Die Sanne

Van Marjan van den Berg verscheen eerder:

Ze is de vioolmuziek vergeten
Van den Berg stort in!!

Sanne
Uit het leven van Sanne
Dag Sanne
Sanne, Sanne
Alleen Sanne
Gewoon Sanne
Gelukkig Sanne
Zo Sanne
Echt Sanne

die

Sanne

Marjan van den Berg

Deze roman is fictie. Namen, personages en gebeurtenissen zijn ofwel het product van de verbeelding van de auteur ofwel fictief gebruikt. Enige gelijkenis met werkelijke gebeurtenissen of bestaande personen berust geheel op toeval.

Eerste druk, oktober 2010
Derde druk, maart 2012

Omslagontwerp: Marion Rosendahl
Omslagfoto: Wim van de Hulst
Fotolocatie: Brocantewinkel Saskia , www.saskiab.nl
Auteursfoto: © NHD/Bart Homburg
Typografie en zetwerk: Zetspiegel, Best

Copyright © Tekst 2010 Marjan van den Berg en
Uitgeverij Marjan van den Berg Teksten

ISBN 978 90 827649 25
D/2010/8899/124
NUR 340

All rights reserved.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Als het donker wordt, steken ze fakkels aan in de tuin. De sfeer is fantastisch, er klinkt muziek, mensen dansen en glazen klinken. Sanne geniet volop van haar feest. Alle mensen die ze lief heeft zijn bij haar. Wat een fantastisch idee om iedereen uit te nodigen, zodat Wichard en Jennifer officieel konden aankondigen dat ze gaan trouwen. Nou ja, wat is officieel. Wichard rammelde met een lepeltje in zijn glas en riep dat hij iets te melden had. Waarna ze vrijwel synchroon riepen: ‘Wij gaan trouwen!’ Er werd gelachen en getoost. De moeder van Jennifer probeerde zich in ieder geval te beheersen. Maar het smalende trekje om haar mond ontging Sanne niet. In ieder geval zijn Jennifers ouders nog steeds niet vertrokken; ze babbelen en hebben het blijkbaar toch naar hun zin. Missie geslaagd, denkt Sanne tevreden. Wat daar was het feest voor bedoeld. Om oude en nieuwe familie en kennissen te binden. Ze is intens gelukkig met haar zoon en haar toekomstige schoondochter. En dan is er Luuk. Luuk die haar leven kwam binnenwandelen op zoek naar zijn moeder. Die daardoor een nieuw hoofdstuk kan toevoegen aan zijn verleden én aan zijn toekomst. En misschien ook aan de toekomst van Sanne.

‘Je bent mooi,’ zegt Luuk. Ze lacht. Hij zegt het zo doodkalm, als een constatering en helemaal niet als een versierpoging.

‘Dansen?’ Ze knikt. Terwijl ze danst met Luuk ziet ze de mensen om haar heen. Zoveel bekende gezichten van geliefden, oude en nieuwe vrienden, oude en nieuwe familie. Het gezicht van Jennifers moeder staat al de hele avond zuur. Alsof er niks anders te eten is dan augurken en Amsterdamse uien, bedenkt Sanne. En ze schiet om haar eigen gedachten in de lach.

‘Wat denk je? Waarom lach je?’ vraagt Luuk.

‘Ik vind jou ook mooi,’ lacht ze.

‘En nu willen wij met Sanne dansen,’ dreint Daan. ‘Je bent haar al de hele avond aan het claimen en we kennen je niet eens.’ Abel staat naast hem te knikken. ‘Wij vinden er niks aan zo,’ mokt hij mee. Twee tellen later danst hij met Luuk. Daan zegt veelbetekenend: ‘Da’s een leuke man….’ Sanne knikt en zegt: ‘Te vroeg, schat. Afwachten maar.’

Ze kijkt naar Luuk en zendt in gedachten een schietgebedje naar boven. Ze vindt het intens verdrietig voor hem dat zijn zoon Niels zo ziek is. Maar nu hij zijn moeder heeft gevonden en nu Petronella bereid is haar beenmerg af te staan, moet het wel goed aflopen. ‘Dat moet,’ fluistert ze, alsof die bezwering extra zal helpen om Luuk te genezen.

Ze ziet Wichard en Jennifer samen dansen. Wat een mooi paar, denkt ze. En wat vreemd dat die moeder zo moeilijk doet. Raar idee dat iemand haar zoon ziet als een partij die niet bepaald wenselijk is. Alleen maar omdat hij een dochter heeft. Zonderling! Dan ziet ze de vader van Jennifer vertederd naar het stel kijken. Ze vangt zijn blik en knikt hem toe. Hij knipoogt. Die is wel verzoend met het aanstaande huwelijk, snapt ze. Daan verwisselt van plaats met Luuk, die meteen zegt: ‘Sanne, ik ga naar huis. Het is een eind rijden en ik moet morgenochtend vroeg in het ziekenhuis zijn. Niels heeft een paar nare onderzoeken voor de boeg en ik wil bij hem zijn. Petronella wordt over drie dagen opgenomen voor beenmergdonatie. Nog even. Dan weet ik of Niels beter wordt.’

‘Ik breng je naar je auto,’ zegt Sanne. Ze lopen zwijgend in de avond. Hazel loopt kwispelend mee.

Luuk opent zijn portieren. Hij keert zich om.

‘Doe voorzichtig,’ zegt Sanne, terwijl hij haar handen in de zijne neemt.

‘Dan kan ik nog een keer terugkomen,’ knikt Luuk. Hij kijkt haar aan. Dan buigt hij langzaam voorover en kust haar op haar mond. Heel voorzichtig, bijna zedig. Ze kust hem terug. Hij buigt alweer terug, laat haar hand los.

‘Dag Sanne,’ zegt hij.

‘Dag Luuk,’ glimlacht ze. Hij stapt in. Nog één keer steekt hij zijn hand op. Sanne zwaait. De auto rijdt van het pad af, gaat de bocht om en is uit het zicht verdwenen. Langzaam slentert Sanne terug naar het geroezemoes. Hazel raakt nog even haar hand aan met haar neus.

‘Dag meisje,’ zegt ze tegen de hond. Die loopt vervolgens naar het midden van het grasveld en begint daar met veel afschuwelijke geluiden haar maag om te keren.

‘Die hond braakt op het gras!’ gilt de moeder van Jennifer vol afschuw. Cathy staat naast haar en roept: ‘Sanne! Dit is werkelijk, werkelijk... affreus!’ Ze kijkt bijna triomfantelijk dat ze ineens zo’n mal woord weet op te diepen, bedenkt Sanne. Ze zucht eens diep en roept naar iedereen die het horen wil: ‘Jullie hebben haar natuurlijk de afgrijselijkste dingen lopen voeren. En Hazel heeft alles opgegeten wat er voor haar neus werd gehouden. Ik haal wel een krant.’ ‘Da’s een wonderlijk eind aan ons feest, Wichard!’ giert Jennifer uitgelaten.

‘Welkom in de familie,’ grijnst die. Maar de braakpartij luidt inderdaad het eind van het feest in. De een na de ander neemt afscheid. Ook Jennifers ouders geven Sanne nog een hand bij het weggaan.

‘Het was ontzettend leuk,’ zegt haar vader welgemeend. Bij haar moeder kan er een kort knikje af, als Sanne zegt: ‘We komen elkaar vast nog wel eens tegen hier of daar.’ Daan en Abel willen nog even gauw alles weten over Luuk en als die tevreden zijn met Sannes verhaal, nemen ze ook afscheid. En dan staat Daniël voor haar, de vriend van Yvonne, die haar maar blijft achtervolgen. Hij zegt: ‘Sanne, ik meen, wij moeten eens goed met elkaar praten.’

‘Ik meen dat daar geen enkele reden toe is,’ pareert Sanne.

‘Jawel. Ik moet mijn gevoelens voor jou kunnen uitspreken. Dat moet echt,’ fluistert Daniël dwingend. Hij heeft haar elleboog vastgepakt en vervolgt: ‘En daar moet jij naar luisteren. Dat ben je wel aan me verplicht.’

‘Ik moet helemaal niks,’ zegt Sanne. ‘En ik ben je niks verplicht. Hoe kom je erbij?’ Hij knijpt nu nog harder.

‘Laat me los,’ sist ze.

‘Je begrijpt het niet,’ kreunt hij wanhopig. ‘Luister dan naar me!’

‘Dat ben ik helemaal niet van plan. Laat me los.’ Ze kijkt hem woedend aan en ziet dan over zijn schouder Yvonne zoekend om zich heen kijken.

‘Yvon!’ roept ze, zo hard als ze kan. Daniël laat meteen verschrikt haar arm los en keert zich half om. Yvonne komt op hen af.

‘Staan jullie daar een onderonsje te houden?’ grapt ze. ‘Ik zocht je al, Daniël. Het is hoog tijd om te gaan. Renée is al op de bank in slaap gevallen. Sanne, wij moeten gauw afspre ken, hè? Gaan we een hapje eten of zo? Zal ik je morgen bellen?’

‘Lijkt me super,’ zegt Sanne.

‘Afgesproken. Dan ga ik nu Renéetje wakker maken.’ Yvonne keert zich om en loopt weg. Meteen als Yvonne buiten gehoorsafstand is, fluistert Daniël: ‘Ik krijg je nog wel. Je zult naar me luisteren.’ Het klinkt zo griezelig, dat Sanne een rilling langs haar ruggengraat voelt gaan. Maar ze loopt meteen weg, vastbesloten om haar avond niet te laten verpesten.

Ze neemt afscheid van boer Lok en Petronella, die haar nog toevoegt: ‘Duim je voor me, volgende week? En voor Niels?’

‘Ik duim de hele week,’ belooft Sanne.

Ze geeft Suus, de beste vriendin van Jennifer, een hand en lacht, als Jennifer zegt: ‘Ik probeer Suus al de hele avond te koppelen. En het wil maar niet lukken!’

‘Alle jonge mensen die pas een vaste relatie hebben, lijden onder hevige koppeldwang. Geen nood. Na een paar jaar is het over,’ troost Sanne.

‘Na een paar jaar pas?!’ kreunt Suus wanhopig.

Een uurtje later ruimt ze samen met Jennifer de laatste troep op in de keuken. Wichard maakt buiten nog een ronde en pakt dan als allerlaatste de krant samen die Sanne over de hoop braaksel van Hazel heeft gelegd. Door het keukenraam kijken Jennifer en Sanne toe hoe hij manhaftig het pakketje naar de vuilnisbak brengt.

‘Mijn held,’ zegt Jennifer trots.

‘Daar zou je nou een lintje voor moeten krijgen,’ mompelt Sanne. Jennifer gooit haar hoofd in haar nek en giert van het lachen. Wat is het toch een leuk kind, denkt Sanne tevreden.

‘Laat Rinke maar hier slapen,’ zegt ze. ‘Die is al in haar bedje op de logeerkamer gedoken. Zonde om haar wakker te maken.’

‘Ja, fijn,’ knikt Jennifer. En dan, in een opwelling, zegt Sanne: ‘Je bruidsjurk krijg je van mij.’

‘Echt?’ Jennifer kijkt verrast op.

‘Ja. Die gaan we samen uitzoeken. Kijk alvast maar eens goed wat je leuk vindt. Zo gauw er een datum is, gaan we op pad.’ Ze ziet dat het gezicht van Jennifer ineens betrekt. En ze voelt haarfijn aan wat er door haar hoofd gaat. ‘Natuurlijk gaat je moeder dan ook mee,’ zegt ze gauw. Jennifer knikt en zegt ernstig: ‘Als ze wil.’

‘Uiteraard,’ bevestigt Sanne neutraal. Alsof het normaal is dat je niet mee zou willen als je dochter een trouwjurk gaat uitzoeken!

‘En Wichard krijgt een pak. En Rinke een feestjurk,’ belooft Sanne in één moeite door. Wichard komt net binnen om te melden dat buiten alles netjes is, maar hij slikt zijn woorden in en zegt: ‘Jee, mam! Super is dat! Dat is een prachtig aanbod!’

‘Ja,’ zegt Sanne. ‘Dat vind ik eigenlijk ook.’ Ze drinkt het laatste beetje rosé uit haar glas, zet het glas op het aanrecht en deelt dan mee: ‘En nu ga ik gauw naar bed. Voordat ik nog meer ga beloven!’ Ze kust Wichard, omhelst Jennifer en wenst ze welterusten. En voor de zekerheid doet ze aan de binnenkant de knip op de keukendeur, zo gauw Jennifer en Wichard zijn vertrokken. Want half en half is ze bang dat Daniël Yvonne thuisbrengt en dan terugkomt.

Doe niet zo bespottelijk, gebiedt ze zichzelf, als ze eenmaal in bed ligt en heel stil ligt te luisteren of ze buiten iets hoort. Er is niks. Ga slapen. Droomloos zakt ze weg.

Ze wordt pas wakker als de eerste zonnestralen al ver in de kamer staan. Negen uur! Rinke slaapt nog, ziet ze meteen aan de dichte deur. Als ze de deur openmaakt, ziet ze een warrige bos haar boven het dekbed. Een bloot gebruind been hangt uit bed.

‘Rinke, oma gaat thee zetten en broodjes roosteren!’

‘Lekker!’ Het kind is meteen klaarwakker. Vrolijk loopt Sanne naar beneden. Voordat ze naar de keuken gaat, ziet ze ineens iets op de mat bij de voordeur liggen. Een witte envelop. Ze loopt er op haar tenen naar toe, alsof ze het onheil in de envelop niet wakker wil maken. Op de envelop staat met zwierige letters: Voor Sanne! Ze rilt.

Toch kan ze het niet laten. De envelop brandt in haar handen. Terwijl ze naar de keuken loopt om het ontbijt klaar te maken, ritst ze hem met haar pink open.

Er zitten twee velletjes briefpapier in. Erboven staat: In de nacht na het feest. Voor Sanne. De ondertekening luidt: Nogmaals mijn nederige excuses. Voor altijd, jouw Daniël Dermouw. Sanne zucht eens diep. Eerst ontbijten en dan maar eens zien wat een flauwekul dit weer allemaal is. En dat die man midden in de nacht om haar huis is geslopen om dit in haar brievenbus te gooien! Ze voelt woede opkomen, als ze bedenkt dat hij daar buiten op zijn tenen rondliep, terwijl zij als een roos lag te slapen! En Hazel heeft helemaal niet geblaft. Hazel! Waar is Hazel?

‘Hazel! Hier!’ Ze staat in de keuken en kijkt om zich heen. Geen Hazel. Geen geluid. Alleen Rinke die roept: ‘Hoi oma! Ik ben wakker!’

‘Is Hazel bij jou?’ vraagt Sanne tegen beter weten in.

‘Nee oma!’ Als een film draait Sanne de avond ervoor terug. Ze hebben alles opgeruimd en waar was Hazel toen? Binnen? Ze loopt naar de keukendeur, doet hem van de knip en kijkt de tuin in. Niets te zien. Alles is netjes opgeruimd. In een hoek staat een afgeladen afvalbak die maandag aan de weg gezet moet worden. Ernaast nog twee vuilniszakken die er niet in pasten, maar die ze in de afvalbak van boer Lok kan dumpen. Ze had ook niet verwacht dat ze Hazel zou zien kwispelen voor haar keukendeur. Het kan haast niet dat ze buiten is gebleven. Maar waar is ze?

‘Hazel! Hier!’ Ze roept het de tuin in, al verwacht ze er niets van.

‘Is Hazel er niet?’ vraagt Rinke verbaasd. Ze staat op haar blote voetjes in de keuken en wil zo naar buiten stappen.

‘Ho,’ zegt Sanne. ‘Eerst even schoenen aan, dame. Je weet maar nooit wat er nog tussen de grassprieten verscholen ligt, na zo’n avond. Dan mag je kijken of je Hazel ziet. Ik snap er niks van.’

Rinke schiet snel in haar regenlaarzen die op het rek in de bijkeuken staan en loopt daarna de tuin in. Sanne zet de waterkoker aan en pakt de ontbijtboel uit het kastje. Onderwijl belt ze met haar andere hand Wichard. Jennifer neemt op.

‘Hé Sanne!’

‘Dag lieverd, sorry dat ik zo vroeg bel, maar ik ben Hazel kwijt. Kan jij je nog herinneren of ze gelijk met ons naar binnen is gegaan, gisteravond?’

‘Poe! Daar vraag je wat. Ik ga proberen of ik het me kan herinneren. Ik geef je even aan Wichard.’

‘Is goed.’

‘Hoi mam!’

‘Hoi schat, weet jij nog of Hazel bij ons was, toen we gisteravond naar binnen gingen?’

‘Hazel? Hoezo?’

‘Ze is weg! Ik snap er niks van.’

‘Dat is raar. Niks voor Hazel. Zelfs al had je haar buitengesloten, per ongeluk, dan zou ze toch wel gaan blaffen? Denk je niet? Weet je, ik bel je zo terug. Jen zit nu met haar ogen dicht. Dat ga ik ook doen. Misschien weet ik het dan weer.’

‘Oké.’ Sanne doet twee sneetjes brood in het broodrooster en schenkt water in de theepot. Zakje erbij. Zo. Kaas, wat tomaat. Als alles op tafel staat, pakt ze de drinkbak van Hazel en ververst het water. Dan pakt ze de voerbak. Ze loopt naar de kast waar de hondenbrokken staan. Ongelooflijk dat ze geen geblaf hoort. Geen geluid van hondennagels op de vloer. Geen ongeduldig gekwispel en gedraai. Ze vult de bak met brokken en zet hem op het aanrecht.

Rinke komt terug, trekt haar laarzen uit en maakt een hulpeloos gebaar.

‘Ze is er niet, oma Sanne!’

‘Ze komt zo wel,’ zegt Sanne ter geruststelling. ‘Hazel zal heus niet weglopen. Waarom zou ze?’ Maar ze voelt zich vanbinnen vreemd nerveus. Waar zit die hond?

‘Misschien is Hazel wel samen met Kazan op stap,’ oppert Rinke. Sanne schudt haar hoofd. ‘Dat doen volgens mij alleen honden in tekenfilms. Dan eten ze bij Italiaanse restaurants. Dat heb ik in het echt ook nog nooit gezien.’ Rinke lacht. En Sanne zegt: ‘We gaan eerst maar eens eten. Met een volle maag zie je de dingen helderder.’

Dan belt Wichard weer terug.

‘Toen ik nog een rondje maakte, was Hazel niet meer buiten, mam. Volgens ons lag ze toen gewoon in haar mand. Maar dat staat niet echt in mijn geheugen. Misschien hebben we dat gewoon aangenomen. En toen we weggingen, hoorden we je de knip erop schuiven. Ben je daarna nog naar buiten geweest?’

‘Nee. Ik ben meteen naar bed gegaan,’ zegt Sanne.

‘We komen helpen zoeken,’ belooft Wichard.

‘Ik ga de dierenambulance bellen. Heb je een gemeentegidsje? En ook het asiel. Jen, help jij even?’ Jennifer zit al bij de computer om nummers op te zoeken en Wichard staat met de telefoon in zijn hand klaar om te bellen. Sanne zit op de bank. Ze is totaal van slag door de verdwijning van Hazel. ‘Hoe kan dat nou,’ mompelt ze. ‘Boer Lok heeft ook al niks gezien. En Petronella ook niet. Ze hebben geslapen als een blok, zeggen ze. Kazan lag gewoon in de keuken. Die keek niet eens op toen ik binnenkwam. Die had al gehoord wie het was. Ik snap er niks van.’

‘We zijn op zoek naar een blonde labrador. Een teefje. Ze heet Hazel en ze is ruim vier jaar oud. Ogenblikje,’ zegt Wichard door de telefoon. Hij kijkt Sanne aan. ‘Mama, heeft Hazel haar halsband om?’ Sanne schrikt op. Daar heeft ze nog helemaal niet aan gedacht. Ze kijkt naar de plek in de bijkeuken, waar Hazels riem altijd hangt. Die hangt gewoon op de vertrouwde plaats. De halsband hangt er niet.

‘Ja, ze heeft haar halsband om. Haar riem hangt hier. Het is een donkerbruine leren halsband. Heel standaard. Er hangen wel penningen aan van inentingen tegen hondsdolheid,’ zegt ze. Wichard herhaalt alles door de telefoon en zegt: ‘Niks binnen gekregen. Ik begrijp het. Nee, natuurlijk. Nou graag. Ja, dit nummer is prima. Oké. Dank u wel.’ En als hij het gesprek beëindigt, zegt hij: ‘Niks. Ze bellen als er iets gebeurt. Afwachten maar. Ze is dus in ieder geval niet ergens gewond aangetroffen. Nu het asiel.’ Hij belt alweer en Jennifer zegt: ‘Sanne, misschien moeten we van die opsporingsposters maken. En die ophangen aan bomen en lantaarnpalen. En in winkels en zo.’

