ZINGEN, NIET HUILEN

Zingen, niet huilen – Een jaar in Mexico

Eerste druk 2019

Tweede gewijzigde druk 2020

Wondering Publishers, Cornelis Roelestraat 3A,

1151 CA Broek in Waterland

info@mariekemooijen.nl

www.wonderingpublishers.com

Auteur: Marieke Mooijen

Omslagontwerp: Marieke Mooijen en Bianca van Dalen

Logo: Michiel Steyn en Thierry Somers

Foto’s omslag: Serge Steijn

Kaarten: Bianca van Dalen

eBoek: Mat-Zet bv, Soest

ISBN 9789082664577/ NUR

ISBN 978-90-826645-0-8 (e-boek)

BISAC: TRV014000

Key words: Mexico, reizen, cultuur, geschiedenis

© Tekst 2019 Marieke Mooijen

© Uitgave 2020 Wondering Publishers

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, digitalisering of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijke voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

Voor Serge, Isa en Eva

Ay, ay, ay, ay

zing en huil niet, mooi schatje

omdat harten

wanneer ze zingen

gelukkig zijn.

Uit:

Cielito lindo,

het onofficiële Mexicaanse volkslied

1

OVERVLOED

Inleiding

Dit boek is een verzameling van stukken die ik schreef tijdens en na een verblijf in Mexico. Toen wij vertelden dat wij een jaar in Mexico-City zouden gaan wonen, waren glazige blikken meestal ons deel. Het beeld dat mensen van een verblijf in dit land hebben is zo’n beetje dat je, onder de kogelregens van de drugskartels door, van bezienswaardigheid naar bezienswaardigheid probeert te rennen, maar dat dit niet lukt, omdat de smog je het ademen belet en je intussen ook nog beroofd wordt. En daar komen nu nog de aardbevingen bij.

Het is ook moeilijk van dit land een goed verhaal te maken. Dat is de pech voor bewoners van gebieden met een slecht functionerende staat. Geweld, corruptie en mensenrechtenschendingen trekken als een wolk voor al het andere wat het land te bieden heeft. Bij een waanzinnig gaaf land ligt dat precies andersom. Maar je moet de reputatie van een land niet verwarren met het land zelf. Iets kan gewoon alles tegelijk zijn. En sommige feiten laten zich gewoon niet tot een overzichtelijk beeld organiseren.

Ik heb hierbij niemand minder aan mijn zijde dan Karl May (1842-1912), de Duitse schrijver van de beroemde boeken over Winnetou en Old Shatterhand. Veel van hun avonturen beleven de indiaan en cowboy op Mexicaans grondgebied. Ik citeer uit een van Karl May’s Waldröschen-boeken:

“Ja, dit verhaal is zeker met bloed geschreven, en de situatie is zelfs vandaag de dag nog steeds niet erg ordelijk, maar zo slecht als het u lijkt, is het zeker niet. Mexico is een van de mooiste landen ter wereld; het biedt de zeldzaamste geneugten en voorzieningen, en vooral het leven en de drukte van de hoofdstad zullen je de grootste voldoening schenken.”

Pas later begreep ik dat Karl, toen hij deze boeken schreef, nog nooit in Mexico was geweest. Dus ik had me ook veel tijd, moeite en een boel CO2 kunnen besparen door alles te googelen, maar dan had ik waarschijnlijk ook een van de mooiste jaren van mijn leven gemist en had dit boek zijn persoonlijke noot ontbeerd. Ik ben anders dan Karl wel een jaar in Mexico geweest, maar in zekere zin ook weer niet, want ik kon los van de meeste moeilijkheden van dit land opereren, behalve dan toen ik mijn visum moest aanvragen. Maar over het algemeen kon ik blijven kijken met de verwondering van de buitenstaander.

Ik had eerlijk gezegd ook maar een heel vaag beeld van Mexico voordat wij besloten erheen te gaan. Gelukkig hebben mensen andersom ook een heel vaag beeld van Nederland. Wij woonden eerder een jaar in Argentinië. Ik kan me nog herinneren dat wij onze lerares Spaans aldaar moesten vertellen dat Nederland, en nog meer landen in Europa, tijdens de Tweede Wereldoorlog bezet was geweest door de Duitsers. Het was helemaal nieuw voor haar, en ze was toch een zeer ontwikkelde vrouw. En zelfs toen we het drama in alle nuances hadden verteld, zag je toch dat ze die zeventig speelfilms en tweehonderd romans daarover niet zou gaan zien, noch lezen. Wij zijn nu eenmaal niet het centrum van de wereld. Mensen zijn überhaupt niet zo met je bezig. Dat is met alle globalisering, Facebook en sleepnet-wetgeving toch een hele opluchting.

