Inhoudsopgave

Inleiding

I. Terug naar huis

Hemelse Boodschappers

Heimwee

Veranderen

Het onzekerheidsprincipe

Het geloof

Je levensbestemming

Het belang van kaders

II. De queeste

De Graal

Contemplatie is zien

Het zwijgen

Verbinding zonder woorden

Liefde

Opruimen

Het juiste midden

Geduld

Het leven

Eenzaamheid en alleen zijn

Van het hoofd naar het hart

Waar ligt jouw schat?

Leven vanuit je hart

Het innerlijke kind

De controle loslaten

Gedachten

Liefde en gedachten

Discipline

De diamant

Het verhaal

Groot Silentium

Eenheid

III. Terug naar het marktplein

Aan alles komt een einde

Het veranderende landschap

Relaties

Onze ware identiteit

Onderweg

Niet mijn wil geschiede…

De enige gast

Vrijheid

Het belang van betekenisgeving

Synchroniciteit

Schoonheid

Valkuilen

Hoe verder?

HET JACHTIGE LEVEN

DE OCHTENDSPITS

ALLEDAG

Nawoord

Verantwoording

Inleiding

De contemplatie is de Westerse mystieke weg die tot een innerlijk weten leidt en de ultieme werkelijkheid ervaarbaar wil maken. Het doel van de contemplatie is het schouwen in het eigen zelf, het schouwen van God in onszelf en in alles.

Er zijn verschillende wegen tot dit transpersoonlijke niveau. De twee belangrijkste zijn: eenwording van de geest en het leegmaken van de geest. Het doel is hetzelfde. Het ego parkeren zodat ons ware wezen tevoorschijn kan komen.

De eerste vorm is de eenwording van de geest met behulp van een focus. Hierbij worden alle krachten op bijvoorbeeld de eigen adem geconcentreerd, een voortdurend herhaald woord/klank of een beeld dat ergens symbool voor staat. Het liefst voor je eigen hoogste waarde, bijvoorbeeld God. Je oefent daarbij net zo lang tot waarnemer en focus één worden. Je bent de focus geworden. Wanneer dit werkelijk gebeurt, opent zich een nieuw niveau van inzicht. Deze oefening leidt tot het afzwakken van het ego en tot een diepe concentratie. Het bewustzijn wordt vrij van gevoelens, emoties, gedachten en beelden. Het doel is de ervaring van een leegte die echter geen leegte is. Het is een ruimte die ontstaat. Een ruimte waarin je je diepste zelf gaat ervaren. We betreden hier een stille en oneindige ruimte.

Het leegmaken van de geest is een andere wijze. Deze streeft een niet-reageren van het bewustzijn na. Het bewustzijn is daarbij klaarwakker maar hecht zich aan niets. De beoefenaar laat alles wat opkomt voorbijtrekken en zijn bewustzijn identificeert zich met niets meer. We noemen dit de vipassana meditatie. Tegenwoordig ook wel mindfulness genoemd.

Het gaat daarbij niet om aandacht voor iets, maar om zuivere aanwezigheid. Het is gedissocieerd naar je dagelijks bewustzijn kijken dat wil zeggen naar alle beweging daarin. In de christelijke mystieke traditie wordt dit “de wolk van niet-weten” genoemd. Johannes van het Kruis noemt het “zuivere aandacht”. De aandacht voor het hier en nu leidt tot een opening naar een stille en oneindige ruimte.

De contemplatie die één van beide technieken bevat, brengt net als de kunst een relatie met het goddelijke/God tot stand. De mysticus Tauler (1300-1361) beschreef deze ervaring als volgt: “de geest verzinkt in het absolute, zodat hij ieder onderscheid verliest. Hij wordt zo één dat hij zich verliest als een druppel water in een groot vat wijn, … een zuivere, stille, geheimzinnige eenheid zonder onderscheid¹

Deze mystieke ervaring bezit veel kracht. Ze kan sterke overtuigingen omverwerpen en voor je eigen levensweg onverwachte gevolgen hebben. In ons gewone dagelijkse leven maakt de ervaring zich waar. Het doel van de mystiek is namelijk niet eenwording, verlichting of extase. Het doel van de mystiek is de volledige ontplooiing van ons mens-zijn. De contemplatie is daartoe een snelweg.