‘Joh, dit geloof je toch niet?’ zegt Sanne. ‘Ik heb nooit begrepen hoe je een hond kunt kwijtraken! Nou ja, als het een weglopertje is, niet opgevoed, dat werk. Maar Hazel? Dit bestaat toch helemaal niet?!’

Inmiddels sluit Wichard het telefoontje af met het asiel. Hij schudt zijn hoofd en zegt: ‘Niks. Helaas. Laten we eerst eens koffie nemen.’

‘Ik ben zo blij dat jullie er zijn,’ verzucht Sanne.

Als ze met z’n drietjes aan de koffie zitten en Rinke aan de appelsap, komt Petronella binnen met boer Lok.

‘Ik moet even komen vragen, hoor,’ zegt ze. ‘Zo vervelend. Hoe is het toch mogelijk dat zo’n hond zomaar op avontuur gaat? Ik vind het niks voor Hazel.’

‘Ik heb Kazan voor de zekerheid maar aan de ketting gelegd. Je zou bijna denken dat die hond meegenomen is door een handelaar,’ bromt Lok.

‘Dat zal toch niet?’ schrikt Sanne. De gedachte dat haar hond geroofd zou kunnen zijn, maakt haar nog banger dan ze al was. ‘Ik bel Schaapje,’ zegt ze. Niemand in de kamer spreekt haar tegen. Alleen Jennifer trekt even haar wenkbrauwen op, waarop Wichard kort uitlegt: ‘Je hebt haar gisteravond ontmoet. Klein, apart, wonderlijke jurk aan en een man, Rokus, met een stropdas van dezelfde stof als haar jurk.’

‘O, die!’ Jennifer weet het meteen.

‘Ze heeft paranormale gaven,’ legt Wichard uit. Jennifer grijnst, in de overtuiging dat hij een grapje maakt, maar Wichard kijkt bloedserieus.

‘Paranormaal? Ja, dag,’ lacht ze.

‘Echt. Ik vertel je nog wel eens een paar fraaie staaltjes,’ belooft Wichard. ‘Ze werkt ook met kruiden. Daarmee kan ze mensen in een bepaalde stemming brengen, zeg maar.’

‘O ja?’ Jennifer kijkt Wichard ineens vol interesse aan. ‘Dat is misschien wel iets voor mijn moeder!’

‘Nou, daar zeg je wat,’ zegt Sanne meteen. Ze wacht op Schaapje, die haar telefoon maar niet opneemt. ‘Verdorie, ze is niet thuis,’ zegt Sanne teleurgesteld.

‘Nog een kop koffie?’ vraagt Wichard om de boel te sussen. Petronella schudt haar hoofd. ‘We gaan terug. We kunnen nu toch niks doen. Je laat ons wel weten hoe het afloopt, hè Sanne?’

‘Tuurlijk. Zo gauw ik iets weet, kom ik langs,’ belooft die. Ze zwaait Lok en Petronella uit en verzucht: ‘We kunnen alleen maar afwachten. Verdorie. Wat waardeloos is dit, zeg.’ ‘Hallo! Sanne!’ Er klinkt een stem in keuken en Sannes gezicht licht op.

‘Schaapje! Je bent er!’ Jennifer kijkt Wichard stomverbaasd aan. Die knikt met zo’n gezicht van: Zie je wel?

‘Wat is er vanochtend anders?’ vraagt Schaap gehaast, terwijl ze haar grote tas op tafel zet en haar vest uitdoet.

‘Hazel is weg,’ zegt Sanne.

‘En wat nog meer?’

‘Nog meer?’ Sanne kijkt iedereen verbaasd aan. Rinke, Wichard en Jennifer halen hun schouders op. Dan zegt Sanne ineens: ‘De brief! Er lag een brief op de mat!’

Rinke rent meteen naar de keuken. Ze roept: ‘Die brief heb je op het aanrecht gelegd, oma Sanne! Dat zag ik nog!’ Ze komt terug, wapperend met de envelop.

‘Dat is het,’ zegt Schaap kalm. Ze steekt haar arm uit, neemt de envelop van Rinke aan en zegt meteen: ‘Hazel leeft.’

‘O, griezelig!’ geniet Jennifer. Ze slaat haar hand voor haar mond en kijkt verontschuldigend rond. Sanne grijnst. Die kan zich zo’n reactie wel voorstellen. Wichard schudt zijn hoofd naar haar. Maar Rinke is het roerend met Jennifer eens.

‘Nou,’ zegt ze, met haar ogen wijd opengesperd en vol verwachting. Juffrouw Schaap vertrekt geen spier. Ze houdt de envelop vast en haar ogen gesloten. Ze deint een beetje op en neer om haar evenwicht te bewaren. Iedereen is muisstil om haar concentratie niet te verstoren. Dan geeft ze de envelop aan Sanne. Ze zegt: ‘Lees maar wat ie schrijft.’ Sanne pakt de brief en leest voor:

‘In de nacht na het feest. Voor Sanne. Je bent de appel van mijn ogen. Je bent de zee voor mijn ziel. Je bent de oase in mijn woestijn.’

Ze kijkt de kring rond en zegt: ‘Sorry jongens. Ik kan hier niks aan doen. Dit is proza van meneer Dermouw. Ik hoop niet dat hij familie is van de grote dichter met dezelfde naam. Want dit is wel heel erg.’

‘Dermouw?’ vraagt Wichard.

‘Daniël. De vriend van Yvonne,’ zegt Sanne. ‘Nee! Dat is bizar!’ zegt Jennifer.

‘Lees nou!’ zegt Rinke. Sanne haalt diep adem en gaat verder.

‘Ik zag je dansen en wist en weet nog steeds dat jij degene bent op wie ik heel mijn leven heb gewacht, naar wie mijn lichaam heeft gesmacht, naar wie mijn handen hebben gehunkerd.’

‘Allemachtig,’ mompelt Wichard. Jennifer giechelt. ‘Hij schrijft gelukkig groot,’ zegt Sanne. Ze heeft het laatste vel papier voor zich en leest: ‘Ik sluip in je leven, ik kruip onder je huid en neem je mee, al wijs je me af. Ik kan niet anders dan je stelen, je ontvoeren, je roven. Bij voorbaat spreek ik mijn spijt uit en ik vraag je vergiffenis, vergiffenis, vergiffenis, drie maal drie maal drie. Nogmaals mijn nederige excuses. Voor altijd, jouw Daniël Dermouw.’

‘Zie je, dat is het,’ zegt Schaap. Ze kijkt triomfantelijk rond. ‘Berg mij maar op, ik snap er niks van,’ zegt Wichard eerlijk. Ook Sanne kijkt Schaapje verbijsterd aan. Jennifer zegt: ‘Die is een partij gestoord, zeg.’

‘Ik vind het wel een mooie brief,’ zegt Rinke eerlijk. Sanne slaat haar arm om haar heen en zegt: ‘Mij maakt dit malle taalgebruik weinig duidelijk.’

‘Hij is gekomen om iets van je mee te nemen. Om iets van jou te hebben, zodat je toch op een rare manier bij hem bent. Hij had geen idee wat hij tegen zou komen, dus hij heeft het een beetje vaag opgeschreven. Maar ik durf te wedden dat hij Hazel is tegengekomen. Die heeft hij meegenomen. Kan niet anders.’

‘Dan heb ik gisteravond Hazel dus buitengesloten,’ zegt Sanne schuldig. ‘En Hazel is natuurlijk kwispelend op hem afgelopen. Blij dat ze iemand zag die haar bekend voorkwam. Ze is totaal niet waaks.’

‘Misschien is ze wel weer ongemerkt naar buiten gegaan omdat ze weer moest eh...spugen?’ oppert Jennifer.

‘Dat zou heel goed kunnen,’ knikt Sanne verrast. Ze ziet in haar herinnering weer Wichard lopen met de samengevouwen kranten en ze hoort in gedachten weer de grapjes die Jennifer en zij maakten.

‘Ik weet het wel zeker. Hij heeft Hazel bij zich,’ zegt Schaap stellig. ‘En hij heeft daar nu al spijt van.’

‘Moet ik hem opbellen?’ vraagt Sanne onzeker. Schaapje schudt haar hoofd.

‘Ik denk dat je nog even moet afwachten. Volgens mij laat hij de hond straks los. Hij is nu nog behoorlijk onder invloed van zijn wanen, maar dat neemt straks af. Dan snapt hij wel dat hij die hond niet kan vasthouden. Hij zal haar wel ergens in de buurt loslaten.’

‘Maar dan kan ik hem nooit met die ontvoering confronteren! Ik wil een aanklacht tegen die idioot indienen. Ik wil hem voor de rechter zien,’ roept Sanne, die zich behoorlijk zit op te winden.

‘Hij zit al in de auto. Vannacht heb je Hazel terug,’ zegt Schaap.

‘Waarom niet nu?’ vraagt Jennifer.

‘Hij durft niet. Hij wacht tot het donker is.’

‘En Yvonne zal het allemaal nooit geloven,’ zegt Sanne verdrietig. ‘Als ze niet kapt met die engerd, ben ik ook nog mijn beste vriendin kwijt.’

‘Ik geloof dat er een oplossing aan zit te komen. Maar je moet geduld hebben,’ zegt Schaap. Ze heeft haar vest weer aangetrokken en zit nu in haar enorme tas te rommelen. Ze pakt er een klein zakje uit van groen geblokte stof. Ze geeft het zakje aan Jennifer, die verbaasd opkijkt.

‘In de tas van je moeder stoppen,’ zegt juffrouw Schaap, terwijl ze het zakje aan Jennifer geeft. ‘Of onder het kussen van de bank leggen, op de plek waar ze altijd zit.’ Jennifer is totaal met stomheid geslagen. Schaap zegt: ‘Het helpt niet voor honderd procent, hoor. Je moeder is een hardnekkig geval.’

‘Als het een beetje helpt, is het ook al leuk,’ zegt Jennifer nu. ‘Zo is dat,’ zegt Schaap. Ze is gaan staan en salueert naar iedereen. ‘Ik ga er weer vandoor. Dag!’

Sanne loopt met haar mee naar de auto. Als Schaapje instapt, zegt ze nog een keer: ‘Je weet toch zeker dat ze terugkomt, hè?’

‘Anders zou ik het nooit zeggen. Ga maar iets leuks doen, vandaag,’ sust Schaap.

‘Dank je wel,’ zegt Sanne.

‘Komt allemaal goed, kind,’ knikt Schaap nog eens. Dan keert ze de auto en vertrekt, terwijl ze met haar arm uit het raampje zwaait tot ze de bocht om is.

Als even later Wichard, Jennifer en Rinke ook zijn vertrokken, loopt Sanne met haar ziel onder haar arm door het huis. Tot ze bedenkt wie ze moet bellen. Yvonne! Natuurlijk! Dat geeft haar meteen de mogelijkheid te ontdekken waar Daniël is. Maar dan moet ze vooral niets zeggen over Hazel. Nee, daarover moet ze haar mond houden.

Yvonne is helemaal blij als ze Sanne hoort.

‘Ik ben bezig met de was! Jakkes! Weet jij iets leuks? Renée is de hele dag bij een vriendinnetje. Ze mocht mee naar het zwembad. En Daniël moest vandaag werken. Dus ik werp me op nuttige zaken. Niet geheel en al van harte!’ Sanne lacht. ‘Misschien kunnen we samen iets gezelligs gaan doen? Naar een museum? Of theedrinken. Of weet ik veel?’ ‘Super! Kom je naar mij?’

‘Ik ben er zo.’ Sanne aarzelt geen moment. Even later zit ze in haar auto op weg naar Yvonne. Haar hoofd tolt. Hoe moet ze het aanpakken? Rustig blijven, maant ze zichzelf. Laat alles maar komen zoals het komt.

‘Zo leuk,’ zegt Yvonne warm, als ze Sanne begroet. ‘Gisteravond hadden we eigenlijk helemaal geen tijd om lekker met elkaar te praten. Helemaal super dat je er bent!’

‘In de auto bedacht ik dat het misschien leuk zou zijn om een wandeling te maken? Door de stad? En dan lekker ergens een portje doen met bitterballen?’

‘Hmmmmmm!’ Yvonne heeft meteen zin.

Als ze gearmd langs een gracht lopen, kleine winkelstraatjes doorstruinen en babbelen over van alles en nog wat, zegt Sanne ineens: ‘Hoe is het nu met jou en Daniël?’

‘Ja, wel goed, geloof ik.’

‘Oei, dat klinkt niet meer zo enthousiast,’ vindt Sanne. Yvonne aarzelt. Zegt dan: ‘Ik vind het moeilijk om met jou over hem te praten. Jij bent zo anti-Daniël. En hij is een goeie vent. Echt waar. Alleen...’

‘Alleen wat?’ Er valt een stilte.

‘Ik wil je alleen maar helpen, Yvon. Ik ben je vriendin. Dat weet je toch?’ dringt Sanne aan. Dan zegt Yvonne: ‘Nou ja, waarom zou ik het ook niet vertellen. Daniël fantaseert zo ontzettend. Hij knoopt de ene halve waarheid aan de andere en hij jokt om de meest onzinnige dingen. Echt lastig. En zo onnodig! Vandaag ook weer. Vanochtend belt hij op en zegt dat hij moet werken. Flauwekul. Gisteren had hij geen enkele opdracht, hij was juist blij dat hij alles had afgerond en dat hij lekker mee kon naar jouw feest, zonder dat hij met z’n hoofd bij ingewikkelde opdrachten zat, en dan moet hij ineens op zondagochtend aan het werk! Dat gelooft toch niemand? En vorige week had hij ook zoiets raars. Moest zijn auto ineens naar de garage en toen kon hij drie dagen niet komen. Hij nam ook zijn telefoon niet op. Later zei hij dat...’

Sanne luistert niet meer naar de reeks leugens van Daniël. Ze heeft alleen onthouden dat hij vandaag opeens een opdracht heeft gefantaseerd. Mooi excuus om niet naar Yvonne te hoeven. Nu weet ze zeker dat hij Hazel heeft. De engerd. Ze krijgt kippenvel als ze denkt aan haar labrador die nu de hele dag bij die man zit. En Yvonne moet ook zo snel mogelijk van hem af, besluit ze.

‘Waar woont hij eigenlijk?’ vraagt ze, als Yvonne uitgesproken is.

‘Buiten de ring, in een flat. Ik ben er één keer geweest. Hij klapte toen een foto om, van een blonde vrouw. Zei dat het zijn zuster was die is overleden. Maar hij wil niet over persoonlijke dingen praten. Ik weet eigenlijk niet zo goed meer wat ik nog met hem moet. Misschien klamp ik me wel vast aan hem omdat ik toch ene beetje gezelligheid wil in mijn leven.’ Yvonne maakt een hulpeloos gebaar.

‘Ach lieverd, er komt heus wel een moment dat je de ware vindt. En dat is Daniël niet. Dat weet ik echt zeker,’ zegt Sanne. Yvonne zucht.

‘Misschien heb je wel gelijk...’

‘Zullen we kijken of hij thuis is?’ stelt Sanne voor.

‘Hem controleren? Bedoel je dat?’ Yvonnes ogen glimmen. ‘Als je het zo wilt noemen?’ Sanne lacht.

‘Briljant. Doen we die port na afloop.’ Gearmd lopen ze terug naar de auto, giechelend en opgewonden.

‘We zijn net gek,’ zegt Yvonne, als Sanne haar contactsleutel omdraait.

‘Leuk gek,’ lacht Sanne.

Yvonne wijst de weg en Sanne rijdt algauw door een troosteloze buitenwijk.

‘Als ik die gordijnen zie in dat soort flats, vraag ik me altijd af wie daar woont. Daar moet je wel zo verschrikkelijk treurig van worden, al die smerige vitrage en die gescheurde lappen die met punaises vastzitten,’ zegt ze tegen Yvonne. ‘Daniël heeft wel gewone gordijnen,’ zegt Yvonne en ze schiet meteen in de lach als ze beseft hoe onbeholpen die verdediging klinkt. Ze lacht nog harder als ze eraan toevoegt: ‘En een plant. Zo’n vrouwentong. Zo heet die toch? Die we vroeger ook op school hadden!’ Sanne lacht mee en zegt: ‘Ik weet precies welke plant je bedoelt. Die hoef je bijna geen water te geven. Die overleven altijd alles.’

‘Hier is het!’ Sanne stuurt haar auto naar de kant. Ze kijken naar het flatgebouw.

‘En daar staat zijn auto,’ wijst Yvonne. ‘Stik! Die rijdt net weg!’

‘Achtervolgen?’ vraagt Sanne.

‘Achtervolgen!’ roept Yvonne. Ze grijnst. Haar ogen glimmen. Sanne stuurt meteen haar auto de weg op, achter de auto van Daniël aan.

‘Zo jammer dat je niet kunt zien of er meer mensen in zitten,’ merkt ze op.

‘Hij heeft van dat folie op zijn ramen geplakt. Omdat hij lichtgevoelige ogen heeft, zegt ie,’ zegt Yvonne. Ze zegt het zo smalend, dat Sanne opmerkt: ‘Dat klinkt alsof je in je hart al afscheid van hem hebt genomen.’

‘Ach ja. Ik wil maar steeds zo graag gezelligheid in huis. Van een leuke man. Of een leuke vrouw.’ Yvonne lacht een beetje. ‘Ik heb ook wel eens gedacht, waarom gaan jij en ik niet samenwonen? Ja, gewoon, bedoel ik. Als vrienden. Maar dat zou waarschijnlijk het eind betekenen van een heel bijzondere vriendschap.’

‘Daar ben ik ook bang voor,’ lacht Sanne.

‘Tja, dus ik blijf maar op zoek. En Daniël, nee, dat is hem niet. En ik ben het niet voor hem. Dat weet ik ook eigenlijk wel.’

‘Ik ook,’ knikt Sanne.

‘Kijk! Hij gaat naar het park! O shit! Hij gaat daar parkeren. Dan moeten we erlangs! Dan ziet hij ons!’ Yvonne laat zich meteen onderuit zakken op de voorstoel en vouwt zich op aan het voeteneind. Sanne krijgt een acute aanval van de slappe lach als ze Yvonne zo opgevouwen ziet liggen. Ze zet de auto meteen op de eerste de beste plek neer en zet haar motor af.

‘O Yvonne!’ giert ze, ‘als je er maar uitkomt! Kan je weer omhoog?!’

‘Doe de deur maar open,’ kreunt Yvonne. ‘Ik ben even te ver naar beneden gezakt! Ziet hij ons niet?’ Sanne kijkt om zich heen. De auto van Daniël is verlaten. Verdorie. Nu heeft ze niet gezien of hij Hazel bij zich heeft. Eerst Yvonne maar eens verlossen. Ze loopt om de auto heen en trekt het portier open.

‘Ik zit helemaal vast,’ kreunt Yvonne. Sanne leunt met haar knie op de stoel, slaat twee armen onder Yvonnes oksels door en begint te sjorren. Yvonne ligt meteen slap van het lachen.

‘O Yvon, werk nou een beetje mee!’ hijgt Sanne.

‘Jij laat me iedere keer weer zakken!’ giert Yvonne. En als ze eindelijk weer op haar stoel zit en gewoon kan uitstappen, vraagt ze: ‘Waar is ie heen?’

‘Ik denk het park in. Met Hazel. Ik moet je iets vertellen.’ Yvonne kijkt haar stomverbaasd aan en Sanne legt in grote lijnen uit wat er aan de hand is.

‘Dat meen je niet,’ zegt Yvonne. Ze schudt vol ongeloof haar hoofd.

‘Lieve schat, ik denk dat je nu zo langzamerhand zelf door hebt dat er met die Daniël iets vreemds aan de hand is.

Toch?’ Sanne kijkt Yvonne ernstig aan. Eindelijk knikt ze. ‘Als hij Hazel heeft, wil ik hem nooit meer zien,’ zegt Yvonne. ‘Dan is hij echt zwaar gestoord.’

‘Dat lijkt me een verstandig besluit,’ zegt Sanne. Ze lopen samen het park in.

‘Maar áls hij Hazel heeft, ga je hem dan aangeven?’ Yvonne houdt even haar pas in. Sanne schudt haar hoofd. ‘Wat bereik ik daarmee? Nee, als ie mij verder met rust laat, dan vind ik het prima zo. Maar ik wil die man nooit meer zien. Dat moet ik hem wel duidelijk maken.’

‘Ik kan het me nog steeds niet voorstellen,’ zegt Yvonne.

‘Kijk!’ Sanne wijst. In de verte zien ze Daniël lopen. Aan een lijn naast hem loopt Hazel. Ze schieten een zijpad in. ‘Wat nu?’ hijgt Yvonne.