Maar wat is Mexico dan wel? Het is net alsof een producent van heel succesvolle dramaseries een brainstorm heeft gehouden voor een nieuwe productie die alle vorige moest doen vergeten. “Alles is al gedaan,” riep de directie, toen iedereen pen en papier voor zich had, “dus de lat ligt hoog.” En toen kwamen ze met het idee van Mexico. Een combinatie van National Geographic, History Channel, Arte, 24kitchen, VPRO Boeken, The Bold and the Beautiful, en ja, alle misdaadseries bij elkaar.

Een land met na Brazilië en Colombia het rijkste dierenleven ter wereld. Met jungles, surfstranden, woestijnen, canyons en vulkanen. Met tientallen prachtige koloniale steden vol huizen in de meest fantastische kleuren. Met overal muziek als soundtrack bij het dagelijks leven. Met een hoofdstad met de meeste musea ter wereld, te weten driehonderdvijfenzestig, waaronder naar mijn smaak ook meteen het allermooiste van de hele wereld, dat van de antropologie, waar je na een van de tien zalen al volkomen verblind bent door de schatten van de precolumbiaanse beschavingen.

Een land waar je kan wonen, zoals wij, met binnen een straal van tweehonderd meter twee restaurants uit – het wordt saai – de top vijftig van de beste ter wereld. Met een ongelofelijk vriendelijke bevolking, waaronder obers die bij elke handeling ‘Om u te dienen’ zeggen, in plaats van ‘Ik kom zo bij u’. Je weet gewoon niet wat dat met je doet voortdurend onder zulke doelloos vriendelijke mensen te zijn, het is een straalkachel voor je ziel. Een land dat iets meer dan anderhalve eeuw geleden nog de helft van de huidige Verenigde Staten bezat. Vandaar ‘Los Angeles’, ‘San Francisco’, ‘Texas’ en ‘Arizona’, mocht je je dat ooit hebben afgevraagd. Het maakt dat hele idee van die muur van Trump nog belachelijker.

“Dat gaat niemand geloven,” zei de producent. En daar zaten ze dan. Met een systeemwand vol gele briefjes. Het kostte ook veel moeite om een goede hoofdpersoon te vinden. Want wie zijn de echte Mexicanen? De directe afstammelingen van de Maya’s? Of die van de Zapoteken, Tolteken of de Azteken? Zijn het de mestizos, de mensen die hier uit de relaties van de Spaanse veroveraars en de oorspronkelijke bewoners zijn geboren, en die ‘Gonzalez’ of ‘Perez’ heten, maar er zo inheems als Moctezuma zelf uitzien, of toch eerder de criollos, de inwoners van zuiver Spaanse afkomst die in Mexico geboren zijn? Of zijn het de nazaten van de linkse intellectuelen die tijdens de Spaanse burgeroorlog hierheen zijn gevlucht en hier nu de culturele dienst uitmaken, en die weer niet dood naast die reactionaire criollos gevonden willen worden?

Aan het eind van de brainstorm deden ze nog een vragenrondje. Als laatste kwamen ze bij een paar medewerkers, al tegen het pensioen aan, die de hele tijd met over elkaar geslagen armen hadden zitten luisteren. “Doe nou maar gewoon weer een misdaadserie,” mompelden dezen na lang aandringen tenslotte, “dat zien de mensen toch het liefst.”

2

SCHOONHEID

Mijn leuk wereldje

Toen ik klein was, kon ik uren doorbrengen met het bekijken van Mijn leuk Wereldje, een plaatjesboek van ene Richard Scarry, waarin konijnen, varkens, beren, dassen en nog wat andere dieren in allerlei eerzame beroepen werkzaam waren, en elkaar in de uitoefening daarvan allemaal op straat tegenkwamen. Ik vond dat er altijd zo gezellig uitzien. Een van de sterke punten van Mexico-City is dat het bijzonder veel op Mijn leuk wereldje lijkt.

Waar je ook kijkt, je ziet altijd wel een agent, straatveger, verpleger, kinderjuffrouw, krantenverkoper, tacobakker of tuinman aan het werk en ze praten nog vaak met elkaar ook. En de straatvegers staan ook echt goed en met eergevoel te vegen, met hun takkenbezems, zonder die blik van ‘eigenlijk ben ik een acteur of internetondernemer’. Ik ben me er natuurlijk van bewust dat veel mensen hier de straat als werkterrein hebben, en niet bepaald uit welgesteldheid. Maar er is meer aan de hand; de publieke ruimte voelt hier nog als de huiskamer van de gemeenschap.

