voor de schaal H0 ontstaan (de helft van schaal 0, nul).

In Amerika bracht in 1937 een meneer A.C. Gilbert een serie modeltreinen op de markt in schaal 1:64 onder de naam ‘American Flyer Trains’. Deze modellen hadden overigens echt werkende stoommachientjes in de locomotieven!

In 1942 bepaalde de toen al wereldwijd optredende National Model Railroad Association (of America, ze bestaat nog steeds en is een toonaangevend normeringinstituut!) dat deze schaalverhouding de naam S zou krijgen. Vanaf dat moment is er een schaal 0 (nul, 1:48), S (1:64) en H0 (halfnul, 1:87).

Ter vergelijking een tabel met de meest populaire schalen;

Spoorwijdte

Schaal is echter niet het hele verhaal. Net als in het grootbedrijf bestaan er voor veel modelspoorschalen naast normaalspoor ook een smalspoor variant. Smalspoor kan op de modelspoorbaan gebruikt worden om een smalspoorbedrijf uit het grootbedrijf na te bootsen. Maar smalspoor kan soms ook uitkomst bieden om een groter baanontwerp in een ruimte te realiseren. Met smalspoor zijn namelijk krappere bogen mogelijk, waardoor deze minder ruimte in beslag nemen.

NAAM | SCHAAL | STANDAARD SPOORWIJDTE
Schaal O | 1:48 | 32mm
Schaal S | 1:64 | 22,5mm
Schaal HO | 1:87 | 16,5mm
Schaal TT | 1:120 | 12mm
Schaal N | 1:160 | 9mm
Schaal Z | 1:220 | 6,5mm

Smalspoor wordt als schaal vaak aangeduid door toevoeging van een letter achter de naam van de schaal. Zo is H0e met een spoorwijdte van 9mm de smalspoorvariant van H0 die zelf spoorwijdte 16,5mm heeft. In de praktijk kun je dus N-spoor rails en wissels toepassen alsmede rollend materieel op een onderstel van N-spoor maar met een bovenbouw in H0!

Stappenplan schaal kiezen

Al deze informatie is interessant maar helpt je misschien niet direct verder met de vraag welke schaal je moet kiezen. De keuze voor een modelspoorschaal is natuurlijk ook erg afhankelijk van persoonlijke voorkeuren en de beschikbare tijd en middelen.

Om de keuze wat gemakkelijker te maken heb ik een proces van 3 vragen gemaakt. Deze 3 vragen zetten je aan het denken en maken duidelijk welke factoren een rol spelen bij de keuze.

1. Wat is er aan materiaal beschikbaar (binnen jouw budget)?

Omdat de beschikbaarheid van modeltreinen en scenery materialen per schaal enorm kan verschillen, is dat een belangrijke factor om rekening mee te houden.

MSM Modelspoor Stirmouth & Southern in schaal On30, een weinig voorkomende schaal in Europa.

Zo is het aanbod aan modeltreinen in H0 het allergrootst en is het voor bijvoorbeeld schaal Z een stuk lastiger om materiaal te kopen. In het algemeen geldt dan ook dat in populaire schalen het meeste productaanbod beschikbaar is, omdat het in die schalen rendabel is voor modelspoor leveranciers om te produceren.

In schaal H0 zijn de meeste modeltreinen en scenery materialen beschikbaar. En op de tweede plek vind je in spoor N een groot aanbod.

Bij een minder populaire schaal zul je al snel aanlopen tegen een kleiner aanbod aan bijvoorbeeld figuurtjes en scenery materiaal. Dit betekent dat je innovatiever zult moeten zijn en door het zelf maken van gebouwen, bomen, rollend materieel in je behoefte voorzien. Voor de ene hobbyist is dat fantastisch, terwijl een ander juist zo veel mogelijk kant en klaar materiaal wil gebruiken.

Maar ook budget en de beschikbaarheid van materiaal hebben met elkaar te maken. Hoewel kleinere schalen over het algemeen goedkoper zijn, kunnen moeilijk verkrijgbare modeltreinen toch prijzig zijn. Daarnaast heb je bij een kleinere schaal ook eerder de neiging om meer treinen te kopen om de baan te vullen.