‘Geen idee!’ zegt Sanne zenuwachtig. En ze schrikt zich helemaal lam als er ineens een agent op een mountainbike naast haar stopt en vraagt: ‘Alles in orde, dames?’

‘Ja. Prima in orde,’ zegt Yvonne, die als eerste van de schrik is bekomen. ‘We zijn onze hond aan het trainen. Die loopt op het pad hier om de hoek met haar broer!’ Mijn broer? Nou wordt het helemaal een raar verhaal, denkt Sanne. Ze houdt wijselijk haar mond en laat Yvonne haar verhaal afmaken. De agent knikt geïnteresseerd.

‘Zij gaat hem zo roepen. Let maar op,’ voegt Yvonne toe. De agent doet een paar passen vooruit en staat nu met zijn fiets op het middenpad. Hij kijkt in de richting van Daniël en de hond.

‘Ze zijn wel een eind weg. Dat moet een goed getrainde hond zijn,’ zegt hij.

‘Hazel luistert heel goed,’ zegt Sanne nu. Ze stapt ook naar voren en gaat naast de agent staan. In de verte ziet ze Daniël met licht gebogen rug voortsjokken. Hazel loopt naast hem. Sanne kijkt even naar Yvonne. Die knikt haar bemoedigend toe. Dan haalt ze diep adem en roept: ‘Hazel!’ Haar stem draagt ver en Daniël kijkt meteen om. Maar Hazel is nog sneller. Die staat meteen omgekeerd in de richting van haar stemgeluid. Aan haar houding kan Sanne zien dat ze heel goed heeft gehoord dat zij het is. Ze meent zelfs in de verte te zien dat ze kwispelt. Daniël staat verstard in hun richting te kijken. Hij ziet die agent, beseft Sanne. Ze steekt een arm omhoog en roept nog een keer: ‘Hazel! Hierrrrr!’ Daniël laat de lijn vallen. Of Hazel rukt zich los. Dat kan ze niet zien. Wel ziet ze de hond in een ongelooflijk tempo op haar afstormen. Ze blijft kaarsrecht staan, alsof het een keurige training betreft.

‘Voor!’ Dan zit de hond voor haar. Hijgend en kwispelend. Dolgelukkig buigt ze zich voorover en knuffelt haar Hazel. ‘Wat ben je een liefie! Wat ben je een braverd! Ben je daar weer, lekkere meid van me!’

‘Wow,’ fluistert Yvonne bewonderend.

‘Goh, wat goed. En wat gaat uw broer nu doen?’ vraagt de agent. Sanne ziet Daniël in de verte in een rap tempo verdwijnen en dan rechtsaf slaan, een ander pad in. Nu pas doet Yvonne een paar stappen naar voren. Ze zegt: ‘Die gaat zich weer ergens anders verstoppen. Dan mag Hazel hem straks zoeken.’

‘Fantastisch. Ik zou willen dat alle hondenbezitters hun hond zo goed onder appèl hadden,’ verzucht de agent. Dan tikt hij aan zijn fietshelm: ‘Nog een prettige dag!’

‘Dank u wel,’ zeggen Sanne en Yvonne in koor. De agent is nog maar een paar meter weg, of Jennifer komt aan gehold over het pad en ze roept: ‘Sanne! Is alles goed? O, je hebt Hazel! Fantastisch!’

‘De hele familie doet mee met de training,’ roept Yvonne naar de agent die omkijkt. Hij zwaait nog een keer en trapt door.

‘Waar kom jij nou vandaan?’ vraagt Sanne stomverbaasd.

‘We zagen je rijden. Dus we zijn je gevolgd. Uit bezorgdheid. We dachten al dat je in je eentje op speurtocht ging naar Hazel. En je weet het allemaal maar nooit met zo’n rare man.’ Jennifer kijkt meteen even verontschuldigend naar Yvonne, maar die knikt en zegt: ‘Ja, die man is zo gek als een deur.’

‘Waar is Wichard? En Rinke?’ wil Sanne weten.

‘Op de parkeerplaats. Rinke slaapt en Wichard zit te wachten en zich te verbijten.’

‘Laten we dan maar snel naar hem toe gaan.’ Ze zetten de pas erin en Hazel springt kwispelend om hen heen, telkens haar neus in Sannes hand duwend.

‘Wat ben ik blij dat je er weer bent,’ zegt Sanne keer op keer. Wichard komt meteen de auto uit, als hij ze ziet aankomen. Natuurlijk moet hij ook eerst het hele verslag horen, maar Rinke slaapt nog steeds.

‘Ik zal haar zo gauw ze wakker wordt vertellen dat Hazel weer terug is,’ belooft Jennifer.

‘Dan gaan we nu naar huis. Pizza’s bestellen om een heerlijke dag te besluiten,’ zegt Wichard.

‘En wij gaan afsluiten met een portje,’ zegt Sanne. Yvonne knikt. ‘En we spreken af hoe we Daniël duidelijk gaan ma - ken dat hij zich niet meer moet laten zien. Niet bij jou en niet bij mij,’ zegt ze kordaat.

‘Ik heb nog een leuke collega,’ begint Jennifer. ‘Weet je niet, Wichard? Die Johan van de boekhouding. Die is toch single? Volgens mij...’ Wichard pakt haar bij de elleboog en duwt haar zachtjes naar de auto.

‘Ik neem haar mee. Ze is een onverbeterlijke koppelaar,’ lacht hij.

‘Vertel me een andere keer alles over die Johan!’ roept Yvonne nog gauw. Schaterend stapt Jennifer in. Sanne schudt haar hoofd.

‘Neem toch gewoon een gezellige hond,’ bromt ze. En ze geeft Hazel een kus op haar kop, voordat ze haar op de achterbank laat springen.

Bij het eerste slokje port begint Yvonne te huilen.

‘Sorry, sorry,’ wappert ze met haar handen voor haar ogen. ‘Maar het is ook allemaal zo absurd! Als ik nu terugkijk, dan besef ik dat Daniël al heel lang vreemd deed. En ik vond het heel normaal om hem maar steeds achterna te sjokken! Hoe wanhopig en hoe zielig kan je worden? Verdorie.’ Woedend slaat ze in één teug het glas port achterover.

‘Neem er nog maar eentje,’ raadt Sanne aan. ‘Je bent nu toch thuis. Na drie glazen neem ik de fles wel in beslag.’ Yvonne schiet dwars door haar tranen heen in de lach.

‘Ik ben echt sneu hè?’ vraagt ze. Onderwijl schenkt ze zichzelf nog een flink glas port in. Maar nu nipt ze een beschaafd slokje en zet haar glas weer op tafel.

‘Je moet gewoon rustig afwachten. Er komt heus wel een leuke man op je pad. Dat kun je toch niet afdwingen. Zoek een leuke datingsite op internet. Of ga speeddaten. Ja! Is dat niks?’ Sanne kijkt haar enthousiast aan, maar als Yvonne meteen zegt: ‘Ja, leuk, als jij meegaat!’, zegt ze meteen: ‘Hmmm, misschien niet zo’n goed idee. Ik bedenk wel iets anders.’

‘En nu moeten we de zaak Daniël nog afhandelen,’ zucht Yvonne.

‘We bellen hem. Heb jij zijn nummer?’ Sanne pakt haar mobieltje en tikt zonder aarzelen het nummer in dat Yvonne haar geeft.

‘Hallo?’ klinkt er aarzelend.

‘Daniël? Daniël Dermouw?’ zegt Sanne ter controle.

‘Wie wil dat weten?’ vraagt hij argwanend. Maar Sanne heeft zijn stem al herkend.

‘Ik. Sanne. Luister, ik ben van plan om geen aangifte van diefstal te doen onder de volgende voorwaarde: je laat je niet meer zien, je laat je niet meer horen, ik wil geen briefjes, telefoontjes of andere flauwekul, kortom: je lost op in het niets waar je wat mij betreft altijd al was en waar je de rest van mijn leven zult zijn. Heb je dat begrepen?’

‘Sanne, ik kan het allemaal uitl…’

‘Heb je dat begrepen?’ Sanne snijdt meteen zijn zin af.

‘Maar ik wil…’

‘Als je het niet begrijpt is het erg jammer. Dan doe ik aangifte en dan ga je een heel onaangename tijd tegemoet. Dus ik geef je nog één kans en ik herhaal mijn vraag: Heb je de voorwaarden begrepen?’

‘Ja. Ik heb het begrepen.’ Voordat hij daar maar iets aan kan toevoegen, zegt Sanne: ‘Mooi. Dan krijg je nu Yvonne aan de telefoon.’ Ze reikt haar toestel naar Yvonne. Haar handen trillen als ze de mobiel van Sanne aanpakt en ze zegt aarzelend: ‘Daniël?’ Sanne zucht ongeduldig, als Yvonne daarna lang blijft luisteren. Dan kan ze zich niet meer inhouden, ze pakt het toestel van Yvonnes oor en zegt: ‘Nu stop je met luisteren naar die flauwekul en je zegt gewoon wat je op je hart hebt. Vooruit, haal diep adem en gooi het eruit. Hij is niet zielig en jij moet niet zielig willen zijn, Yvonne!’ Yvonne knikt. Als ze de telefoon terugkrijgt, zegt ze: ‘Ja, sorry, ik zat even te lang met verbazing naar je wonderlijke verhalen te luisteren. Wat ik je wil zeggen is dit: Je blijft uit mijn buurt. Ik wil niks meer met je te maken hebben. Probeer me niet te bellen of wat dan ook, want ik meld het aan Sanne en die doet alsnog aangifte van diefstal. Prettige avond nog.’ Ze tikt op de ophangknop en kijkt Sanne tevreden aan.

‘Ziezo.’

‘Ziezo,’ knikt Sanne. ‘En nu pak je je agenda en we maken een afspraak. Kom je lekker bij mij eten. Met Renée. Volgende week? Kan je dan?’ De afspraak is snel gemaakt en als Sanne afscheid neemt, kijkt ze nog even naar de portfles. ‘Moet ik die nog meenemen?’

‘Nee. Ik voel me goed. Sterk en goed.’

‘Fantastisch,’ geniet Sanne.

Ze nemen afscheid met een innige omarming en Sanne loopt ingelukkig met Hazel naar haar auto. ‘Ik heb een vriendin terug en ik heb jou terug,’ zegt ze tegen de labrador, die daar erg van moet kwispelen en haar beloont met een lik over haar handen. Op de terugweg bedenkt Sanne hoe heerlijk het zou zijn als Yvonne eindelijk eens een echt leuke man tegen zou komen. Een man als Luuk...

De hele week werkt Sanne in de schuur waar Petronella en zij een antiekzaak willen openen. Ze schuurt, schildert, boent, poetst en zwoegt. Petronella is maandag al vertrokken voor de beenmergpunctie. Boer Lok is met haar mee en logeert zolang bij Luuk. De rust en de stilte bevallen haar uitstekend en het enige contact dat ze heeft is met Wichard, Jennifer, Rinke, Yvonne en natuurlijk met Hazel die haar de hele dag geen moment uit het oog verliest.

Totdat donderdag de telefoon gaat.

‘Sanne, met Luuk! Ik kom zaterdag even met Lok en Petronella mee en ik wil je wat vragen.’

‘Luuk! Wat leuk!’ Ze voelt een kleur opkomen en denkt: Sta ik hier te blozen als de eerste de beste puber!

‘Ja, ik dacht, wil je komen eten?’

‘Graag! Leuk,’ zegt Sanne. Alweer leuk. Zwakke tekst, bedenkt ze. ‘Waar?’

‘Op de boerderij. Petronella verzorgt de tafel en ik kook. Ze vragen nog wat mensen, maar jij mag zeker niet ontbreken. Daarom bel ik je!’

‘Leuk!’ Daar ga ik weer. Leuk. En ik vind het niet eens leuk. Ik dacht dat we samen zouden gaan eten. Dit is gewoon een etentje met vrienden.

‘Petronella heeft ook juffrouw Schaap uitgenodigd. En wat oude vrienden,’ babbelt Luuk.

‘Hoe is het met Niels?’ vraagt Sanne.

‘Heb je nog niets gehoord? O, ik dacht dat ik jou ook al… Poe, er gebeurt ook zoveel in zo’n korte tijd! Ja, met Niels gaat het goed. Hij reageert goed op de kuur en we denken dat hij er door deze behandeling echt definitief bovenop zal komen. Ongelooflijk hoe dat werkt met jonge mensen. Als het eenmaal aanslaat, gaat het zó snel. Heerlijk nieuws hè?’ ‘Nou, dat is echt geweldig!’ zegt Sanne enthousiast. Maar ze denkt: Hij heeft me niet gebeld. Hij weet niet eens meer of hij me al gebeld heeft. Deze man heeft niet gevoeld wat ik voelde. Dat is wel duidelijk. Maar dan zegt Luuk: ‘En als we alles achter de rug hebben, gaan we een keer samen op stap, hè? Want ik heb toch het gevoel dat we elkaar beter moeten leren kennen. Dat we niet voor niets zomaar op elkaars pad zijn gezet.’

‘Dat lijkt me echt een prima idee,’ zegt Sanne nu, in een krampachtige poging het gewraakte woord ‘leuk’ niet nog een keer uit haar mond te laten vallen.

‘Dat spreken we zaterdag nog wel af, oké? Ik verheug me er al op. Dag Sanne!’

‘Tot zaterdag. Dag Luuk!’

Vrijdag om vijf uur is het werk in de schuur af. Tevreden kijkt Sanne om zich heen. Ze heeft een lijst gemaakt van alles wat er nodig is om de zaak in te richten, maar de basis staat. Alles glimt, is geschilderd, geschuurd, gebeitst, gepoetst en helder. De antieke tegelvloer die tot haar verbazing nog vrijwel gaaf onder een laag aarde vandaan kwam, is de kroon op haar werk. Ze sluit de schuur af en loopt met Hazel naar huis. Verbaasd draait ze zich om, als ze een auto het pad op hoort komen.

‘Yvonne?’

‘Ik kom bij jou bedelen. Renée en ik zoeken gezelligheid,’ lacht Yvonne vanachter het stuur.

‘Welkom!’ zwaait Sanne meteen. Ze ziet Yvonnes stille verdrietige gezichtje en ze begrijpt dat die een akelige week achter de rug heeft.

Als Renée de boeken van Rinke in de boekenkast heeft gevonden en lekker zit te lezen, vraagt Sanne: ‘Valt het niet mee?’

‘Ik ben verlamd van eenzaamheid,’ zucht Yvonne. En om - dat dat weer zo vreselijk dramatisch klinkt, schiet ze ook gelijk in de lach. ‘Vind je het erg als we hier een nachtje blijven? Ik heb logeerspullen mee. Maar als het niet uitkomt, moet je het zeggen, hoor! Ik ben die flat zo zat. Ik heb zo’n behoefte aan buitenlucht en mest en een hooiberg.’

‘Tuurlijk kan dat! Gezellig!’ Yvonne straalt haar meteen tegemoet.

‘Heerlijk. Maar heb jij het niet druk?’ vraagt ze.

‘Welnee. Alleen morgen een etentje bij Lok en Petronella. Nou, dan kan je gewoon mee. Niks aan de hand. Schaap komt ook. Dan gaan we morgen overdag een lekkere wandeling maken. En koekjes bakken. En rommelen in de tuin.’ Renéetje zit hevig te knikken. Die heeft er al helemaal zin in.

‘Heerlijk,’ zegt Yvonne. ‘Ik pak onze tassen. En de boodschappen. Want ik ga voor je koken.’

‘O, wat zalig! Ik heb zo hard gewerkt aan onze antiekschuur. Eten koken, daar moest ik even niet aan denken!’ lacht Sanne.

‘Zie je wel. We zijn eigenlijk een ideaal duo,’ plaagt Yvonne. Als ze de volgende dag terugkomen van een wandeling, komt Lok net met Petronella het erf oprijden. Het weerzien met Petronella is ontroerend. Die staat met tranen in haar ogen de schuur te bekijken en vertelt aangedaan hoe het allemaal verliep in het ziekenhuis en hoe diep dankbaar ze is dat haar kleinzoon het lijkt te redden door haar stamceldonatie.

‘Dat de donkere momenten in het verleden nog eens zoveel zegen en liefde zou opleveren, had ik toch nooit kunnen denken,’ fluistert ze Sanne toe. Sanne is er stil van. Ze hebben allebei tranen in hun ogen. Het is alsof ze het verdriet van Petronella voelt, die als jong meisje haar baby heeft moeten afstaan. Hoe intens moet haar vreugde zijn nu ze na zoveel jaar haar zoon heeft teruggekregen. Als nu haar kleinzoon mag genezen door haar beenmergdonatie is het alsof er een sprookje waarheid wordt. En daar wil ik zó intens graag in geloven, denkt Sanne. Ze zegt: ‘Wat een toekomst gaan we tegemoet! Die zit vol beloften!’ Petronella knikt enthousiast en knijpt Sannes handen bijna fijn.

‘Luuk komt zo terug van het boodschappen doen. Hij wil om zeven uur precies aan tafel,’ waarschuwt Lok. ‘We moeten aan de slag, Petronella.’

‘Is het een bezwaar als Yvonne en Renéetje mee-eten?’ vraagt Sanne.

‘Je kunt het meteen aan Luuk vragen. Daar is ie al!’ wijst boer Lok.

Luuk komt met een brede glimlach op hen af.

‘Sanne, goed om jou weer te zien,’ zegt hij warm. Hij pakt haar hand met zijn beide handen en kijkt haar aan.

‘Wat heerlijk dat alles zo goed gaat met Niels. Je straalt gewoon van geluk,’ antwoordt Sanne. Even voelt het alsof ze helemaal alleen is met hem, maar dan herpakt ze zich. ‘Dit is mijn allerbeste vriendin, Yvonne. En haar dochtertje Renée. Als het niet al te lastig is, zou ik je willen vragen of ze mogen aanschuiven bij het diner?’ Luuk schudt nu de hand van Yvonne en knikt naar Renée.

‘We zijn zomaar aan komen waaien, hè Renée? Op zoek naar gezelligheid. En we zijn met heel kleine porties al tevreden!’ lacht Yvonne. Sanne ziet het gebeuren. Luuk heeft even geen tekst. Hij knikt, schudt Yvonnes hand en kijkt haar aan. En zij kijkt naar hem. Zo ziet dat er dus uit, bedenkt Sanne. Dit is dat moment waarover mensen het hebben als ze praten over ‘liefde op het eerste gezicht’. Nooit gezien. Maar nu wel. Dit is de fameuze vonk die overspringt. En meteen bedenkt ze dat ze dat Yvonne van harte gunt. Maar eigenlijk niet met Luuk.

‘Ik heb altijd te veel. Dus in ieder geval meer dan genoeg! Van harte welkom, jullie allebei,’ zegt Luuk, die zijn stem terug heeft gevonden.

‘Graag! Hartstikke leuk,’ zegt Yvonne enthousiast. Ze kijkt even naar Sanne die haar toeknikt.

‘Dan gaan wij ons nu opknappen voor het diner. Zullen we helpen met tafeldekken?’ vraagt Sanne. Petronella schudt haar hoofd.

‘Dat doen Jan en ik. Dat hebben we afgesproken. Kom maar om half zeven voor een glaasje vooraf.’

‘Doen we!’ Ze zwaaien en lopen naar Sannes huis. Na een paar passen al kijkt Yvonne om, en als ze ziet dat iedereen bij boer Lok naar binnen is, fluistert ze tegen Sanne: ‘Wat een leuke man!’

‘Die was verleden week ook op het aankondigingsfeest van Wichard en Jennifer,’ knikt Sanne.

‘Toen heb ik hem helemaal niet gezien!’ Yvonne loopt gewoon te huppelen van pret.

‘Nee, omdat jij je druk liep te maken om die afschuwelijke Daniël,’ zegt Sanne. En omdat ze beseft hoe narrig dat klinkt: ‘Gelukkig maar dat je nu je ogen open hebt. Want Luuk is inderdaad een heel leuke man.’

‘Dat vind jij dus ook?’ Yvonne kijkt haar onderzoekend aan. Sanne knikt.

‘Dus jij had eigenlijk...’ Sanne lacht en schudt haar hoofd.

‘Ach, weet je, ik moet eigenlijk dankbaar zijn dat ik nog gewoon een beetje verliefd kan worden. Ja, zo is het toch? Voor hetzelfde geld was dat gevoel nooit meer terugge - komen na de dood van Rob. En nu... Nou ja, ik vond hem erg leuk. Meer dan gewoon leuk. Maar wat er tussen jullie gebeurde, dat is met mij echt niet gebeurd!’

‘Wat gebeurde er dan?’ Yvonne praat nu gewoon hardop, want Renée is vooruit gerend met Hazel.