Sinds ik hier woon is bijvoorbeeld in alle plantsoenen, parken, middenbermen, ja zelfs in de meest minuscule perkjes van de stad al drie keer de aanplant volledig verwisseld. In de aanloop naar de Dag van de Doden werden al deze groenvoorzieningen volgeplempt met afrikaantjes, bloemen die een heel sterke en bedwelmende geur hebben en daardoor blijkbaar heel geschikt zijn om de dode zielen, die een keer per jaar terugkeren, de weg naar huis te wijzen. Het blijft geen charismatische plant, maar de macht van het getal doet veel, en ik zal die geur nooit meer vergeten. Om je de omvang van deze operatie voor te stellen, moet je weten dat de agglomeratie van Mexico-City ongeveer zo groot is als vier Nederlandse provincies bij elkaar.

Na de Dag van de Doden werden de afrikaantjes allemaal weer uitgegraven en vervangen door de kerstrozen, die trouwens hier vandaan blijken te komen en helemaal niet uit het Westland. (Zelfs deze planten zijn niet ontsnapt aan kolonisering, want ze heten Poinsettia’s, naar een Amerikaanse ambassadeur in Mexico die het wel een leuke plant vond. Dus Nederland, pas op met Pete Hoekstra en de tulp.) Je weet niet wat je ziet als hun rode blaadjes vlammen in het zonlicht, je snapt dan opeens hoe ze door hun schepper bedoeld zijn. Dat geldt trouwens ook voor de sanseveria die hier, weg van de psychische druk van België, ook een veel positievere uitstraling heeft. Sinds een paar dagen worden de kerstrozen er allemaal weer uitgetrokken en vervangen door een prei-achtig groen dat, naar ik aanneem, ook nog heel mooi gaat worden. En je voelt dat het bij dit alles om iets meer dan louter decoratie gaat. Waar hier vroeger door de Azteken mensen bij de vleet werden geofferd, zijn dat nu bloemen.

Maar er zijn niet alleen bloemen, je ziet ook overal kunst. Op de Paseo de la Reforma langs het Chapultepec-park bijvoorbeeld, hangen over honderden meters afbeeldingen van kunstwerken die ook trouw om de zoveel weken gewisseld worden, alle parken van de stad zijn vergeven van beeldhouwwerken en men heeft een dwangmatige neiging tot muurschilderen.

In het historisch centrum van Mexico is een postkantoor dat geheel terecht luistert naar de naam Palacio Postal. Het ziet eruit zoals ik als kind graag een paleis had gewild, een mengeling van de meest dramatische en koninklijke elementen uit allerlei architectuurstijlen. Het werd in 1905 gebouwd. Van buiten lijkt het nog het meest op een Venetiaans palazzo, maar binnen zie je ook art deco, barok en gotiek en zelfs Moorse elementen, en waarom ook niet? De liftschachten met hun hekwerk zijn bijna net zo spectaculair als de daarachter gelegen dubbele trap, aan de voet waarvan je alleen maar deemoedig omhoog kan kijken naar een glazen dak zoals dat ook op het Paleis van Volksvlijt in Amsterdam zat. Toen dat afbrandde hebben de Amsterdammers daar de Nederlandse bank laten bouwen. Ik doe er maar het zwijgen toe.

Dit Mexicaanse postpaleis is bij de aardbeving van 1985 heel ernstig beschadigd, maar daarna weer helemaal gerestaureerd. Het is nu een museum, maar dat weerhoudt de Mexicanen er niet van om nog een paar loketten open te houden voor gewone post-handelingen. Want wat er is nou fijner dan op het wit geaderde grijze marmer van de vloer met je brief in de rij te wachten tot je iets met de lokettist achter het vergulde hek kan bespreken?

Al die aandacht voor de publieke ruimte geeft je het gevoel dat je daar thuishoort, dat je er verwacht wordt. Behalve de mensen die daar aan het werk zijn, zie je er ook veel Mexicanen zo maar een beetje lekker zitten te zitten, en vooral ook bezig zijn met de nationale hobby: eten. Als ik hier ’s avonds de hond in het parkje uitlaat, zijn er altijd kleine groepjes mensen die als zwermen vogels groeien en krimpen en zo losjes met elkaar praten alsof het een aflevering van Friends betreft. Ik sta er ook weleens bij. Ik heb geen idee wie die mensen zijn, maar je wordt er welkom gekust en je krijgt altijd iets lekkers als snoepjes of churros aangeboden.