De contemplatie kent net als de Oosterse mystiek verschillende stadia van verstilling. In de Westerse contemplatieve traditie bestaan er echter niet veel teksten over. Er zijn maar een beperkt aantal geschriften. “De innerlijke burcht” van Theresia van Avila ( Spaanse christelijke non, 1515-1582) is er één van. Ze beschrijft daarin 7 ruimtes. Het zijn 7 stadia van bewustzijn. De 7 ruimtes worden wel eens vergeleken met de 7 chakra’s. Er is het schouwen in het eigen zijn. Na het langdurig contempleren van het “ik ben”, belanden we in de ruimtes van de onderste chakra’s. Momenten van diepe verstilling vallen ons toe. Bij de hartchakra komt de opening die soms letterlijk gepaard gaat met een fysieke pijn op die plek. Ons hart wordt open gebroken. De hartchakra staat voor het voelen en komt er door de handen uit. Via de keelchakra, het derde oog en de kruin komen we in die ervaring waar elk “ik ben” wegvalt. Daar zijn we één met de werkelijkheid. We zijn de bloem, de klok, de klank. Als we weer uit die ervaring “vallen” gaat de weg terug en komt er het diepe inzicht in alles. De hoogste graad van bewustzijn is het zien. Zien doorheen de beelden. De werkelijkheid achter de tastbare werkelijkheid. De profeet is in de traditie verbonden met het getal zeven dat staat voor het “zien”. Contemplatie is zien en voelen. Het zijn is bovendien genezing. Mystici zijn profeten en helers tegelijkertijd.

In de contemplatie gaan we door de verschillende bewustzijnslagen ofwel chakra’s. Daartoe is het belangrijk om ons uiterlijke en innerlijke leven te disciplineren. Maak je los van zware hechtingen en gehechtheden. Knip te sterke verbindingen die tot gebondenheden zijn geworden door. Ervaar de lichtheid en de vreugde van het zijn. In de contemplatie worden we zwanger van bewust zijn. Dat is wat er feitelijk gebeurt. Dat geeft die diepe vreugde. We zijn zwanger van het leven zelf. We krijgen contact met onze vitaliteit en dat is een blij gebeuren.

Contemplatie is een weg, géén school. Er is niet iemand die je kan zeggen of je er wel of niet bent. Je eigen ziel is je meester. Er is alleen die blanco overtuiging NU, het eeuwige zijn, die stille oneindige ruimte in jou. Dat is het enige resultaat, het enige dat telt. De rest is interpretatie. Met de contemplatie geef ik mensen de mogelijkheid om hun eigen klooster te bouwen. Het klooster in henzelf dat op elk moment van de dag open en toegankelijk is. Mijn zielstaak is het om hen te begeleiden naar die innerlijke stille ruimte. Een ruimte die gelijk staat aan een grote innerlijke vrijheid.

In de stilte gaan we voor de krachten van het licht. Daar weten we dat we een monument van kracht en liefde zijn. Dat je geliefd bent om wie je bent. Dat je betekenis aan je leven geeft door hoe je de dingen doet en niet door wat je doet. De stilte is de weg van het licht.

Vanuit de contemplatiegroepen komt vaak de vraag wat het verschil is tussen de contemplatie en zen en vipassana (mindfulness). De contemplatie was aanvankelijk streng en ascetisch. Dat had te maken met mijn eigen strenge vorming in het klooster waar ik langzamerhand los van gekomen ben. Daarmee is ook de specifieke vorm van contemplatie veranderd. Het was in het begin, toen ik startte zoals Willigis Jäger (Duits benedictijn en zen roshi) het doet. Een diepe stilte waarbij elke interpretatie wegvalt. Het was zuiver, heel puur. De zenachtige vorm is echter niet mijn weg, ik kom uit een christelijke context. Al dat zwart, die strengheid, de rituelen uit een voor mij vreemd kader. De contemplatie heeft geleidelijk aan vorm gekregen en het is losser geworden, met behoud van die diepe stilte. De kleuren zijn licht en er is een minimum aan rituelen. Dat maakt het luchtig. Het groeit ook mee met mijn eigen weg en ervaring. Het is geen statisch gebeuren. Ook inhoudelijk gaan we een weg en is het innerlijke “landschap” altijd weer anders. Aanvankelijk was het uitkomen bij een grote ruimte. Het loslaten van alle beelden, ervaringen en symboliek. Door die diepe stilte heen kan er nu ook een Aanwezigheid ervaren worden. Onnoembaar, ongrijpbaar en toch heel reëel. Dat hoeft echter niet en daarvoor is het niet minder goed. De weg is niet lineair maar cirkelvormig en zaken die je losgelaten lijkt te hebben komen plotsklaps weer terug. Die innerlijke vrijheid is heel belangrijk.