‘De vonk. Ik zag hem. Hij was enorm en hij sprong over!’ Yvonne schiet in de lach en Sanne lacht mee. Ik gun het haar helemaal, bedenkt Sanne.

Haar telefoon gaat, als ze in de badkamer staat.

‘Neem jij hem even?’ roept ze naar Yvonne. ‘Ik ben bijna klaar!’ Ze is nog druk in de weer met haar mascararoller, als Yvonne de badkamerdeur opentrekt en zegt: ‘Het is Wichard! Ze hebben een trouwdatum geprikt!’

‘Fantastisch. Dan ga ik een jurk kopen met Jennifer,’ verzucht Sanne meteen. Yvonne schrikt zichtbaar en Sanne kijkt haar verbaasd aan.

‘Joh, moet haar eigen moeder dat niet doen?’ zegt Yvonne.

‘Die vraag ik mee,’ zegt Sanne ter geruststelling. Yvonne schudt haar hoofd. ‘Ik weet het niet, hoor. Stel je voor dat de aanstaande schoonmoeder van Renée later... Nee, dat is toch iets voor de moeder?’

‘Heb je die moeder wel eens goed bekeken?’ spot Sanne. Yvonne lacht. ‘Nu ben je echt een draak! Het is het kind d’r móéder, ja! D’r bloedeigen móéder!’ Yvonne haalt uit alsof ze auditie doet voor het Jordaancabaret. Sanne steekt allebei haar handen omhoog.

‘Oké, ik geef me over. Ik bespreek het wel met Jennifer. Wat was de datum?’

‘Dat wil Wichard je zelf vertellen. Hij belt morgen terug.’

Een klein uurtje later zitten ze aan tafel. Boer Lok maakt grapjes met Renéetje en vertelt haar van alles over koeien, schapen, kieviten en alle beesten die Renée maar kan bedenken, Petronella en Sanne broeden op een naam voor hun antiekwinkel en Luuk praat met Yvonne.

Nog even en hij begint te kwijlen, denkt Sanne. Oei. Lelijke gedachte. Maar ik had me deze avond ook zo anders voorgesteld...

‘Le Trésor de ma Grandmère! Dat is toch een prachtige naam voor onze winkel?’ Petronella kijkt Sanne vol verwachting aan.

‘Dat kan niemand uitspreken. Doe dan “De Schat van mijn Opoe”.’ Ze lachen. Sanne legt haar bestek neer en kijkt naar Luuk om hem te zeggen dat het eten fantastisch is. Maar Luuk lijkt te verdrinken in Yvonnes ogen. Die ziet helemaal niks meer.

‘Natuurlijk hebben we morgen alle tijd,’ hoort ze Yvonne stralend zeggen.

‘Ik weet het. Ik weet het!’ roept Petronella nu dwars door iedereen heen. Ze kijken haar allemaal aan. ‘Er is een citaat, geen idee van wie, maar dat luidt: “Laat ons een roos, het roepen van een koekoek en alles wat wij haast vergaten, op gaan zoeken.” Kennen jullie die? Ik vind dat zo’n wonderlijke mijmering. Ooit, lang geleden, las ik die spreuk en ik ben het nooit vergeten. Onze zaak gaat heten “De Roos en de Koekoek”.’ Ze kijkt iedereen triomfantelijk aan. Boer Lok fronst zijn wenkbrauwen. ‘“De Roos en de Koekoek”? Dat is een wonderlijke combinatie!’ lacht Yvonne. Sanne is stil. Ze proeft de combinatie in haar hoofd. De roos en de koekoek. Boeiend. Ongewoon. Sterk.

‘Ik vind het prachtig. Het doet me ook denken aan oude Engelse pubs met namen als “The parrot and the violin”. Ik hou er wel van. We kunnen een prachtig logo maken met die roos en die koekoek. Mooie visitekaartjes en een ouderwets uithangbord. Ik zie het helemaal voor me!’ Ze knikt naar Petronella en heft haar glas. ‘Op “De Roos en de Koekoek”!’ Iedereen herhaalt de toost en Renéetje klinkt met haar limonadeglas tegen dat van boer Lok, die bromt: ‘Ik vind alles mooi wat jullie mooi vinden. Op die roos dan maar. En op die koekoek, niet te vergeten!’

‘Tijd voor het dessert,’ kondigt Luuk aan. Hij schuift zijn stoel naar achteren en verdwijnt in de keuken. Yvonne buigt zich over tafel naar Sanne en vraagt: ‘Heb jij ook zin om morgen naar Artis te gaan?’

‘Naar Artis?’ herhaalt Renée meteen, vol verwachting.

‘Jij mankeert ook niks aan je oren,’ lacht Yvonne. ‘Luuk stelde voor om morgen naar de dierentuin te gaan. Hartstikke leuk toch? Vroeg weg en dan misschien ergens iets eten?’ Sanne aarzelt even. Dan zegt ze: ‘Ga jij maar. Ik wil Hazel niet zo lang alleen laten en ik wil eigenlijk ook even bij Wichard en Jennifer langs. Dan kunnen ze me zelf vertellen van hun trouwdatum. Dat is wel zo leuk, toch?’ Yvonne knikt meteen. ‘Ja, natuurlijk! Prima!’ Sanne ziet hoe ze meteen naar de keuken kijkt om te zien waar Luuk blijft.

Als ze die avond laat met Yvonne en Renéetje terugloopt naar haar huis, moet ze haar best doen om vrolijk te zijn. En als Renée naar bed is en ze met haar vriendin nog een glas wijn drinkt, wordt ze doodmoe van Yvonne die steeds nieuwe dingen ontdekt in Luuk. ‘En toen keek Luuk zo grappig, dan trekt ie zo met zijn wenkbrauwen, hè? Hij heeft ook van die leuke ogen. En wat vond je van…’

‘Yvonne, hou er nu maar over op! Je bent blind voor wat er aan hem mankeert. Kijk nou eerst eens rustig de kat uit de boom,’ waarschuwt ze.

‘Wat mankeert er dan aan hem?’ vraagt Yvonne.

‘Geen idee,’ zegt Sanne eerlijk. En dan schieten ze allebei in een bevrijdende lachbui.

‘Als je hem wegdoet, waarschuw me dan,’ lacht Sanne.

‘Hij zal wel binnen de kortste keren alle akelige trekjes in mijn karakter ontdekken. Dan rent hij zo hard hij kan in jouw armen!’

‘Ja, dan hoef ik hem niet meer. Die akelige trekjes van je zijn nu juist zo grappig!’

De volgende ochtend ontbijten ze samen en daarna wuift Sanne ze uit, na Renée te hebben gevraagd om toch vooral de groeten te doen aan de stokstaartjes. ‘Die vind ik het aller- allerleukste van de hele dierentuin,’ vertelt ze Renée. Eenmaal weer binnen bedenkt ze dat ze eigenlijk bij juffrouw Schaap langs wil. Dus ze belt Wichard op. Die vertelt: ‘Mam, het wordt 21 maart. De eerste dag van de lente!’ ‘En de geboortedag van mijn moeder,’ zegt ze meteen.

‘Ach, daar had ik nooit aan gedacht,’ zegt Wichard. ‘Vind je dat...’ Hij aarzelt. ‘Ik vind het prachtig!’ zegt Sanne. ‘En Wichard, wil jij met Jennifer bespreken hoe ze er tegenover staat dat ik de bruidsjurk betaal? Want als ze liever met haar eigen moeder gaat winkelen, dan snap ik dat best. Wil je dat voorzichtig aankaarten? Dan hoor ik het wel. Dag lieverd. Dikke kus. En ook voor Jennifer!’ Ze hangt op en zegt tegen Hazel: ‘Ga je mee naar Schaapje?’

Ze laat net Hazel in de auto springen, als er een andere auto het erf oprijdt. O nee, hè, denkt ze meteen, als ze ziet wie dat is. Daar heb je Cathy. Maar ze vermant zich, zwaait vriendelijk en loopt op de auto af.

‘Joh, had even gebeld! Ik sta net op het punt naar juffrouw Schaap te gaan!’ zegt ze, terwijl ze haar zus op de wang kust.

‘O, had je met haar afgesproken?’ vraagt Cathy, zichtbaar teleurgesteld.

‘Ja,’ jokt Sanne.

‘Zou ze het erg vinden als ik meega?’ Cathy kijkt haar bijna smekend aan. ‘Of er nu twee mensen of drie mensen een kopje thee drinken, maakt toch niet uit? En ik heb zo’n behoefte aan gezelschap! Wim is naar een driedaags congres. Dodelijk saai. Iets over overlegstructuren in het midden - kader. Maar ja, wel in een luxe sporthotel met drank en eten en bubbelbaden en mogelijkheden tot massage. Ik hou daar niet van. Allemaal bij elkaar in zo’n sauna met drank op en nou ja, je weet wel wat er dan allemaal kan gebeuren.’

‘Willem is daar toch helemaal geen type voor?’ vraagt Sanne. Maar ze herinnert zich meteen de iets grijzere bladzijden in het verleden van haar zwager met ene Angelique, en als Cathy dan ook nog eens extra diep zucht, voegt ze eraan toe: ‘Hij is zijn wilde haren allang kwijt. En hij wordt er met de jaren ook niet aantrekkelijker op voor jonge meiden.’ Dat moet troostend werken, maar Cathy zegt verontwaardigd: ‘Mijn Wim is nog héél aantrekkelijk. Mijn Wim heeft de X-factor, dat mysterieuze, dat wat mannen tot op hoge leeftijd ónwéérstáánbaar maakt!’

‘Ja, als jij het zegt,’ mompelt Sanne. Cathy is al uit haar auto gestapt en vergrendelt met haar contactsleutel de deuren.

‘Ik rij met jou mee,’ kondigt ze aan. Och Heer, geen ontkomen aan, beseft Sanne.

‘Die hond gaat toch niet op mijn schouder kwijlen, hè? Joh, je achterbank zit vreselijk onder de haren! Ongelooflijk. Hoe is het met Rinke? Mijn kleinzoon Jonathan wordt een echte wetenschapper. Hij is erg geïnteresseerd in marktstrategieën en hij informeerde laatst bij Wim naar de kredietcrisis! Dat wordt nog wat, later! Was die boer niet thuis? Die Lok? Ik vind dat vreemde mensen. Kijk je uit voor dat stoplicht? De ouders van Jennifer zijn erg aangenaam gezelschap. Daar hebben we leuk contact mee gehad op het feest. Hoho! Niet te dicht langs die fietsers! Zij heeft klasse, vind je ook niet? Hij is wat minder uitgesproken, maar zij is heel bijzonder. Is Jennifer wel leuk als schoondochter? Ik bedoel, niet te gewoontjes? Oei! Voorrangsweg! Nou ja, aan de andere kant, haar moeder had duidelijk ook zo haar bedenkingen tegen Wichard, nietwaar? Ja, die heeft natuurlijk toch ook al een heel leven achter de rug. O, zijn we er al?’

Vermoeid stapt Sanne uit. Er is maar één mens in de wereld die zo’n uitputting kan veroorzaken in één autoritje en dat is mijn zuster, bedenkt ze. Nu maar hopen dat juffrouw Schaap er is en dat niet overduidelijk zal blijken hoe ik heb staan jokken. Maar ze ziet het al door het raam: juffrouw Schaap zit in de achterkamer aan tafel. Ze lopen achterom en bij de keukendeur roept Sanne: ‘Volluk!’

‘Ha, daar ben je!’ roept Schaapje enthousiast. ‘En daar is Hazel! Mooi zo, dag meid, ben je daar? Wil jij een koekje?’ Hazel gaat meteen in de keuken zitten kijken naar het kastje waarin het ze het blikje met hondenbrokjes weet. Schaapje lacht en pakt een koekje. ‘En Cathy is mee. Wat een gezelligheid. Thee allebei? Met appeltaart?’

‘Heel graag,’ zegt Sanne. Ze gaat aan tafel zitten en ziet dat juffrouw Schaap zit te schrijven in een schriftje.

‘Bent u uw testament aan het opmaken?’ vraagt ze lachend. Schaap keert zich om en zegt: ‘Nee, ik maak een boek.’

‘Een boek?’

‘Nou ja, een boekje,’ verkleint Schaap. ‘Met schoonheidstips uit de natuur en een handleiding voor het maken van kruidenzakjes en nog veel meer!’

‘Daar zit de wereld vast op te wachten,’ lacht Cathy.

‘Nou,’ zegt Sanne bestraffend tegen haar zus, ‘de kruidenzakjes van Schaap zijn erg beroemd!’

‘Ja, maar die kan toch niet iedereen maken?’ vraagt Cathy nu iets nederiger.

‘O jawel,’ vertelt Schaap. ‘Als je het maar met gevoel en aandacht doet. Liefde. Dat is de basis, weet je. En rabarbertaart natuurlijk. Kijk!’ Ze slaat het schrift open op een bladzijde en wijst.

Sanne leest aandachtig hoe jufrouw Schaap tips geeft over schoonheidsmiddelen. Cathy pikt meteen het vreemdste recept eruit en vraagt verbaasd: ‘Een masker van aardbeien?!’ ‘Daar zoek ik nog een proefkonijn voor,’ knikt Schaap.

Sanne steekt meteen haar vinger op. ‘Mag ik? Dan test ik het op Daan en Abel!’

De rit naar huis blijft Cathy doorzeuren over het boekje van juffrouw Schaap. Sanne wordt er doodmoe van. Als Cathy eindelijk zegt: ‘Die appeltaart was fantastisch. Hoe doet Schaap dat toch?’, grijpt ze haar kans en antwoordt: ‘Weet je, ik denk dat Schaap daar een heel hoofdstuk aan wijdt in haar boekje. Kan je dat kopen en die taart zelf bakken.’ Gelukkig heeft Cathy geen enkel gevoel voor het cynische toontje. Ze zegt: ‘Nou, alleen al voor die taart zou ik dat boek willen hebben. Denk je dat ze er ook het recept in zet van haar rabarbertaart?’

‘Ik zal het haar vragen,’ zucht Sanne. Ze is blij als ze Cathy heeft uitgezwaaid en met Hazel de weilanden in kan lopen. Als ze over de polder uitkijkt, beseft ze weer hoe ontzettend ze Rob mist. Die sterke schouder, die bedachtzame blik. Ik moet zoveel alleen doen, dat het maar goed is dat ik het zo druk heb. Dan heb ik niet veel tijd over om te piekeren, bedenkt ze.

En druk heeft ze het. De rest van de week ploetert ze in ‘De Roos en de Koekoek’. Het is heerlijk om alles in te richten met Petronella. Ze hebben een grote antiekgrenen winkelkast op de kop getikt, waar ze alle kleine spullen in uit kunnen stallen. Algauw heeft de winkel die heerlijke uitstraling die je warm verwelkomt en doet besluiten om niet eerder te vertrekken dan nadat je echt alles hebt gezien.

‘Ik ben er totaal verliefd op,’ bekent Sanne aan het eind van de week. ‘Het ruikt ook zo heerlijk naar boenwas en jasmijn!’

‘Volgende week gaan de uitnodigingen de deur uit. Feestelijke opening! Het gaat storm lopen, wedden?’ zegt Petronella.

‘Daar wed ik niet om. Ik weet het wel zeker,’ knikt Sanne.

Die avond zit ze met een glas rode wijn aan tafel en kijkt haar agenda door. Wat een drukte. Maandagavond belt Yvonne om te jubelen over Luuk. Zó gezellig. Zó leuk. Zó attent. Zó boeiend. Zó... Ze maakt er een notitie van in haar agenda en moet er ondanks alles om glimlachen. Die Yvonne. Weer helemaal in de gloria! Dinsdagavond belt juf-frouw Schaap dat ze een aantal pagina’s uit haar boekje had gekopieerd en of Sanne eens wil proberen of die maskers allemaal werken. Ze zou ze opsturen met de post. Ik moet juffrouw Schaap eigenlijk nodig inwijden in het internet. Ze had het me ook kunnen mailen, bedenkt Sanne. Maar de volgende ochtend ligt er al een dikke envelop met allemaal recepten van Schaap. En dat is eigenlijk ook wel heel snel. Woensdagmiddag en -avond past ze op Rinke. Ze leest haar kleindochter voor uit Pluk van de Petteflet, een boek dat hen beiden nooit verveelt en waar ze iedere keer samen weer enorm om moeten lachen. Wichard weet nog niet hoe Jennifer precies denkt over de trouwjurk. ‘Ze is vanavond met een vriendin mee. Foto’s maken voor een verhaal in de krant. Ze is weer helemaal happy. Ik vind haar de laatste tijd wat gespannen. Maar ze heeft ook zoveel aan haar hoofd,’ vertelt hij.

‘Ik hoor het wel. Voorlopig hebben we tijd genoeg,’ stelt Sanne hem gerust.

Donderdagavond belt ze met Daan en Abel. Die willen zondagmiddag graag komen om te experimenteren met de maskers van Schaapje.

‘Heeft ze alles opgeschreven? En heeft ze ook een patroon voor die stropdassen van Rokus? Die wil ik zo graag!’ lacht Daan.

‘En hoe je moet pendelen! Dat wil ik graag weten! Kan ik eindelijk eens uitpendelen of Daan wel de ware voor me is,’ hoort ze Abel op de achtergrond roepen.

‘Moeten we nog iets meenemen?’ vraagt Daan nog.

‘Ik haal alle ingrediënten in huis. Neem maar een schoon shirt mee. Het klinkt nogal kledderig, met die aardbeien,’ lacht Sanne.

‘Of we gaan gewoon in onze bloedmooie strakgetrainde ontblote torso’s, hè schat,’ gilt Abel weer.

Ik denk trouwens dat aardbeien in deze tijd van het jaar hartstikke duur zijn, bedenkt Sanne ineens.

‘En niet te eten. Van die waterbommen uit Egypte. Alleen geschikt voor de sier,’ roept Abel nu.

‘We hoeven ze ook niet te eten. We smeren ze op ons gezicht,’ zucht Daan. ‘Ik hang op, Sanne. Abel brult overal doorheen. Gek word ik van de man.’

En nu is het vrijdagavond. Rust. Heerlijk. Hazel ligt op haar kussen in de kamer. Sanne laat zich op de bank zakken en zapt eens de netten langs op de televisie. En net als ze hardop zegt: ‘Hazel, we gaan maar eens vroeg slapen. Gaan we morgenochtend vroeg op en dan maken we een heerlijke wandeling,’ gaat de telefoon. Het is Jennifer.

‘Jennifer!’ zegt Sanne vrolijk. Die belt over de jurk, denkt ze meteen. Maar Jennifer zegt: ‘Sanne, ik wil zo graag even bij je langs komen. Kan dat? Wichard weet er niets van. Die denkt dat ik weer met Suus op pad ben voor de krant. Maar ik moet met je praten. Ik denk tenminste dat ik het met jou kan overleggen. Mag ik komen?’

‘Natuurlijk,’ zegt Sanne meteen. ‘Kom maar gauw.’

‘Het is wel allemaal heel ingewikkeld hoor,’ waarschuwt Jennifer nog.

‘Het kan nooit zo moeilijk zijn dat we er niet uit kunnen komen,’ stelt Sanne haar gerust. En ze denkt: Ach, dat arme kind. Yvonne had gelijk. Die wil liever met haar moeder een trouwjurk kopen. En daar maakt ze zich nu druk om. Ach gut. En ze zegt: ‘Ik doe de buitenlamp aan. Kom maar gauw. Ik zie je zo!’

Jennifer ziet er ontdaan uit, als ze de achterdeur bij Sanne binnenstapt.

‘Ga maar gauw zitten,’ zegt Sanne. ‘Wil je iets drinken? Je ziet eruit alsof je toe bent aan warme chocolademelk., Jennifer lacht erom.

‘Nou, lekker!’

Sanne legt nog even snel een nieuw blok berkenhout in de houtkachel. Jennifer staart stilletjes naar de vlammen die om het hout heen dansen. Hazel heeft haar maar kort begroet. Die ligt alweer languit voor de kachel te knorren. Ze heeft haar handen om de beker warme chocolademelk gevouwen en blaast er zachtjes overheen. Af en toe neemt ze voorzichtig een slokje. Sanne wacht af. Dan zegt Jennifer: ‘Ik heb een nieuwe baan aangeboden gekregen. Zelfde functie als Wichard, maar dan zo’n honderdvijftig kilo - meter hiervandaan. En nu weet ik niet wat ik moet doen. Wichard zegt dat ik uren in de file kom. Mijn moeder vindt het zot als ik deze promotie laat lopen. En dat het een schande is als ik zo’n kans laat gaan. Wichard wil natuurlijk ook gewoon een gezinsleven. Voor Rinke. Dat snap ik wel. En dan...’ Ze zwijgt. Blaast weer over haar melk. Neemt een slokje. Sanne kijkt en is stil. Ze weet dat dit niet alles is. Ze wacht rustig af. Zelfs als ze ziet dat er langzaam een traan over de wang van Jennifer rolt, houdt ze haar mond. Jennifer haalt diep adem en zegt dan, bibberig: ‘Ik ben zwanger. Blijkt uit de urinetest bij de dokter. Ik was zo moe, zo misselijk. Vooral ’s ochtends. Ik heb een verwijsbrief voor een echo. Geen idee hoe ver ik ben. Dat moet de echo uitwijzen. Mijn menstruatie was gewoon op tijd, verdomme!’ Ze zet de beker met een klap neer en zegt fel: ‘En ik ben daar helemaal niet aan toe! Ik wil zelf beslissingen nemen! Ik slik de pil, ik plan alles, ik wil de baas zijn over mijn eigen leven! En nu dit! Wat moet ik nu?’ Ze kijkt Sanne radeloos aan.