In mijn herinnering was het vroeger in Nederland ook leuker op straat. Je had de melkboer, de bakker en de groenteman, maar ook het Kleinpolderplein in Rotterdam, waar ik vlak bij woonde, en waar in het midden de ‘R’ van Rotterdam in bloembollen was uitgebeeld. In Nederland zijn al deze mensen, samen met de brievenbussen, prullenbakken en leuke planten, van de straat weggeconcurreerd of –geprivatiseerd, opgegaan in bedrijven met onbegrijpelijke namen waar ze nog onbegrijpelijker en vervangbare functies vervullen, en dat zal wel zo doorgaan tot we onszelf uit louter efficiency allemaal hebben opgeheven. De publieke ruimte is voor een deel wel vervangen door een steeds meer opkomende horeca, maar daar moet je wel altijd wat bestellen en niet te lang blijven zitten, en alleen de winkeliersverenigingen hangen met de feestdagen nog de versiering op om de aandacht van het deprimerende gemeentegroen af te leiden. Nu ontmoeten we elkaar allemaal gezellig op het internet, waar we boven op elkaar zitten, ‘living in truth’ zoals Julian Assange dat zo graag ziet, zonder de formaliteiten en beleefdheden die je vroeger in de publieke ruimte moest betrachten.

Nou moet ik door mijn waas van tequila natuurlijk niet te veel romantiseren wat ik hier in Mexico op straat aantref. Een van de bekendste boeken van dit land, geschreven door Nobelprijswinnaar Octavio Paz, heeft de existentiële eenzaamheid van de Mexicaan, gemangeld tussen oude religies en katholicisme, tussen indiaanse en Spaanse afkomst, volkomen verward over zijn identiteit, tot onderwerp. Het gaat over schaamte en trots over die gemengde afkomst, over het wantrouwen van anderen en over zelfdiscriminatie. Niks leuk wereldje.

Laatst zat ik dat boek op een bankje in het park te lezen, toen er een bedelaar langs kwam. We maakten een praatje. Hij keek naar mijn boek. “Dat was een heel goede vriend van mij,” zei hij en liet een foto van hem en Octavio op zijn telefoon zien.

3

SPIRITUALITEIT

Genesis, Darwin of maïs

De mens is gemaakt van maïsdeeg, en wel door de goden. De vrouw uit het deeg van gele, en de man uit dat van witte maïs. Dit geloofden de Maya’s, las ik hier op een dag in het antropologiemuseum, en ik kreeg meteen zo’n zin om dat eens een tijdje mee te geloven. Jarenlang heb ik tussen minder aannemelijke, en zeker minder vrolijke hypotheses over ons ontstaan moeten leven, en hoe langer ik hier ben, hoe meer ik voor de maïs-versie voel. Ik ervaar de zegeningen van maïs hier zelf elke dag, meestal in de vorm van een tortilla, nacho of taco. En als ik het niet eet, ruik ik het wel voortdurend, zoals in de supermarkt die hier uit alle schappen maïslucht wasemt.

Aan de eerste maïsmensen moest door de Maya-goden nog wel wat gesleuteld worden, omdat ze gewoon te goed gelukt waren: ze konden namelijk én heel goed nadenken, én hadden genoeg gevoel in hun handen om dingen vast te houden, én ze konden spreken, horen en alle vier de hoeken van de aarde zien. Toen zeiden de goden: “Wacht even, dit gaat niet goed! We hebben deze mensen zoveel kracht gegeven dat ze net als wij zijn!” Dus dat feest van die vier hoeken van de aarde ging niet meer door.

De doorzichtigheid van scheppingsverhalen van andere culturen, die er met hun onwaarschijnlijke verwikkelingen allemaal op gericht zijn om de mens als het einddoel der schepping te presenteren, en te doen alsof wij niet de goden, maar de goden ons hebben verzonnen, geeft je ook weer een frisse blik op enormiteiten van het scheppingsverhaal waaraan je zelf het meest gewend bent.