Wat betreft het zwijgen ben ik wel streng. Daar zit zo’n oeroude wijsheid in. Met het spreken schieten we weer in ons hoofd. Terwijl de weg juist van het hoofd naar het hart gaat. Kortom voor ieder is de innerlijke reis weer anders en toch zeggen allen: het is een onvoorstelbare ervaring. Voor de een gaat het gepaard met een heel diep geluksgevoel. De ander heeft een nooit eerder licht ervaren maar voegde er aan toe dat ze er eigenlijk geen woorden voor had.

In die richting is nu mijn contemplatie begeleiding gegroeid. Via de leegte van de stilte kan er iets nieuws geboren worden. Er hoeft niets, er moet niets. We zitten niet als een stel zombies op bijzondere ervaringen te wachten maar het overkomt ons. Als we het niemandsland durven te betreden, vol overgave en met veel vertrouwen kunnen de wonderen gebeuren. Niet om de wonderen maar om ten volle het leven te ervaren.

De teksten in dit boek zijn ontstaan vanuit de inleidingen geschreven voor de verschillende contemplatiedagen die ik sinds 2002 in kloosters en centra geef.

Ik onderscheid drie delen: de teksten voorafgaand aan de contemplatie uitgesproken, dus voordat de deelnemers de stilte ingingen, vormen het eerste deel van deze bundel, “terug naar huis”. De teksten die ik “tussendoor”, tijdens de contemplatiedagen uitsprak, voorafgaand aan de maaltijden of op het einde van de dag, vormen het tweede deel, “de queeste”. Het derde deel, tot slot, zijn teksten die betrekking hebben op de terugkeer vanuit de stilte naar het leven van alledag, “terug naar het marktplein”. Ik eindig met enkele gedichten waarin de ervaring van thuiskomen is weergegeven.

Door het enthousiasme van de deelnemers kwam het besluit om ze te bundelen. Dat ze velen mogen inspireren.

Miek Pot, augustus 2010

I  Terug naar huis

Hemelse Boodschappers 

Waar komt dat onbestemde heimwee vandaan? Wat maakt dat we ons aangetrokken voelen tot die queeste naar ons thuisland? In de geschiedenis van de literatuur wordt er veel gewag over gemaakt. Er is om te beginnen “de Odyssee”. In al die verhalen lijkt de grote voorwaarde tot een spirituele queeste: het verlangen. Het moet echt jouw verlangen zijn. Niet het meedoen met een trend maar jouw hartsverlangen.

Laat ons eens het verhaal van “Zeehondenhuid, zielenhuid” bekijken². De zeehondenvrouw die tegen elke prijs haar verloren zeehondenhuid terug wil vinden. De zeehondenhuid is het symbool voor bewustzijn. Daarmee kan ze “thuis zijn in haar eigen vel”. De vrouw wil tegen elke prijs haar huid terug vinden. Er trekt een geheimzinnige kracht aan ons die we niet kunnen verklaren. Net als de hoofdpersoon in het sprookje die door een magnetische kracht het water in getrokken wordt. Wat lokt ons naar die dichte watermassa? Ergens deep down weten we dat er een schat in ons is. We voelen dat er meer is. Dat er zich achter al die dichtheid een ruimte van licht bevindt.

De snelste toegang tot die ruimte is ons verdriet. Pijnlijke ervaringen worden hoe moeilijk ook hemelse boodschappers genoemd. Koester ze en ontvang ze. Herken hun klokkenluidersfunctie. Ze bevatten niet alleen onze problemen maar de pijnen van de wereld. Ze hebben een krachtige uitwerking op ons hart omdat ze ons hart openbreken. Viktor Frankl heeft het eens mooi uitgedrukt: “Wat licht wil gaan geven, moet het branden verdragen”³.