‘Wil je dat ik je vertel wat je moet doen?’ vraagt Sanne. Ze kijkt Jennifer glimlachend aan.

‘Nee, natuurlijk niet,’ zegt Jennifer meteen.

‘Je wilt dat ik je zeg dat het besluit dat jij wilt nemen een goed besluit is.’ Het is stil. Jennifer denkt na. Dan zegt ze:

‘Ja. Eigenlijk wel.’

‘En dat kan ik niet,’ zegt Sanne. ‘Dat kan ik pas als je met Wichard hebt gepraat. Want het zijn twee grote beslissingen in je leven die effect hebben op jullie allebei. En ieder besluit dat jullie beiden in overleg nemen, vind ik een goed besluit.’ ‘Maar ik weet niet of ik het wel aan Wichard wil vertellen! Hij zal me waarschijnlijk...’ Jennifer zucht, wil haar zin niet afmaken.

‘Ik ga nu iets zeggen dat niet zo aardig klinkt, maar ik moet het wel zeggen,’ begint Sanne. ‘Als je overweegt om de zwangerschap te onderbreken zonder dat met Wichard te overleggen, dan raad ik je dringend aan je relatie met hem eens goed te overwegen. Is die dan wel zo goed? Is die basis sterk genoeg voor een heel leven? Dit soort beslissingen moet je niet in je eentje willen nemen. Als je dat om wat voor reden wel wilt, dan is er iets mis. Als je met hem wilt verder leven, zul je met hem ook plannen moeten maken en moeten overleggen. Als het goed is, dan komen jullie er samen uit. Of jullie bedenken een compromis. Maar in je eentje? Nee Jennifer. Niet doen.’

‘Als ik niks tegen hem zeg, ga jij het hem dan...?’ Angstig kijkt Jennifer haar aan. Sanne schudt haar hoofd.

‘Nee. Maar ik hoop echt dat je besluit alle kaarten op tafel te gooien.’

‘Ik weet het nog niet. Ik zal er over nadenken.’ Ze heeft kringen onder haar ogen, ziet Sanne. Och, zo jong en zo verdrietig. Wat een problemen allemaal. Terwijl het juist zulke heerlijke nieuwtjes zouden moeten zijn! Een nieuwe baan. En een nieuw leven. Sanne zucht.

‘Nu heb ik jou ook verdrietig gemaakt,’ zegt Jennifer, als ze een halfuurtje later afscheid neemt.

‘Als je maar goed nadenkt,’ zegt Sanne. ‘Doe niets over-haast. En alleen als je het héél héél zeker weet. En niet in je eentje, Jennifer!’ Die belofte krijgt ze niet. Zachtjes doet ze de deur achter haar aanstaande schoondochter dicht. Ze zucht. En belt nog even snel met Daan en Abel.

‘Daan? Er is iets tussen gekomen. Even geen aardbeienmaskers. Het is er ook helemaal geen tijd van het jaar voor. Laten we dat maar in de zomer doen. Beloofd. Nee, echt waar! Nee joh, hartstikke lief, maar met Kerst en Oudjaar zit ik in de Ardennen. Wist je dat niet? Dagdag! Knuffel voor Abel!’ Ze hangt op met tranen in haar ogen en ze heeft zich in tijden niet zo ontzettend alleen gevoeld.

Het voelt als een vlucht. En het is ook een vlucht. De dag voor Kerst heeft ze iedereen gebeld, licht en luchtig. ‘Dag Wichard! Nee schat, ik heb Jennifer al verteld dat ik wegga. Maak er een heerlijke tijd van. Ik heb even rust en ruimte nodig voor mezelf. Geef je Rinke een dikke knuffel van oma? Nee, ik hoef haar niet aan de telefoon. Laat haar maar lekker met haar vriendinnetje spelen. Als ik terug ben, haal ik haar op voor een logeerpartij. Dag lieverd! Groet ook aan Jennifer!... Nee Cathy, ik zit heerlijk in de Ardennen! Geniet van je wintersport! Nee, natuurlijk ben ik niet alleen. Ben je mal!... Yvonne, wat leuk dat je met Luuk de kerstdagen viert! Nee, dank je, dat is lief van je, maar ik kom niet langs. Ik ga naar de Ardennen! Ja, ik heb er echt zin in. Misschien komt er wel sneeuw!’ Ze zegt Boer Lok en Petronella gedag en roept opgewekt: ‘In het nieuwe jaar de feestelijke opening van “De Roos en de Koekoek”! Ik verheug me er nu al op. Fijne dagen, jullie beiden!’

Juffrouw Schaap belt ze pas als ze in de auto zit.

‘Ik ga niet proberen u voor de gek te houden. Ik ben er even vandoor. Ik wil even afstand. Brandt u een kaarsje voor me? En spreekt u nog wat bezweringen uit? Die geluk afdwingen en zo? Dat heb ik wel nodig. Dag lieve Schaap. Mijn groet aan Rokus en ik spreek u in het nieuwe jaar. Ja, ik zal goed voor mezelf zorgen. En goed eten. Beloofd. Dag!’ Ze klikt het gesprek uit, aarzelt even en zet dan haar telefoon uit. Ze keert zich om naar Hazel en zegt: ‘Ziezo. Even geen contact met wie dan ook. Wij gaan op pad, samen. Naar het bos!’ Hazel kwispelt meteen en Sanne lacht.

Het is razend druk langs de A2. Ze besluit over Breda te rijden en pas op de ring van Antwerpen komt ze kort in de file te staan. Op de radio heeft ze gehoord dat het verkeer bij Eindhoven helemaal stilstaat door een kettingbotsing.

‘We hebben een goede keus gemaakt,’ zegt ze tegen Hazel.

‘Tot nu toe kunnen we in ieder geval gewoon doorrijden.’ Na Antwerpen is het rustig op de weg. Sanne kan goed doorrijden en al snel volgt ze de borden richting Luxemburg. Even later neemt ze de afslag naar het kleine dorp waar haar huisje staat.

‘Eerst naar huis. Plassen en benen en poten strekken. Dan boodschappen doen,’ zegt ze. Ze rijdt langs de conciërgewoning waar Bram en Lia wonen. Ze hebben drie kerstbomen voor de deur, allemaal opgetuigd in rood en zilver en voorzien van twinkelende lichtjes. Ze volgt het slingerende weggetje, en als ze aan het eind haar huis ziet, voelt ze even een wonderlijke mengeling van weemoed en geluk. Wat heeft ze hier genoten met Rob.

‘Maar ook zonder Rob. Alleen kan ik ook genieten,’ zegt ze vastbesloten. Hazel begroet die mededeling met een korte blaf. Ze parkeert de auto naast het huis, stapt uit en laat de hond uit de achterbak springen. Die rent meteen kwispelend een stukje het bos in. Sanne maakt de deur open en stapt binnen. Ze schakelt de elektriciteit aan, zet alle kachels op de hoogste stand en sleept de bagage naar binnen. Het bed is nog steeds opgemaakt en de elektrische deken ligt in de kast. Die gaat vanavond aan het voeteneind om de ergste kou te verdrijven voor ze in bed stapt.

‘En straks maak ik de houtkachel aan,’ belooft ze Hazel, die alweer terug komt rennen om even haar neus tegen Sannes hand te drukken.

Die kerstavond zit ze voor de houtkachel met Hazel. Het vuur brandt, ze heeft een fles rode wijn, vers boerenbrood, geitenkaas, honing, noten en dadels op tafel staan. Op televisie zingt een kerstkoor. Sanne eet en neuriet mee.

‘Gezellig,’ zegt ze tegen de hond die aan haar voeten is gaan liggen en zich koestert in de straling van het houtvuur. ‘Heel gezellig.’ Ze gooit door het zijdeurtje nog een blok op het vuur en vult haar glas bij. ‘Echt héél gezellig,’ zegt ze nog een keer en ze lacht om zichzelf. Hazel slaat twee keer met haar staart en jongenssopranen zingen ‘Hoort, O hoort de klokjes luiden...’.

‘We gaan wandelen,’ besluit ze. En in gedachten vult ze aan: Daarna doe ik de deur op slot, drink die fles leeg en laat me in bed vallen. Het is steenkoud buiten. De hemel is helder en duizenden sterren fonkelen boven haar hoofd. Hazel blaft en Sanne ziet een enorme herdershond op zich af komen.

‘Donar! Hierrrrrrr,’ roept een stem in het donker.

Sanne heeft zich al naar de hond gebogen en hem geaaid. De grote herder springt kwispelend om haar en Hazel heen. Hazel is helemaal door dolle heen en rent uitdagend een stuk het donkere dennenbos in. De herder gaat meteen achter haar aan. Door de krakende takken weet Sanne waar ze ongeveer zijn, maar ze ziet ze niet. Het maanlicht dat het pad helder verlicht, dringt niet door tussen de dicht op elkaar geplante dennen.

‘Waar is die hond?’ vraagt de man die nu op haar af komt geïrriteerd.

‘In het bos,’ wijst Sanne.

‘Snotverdomme,’ vloekt de man. Hij roept: ‘Donarrrrrr!!!!! Hierrrr!’ In het bos klinkt oorverdovend gekraak. Die hebben een pret, denkt Sanne. Ze zegt: ‘Dat roepen heeft niet zoveel zin. Ze hebben het veel te leuk met z’n tweetjes. Donar is met mijn Hazel aan het dollen tussen de sparren. Of dennen of zo. Wat zijn het. Ze komen zo wel te voorschijn. Als ze op elkaar zijn uitgekeken. Of gewoon moe, natuurlijk. Dat kan ook. Dan komen ze ook wel.’ Wat sta ik onnozel te babbelen met die wildvreemde hier in het bos, bedenkt ze ineens. Zoveel tekst en ik ken die man niet eens. Blablabla, niks voor mij! De wijn. Dat is de wijn. Maar omdat de man zwijgt, hervat ze: ‘Je kunt aan het gekraak horen waar ze zijn. Hoor maar. Ze hebben echt een hoop pret. Lekker hoor, dan is Hazel straks goed moe. Kan ik morgen een beetje uitslapen.’ De man antwoordt niet.

‘Donarrrr!’ roept hij weer.

‘Ja, als u geen commando erbij roept, dan weet die hond natuurlijk niet eens wat ie moet doen! Moet ie komen? Moet ie zitten? Moet ie af? Dat moet er altijd bij. Ik verbaas me zo over bazen die almaar alleen een naam roepen van hun hond. Wat moet zo’n hond daarmee? Stel nou dat iemand de hele tijd jouw naam roept! En verder niks! Dan luister je er niet meer naar. Dus u moet roepen: “Hier!” Kijk zo. Hazel!!! Hierrr!’ Allemachtig, ik kan echt m’n mond niet meer houden. Ik rebbel maar door. Niet te stoppen! Eén fles… Niet eens helemaal leeg. Nou ja, wel bijna. Nog een half glas op zijn hoogst. Als Hazel nu maar luistert. Ik sla al zo’n beroerd figuur door dit geneuzel. Maar ze kan stoppen met denken, want Hazel duwt ongeduldig haar neus tegen haar hand.

‘Braaf!’ zegt Sanne opgetogen. En: ‘Vrij!’ Daar gaat Hazel weer. Met Donar achter haar aan.

‘Wat doet u nou?!’

‘Ik geef het commando “vrij”. Dan mag ze weer gaan.’

‘Zo krijg ik Donar nooit te pakken,’ zegt de man.

‘Heeft u hier een huis gehuurd?’ vraagt Sanne.

‘Ja.’ Het klinkt niet toegankelijk en ze krijgt ook geen weder - vraag.

‘Lekker met het gezin op kerstvakantie?’

‘Nee. Alleen met Donar. Ik zoek rust.’

‘Ja, en dan komt u mij tegen. En ik babbel de oren van uw hoofd, want ik heb bijna een fles wijn op. Sorry,’ zegt Sanne. Dan, voor het eerst, klinkt er een lach. De man kijkt haar voor het eerst aan en schudt zijn hoofd, alsof hij wil zeggen; ‘Dwaas mens.’ Maar in plaats daarvan zegt hij: ‘Wilt u die truc met Hazel nog een keer doen? Dan grijp ik Donar. Dat zou wel prettig zijn.’

‘Tuurlijk,’ lacht Sanne. Even later heeft de man zijn hond aan de lijn. Hij groet. Sanne keert zich om en loopt naar haar huis.

‘Dat was een leuke ontmoeting hè?’ zegt ze tegen Hazel, als ze weer binnen is. ‘Voor jou tenminste.’ En meteen voelt ze hoe veel behoefte ze heeft aan mensen om haar heen en aan contact. Dus zoekt ze de volgende dag Bram en Lia op. Die mopperen goedig dat ze haar veel te lang niet hebben gezien. Lia aait over Sannes armen en vraagt: ‘Het gaat toch wel met je? Toch? Of heb je nog veel verdriet? Ik denk vaak aan je.’ ‘Het gaat met me. Echt. Maar soms is het moeilijk. Dat wel,’ antwoordt ze.

‘Je kunt hier altijd terecht. Dat weet je, hè? Altijd welkom,’ zegt Lia. Bram knikt ernstig mee.

‘Dat is een heerlijk idee,’ lacht Sanne dankbaar. Ze belooft op oudejaarsavond na twaalf uur naar het jachthuis van het domein te komen, waar traditioneel champagne wordt geschonken. Maar de avond zelf brengt ze alleen door, voor de televisie. De jubileumshow van Karin Bloemen brengt voldoende afleiding en iets voor twaalf uur zet ze voor de zekerheid haar telefoon uit. Want ze wil even geen contact. Met wie dan ook.

‘Morgen wordt alles anders. Morgen gaan we iedereen opbellen en dan beginnen we aan een nieuw jaar. Vol goede moed staan we open voor nieuwe kansen. Hè Hazel?’ Ze heft haar glas naar de hond die voor de kachel ligt en bereidt zich voor op tranen. Die komen niet.

Als ze alleen het donkere pad af loopt in de richting van het jachthuis, ziet ze een bekende gestalte voor zich lopen. Hij heeft Donar ook thuisgelaten, denkt ze. De man hoort haar voetstappen, draait zich half om en zegt plichtmatig: ‘De beste wensen!’

‘Dank u. En u van harte hetzelfde,’ zegt Sanne. Hij herkent haar stem. Hij stopt en draait zich om.

‘Ook zonder hond?’ vraagt hij.

‘Het is er vast druk. Soms zijn er van die zenuwachtige hondjes vanwege het vuurwerk. Al dat gekef. Da’s niks voor Hazel. Ze ligt lekker bij de kachel,’ antwoordt Sanne.

‘Het klinkt bijna alsof je jaloers op haar bent,’ lacht hij.

Sanne denkt even na. Dan zegt ze: ‘Ergens wel. Maar ik vind ook dat ik me niet moet verstoppen. Dus ik ga handjes geven en mijn glas heffen.’

‘Net als ik,’ zegt de man. Ze lopen inmiddels naast elkaar in de richting van het jachthuis. In de verte zien ze mensen bij het meer druk bezig met het afsteken van vuurpijlen. Overals staan groepjes mensen die elkaar een gelukkig Nieuwjaar wensen en boven op de heuvel, bij het jachthuis, branden vuurkorven en staat de champagne klaar.

‘Ja. Net als jij,’ zegt Sanne. Hij stopt en steekt zijn hand uit.

‘Mees Boorman,’ zegt hij, terwijl hij haar hand drukt.

‘Sanne van den Broek,’ zegt Sanne. Ze kijken elkaar glimlachend aan en vervolgen hun weg. Zwijgend. En Sanne bedenkt met een glimlach dat het voor het eerst is dat ze zo snel eensgezind kon zwijgen met iemand.

Maar al snel is ze Mees Boorman uit het oog verloren. Ze schudt handen, geeft zoenen, incasseert schouderkloppen en drinkt champagne. Als ze een uurtje later terugloopt, besluit ze de volgende ochtend eerst rond te bellen en daarna naar huis te rijden.

Meteen bij het eerste telefoontje schrikt ze al. Wichard klinkt zo verdrietig. Stil luistert ze naar zijn stem. ‘Mama, beste wensen! Goed dat je belt. Ik moet je alleen iets vertellen, het is een beetje verdrietig allemaal.’

Jennifer is weg. Sanne weet het zeker. Ze houdt haar adem in en wacht.

‘Weet je mam, Jennifer heeft een miskraam gehad. We wisten niet eens dat ze zwanger was. Tenminste, ik wist het niet. Nou ja, ingewikkeld. We leggen het nog wel eens uit. In ieder geval, we zijn behoorlijk in de war door alles. Want zij wilde het eigenlijk niet, maar nu is ze toch evengoed zo ontzettend verdrietig. Echt heel naar allemaal.’

‘Lieverd, ik ga vandaag nog naar huis. Morgenochtend kom ik meteen even bij jullie langs,’ belooft Sanne.

‘Dat zou fijn zijn,’ zegt Wichard gemeend.

Even wacht ze met de rest van de telefoontjes. Zou Jennifer een eind aan haar zwangerschap hebben gemaakt? En daarna hebben gelogen tegen Wichard? Zo klonk het niet. Maar misschien… Ze schudt haar hoofd, alsof ze die zwartgallige gedachten uit haar hoofd wil laten verdwijnen. Morgen. Dan weet ik het, denkt ze.

De rest van de telefoontjes is minder inspannend. Ze krijgt van iedereen op haar kop dat ze haar telefoon niet aan had staan na twaalf uur, maar verder wensen ze haar goeds en liefs.

‘En geld! Veel geld in het nieuwe jaar,’ voegt Abel er nog aan toe, waarop Daan roept: ‘Lelijk materialistisch kreng dat je bent. Heb je het boekje van Femke Halsema dan niet gelezen? We moeten niet zo consumeren!’

‘Nee, nou ja, moet je horen wie het zegt! Die Femke ziet er altijd zo trendy uit met van die kekke jurkjes en laarsjes,’ zegt Abel snibbig.

‘Dag jongens! Ik hang op, hoor! Ik ga nog even wandelen,’ roept Sanne maar gauw. Juffrouw Schaap zegt: ‘Ik ben zo druk met mijn schriftje! Wat denk je, zal ik mijn bramentekening erbij doen? Die ik ooit in jouw huisje gemaakt heb?’ ‘Prima idee!’ zegt Sanne meteen. Maar ze denkt: Bramen - tekening? Ik heb Schaap helemaal nooit zien tekenen! Yvonne klinkt in-gelukkig.

‘Luuk was hier met Oud en Nieuw. Met Niels. Het gaat goed met hem, maar hij is nog wel snel moe. We hebben het heerlijk gehad! En jij?’

‘O, zalig!’ jubelt Sanne. Ze hoopt maar dat het geloofwaardig klinkt.

Nog één keer loopt ze een rondje langs het meer met Hazel. Ze kijkt vanaf de hoogte over het meer, dat door het windstille weer rimpelloos de hoge bomen rondom weerspiegelt. Pas als Hazel naar beneden rent en een bad neemt in het ijskoude water, waaieren kringen uit over het watervlak. Sanne fluit en de hond komt het water uit, schudt zich en rent lawaaierig door de afgevallen bladeren terug de helling op. Sanne geniet. Het is een heerlijke wandeling. Ik zal het bos weer missen, straks, beseft ze. Pas als ze vlak bij haar huis is, ziet ze Donar op Hazel afstormen. Mees Boorman komt het bospad afgelopen.

‘Weer naar huis?’ vraagt hij, met een knik op haar ingepakte auto.

‘Ja. Maar we komen gauw terug,’ zegt Sanne.

‘Misschien zie ik je dan nog. Ik blijf drie maanden. Dat heb ik vanochtend besloten.’ Hij kijkt haar aan.

‘Wie weet,’ zegt Sanne.

‘Nou, goede reis. Doe voorzichtig. Ik zie je graag terug.’ Boorman tikt aan een denkbeeldige petrand en loopt door. Sanne kijkt hem verbaasd na.