Al is het rijk van de Maya’s allang ten onder gegaan, nog altijd lijkt in Mexico het mystieke, het bovenaardse – net als de schepping der maïsmensen- direct uit de tastbare, natuurlijke wereld voort te komen; uit de planten, de zon en de maan, de dieren en het water. Zelfs in de katholieke kerken wordt alles het liefst heel letterlijk uitgebeeld, ook het lijden van Jezus, die hier sowieso altijd onder het bloed zit. En niet zelden tref je hem dan ook nog aan in de vorm van een kruipend beeld in een glazen kist, alsof hij op zoek is naar een lens, zoals een vriendin van mij hier zo treffend zei. Het laat allemaal niets aan duidelijkheid te wensen over.

Het land heeft ook echt iets magisch. Toen ik in de buurt van Oaxaca een keer op een paard tussen gigantische blauwgrijze agaven en cactussen door reed, planten zo prachtig en groot dat je ervoor zou willen buigen, leek dat wel een religieuze ervaring. Ik voelde iets wat je verbondenheid met de grond zou kunnen noemen, iets wat vele meditaties, ondanks hun heftige aansporing daartoe, bij mij nog nooit voor elkaar hebben gekregen. Regelmatig betrap ik mezelf ook op een tevreden zacht gemompel over de flora die ik hier zie als ik over straat loop. In Nederland doe ik dat niet zo snel, dat prijzen van de schepping. Misschien komt dat omdat wij Nederland voor een groot deel zelf gecreëerd hebben en dan roep je niet de hele tijd: “Kijk nou eens!” want het is toch een beetje een zelf verstopt paasei.

Het is ook niet eerlijk, de eeuwige zon maakt alles hier bijzonder, licht elk detail in volle glorie uit. Of het nou de deurknop van een gebouw, een boomblaadje, de zoutrand op je biertje of de staart van een eekhoren in het park is, de Mexicaanse zon tovert alles tot een feest en viert het bestaan van alles wat in zijn vizier komt en geeft dat bezieling en bestaansrecht. De weinige keren dat de zon zich hier niet vertoont, worden de dingen weer pijnlijk gewoon, alsof ze undercover zijn gegaan.

En dat is niet alleen de verrukte blik van de buitenstaander waaraan ik hier zeker lijd. Nee, lees het beroemde gedicht De zon van Monterrey van Alfonso Reyes (1889-1959) maar. Ik citeer hier het begin: “Geen twijfel mogelijk: toen ik klein was, / werd ik gevolgd door de zon. / Hij zat achter mij aan / als een puppy; / met warrig haar, / zoet, helder en geel: / die slaperige zon / die kinderen overal volgt.” Het hele gedicht is doortrokken van de magie van de Mexicaanse zon, maar, eerlijk is eerlijk, ook van de melancholie en vergankelijkheid die al die intensiteit in zich draagt.

Waar het nou precies door komt; de Mexicanen hebben een innige band met hun grond. Ze zwelgen in rituele lofzangen op alles wat het land hun geeft, al is dat nog zoiets dagelijks als hun eten. ‘Huisgemaakte taco’s!’ zie je hier bijvoorbeeld vaak staan op een reclamebord van een eettentje dat zich tussen zesentachtig soortgelijke eettentjes bevindt. Nou is het onmogelijk om hier door een straat te lopen zonder een kraampje met huisgemaakte taco’s tegen te komen. De Mexicaan vindt dat geen reden om daar niet nog eens over te juichen, want dat is zijn gebed, dat is zijn psalm. En elke keer als een ober de sausjes voor de taco bij je op tafel zet, voel je aan de ernst waarmee dit gebeurt dat dit de attributen zijn voor een kleine privé-mis.

We waren laatst bij een concert van de Mexicaans-Amerikaanse zangeres Lila Downs, dat echt een feest was. Niet alleen omdat Lila een fantastische zangeres is, maar ook omdat het net zo goed een avond van het Mexicaans verkeersbureau had kunnen zijn. Alle usp’s van Mexico kwamen tijdens haar optreden aan de beurt en werden ook nog eens ondersteund door foto’s en dansen uit het hele land.

Het vrouwelijke deel van het publiek was gehuld in huipils, tunieken met uitbundige borduursels erop, en had de typisch Mexicaanse vinchas, bloemenkransen, in het haar. En Lila bezong in haar met chilipepers versierde microfoon alles wat Mexico te bieden had. Een hoogtepunt was het lied Cumbia del Mole, een ode aan een hier niet te ontlopen Mexicaanse donkere saus waar dozijnen gemalen ingrediënten ingaan. Een aantal daarvan begon Lila op een zeker punt in het nummer als een soort muzikaal recept op te sommen: pinda’s, brood, gedroogde amandelen, chilipeper, zout, kaneel, peper en kruidnagel. Het hele publiek playbackte deze boodschappenlijst zonder enige ironie mee.