Bij een klein budget is het meestal interessant om voor H0 of N te gaan, omdat hier veel materiaal in te verkrijgen is, waardoor de prijzen zowel nieuw als tweedehands scherp zijn.

2. Hoeveel ruimte is er beschikbaar ?

Waarschijnlijk heb je al een idee hoe de modelspoorbaan er moet komen uit te zien. Of dit nu een typisch Hollands landschap is of juist een Zwitserse bergbaan, hangt van jouw persoonlijke voorkeur af. De eerste stap om de haalbaarheid van je ideeën te achterhalen, is kijken naar de beschikbare ruimte.

Als je een kleine ruimte tot je beschikking hebt maar een grote modelspoorbaan wilt bouwen, zul je al snel bij een kleinere schaal uitkomen. En als je een baan met veel detail op een kleine oppervlakte wilt, kan juist smalspoor weer een optie zijn.

Om de haalbaarheid van je ideeën te achterhalen, kun je het beste beginnen met een baanontwerp (baanplan). Vervolgens kijk je of dit baanontwerp in de ruimte past. Begin met een ontwerp in je favoriete schaal. Als deze schaal te groot blijkt te zijn, probeer je hetzelfde ontwerp in een kleinere schaal. Zo heeft een H0 baan ongeveer de helft van de ruimte nodig als dezelfde baan in schaal 0. Om deze ontwerpen zo realistisch mogelijk te maken, kun je ze met de hand tekenen op ruitjespapier (dat vergemakkelijkt het berekenen van de ruimte in de juiste schaalverhouding). Er zijn tekensjablonen verkrijgbaar met daarin de juiste bogen en wisselformaten. Alles weer teruggebracht naar een verhouding van 1:10 in bijvoorbeeld H0 of N. Ook zijn er computerprogramma’s – zowel gratis versies als gekochte – waarmee mooie baanontwerpen in de juiste afmetingen en op schaal worden getekend. Je krijgt er zelfs een berekening bij van het aantal rails (rechte, gebogen), wissels, ontkoppelrails, kruisingen, etc.. bij. Dat vergemakkelijkt de aankoop van materiaal.

Belangrijk om te weten is dat het doel van het bouwen van een modelbaan niet het opvullen van de ruimte is. Zeker als je de beschikking hebt over een grote ruimte, is de verleiding hiertoe soms groot. Als je veel ruimte hebt, wil je deze immers ook benutten.

Daorginder van Gerbrand Haans in schaal 0e de smalspoor variant van schaal 0.

Het probleem is echter dat het tot in detail afwerken van een grote modelspoorbaan ontzettend veel tijd (en geld) kost. Zelfs clubs met enkele leden doen hier jaren over. Doordat de vooruitgang zo langzaam gaat, komen veel van deze grote (privé gebouwde) banen nooit af.

Daarom is het vaak beter om als (her) beginner met een wat kleinere baan te starten. De baan uitbreiden om de ruimte te vullen kan immers altijd nog.

3. Welke schaal past het beste bij jou?

Beschikbaarheid, budget en hoeveel ruimte zijn allemaal rationeel te meten zaken. Wat echter niet te meten valt, is hoeveel plezier jij hebt!

Uiteindelijk ben je met de hobby gestart voor je plezier. Ga daarom eens bij jezelf na welk aspect van de hobby jou het meeste plezier oplevert.

In mijn ogen zijn er 2 groepen hobbyisten te onderscheiden:

1.Hobbyisten die de nadruk leggen op het rijden met de modeltreinen.

2.Hobbyisten die de nadruk leggen op het bouwen van de modelspoorbaan en het realistisch maken van de scenery.

De eerste groep hobbyisten kiest vaak voor kleinere schalen. In een kleinere schaal kun je meer spoor kwijt in minder ruimte en is detail minder belangrijk.

Hobbyisten die de nadruk leggen op het bouwen gaan vaak voor grotere schalen (H0 en groter). Bij grotere schalen zijn de details beter zichtbaar en deze lenen zich ook beter voor een diorama of module met nadruk op details.