Tot Sannes verbazing huppelt Donar vrijwel onmiddellijk met hem mee, zijn kop aandachtig naar Boormans gezicht geheven. De man kijkt achterom, ziet haar verbaasde gezicht en grijnst: ‘Ik heb blokjes kaas in mijn jaszak.’ Ze schiet in de lach en knikt:

‘Ja, daar kom je een eind mee.’ Hij zwaait en ook Sanne steekt haar arm op.

‘Voorzichtig, hè?’ zegt ie nog een keer.

Het is altijd weer een eind rijden, vindt ze. Ze sukkelt langs de A2 van de ene file in de andere, en als ze er echt tabak van heeft, draait ze een parkeerterrein op bij een pompstation, waar Hazel even kan rennen op het gras en waar ze zichzelf trakteert op een bak koffie en een broodje brie. Pas als ze in de buurt van haar huis is, ontspant ze.

Lok en Petronella komen naar de voordeur, als ze haar auto horen.

‘Zo blij dat je er weer bent,’ zegt Petronella. ‘Volgende week de puntjes op de i voor “De Roos en de Koekoek”. Ik heb een datum geprikt voor de feestelijke opening. We moeten uitnodigingen ontwerpen en de pers uitnodigen.’

‘Eerst maar eens koffie,’ vindt Lok. Bij de dampende koffie komen de plannen los. Sanne heeft er oprecht zin in en voelt zich heerlijk uitgerust. Als ze die avond Hazel uitlaat langs de dijk, heeft ze echt het gevoel dat ze al haar oude energie weer terug heeft. Morgen naar Wichard en Jennifer. Die gedachte maakt dat het vermoeide gevoel even terugkomt. Ze zet het van zich af, bewust. Niet aan denken. Wat zei mijn moeder ook alweer altijd? Een mens lijdt vaak het meest door het lijden dat ie vreest, maar dat nimmer op komt dagen. Zo is het. Schaap zou het verzonnen kunnen hebben. Met een glimlach keert ze naar huis terug, droogt Hazel af en stapt onder een warme douche. En als ze eenmaal met haar hoofd het kussen raakt, is ze al bijna in slaap.

‘Ben er om tien uur,’ sms’t ze naar Wichard. Precies op tijd stapt ze de galerij op. Wichard doet open.

‘Is Rinke er niet?’ vraagt Sanne.

‘Nee, die is naar een vriendinnetje. Ik breng haar van de week wel een dagje. Maar we dachten, dit onderwerp leent zich niet zo voor kinderoren,’ zegt Wichard, terwijl hij haar uit haar jas helpt. Sanne knikt en loopt de kamer in. Daar zit Jennifer. Ze staat op van de bank en doet twee aarzelende passen naar Sanne. En Sanne ziet en weet meteen dat Jennifer echt verdrietig is. Ze opent haar armen en Jennifer aarzelt geen moment. Die kruipt meteen in de allesomvattende omhelzing. Sanne wiegt haar een beetje heen en weer en Jennifer huilt. En pas veel later, heel veel later, zegt ze: ‘Ik heb Wichard alles verteld. Ook dat ik met jou heb gesproken. Hij vond me zo´n sufferd! En nu weet ik ook wel dat ik alles tegen hem kan zeggen. Dom hè?’

‘Nou! Heel dom,’ zegt Sanne. Jennifer moet alweer een beetje lachen.

‘We zijn er echt verdrietig om,’ zegt Wichard later, als ze alle drie aan de koffie zitten.

‘Ja, dat spreekt vanzelf,’ knikt Sanne.

‘Maar we zijn ook blij. Ik tenminste,’ zegt Jennifer ineens. Sanne kijkt op. Dus toch? Opgelucht? Ze zegt niets en wacht af. Ook Wichard kijkt Jennifer verbaasd aan. En Jennifer zegt, totaal niet in de wetenschap dat ze nogal ophef veroorzaakt met haar mededeling: ‘Ja, ik ben echt blij. Want als dit niet gebeurd was, had ik dit nooit met jou kunnen delen en dan had ik nooit zo zeker geweten dat het goed is tussen ons beiden. Dat weet ik nu wel. Voor honderd procent. En dat voelt zo goed en zo stevig en zo rustig. En het idee dat wij misschien ooit samen een kind krijgen, dat maakt me bij voorbaat al zo ontzettend blij! Snappen jullie dat? Ik hoop het maar. Want beter kan ik het niet uitleggen.’ Ze maakt een beetje hulpeloos gebaar en op dat moment weet Sanne zeker dat het echt goed zit tussen die twee. En eigenlijk is al haar voorbehoud bij de relatie tussen Wichard en Jennifer in één klap weg.

‘Wat zeg je dat prachtig,’ zegt ze ontroerd. ‘Ik krijg er tranen van in mijn ogen.’ Wichard is ineens erg schor en zit enorm zijn keel te schrapen. Maar hij krijgt niet veel tijd om zijn emoties te verwerken. Rinke trekt met het touwtje de voordeur open en rent met haar vriendinnetje Mara naar binnen.

‘De televisie moet aan, pap! Er is een waarschuwing voor een gaswolk!’ Ze schakelt meteen de tv aan en in een flits ziet Sanne een foto met daaronder ‘opsporing verzocht’. Dan heeft Rinke al weggezapt op zoek naar de regionale zender. Sanne kijkt nog steeds verbijsterd naar het beeld. Ze weet wie de man op die foto is. Dat is Mees Boorman!

‘Een gaswolk?’ herhaalt Jennifer perplex. Rinke staat te springen bij de televisie en roepen: ‘Ja! Dat riep Riccardo! Die zit ook bij ons in de klas. Er is een ramp en dan moeten we allemaal naar binnen.’ Haar vriendinnetje Mara knikt ijverig. ‘Dat hebben we geleerd op school. Van juf Joke. Dat is de rampenjuf. En we moeten een noodpakket met waxinelichtjes.’

‘Zijn ze nou helemaal gek geworden,’ bromt Wichard. ‘Een rampenjuf.’

‘De ramen moeten dicht,’ gilt Rinke in paniek. Onderwijl zendt de regionale zender een programma uit met oude filmbeelden van gebeurtenissen in de provincie, ingezonden door kijkers. Koningin Juliana, vergezeld door een prille prinses Beatrix opent een brug door een lint door te knippen en de presentator zegt, op een bekakt toontje: ‘De Keunegèn der Nederlanden heeft de verbendeng voor geeupend verklaert.’

‘Er is helemaal geen ramp, schat,’ zegt Wichard nu tegen Rinke.

‘Riccardo had het op de radio gehoord,’ snikt ze. Mara is op de bank gaan zitten met haar duim in haar mond. Die floept ze er even uit om mee te delen: ‘Wij hebben een opblaasboot.’

Sanne staart nog steeds naar de televisie. Waarom wordt Mees Boorman gezocht? Is ie vermist? Of misdadig?

‘Kan ie even terug naar Nederland 1?’ vraagt ze.

‘Is daar dan ook over de ramp, oma?’ huilt Rinke. Dat brengt Sanne terug naar nu en hier. Ze glimlacht, zegt: ‘Kom eens hier, pop,’ trekt haar kleindochter op schoot en zegt: ‘Juf Joke heeft toch ook het allerbelangrijkste wel verteld? Dat als je niets op de regionale zender hoort over een ramp, er dan ook helemaal geen ramp is? Nee? Heeft ze dat niet verteld? Nou, dat is zo. Als ze er niks over zeggen, dan is het er niet. Dan heeft Riccardo een mooi verhaal verzonnen. Maar het is niet waar. Zo’n schooier. Die zullen we straks eens zijn oren gaan wassen, vind je ook niet?’ Rinke giechelt.

‘Zijn oren wassen?’

‘Ja. En zijn mond. Met afwasmiddel. Omdat ie van die rare verhalen vertelt. Zullen we dat doen?’

‘Ik ga het hem alvast vertellen,’ knikt Rinke. Mara staat opgelucht naast haar en zegt: ‘Ja, dan zeggen we dat jij er zo aankomt.’ Ze prikt met een vingertje in Sannes buik.

‘Goed idee. Kleine jochies zijn als de dood voor boze grootmoeders met grote oren en een grote mond. En gelijk hebben ze!’ lacht Sanne. Onderwijl kijkt ze met één oog naar de televisie, want Wichard zapt alle netten langs. Op Nederland 1 is net de aftiteling te zien van ‘Opsporing Verzocht’. Straks maar eens naar ‘Uitzending Gemist’ kijken, bedenkt ze. En ze geeft Wichard groot gelijk als hij beweert dat die kinderen veel te klein zijn om ze bang te maken met rampen - scenario’s. Hoe goed bedoeld ook.

‘Wij moesten op een teken onder ons bankje gaan zitten op school. Dat was een oefening voor als de bom zou vallen. En mijn moeder beplakte de binnenkant van de trapkast met eierdozen en melkflesdoppen. Dat zou ook helpen te - g en de straling,’ vertelt ze. ‘En we hadden blikken vol noodrantsoenen. Een soort droge koeken. Ik geloof dat dat te maken had met de Suez-crisis. Het heeft in ieder geval op mij als kind enorm indruk gemaakt.’

Mara en Rinke zijn alweer naar buiten gehuppeld.

‘Die twee zijn gelukkig alweer blij,’ lacht Jennifer.

‘Ja, die hebben een missie. Die moeten Riccardo opzoeken,’ grijnst Sanne.

Als ze even later afscheid neemt, houdt ze Jennifer even stevig vast. En ze beseft dat het voelt alsof ze haar dochter knuffelt.

‘Hou je taai, hè?’ fluistert ze. Jennifer knikt.

Zo gauw ze thuis is, kruipt ze achter haar computer en zoekt het programma op. Tot haar verbazing zegt de presentator: ‘En tot slot willen we een oproep doen naar Petrus Franciscus Modderman. De heer Modderman heeft enige tijd geleden in overspannen toestand zijn woning verlaten en daarna is er niets meer van hem vernomen. Omdat de heer Modderman niet in staat is voor zichzelf te zorgen, vreest de familie dat hij zijn medicijnen niet op tijd inneemt. Dat kan in zijn geval fatale gevolgen hebben. Mocht u op de hoogte zijn van zijn huidige verblijfplaats, neemt u dan alstublieft contact op met de politie in uw woonplaats.’

‘Mijn mond zakt open,’ zegt Sanne hardop tegen het beeldscherm, waarop Mees Boorman haar aanstaart. De man ziet er op de foto nogal griezelig uit. Hij fronst en kijkt vanonder zijn wenkbrauwen wrevelig de wereld in. Ook zijn mond staat strak gespannen, alsof hij een aanval van Gilles de la Tourette onderdrukt, maar na het nemen van de foto zal losbarsten in een enorme scheldkanonnade.

Sanne kijkt en kijkt en concludeert dan: Het is hem niet. Welnee. Zo kijkt hij niet. Dit is iemand anders.

Toch blijft ze nog even naar de foto kijken. Is het hem wel? Of toch niet? Hoe langer ze kijkt, hoe minder de foto op Mees Boorman lijkt. Bovendien klopt de beschrijving in ‘Opsporing Verzocht’ totaal niet. De man die zij in België ontmoette was prima in staat voor zichzelf te zorgen. En als hij al medicijnen moest slikken, dan deed hij dat vast en zeker bijtijds en met regelmaat, want hij liep gewoon rond met zijn hond en hij zag er totaal niet uit alsof hij ieder moment in elkaar zou klappen. Nee, dit is Mees Boorman niet.

Dit is blijkbaar iemand die erg op hem lijkt. Wat raar! Ze schakelt haar computer uit en zet het geval van zich af.

De hele week is ze druk met ‘De Roos en de Koekoek’. Petronella heeft een jonge ontwerpster in de arm genomen die fantastische visitekaartjes, briefpapier én een uithangbord voor hen ontwerpt. De man die uiteindelijk het smeedijzeren uithangbord maakt en beschildert, maakt ook een omlijsting voor een enorm schoolbord, dat ze voor aan de weg kunnen zetten. Het wordt een echte blikvanger, met sierlijke rozen omrand. Sanne oefent alvast haar mooiste bordschrift, terwijl Petronella al het kristal nog een extra sopje geeft. Sanne is blij als het eindelijk weekend is. Rinke komt een dagje logeren, ze maakt lange wandelingen met Hazel, en voor ze er erg in heeft, is het alweer maandag en zit ze met Petronella de lijst van genodigden door te nemen voor de feestelijke opening.

‘Heb je alle adressen op een rijtje voor de publiciteit?’ vraagt Petronella. Sanne knikt. Alles staat erop: dagbladen, streekkranten, huis-aan-huisbladen, weekbladen met de juiste doelgroepen, regionale radio- en televisiestations, een enorme lijst.

‘Als die allemaal komen, dan moeten we een tent bestellen, zo druk wordt het.’

‘We zetten onder de uitnodiging: r.s.v.p. voor zaterdag 7 februari. Dan zijn we ruim op tijd voor de opening van vrijdag,’ zegt Petronella. ‘Zullen we nu de lijst van genodigden doen? Hebben we nog een hotemetoot die de pers kan lokken?’ Sanne denkt na. Ze schudt haar hoofd.

‘Ken je de burgemeester? Of een beroemde zanger of zo...’ Op dat moment komt juffrouw Schaap de zaak binnengewandeld.

‘Ik ken juffrouw Schaap,’ zegt Sanne. Petronella schiet in de lach. Schaap staat meteen dreigend met haar wijsvinger in de lucht en zegt: ‘Ik weet wel waarom jullie lachen. Jullie zoeken iemand die beroemd is om de zaak te openen en nu maken jullie grapjes over mij. Nou, misschien ben ik over een tijdje wel een beroemd schrijfster!’

‘Ha! Is het boekje af ?’ vraagt Sanne. Schaap knikt. Ze pakt een envelop uit haar enorme schoudertas en laat het manuscript zien. Dan pakt ze haar originele schriftje en zegt: ‘Kijk, hieruit heeft Jennifer alles overgetikt.’

‘Jennifer?’ vraagt Sanne verbaasd.

‘Ja. Wat een schat van een kind is dat. Die kruidenzakjes helpen bij haar moeder. Wist je dat? Dus doet ze dit uit dankbaarheid. Nu moeten we nog een kaft ontwerpen en dan kan het de winkel in. Dus ik wilde alvast vragen, willen jullie ze te koop aanbieden? Ja toch hè?’

‘Volgens mij hebben we dat al een paar keer toegezegd,’ lacht Petronella. Ze pakt het oude roodgeblokte schriftje van Schaap, bladert er doorheen en bekijkt dan nog eens hoofdschuddend de voorkant, waar een grote afdruk verraadt waar juffrouw Schaap ooit haar koffiekopje geparkeerd heeft. Dan zegt ze: ‘Eigenlijk moet je het omslag precies zó maken. Als je schriftje, bedoel ik. Het ziet er aandoenlijk uit. Ik weet niet, het heeft iets authentieks, iets...’ Petronella aarzelt.

‘Iets groezeligs,’ vult Sanne aan. Ze krijgt meteen een peut van Petronella’s elleboog. ‘Nee,’ corrigeert Petronella, ‘het heeft iets vertrouwenwekkends. Maak dat boekomslag ook roodgeblokt. Mét koffievlek. Dan leg ik ze op de toonbank. Ik durf te wedden dat ze de winkel uit vliegen!’

‘Ik denk dat je gelijk hebt,’ knikt Schaap.

‘Ik hou mijn mond,’ lacht Sanne.

‘En van de opbrengst ga ik een kavel sponsoren in het berenbos,’ vertelt Schaap opgewonden. Er volgt een heel verhaal over zielige beren, dansberen, circusberen die een goede oude dag verdienen en hoe prachtig het is dat je kunt helpen om die beesten nog wat plezier in hun leven te geven. ‘En dan die arme beren die ze gal aftappen om te gebruiken in medicijnen. Heb je daar ooit over gelezen? Dat is zó afschuwelijk. Die beesten zitten in China in kleine kooien en worden afschuwelijk mishandeld. Met een buisje in hun galblaas. Alles ontstoken en afschúwelijk. Die hebben constant pijn. Dankzij het berenbos worden ze gered. Is dat niet heerlijk?’ Schaapje is niet meer te stuiten en ze vertelt zo vol vuur, dat Sanne spontaan zegt: ‘Ik sponsor de helft van die kavel uit mijn eerste verdiensten met “De Roos en de Koekoek”!’

‘Dat vind ik nu zo mooi. Dan zetten we op de plaquette bij de ingang “Sanne en juffrouw Schaap”!’

‘Plaquette?’ vraagt Sanne.

‘Ja, aan de ingang van het berenbos bij Ouwehands Dierenpark zie je allemaal plaatjes met namen van iedereen die een stukje berenbos heeft gesponsord. En als jij meedoet, dan zetten we erop: “Sanne en juffrouw Schaap”,’ knikt Schaap tevreden.

‘Wanneer is de opening?’

‘Februari. De dertiende,’ zegt Petronella.

‘Vrijdag?!’ vraagt Schaap. Ze kijkt Sanne en Petronella verbaasd aan.

‘Op vrijdag de 13e is het altijd mooi weer,’ legt Petronella uit. Schaap schiet in de lach. ‘Het klinkt eigenlijk ook wel goed,’ knikt ze dan.

‘Die plaquette, kan daar niet beter op staan: “Juffrouw Schaap en Sanne”? Andersom dus?’ vraagt Sanne, die nog steeds denkt aan het sponsorplaatje bij het Berenbos.

‘Dat maakt die beren in ieder geval niks uit,’ zegt Schaap. ‘Ik ga nu meteen naar uitgeverij Klaver in het dorp. Kijken wat ze voor me kunnen doen. Want het moet wel klaar zijn voor de 13e. Mooi idee, Petronella, van dat kaftje. Mooi idee!’ Ze keert zich om en wandelt weg.

‘Die juffrouw Schaap, die geeft zomaar al haar geheimen weg,’ glimlacht Petronella.

‘En het patroon voor haar jurken,’ vult Sanne aan.

‘Daar zit de wereld ook echt op te wachten,’ lacht Petronella. ‘Zeker met die financiële crisis. Wat een verhalen allemaal. Je zou bijna geen zaak meer durven openen.’

‘Die crisis zit in de hoofden van mensen. Behalve als je je spaargeld in IJsland had zitten. Of verkeerde aandelen. Maar dat had ik allemaal niet. Jij?’

Petronella schudt haar hoofd.

‘Ik ben daar helemaal niet mee bezig. Ik heb een vaste bank en ik vind het prettig dat ik precies weet waar ik terecht kan voor advies en zo. Het is toch allemaal een kwestie van vertrouwen. Nee, ik hou niet zo van dat geschuif met geld. Maar ja, sommige mensen leven ervan. Die verdienen geld met geld.’

‘En wij met hard werken,’ zegt Sanne. Ze wrijft over haar onderrug die opspeelt nadat ze zo-even gebukt heeft staan schrijven op het grote schoolbord.

‘Je moet een klein krukje pakken en daarop gaan zitten voor je met dat krijt in de weer gaat,’ raadt Petronella aan. ‘Je hebt gelijk.’ Ze werken hard, maken de lijst af, lopen nog een keer de winkel door en noteren wat ze nog precies moeten doen voordat de deuren definitief open kunnen gaan.

‘We serveren de champagne in die partij oude kristallen glazen die ik op de kop heb getikt. Kunnen we ze daarna afwassen en gewoon verkopen,’ bedenkt Petronella tot slot zakelijk. Alle werkzaamheden zijn verdeeld en ze sluiten de deur van ‘De Roos en de Koekoek’ tevreden af.

‘Weet je waar ik nog steeds intens van geniet,’ zegt Sanne.

‘Dat ik met een paar stappen thuis ben!’

‘Nou. Ik ook! En weet je waar ik ook van geniet? Van de berichten van Luuk. Het gaat fantastisch met Niels. Hij sterkt heel hard aan en hij gaat gewoon weer naar school voor halve dagen. Heerlijk hè?’

‘Fantastisch dat je in staat bent geweest die beenmergdonatie voor hem te doen,’ zegt Sanne.

‘Ja. Zo voel ik me toch een beetje zijn oma. En Luuks moeder,’ zegt Petronella tevreden. Haar gezicht glanst van ge - luk, ziet Sanne. Met een armzwaai nemen ze afscheid.

Voordat Sanne aan haar eten begint, neemt ze eerst Hazel mee de dijk op. Terwijl ze langs de vaart loopt, rinkelt haar telefoon in haar jaszak. Op het schermpje ziet ze dat Lia belt, de conciërge van het domein in de Ardennen waar haar huisje staat.

‘Hé Lia!’