Ook de Mexicaanse beeldende kunst verwijst voortdurend naar het land, dat zie je al in het werk van Diego Rivera en Frida Kahlo. Kahlo was als jonge vrouw door een ernstig ongeluk maandenlang veroordeeld tot plat in bed liggen, en daar maakte ze kunst die steeds weer een meedogenloze studie van haar toestand was. En in al die schilderijen, die ik vaak niet eens heel mooi vind, raakt ze me door iets anders, en dat is het idee dat ze een rechtstreekse, verticale verbinding met de Mexicaanse grond had.

Zelfs de binnenwereld van mensen wordt in Mexico vaak met behulp van concrete, aan het land ontleende zaken verbeeld. Ik heb net een cursus Latijns-Amerikaanse literatuur gevolgd. En hoe vaak een boek hier niet begint met het binnenlopen van de hoofdpersoon in een ommuurd huis, via de onvermijdelijke binnenplaats met zijn bogen en zuilen, vol cactussen en sanseveria’s, of juist verstoft en doods, de marmeren trappen op, die leiden naar gangen met grote bewerkte houten deuren, die op hun beurt weer toegang geven tot halfduistere vertrekken met dikke gordijnen waar alleen wat gefilterd licht door de kieren heen komt, en die ruiken naar vocht, lust en tranen. Het werkt elke keer weer betoverend, en is weer eens wat anders dan verhalen over de verschrikkingen van een gereformeerde jeugd.

Eigenlijk is het enige gebied waar abstracties hier populair zijn de politiek, waar ze maar wat af liegen en roven, maar intussen zonder met hun ogen te knipperen grossieren in grote woorden als ‘vrijheid’, ‘gelijkheid’ en ‘gerechtigheid’. De Mexicaanse staat is dan ook een veel minder groot succes dan het Mexicaanse land. De mens is gemaakt uit maïs.

4

ONGELIJKHEID

Wachten op niets

Voor praktisch elk restaurantterras en elke winkelingang bij ons in de buurt heb je bewakers. De hele dag staan ze daar, uur in, uur uit, de voeten licht gespreid onder hun compacte, robuuste lichamen, soms met de handen op de rug, maar meestal losjes over elkaar gelegd, net iets boven het kruis. Veiligheid is in Mexico namelijk een zaak van privé-inkoop. In onze wijk kunnen mensen en ondernemers zich dat veroorloven, maar in vele andere niet. Daar ben je vaak vogelvrij.

Natiestaten zijn clubjes die toch in eerste instantie zijn opgericht om de daar wonende burgers en hun belangen te beschermen en hun veiligheid te geven. In ruil voor die bescherming geven burgers hun staat dan meestal het alleenrecht op het gebruik van geweld. Nou, in Mexico komt van beide ideeën niet veel terecht. De Mexicaanse overheidsdienaren roven voortdurend van hun eigen burgers en het is in grote delen van het land heel onveilig, omdat er heel veel burgers ook zelf met pistolen zwaaien. Ja, als burger van een gidsland als Nederland heb je het maar druk als je in het buitenland bent. Niets blijkt zo te gaan zoals wij het graag zien.

De bewakers zijn vrijwel altijd donkerder van huid dan de mensen die ze bewaken. En kleiner, omdat de meesten van indiaanse afkomst zijn. Hoe donkerder je bent, des te minder het je vergaat in Mexico. (De schoenpoetsers, die hun vaste werkterrein bij onze voordeur hebben, bezetten een van de laagste treden van de Mexicaanse sociale ladder. Maar toen er een keer een lange, zwarte man passeerde, boog een van de twee zich naar mij toe en fluisterde: “Hebben jullie die ook in jouw land? Dat is echt het allerslechtste soort dat er is.’’)

Pas na een paar maanden verblijf hier, drong het op mijn dagelijkse rondje met de hond door het park tot mij door wat er eigenlijk stond op die lege abri bij de ingang van het openluchttheater. Met viltstift had een inwoner in niet geheel correct Spaans (dat ik die fouten opmerkte vervulde me trouwens met een zielig soort trots) erover heen gekalkt: “Mensen van indiaanse afkomst, Mexicaanse drugshandelaren dat jullie er zijn, ik ga jullie grote koppen onthoofden, jullie hoerige vrouwen verkrachten, Mexicaanse drugsverslaafden.”