Maar ook andere factoren bepalen hoeveel plezier je met een modelbaan in een bepaalde schaal kunt hebben. Niet iedereen houdt namelijk van priegelen met kleine onderdelen. Of stel je voor dat je zichtvermogen niet meer heel goed is en het lastiger is om met kleine details te werken.

Conclusie

Ik hoop dat je na het lezen van dit stuk meer wegwijs geworden bent in alle schalen. Met de 3 vragen kom je als het goed is, een heel eind in de richting van de ideale modelspoorschaal die geschikt is voor jou.

Tijdperk kiezen

Naast de schaal is tijdperk een andere factor die modeltreinen van elkaar onderscheid. Denk niet alleen aan de modeltreinen maar ook aan het type huizen, auto’s en kleding van de figuurtjes op de modelspoorbaan.

Menig modelspoorbaan is gebouwd in een tijdperk uit het verleden. Soms wordt dit gedaan om een traject uit iemands jeugd na te bouwen of simpelweg omdat de bouwer stoomtreinen interessanter vindt dan elektrisch aangedreven treinen. Maar ook met de hedendaagse modeltreinen als basis is er prima een modelspoorbaan te maken. Zo zijn de hogesnelheidstreinen zoals de ICE erg populair in modelspoor. Hoewel het natuurlijk een persoonlijke voorkeur is, kiezen de meeste modelspoorbouwers er echter voor om modeltreinen uit verschillende tijdperken niet op één baan te combineren. Een voorbeeld hiervan zou het rijden met een stoomtrein en een hogesnelheidstrein op dezelfde baan zijn.

Tijdperk I: Portisend van Alexander Lehmann.

Om het realistisch te houden, kun je er voor kiezen enkel modeltreinen uit een bepaald tijdperk te gebruiken. Om dit gemakkelijker te maken hebben de modelspoorfabrikanten (onder invloed van grote Amerikaanse en Europese clubs van modelspoorbouwers) de verschillende tijdperken genormeerd.

Dit zijn de belangrijkste tijdperken volgens de NEM (Normen Europese Modelspoorwegen) norm:

Tijdperk I

Het eerste modelspoor tijdperk begint zo rond 1835, toen de eerste spoorlijnen ontstonden. In het begin van deze periode zijn stations nog erg beperkt en zijn seinen nog niet uitgevonden. Leuk aan tijdperk I is dat er allerlei kleine spoorwegmaatschappijen bestonden die allemaal hun eigen kleuren gebruikten voor hun materiaal.

Kenmerkend voor tijdperk I is dat er vrijwel alleen maar stoomlocomotieven bestonden. Pas aan het einde van tijdperk I kwamen de eerste elektrische locs, zij het in de vorm van accu-locomotieven. Overigens werd er toen al geëxperimenteerd met een treintype waarin lok en rijtuig één geheel vormden (de stoomrijtuigen). Vooral scenery is vaak een uitdaging voor dit tijdperk. Dit komt door de slechte beschikbaarheid van kant en klare huisjes. De camera was in tijdperk I nog maar net uitgevonden, waardoor ook het vinden van referentie materiaal lastig is. Wie de uitdaging wil aangaan om een modelbaan volgens tijdperk I te bouwen, kan het beste voor de scenery de tekeningen raadplegen van Anton Pieck. Hij geeft een heel realistisch beeld van dorp- en stadsgezicht (ook wat de kleding van de figuren betreft en het straatmeubilair, zoals door paarden getrokken karren en rijtuigen). Via zelfbouw – bijvoorbeeld met karton – kun je vaak een goed gelijkend dorp nabij een spoorhalte realiseren. Er zijn in model ook wel wat auto’s uit dit tijdperk te vinden. Bedenk dat ook zij met een kleine stoommachine werden aangedreven!

Een baan van Railclub Utrecht in tijdperk II.

Een tijdperk III Diesel loc op een baan van de Lahntalbahn Modelspoor Vereniging.

Tijdperk II