‘Hoi Sanne, ik heb een rare vraag. Er is hier een man, die heeft voor een paar maanden een huis gehuurd en die kwam in de receptie vragen om jouw telefoonnummer! Nu geven we dat natuurlijk niet, maar hij zegt dat hij al kennis met je heeft gemaakt en hij blijft maar aandringen. Dus heb ik hem beloofd dat ik jou zou bellen en zou vragen om je toestemming. Mees Boorman heet ie. Hij heeft een herdershond.’

‘Ja, Donar. Inderdaad, die ken ik wel,’ zegt Sanne. Haar hoofd draait op topsnelheid. Waarom vraagt die man om haar telefoonnummer? En meteen denkt ze weer aan die uitzending van ‘Opsporing Verzocht’. Zal ik Lia vragen om daar eens naar te kijken?

‘Sanne? Wat wil je? Mag ik hem jouw nummer geven of liever niet? Want dat snap ik best hoor. Het is ook wel vreemd. Aan de andere kant, het is een aardige man. Heel erg op zichzelf, maar ja, dat zijn er hier wel meer! Je komt hier niet in een huisje zitten omdat je behoefte hebt aan disco en drukte. Er zitten hier eigenlijk allemaal eigenheimers,’ zegt Lia.

‘Zoals ik,’ lacht Sanne.

‘Ja. Zoals jij,’ grinnikt Lia. Dan bedenkt Sanne dat ze eigenlijk helemaal nog geen besluit wil nemen over dat telefoonnummer. Ze zegt: ‘Lia, ik weet het nog niet. Ik moet er gewoon even over nadenken. Eigenlijk wil ik het niet, maar ik ben ook wel een beetje nieuwsgierig naar die Mees Boorman. Ik ga er over nadenken. Dan bel ik je. Vind je dat oké?’

‘Ik vind het prima. Moet ik hem dat dan ook maar meedelen?’

‘Ja, best. Of... Klinkt dat niet vreselijk onaardig? Nou ja, pech. Ja, zeg hem maar dat ik erover wil nadenken of ik mijn telefoonnummer wil geven. Zo is het toch ook? Ik bel je later!’

‘Oké! Tot dan!’

Sanne keert om en loopt met Hazel terug naar huis. Er zingt maar één gedachte in haar hoofd rond. Dat is: Wat wil die man?!

De zon schijnt op vrijdag 13 februari, het is windstil en in Sannes tuin staan de sneeuwklokjes in bloei. Ze voelt zich vreemd opgewonden, als ze haar poortdeur achter zich sluit en naar ‘De Roos en de Koekoek’ loopt. Petronella is al in de weer met de koffie.

‘Ik kon niet meer slapen van opwinding,’ zegt ze lachend.

‘Het wordt super,’ verzekert Sanne haar.

Vanaf tien uur is iedereen uitgenodigd en om elf uur zullen Sanne en Petronella samen de openingshandeling verrichten.

‘Hoe laat is het nu?’ vraagt Sanne voor de zevende keer.

‘Voor je verjaardag krijg je een horloge van me,’ belooft Petronella. ‘Een antiek zakhorloge.’

‘Lijkt me super. Maar hoe laat?’

‘Negen uur.’ Sanne zet petitfourtjes op porseleinen etagères en Petronella schikt de verschillende kopjes op het buffet.

‘Wat ziet het er fantastisch uit,’ verzucht ze, als ze om kwart voor tien de kaarsen aansteekt in de kroonluchter.

‘Het is een sprookje,’ knikt Sanne.

‘Ben ik nog op tijd?’ vraagt juffrouw Schaap zenuwachtig. Ze heeft een enorme doos onder haar arm, waar ze op wijst: ‘Mijn schriftjes!’

‘Laat zien!’ zegt Sanne meteen enthousiast. Ze pakken de kleine boekjes eruit, roodgeruit, met een koffievlek erop.

‘Het is net je echte schriftje,’ zegt Petronella vol bewondering. ‘Wat hebben ze dat mooi gedaan!’

‘Ik ben er ook zo blij mee,’ zegt Schaap vergenoegd. Petronella heeft een speciaal plekje vrijgemaakt op een prachtig mahoniehouten Hollands cilinderbureautje in Louis XVIstijl. Schaap zegt tevreden: ‘O ja, daar voelen ze zich helemaal thuis.’ Ze maken nog een mooi kaartje waarop ze melden voor hoeveel het schriftje te koop is en dat de opbrengst bestemd is voor het berenbos. Dan arriveren de eerste gasten.

Sanne loopt rond, schudt handen en maakt overal een babbeltje. Daan en Abel hebben zomaar een dagje vrij genomen, omdat ze niets van het feest willen missen en ook Wichard en Jennifer zijn er. Rinke moest naar school, maar die mag zaterdag in de winkel helpen, heeft Sanne beloofd. ‘Zoenen!’ roept Cathy, zodra ze arriveert. En daarna tegen de man waar Sanne mee staat te praten: ‘Bent u van de pers? Dan is het misschien handig als ik even met u een rondje door de zaak loop, want ik weet ontzettend veel van antiek. Wist u bijvoorbeeld dat dat bureautje daar...’ Ze stopt een tel en roept dan: ‘Och hemeltje, Sanne, wat hebben jullie daar nu laten slingeren? Jakkes!’ Ze pakt een exemplaar van de schriftjes van juffrouw Schaap en zegt vol afschuw: ‘Met een koffievlek! Ook van binnen!’

‘Dat komt van onze drukkerij,’ zegt de man nu trots. ‘Even voorstellen? Wijnand Klaver.’ Hij geeft Cathy een hand, groet Sanne en loopt door.

‘Daar is de regionale omroep, Cathy!’ wijst Sanne. Haar zus aarzelt geen moment. Ze stevent rechtstreeks op de verslaggever af en stelt zich zo op dat de camera haar met geen mogelijkheid kan ontwijken.

‘Wat is het hier mooi! Echt briljant,’ prijst Daan. Hij legt even zijn hand op haar schouder en zegt: ‘Abel en ik wilden je nog even, heel bloedje-serieus, van harte succes en vooral veel geluk wensen met “De Roos en de Koekoek”, lieverd. Dat voortaan al je dromen in vervulling mogen komen.’ Sanne voelt tranen in haar ogen prikken. Maar dan zegt Abel gauw: ‘En we willen de prijs weten van dat schattige bureautje. De vriendenprijs, natuurlijk.’ Daardoor schiet ze in de lach en ze krijgt meteen van beide kanten zoenen op haar wangen van de twee vrienden.

‘Jullie zijn zulke goede kameraden,’ verzucht ze.

‘Jaja, zo kan ie wel weer met de emo,’ zegt Daan. ‘Doe je even info bij Petro over dat bureau?’ Hij spreekt het zo uit, dat alle woorden op elkaar rijmen en Sanne antwoordt lachend met dezelfde beklemtoning: ‘Okíédo!’

Petronella seint. Het is bijna elf uur. Wichard, Jennifer en boer Lok zijn al bezig de champagneglazen te vullen. Sanne stapt naar voren en klimt op een speciaal bibliotheektrapje van twee treetjes met een handige stok waaraan je je kunt vasthouden. Ze kijkt eens om zich heen. Zoveel mensen! De glazen gaan rond op dienbladen. Ze pakt er een af en rinkelt even met de kleine zilveren tafelbel die ze voor die gelegenheid in haar zak had gestoken. Het wordt stil om haar heen. Ze ziet dat Yvonne net naar binnen komt en een kus-hand in haar richting blaast. Er zijn veel bekende gezichten, maar ook onbekenden, genodigden, relaties en mensen van de pers. Ze schraapt haar keel en wil net beginnen, als ze een onverwacht bekend gezicht ziet in de hoek naast de deur. Een beetje geschrokken begint ze met: ‘Lieve allemaal, Ik heet jullie van harte welkom in De Roos en de Koekoek!’ Vanuit zijn hoekje knikt Mees Boorman haar toe.

‘Petronella en ik zijn ongelooflijk trots en blij,’ opent Sanne. Onderwijl kijkt ze in het gezicht van Mees Boorman. Wat doet die man hier? Eerst ziet ze zijn gezicht op ‘Opsporing Verzocht’, dan vraagt hij via Lia om haar telefoonnummer en nu is hij op de opening van ‘De Roos en de Koekoek’. Maar ze laat niets merken. Ze houdt haar gezicht in de plooi en maakt haar korte introductie af. Als ze van het bibliotheektrapje afdaalt, wordt ze meteen geënterd door een verslaggever van de regionale krant. Ze beantwoordt zijn vragen en loopt daarna rond in de ruimte. Iedereen is vol lof over de mooie ruimte, de sfeervolle decoraties en de prachtige meubelen. Sanne neemt de tijd om alle vragen van journalisten zo uitgebreid mogelijk te beantwoorden en geniet van het moment. Wat voel ik me heerlijk op deze plek, bedenkt ze. Een fotograaf neemt een foto van haar, terwijl ze haar glas champagne omhoog houdt naar Petronella met het gebaar van ‘Wat gaat het allemaal goed hè?’ Alleen de verschijning van Mees Boorman stelt haar voor een raadsel. Vanuit haar ooghoeken ziet ze dat Jennifer inmiddels geanimeerd met hem staat te praten.

Dan voegt Petronella zich bij haar voor het vervolg van de openingsceremonie. Samen staan ze in het middelpunt van hun onderneming en Sanne rinkelt nog één keer de tafelbel. Als iedereen luistert, zegt ze: ‘Nu alle vragen zijn beantwoord en iedereen kennis heeft kunnen maken met ons en met “De Roos en de Koekoek”, wil ik de opening nog even officieel besluiten met een paar woorden. Ik wil iedereen vragen om met Petronella en mij het glas heffen op alle momenten van verwondering en mijmering die de bezoekers van “De Roos en de Koekoek” de komende jaren zullen beleven. Want op die mijmering is deze onderneming gebouwd. Laat ons een roos, een koekoek en alles wat wij haast vergaten, op gaan zoeken!’ Iedereen steekt zijn glas in de hoogte. Camera’s klikken. Er klinkt applaus. Glazen klinken. Petronella pinkt een traantje uit haar ooghoek en geeft boer Lok een kus op zijn wang. Sanne kijkt rond. Mees Boorman is verdwenen.

Maar dan zijn er nog zoveel handen te schudden en zoveel felicitaties in ontvangst te nemen, dat ze geen tijd meer heeft om zich druk te maken om de raadselachtige man. Pas als de meeste gasten al zijn vertrokken en de rust wat is weergekeerd, komt Jennifer op haar af gehuppeld. Ze zegt: ‘Sanne, ik moet je de hartelijke groeten doen van ene meneer Mees Boorman. Hij zei dat jullie oude bekenden van elkaar waren? Hij belt je gauw. Maar hij was vandaag wat gehaast. Hij had trouwens geen idee dat je in het antiek zat!’ Jennifer lacht en voegt eraan toe: ‘Wat een leuke man, trouwens. Echt heel grappig! Vol humor!’

‘Is dat zo,’ mompelt Sanne. Opeens beseft ze dat Mees Boorman helemaal niet meer hoeft te wachten op haar telefoonnummer. Dat staat gewoon op de visitekaartjes van de zaak en hij heeft ongetwijfeld zo’n kaartje meegenomen. Maar lang tijd om erover na te denken heeft ze niet, want Abel en Daan komen op haar af gerend. ‘Ik krijg het bureau! Voor een heel schappelijk prijsje, zegt Petronella! O, ik ben zó gelukkig!’ hijgt Abel. Daan kijkt vertederd naar hem en zegt tegen Sanne: ‘Hij krijgt het van mij. Voor zijn verjaardag.’ Abel klapt in zijn handen van blijdschap.

‘Zo mooi. Weet je, in die hoek naast het zijraam, daar komt het te staan. Zie je het voor je?’

‘Helemaal,’ jokt Sanne.

‘Nu mag ie voortaan mooi de administratie doen! Kan ie dat allemaal keurig opbergen in zijn bureautje,’ plaagt Daan. Maar Abel is niet stuk te krijgen. ‘Pest maar. Ik blijf blij,’ zegt hij. ‘Is er nog champagne?’

Juffrouw Schaap komt op haar af. Ze straalt van oor tot oor. ‘Al mijn schriftjes zijn verkocht,’ zegt ze meteen. ‘Dat meent u niet!’ zegt Sanne verbaasd.

‘De eigenaar van de boekhandel heeft een hele doos meegenomen. De rest is hier verkocht. Ik ga bij laten drukken. Petronella zegt ook dat het een goed idee is. Iedereen neemt dat schriftje mee. En ik krijg een interview met een verslaggever van de krant. Ik heb al een afspraak. Ik ga op de foto!’ Rokus staat naast haar ijverig te knikken.

‘Dit wordt een bekende Nederlander. Een BN’er. Zo noemen ze dat toch? Jaja, wacht maar af,’ voorspelt hij.

‘Misschien moet ik wel een vervolg schrijven,’ mijmert juffrouw Schaap.

‘U heeft er toch wel eentje voor mij weggelegd, hè? Ik heb er nog geen een,’ vraagt Sanne.

‘Ja, er liggen er twee klaar. Eentje voor jou en eentje voor Jennifer,’ stelt Schaap haar gerust.

‘En nu ik!’ roept Yvonne. Ze stapt naar voren en omarmt Sanne. ‘Wat ziet het er allemaal fantastisch uit!’

‘We zijn er ook zó trots op,’ knikt Sanne.

‘Ik heb een likeurset gekocht. Zo’n mooie karaf op een spiegelplaatje, met bijpassende kleine glaasjes. Dat vind ik zó mooi. En nu wil ik je vragen, wil jij die set met Luuk en mij inwijden? Aanstaande zaterdag? Want dan willen we je meteen iets vertellen.’ Yvonne straalt. Sanne kijkt naar haar en zegt: ‘Je hoeft het al niet meer te vertellen. Ik lees het in je ogen!’ Yvonne knikt blij.

‘We gaan samenwonen,’ zegt ze. Sanne houdt haar vast en zegt vanuit haar tenen: ‘Word ontzettend gelukkig. Hoor je me? Ontzettend gelukkig!’ Als ze elkaar loslaten hebben ze allebei tranen in hun ogen.

‘Moet je ons nou zien,’ lacht Yvonne.

‘Erg hè? Je kan me opvegen,’ zucht Sanne. Dan gaat haar telefoon. Ze kijkt snel wie er belt. Een onbekend nummer. Maar in een flits weet ze het. Dit is Mees Boorman.

Yvonne doet twee passen naar achteren en knikt naar Sanne: ‘Neem maar op, hoor.’ Sanne aarzelt even met het rinkelende mobieltje in haar hand. Maar dan drukt ze op de gespreksknop en zegt: ‘De Roos en de Koekoek, met Sanne.’

‘Met Mees. Ik had vreselijke haast, maar het was zo enig dat ik jou daar trof! Compleet een verrassing. Dus ik dacht: snel een kaartje meenemen en even bellen. Om te zeggen wat een fantastische zaak jullie daar hebben opgebouwd. Gefeliciteerd!’

‘Dank je.’ Sanne reageert formeel en wacht af. Het is even stil aan de andere kant. Dan zegt Boorman: ‘Misschien ben ik veel te voorbarig! Misschien weet je niet eens wie ik ben! Sorry! Maar ik dacht dat je me herkende, toen jij me aankeek tijdens je toespraak?’

‘Ja, ik herkende je inderdaad. Mees Boorman. Van Donar. En van de Ardennen. Ik dacht trouwens dat je daar drie maanden zou blijven?’

‘Dat heb je goed onthouden!’ zegt Boorman vrolijk. ‘Dat klopt! Ik ben voor mijn werk een paar dagen hier. Donar logeert bij Lia en Bram. Die ken je toch ook? Het conciërge-echtpaar?’ Dan heeft Sanne er genoeg van. Ze flapt eruit: ‘Jazeker ken ik die. En dat weet je best. Want jij hebt Lia om mijn telefoonnummer gevraagd. En je weet ook dat ik nog niet had besloten of ik dat wel wilde geven. Dat ik daarover moest nadenken. Dus sorry, meneer Boorman, ik ga dit gesprek beëindigen. Ik vind het allemaal iets té toevallig en dat zint me niet.’ Ze drukt in een opwelling het gesprek weg en klapt haar telefoon dicht. Zo. Klaar. Dan ziet ze dat Yvonne alweer weggelopen is en met Petronella staat te praten. Meteen rinkelt haar telefoon opnieuw. Ze kijkt verstoord op het display. Daar is ie weer! Wel verdorie. Ze neemt op en zegt meteen: ‘Hier heb ik geen zin in. Ik meende dat ik duidelijk was.’

‘Nee, nee! Niet ophangen! Ik wil het uitleggen. Ik kan het allemaal uitleggen! Echt waar! Alles!’ Hij klinkt zo oprecht dat ze alweer aarzelt. Boorman maakt meteen gebruik van haar adempauze.

‘Ik wil met je afspreken. Dan leg ik je alles uit. En je hebt gelijk, het is inderdaad te toevallig. Geef me een kans om alles te vertellen,’ zegt hij. Het klinkt nog net niet smekend, maar het lijkt er veel op.

‘Ga je gang. Ik heb nu wel vijf minuten,’ zegt ze.

‘Nee, nee, dat kan niet door de telefoon. Ik spreek met je af.

In een restaurant.’

‘Ik ga niet met je eten.’

‘Gewoon overdag? Een kop koffie?’

Sanne schudt haar hoofd en klemt haar lippen op elkaar. Ik sta op het punt voor de zoveelste keer in mijn leven iets stoms te doen, denkt ze. Maar ik doe het toch. Ik ben gewoon te nieuwsgierig om het te laten. Verdorie. Bijna met tegenzin zegt ze: ‘Oké. Aanstaande zondag. In een wegrestaurant.’

‘Mooi!’ Hij klinkt opgelucht. En hij geeft zo snel naam en plek van een wegrestaurant op, dat ze hem er nu al van verdenkt dat hij dat al een tijdje in zijn hoofd had zitten. ‘Twaalf uur,’ besluit hij.

‘Oké,’ zegt Sanne. Ze sluit meteen het gesprek af, zonder gedag te zeggen.

De hele week werken zij en Petronella in de zaak. Het is enorm druk, zo vlak na de opening, en de verkoop loopt prima. Petronella is alweer druk bezig met de inkoop en Sanne heeft de nieuwe voorraad schriftjes van juffrouw Schaap een mooi plekje gegeven. Als Petronella een hele verzameling grijsgewolkte pannen en schalen op de kop heeft getikt, maakt Sanne met behulp van wintergroente van Rokus een uitstalling die er zo mooi uitziet, dat ze er een foto van maken voor op de website. Alle regionale kranten hebben melding gemaakt van de opening, inclusief foto, en alle huis-aan-huisbladen hebben hun persbericht en aangeleverde foto geplaatst. Iedere dag komen er mensen in de winkel om rond te neuzen en bijna niemand gaat met lege handen weg. Op zaterdag om vijf uur zegt Petronella tevreden tegen Sanne: ‘Wijntje?’

‘Goed idee.’ Ze ontkurken een fles die ze over hebben van de opening en zakken tevreden op een stoel.

‘Morgen dicht. Ik ben bekaf,’ zegt Petronella. ‘Ik ga de hele dag languit op de bank. En jij?’

‘Ik weet het nog niet,’ zegt Sanne. Meteen denkt ze aan de afspraak met Mees Boorman in het wegrestaurant. Twaalf uur. Ik neem Hazel mee. Kan ik na afloop misschien wel een stuk de hei op. Wat zou die Boorman te zeggen hebben? Petronella onderbreekt haar gedachten.

‘Waar loop je over te piekeren? Je bent ineens zo stil?’ En omdat ze geen zin heeft om alles uit te leggen of om aan te horen hoe Petronella over deze afspraak denkt, jokt Sanne:

‘Ik zit erover te denken om een lange wandeling met Hazel te maken, zondag.’ En meteen bedenkt ze dat ze niet heeft gejokt. Ze besluit Hazel mee te nemen naar het wegrestaurant en daarna naar een natuurgebied te rijden om een lange wandeling te maken.

Klaarwakker is ze. En het is nog niet eens licht! Vol ongeloof ziet Sanne dat het nog maar half zeven is. Zondagochtend half zeven, je mag lekker uitslapen! Ze zegt het bijna hardop tegen zichzelf, maar het helpt niets. Na twee tellen voelt ze al dat het totaal geen zin heeft om nog te proberen in te dommelen.

‘Je kunt er beter uitgaan,’ bromt ze. En omdat ze weet dat Hazel eruit moet, zodra ze met haar uitbundige kwispelbegroeting begint, schiet ze meteen in haar spijkerbroek en laat ze een warme trui over haar hoofd zakken.

Om vijf over half zeven loopt ze buiten. Het is nog maar nauwelijks licht; in het oosten kleurt de hemel langzaam in alle tinten rood en een groep ganzen vliegt luid gakkend over. Hazel geniet zichtbaar van haar vroege ontdekkingsreis langs verse molshopen en andere spannende geursporen van kleine dieren die in de vroege schemering op jacht zijn gegaan. En ook Sanne heeft zich al met het vroege tijdstip verzoend. Als ze bij een damhek over de weilanden staart, geniet ze met volle teugen van de weidsheid van het landschap en van de stilte in dit vroege ochtend uur.

Om half acht schrokt Hazel haar brokken naar binnen en zit Sanne aan haar ontbijt van geroosterde boterhammen met oude kaas en roomboter, een kop koffie en de krant van zaterdag. En om acht uur al gaat de telefoon.

‘Oma Sanne! Mag ik bij jou langskomen? Want papa heeft ruzie met juf Tinka!’ Het verband tussen langskomen en de ruzie ontgaat Sanne volledig, dus ze vraagt meteen: ‘Ruzie? Hoezo? Hou die vraag vast, want ik zal je eerst antwoord geven: ik moet weg! Ik heb een afspraak om twaalf uur en ik denk dat ik tegen een uur of zes terug ben. Dus als je bij me wilt eten, dan kan dat wel. Misschien willen papa en Jennifer ook wel bij me eten? Ik ga nasi maken. Zeg dat maar tegen ze. Maar wat is er dan met die ruzie?’

‘Papa!’ roept Rinke keihard, zonder de telefoon bij haar mond weg te halen, ‘Wil jij ook bij oma eten? Jenniféééér! Oma heeft nasi!’

‘Nu ben ik doof,’ zucht Sanne.

‘Ja! Ze willen,’ zegt Rinke nu op normale spreektoon. En meteen daarop gilt ze: ‘Om zes uur, zegt oma! Want ze heeft een afsprááák!’

‘Rinke, je moet die telefoon weghalen bij je mond als je zo gaat gillen,’ moppert Sanne. ‘Of je moet je hand over het spreekgedeelte leggen.’

‘Waar zit dat dan?’ vraagt Rinke.

‘Onder aan de hoorn van het toestel.’

‘De wat?’

‘Ach ja, dat is ook al een eeuw niet meer zo. Vroeger had je zo’n rondje met gaatjes. Daar moest je in praten. En daar kon je heel handig je hand overheen leggen,’ vertelt Sanne.

‘Dat heeft mijn speelgoedtelefoon, van toen ik nog een baby was!’ juicht Rinke. ‘Die heeft ook nog een schijf waarmee je nummers kan draaien! Dat was heel vroeger zo, zegt papa. En hij heeft een touwtje. Daarmee kan je hem voortrekken en dan gaan zijn oogjes bewegen.’

‘Dat hadden echte telefoons vroeger niet,’ zegt Sanne. Daar moet Rinke erg om lachen.

‘Pindasaus bij de nasi?’ vraagt Sanne.

‘Ja! En kroepoek!’

‘Komt in orde. IJs toe,’ belooft ze.

‘Dag oma!’

Pas als ze haar kleindochter niet meer aan de telefoon heeft, beseft Sanne dat ze nog geen antwoord heeft gekregen op de raadselachtige ruzie tussen haar zoon en Rinkes juf. Nou ja, dat zal ik allemaal vanavond wel horen, bedenkt ze. De rest van de ochtend besteedt ze aan het bedenken wat ze aan zal trekken. Daar gaat meer tijd mee verloren dan ze aanvankelijk had bedacht. Want als ze Hazel meeneemt, moet ze wel haar wandellaarzen aan. Of ze gooit ze in de achterbak van de auto. Dat kan natuurlijk ook. Maar het heeft geen zin om er een hele verkleedpartij van te maken, toch? Dat sjaaltje met die rozen maakt alles luxe, dat doe ik gewoon om. En dan mijn regenjas en mijn laarzen. Sjonge, Sanne, het is een wegrestaurant! Het is geen driesterrentoestand. En daarbij: als Boorman klaar is met zijn uitleg, dan loop je lekker de hei op en dan hoef je je echt niet druk te maken of je sjaal wel bij je jas past. Dat maakt Hazel niks uit en die anderhalve wandelaar die je tegenkomt ook niet! Denk nu maar aan het allerbelangrijkste: een regenhoedje. Om kwart over elf zit ze in de auto. Hazel zit te kwispelen in de achterbak. Sanne heeft haar drinkbak, een fles kraanwater en een handdoek meegenomen en dat is voor de hond het teken dat er flink gewandeld gaat worden. Sanne start de auto en zegt tegen Hazel: ‘We gaan kilometers maken. Dus we houden het kort met die Boorman, oké?’ De labrador blaft uitgelaten terug.

‘Met jou kan ik tenminste afspraken maken,’ zegt Sanne tevreden tegen Hazel.

Het is druk bij het wegrestaurant: er staan zoveel auto’s op de parkeerplaats, dat het Sanne geen prettig idee lijkt om Hazel in de auto achter te laten. Dus als ze eenmaal een plekje heeft gevonden, pakt ze de hondenriem en doet ze de achterklep open.

‘Kom maar, meid. Misschien mag je niet naar binnen, maar dat zien we dan wel weer,’ zegt ze. Hazel laat zich geduldig aanlijnen en springt de auto uit. Sanne kijkt even op haar horloge. Vijf over twaalf. Prima. Beter iets te laat. Dan zit hij al aan een tafeltje en kan zij nog besluiten om gewoon haar jas aan te houden. Of zelfs te blijven staan! Die gedachte stelt haar totaal gerust. Ze steekt de weg over en loopt op de entree af. Maar meteen hoort ze haar naam roepen.

‘Sanne! Ik ben hier!’ Ze kijkt om en ziet Mees Boorman bij een picknickplaats. Hij zwaait naar haar. Wat doet die man buiten? Ze hebben toch in het restaurant afgesproken? Sanne knijpt haar lippen op elkaar van ergernis en keert om.

‘Kom maar, Hazel, we gaan terug,’ zegt ze. Weer steekt ze over en dan pas ziet ze dat Boorman zijn herder bij zich heeft. Donar begint meteen te kwispelen en te blaffen als hij Hazel ziet.

‘Er mogen geen honden in het restaurant!’ roept hij vanuit de verte tegen Sanne en hij maakt een verontschuldigend gebaar. Ze loopt op hem af en laat Hazel los. Die werpt zich meteen op haar rug in een enthousiaste begroeting met Donar. Boorman schudt Sanne de hand.

‘Goed dat je er bent,’ zegt hij. ‘Ik zat maar te kijken en ik was bang dat ik je zou missen. Of nog erger: dat je al binnen zat! Want ik wil Donar niet in de auto achterlaten. Die begint te blaffen bij iedere beweging en ieder geluid. En het is hier vandaag zo enorm druk! Dat had ik nooit verwacht. Maar het is ook prachtig weer, hè? Wil je koffie? Dat ga ik snel even halen in het tankstation. Hier!’ Hij geeft haar de riem van Donar, en voor ze goed en wel antwoord heeft kunnen geven, ziet ze hem wegspurten naar het tankstation. Donar kijkt even verbaasd naar haar op, maar gaat dan verder met zijn stoeipartij met Hazel. Hij gaat zelfs op zijn rug liggen in totale overgave voor het speelmoment. En Hazel, die precies snapt wat er van haar wordt verwacht, wisselt dat keurig af. Binnen de kortste keren is Boorman terug met twee grote bekers koffie, vier verschillende donuts en een paar servetjes. Hij wijst naar de dichtstbijzijnde picknicktafel en zegt: ‘Ik heb die tafel al schoongeveegd, net. Met mijn mouw. Kom, ga zitten.’ Sanne neemt de koffie aan, kiest een donut met witte glazuur en beseft dat ze nog helemaal niks heeft gezegd. Dit is een makkelijk toneelstuk, bedenkt ze. Wie mijn rol wil naspelen, hoeft geen enkel zinnetje uit zijn hoofd te leren! Boorman heeft de tekst. Ze grijnst om die malle gedachte en Boorman kijkt haar even oplettend aan. Alsof hij haar gedachten leest, zegt hij: ‘Ik heb het woord, hè? Terecht. Ik moet het ook allemaal uitleggen. En dat ga ik doen. Drink je koffie. Die is nu nog heet.’ Hij neemt zelf voorzichtig een slokje, pakt een donut op, legt hem weer terug en zegt: ‘Oké, ik zal je vertellen wat er aan de hand is. Ik ben schrijver. En journalist. Af en toe heb ik de afzondering nodig. Dan zit er een verhaal, een essay of een boek in mijn hoofd en dan kan ik het niet gebruiken dat ik word gestoord door het thuisfront. Exvrouw, dochter, uitgever, opdrachtgevers, noem maar op, ik moet dan even niemand om me heen hebben en vooral geen e-mail en geen telefoon. Vandaar dat ik nu in België zit. In een huisje in het park waar jij ook een huis hebt. Maar er gebeurde iets heel vervelends, waardoor ik terug moest komen. En stomtoevallig reed ik langs de boerderij waar jij net de opening verrichtte van “De Roos en de Koekoek”. Ik reed erheen, omdat ik het bord aan de weg zag. Ik ben dol op dat soort winkels. Ik kan het niet laten om er een kijkje te nemen als ik ook maar even de tijd heb. Ik verzamel na-melijk oude pijpen en oude wandelstokken. Het was stom toeval. Stom toeval.’ Hij kijkt haar glimlachend aan. Sanne beantwoordt die glimlach niet. Ze kijkt neutraal terug en wacht af. Onderwijl denkt ze: Jij hebt nog lang niet alles verteld, meneer Boorman! Bedachtzaam neemt ze een slokje koffie. Daarna een hap van de donut. Hij schraapt z’n keel en hervat: ‘Ik snap het. Het is nog steeds mijn beurt, hè? Je hebt gelijk. Want ik heb je telefoonnummer gevraagd aan Lia. Geen idee waarom.’

Het blijft weer een tijdje stil. De honden spelen nog steeds onvermoeibaar met elkaar en Sanne heeft haar beker koffie bijna leeg. Dan zegt Mees Boorman: ‘Nou ja, ik weet natuurlijk best waarom ik je telefoonnummer wilde hebben. Ik wilde je terugzien. Ik wilde weten wanneer je naar je huis in de Ardennen toe zou gaan, zodat ik je weer kon ontmoeten. Ik had er totaal niet op gerekend dat je zo afwijzend zou reageren. En toen ik je zag bij de opening van je zaak, begreep ik dat je gedacht moet hebben dat ik je aan het stalken was. En dat is niet zo. Echt niet. Dat moet je van me aannemen.’

Sanne kijkt hem aan. Hij liegt niet. Dat ziet ze. Maar er is nog steeds iets dat hij niet heeft verteld. Want nu ze hem een tijdje heeft zitten observeren, weet ze vrijwel zeker dat de oproep op de televisie in Opsporing Verzocht wel degelijk zijn foto vertoonde.

‘Geloof je me?’ vraagt hij. Het klinkt nederig en ze moet erom glimlachen.

‘Ja, tot nu toe eigenlijk wel,’ zegt ze. ‘Maar er ontbreekt iets aan je verhaal. Er ontbreekt dat stukje over die foto op tv. In Opsporing Verzocht. Franciscus Petrus Modderman. Niet in staat voor zichzelf te zorgen. Verdwenen. Ik weet de juiste tekst niet meer. Maar die man, dat was jij.’ Hij kijkt haar aan en ze ziet iets flitsen in zijn ogen. Nu gaat hij liegen, weet ze. ‘Ik weet niet wat je bedoelt?’ zegt hij weifelend. Meteen kijkt hij naar Donar, die nu amechtig hijgend naast Hazel in het gras ligt en af en toe opzij hapt met een goedbedoelde knauw naar Hazels oor. En Sanne weet meteen: het heeft met de hond te maken! Geen idee hoe of wat, maar het gaat om Donar. Raar! Ze doet een wilde gok: ‘Is Donar wel van jou?’ Hij slaakt meteen een zucht die ergens vanuit zijn tenen komt en kreunt: ‘Waarom heb ik dat? Ontmoet ik jou, voel ik me geraakt, probeer ik je op te zoeken, blijk ik te vallen op een helderziende!’

‘Ga maar eens gauw de rest vertellen, dan,’ biedt Sanne aan.

‘Tijdens een wandeling. Over de hei. Ik haal broodjes en wat te drinken. Dan eten we onderweg. Je kunt hier opzij het natuurreservaat in en honden mogen er los, buiten het broedseizoen. Hou je van tonijn?’

‘Prima,’ knikt Sanne. Boorman gaat andermaal in looppas naar het tankstation en komt even later terug met een zak belegde stokbroden en flesjes water. Hij haalt een nylon rugzakje uit zijn jaszak, stopt alles erin, en slingert het over zijn rug.

‘Klaar voor de wandeling?’

‘Klaar voor de volledige uitleg,’ knikt Sanne. Naast elkaar gaan ze op pad, Donar en Hazel lopen voorop.

‘Het is Petrus Franciscus Modderman. Aangenaam. Ik noem mezelf Mees Boorman. En ik schrijf onder een heleboel andere namen. Net waar ik het stuk het best bij vind passen. Ik hou erg van namen bedenken. Maar goed, Donar is van mijn vrouw en van mij. We zijn nu twee jaar uit elkaar en vorig jaar heb ik hem ontvoerd. Sindsdien zijn we ondergedoken, Donar en ik. Ik schrijf een verhaal over ons. Het wordt een bestseller. De man en zijn herder. Hilarisch! Want mijn vrouw doet er alles aan om ons te vinden. Tot en met Opsporing Verzocht. Het is een heel vasthoudende tante, zullen we maar zeggen. Gelukkig herkent niemand me van die foto. Alleen jij tot nu toe. En eerlijk is eerlijk, dat voegt een heel nieuwe dimensie toe aan mijn roman! Jouw herkenning zal een prachtig hoofdstuk worden in mijn boek!’ Hij knikt tevreden, maar Sanne maakt een protesterend gebaar en Boorman kijkt opzij.

‘Het is geen roman. Het is werkelijkheid. En ik maak er nu al bezwaar tegen om straks op te treden als een figuur in een boek. Dat wil ik absoluut niet,’ zegt Sanne.

‘Ik verander alle namen en ik bedenk er zoveel bij dat niemand je er ooit in zal herkennen,’ verzekert hij haar. ‘Sterker nog, ik denk dat je jezelf niet eens herkent!’ Sanne blijft haar hoofd schudden. Dan zegt hij: ‘En hoe dan ook, ik had alle recht om dat arme beest te ontvoeren. Mijn vrouw houdt helemaal niet van honden. Donar zat de hele dag in een buitenkennel naast het huis!’ Ze schiet in de lach en zegt: ‘Nou ja, dat is tenminste een goed argument.’

‘Het verhaal is ook steengoed. Toch? Geef toe,’ grijnst Boorman. Hij maakt een malle huppelpas en zegt: ‘Het wordt de AKO-literatuurprijs. Op z’n minst! Dan nog een doorbraak op de Amerikaanse markt en kassa!’

‘Tegen die tijd wil ik je graag nog een keer ontmoeten,’ zegt Sanne droog. Boormans lach schalt over de hei.

‘Ik ben zo blij dat ik jou heb ontmoet,’ zegt hij. En dan, vrolijk: ‘Hebben jullie in “De Roos en de Koekoek” ook wandel - stokken?’

‘Wat voor vervelends was er gebeurd waarvoor je moest terugkomen?’ vraagt Sanne.

‘Je luistert wel erg goed,’ verzucht Boorman.

‘Ach, je kunt het zelf ook wel invullen, denk ik. Iets vervelends. Waar denk je aan? Nu?’ Boorman kijkt haar aan, een scheve grijns op zijn gezicht.

‘Ik wil liever niet aan iets vervelends denken,’ zegt Sanne bedachtzaam. Onmiddellijk flitst door haar hoofd dat deze man geen idee heeft van wat zij allemaal heeft meegemaakt, de laatste jaren. Als Boorman terug moest naar Nederland voor iets vervelends, is dat vast van een andere gradatie dan waar zij nu aan denkt.

‘Je hebt heel wat meegemaakt, begrijp ik,’ zegt Boorman.

‘Ik ben niet de enige die goed luistert,’ glimlacht Sanne.

‘Maar jij was aan de beurt. Wat was er zo vervelend waar je voor moest terugkomen?’

‘De belastingdienst natuurlijk,’ zegt Boorman met een die - pe zucht. Sanne schiet in de lach. ‘Ik ben met twee enorme boodschappentassen vol boeken en artikelen naar ze toe gegaan om te laten zien dat ik toch echt een zelfstandig beroep uitoefen. Want dan kom ik in aanmerking voor een of andere aftrek. Nou ja, ingewikkeld. Mijn accountant regelt dat, maar als ze ergens aan twijfelen, moet je toch zelf opdraven. Ik was in dat jaar voor een dag in de week in loondienst. Dan snappen ze er ineens niets meer van.’

‘Laat de rest van de uitleg maar zitten,’ lacht Sanne. ‘Ik moet me altijd zo heilig voornemen me niet te laten afleiden als ik met geldzaken aan de slag ga. Ik vind bijna alles leuker dan dat!’

‘Hier loopt er nog zo een,’ bromt Boorman.

Als ze na een lange wandeling terugkomen bij de parkeerplaats, hebben ze het over zoveel onderwerpen gehad, dat Sanne doodmoe is. Hazel en Donar lopen ook te hijgen, maar die hebben dan ook minstens drie keer de afstand van de wandeling afgelegd.

‘Ik vond dit zo ontzettend leuk,’ zegt Boorman. Hij schudt haar hand en houdt die even langer vast dan normaal. ‘Doen we dit nog een keer?’

‘Ja. Graag,’ zegt Sanne zonder er over na te denken. Hij glimlacht vrolijk en laat haar hand los.

‘Ik bel je,’ zegt hij. Hij bukt, geeft Hazel een aai over haar kop en zegt dan: ‘Kom Donar. We gaan terug naar de Ardennen.’

‘Goede reis,’ knikt Sanne. ‘En schrijf ze!’

‘Wordt vervolgd. Ik hou je op de hoogte!’ Hij zwaait en loopt weg. Sanne lijnt Hazel aan en loopt naar haar auto. Vlak voordat ze zelf instapt, kijkt ze om zich heen. Maar ze ziet hem niet meer. Omdat ze ook niet weet naar welke auto ze uit moet kijken, stapt ze in en zegt tegen Hazel: ‘Dat was nog eens meters maken, hè meid?’ Alles wat ze hoort is een diepe zucht. De labrador ligt meteen gestrekt, vastbesloten om de reis slapend door te brengen.

Zodra Sanne thuis is, duikt ze de keuken in. Ze kookt een pan rijst, haalt de rendang uit de vriezer en zet de gesneden kip in de marinade. Satéstokjes in een bakje water, de saté gaat straks in de grill, pindasaus komt uit een potje, een pak verse nasigroenten en kant en klare nasikruiden om straks door de afgekoelde rijst te wokken en klaar is kees! Ze zet de wok alvast klaar en bedenkt dat het hoog tijd is om een glas wijn in te schenken. Hoe laat is het? Nog een halfuurtje, dan arriveren kinderen en kleinkind. Even een momentje voor mezelf! Ze ontkurkt een fles chardonnay en schenkt een glas in.

Ze gaat bij het raam staan en walst de wijn in haar glas. Op het dak van het schuurtje scharrelt een dikke merel tussen de hedera naar insecten. In het nestkastje tegen de schuur overwintert een pimpelmees. Of misschien nestelt ie daar al. Ze weet het niet. Een vrouwtjesmerel rommelt op het grasveld tussen de bladeren. Ze staat er stil naar te kijken en denkt aan Mees Boorman. Oftewel Petrus Franciscus Modderman. Of Franciscus Petrus. Frans. Of Peter. Of gewoon Mees. Ze neemt een slokje van de gekoelde wijn. Het was een goede wandeling. Heerlijk was het zo, buiten. Met de honden. Goed gezelschap. Mooie gesprekken. Over boe - ken, muziek, godsdienst, televisieprogramma’s, wat verhalen uit hun jeugd, ja, het was mooi. De moeite waard. Ze glimlacht bij de herinnering. Maar haar gezicht verduistert even als ze bedenkt dat ze bewust niets heeft verteld over Rob. En over dat vreselijke einde, die brand, de autobom. Ze huivert even en voelt kippenvel opkomen op haar armen. Zou er ooit een moment komen dat ze daarover kan praten? Met een vreemde? Of zou er een tijd komen dat Mees Boorman geen vreemde meer voor haar is? Maar aanvoelt als iemand die ze vertrouwt? Dat moment lijkt nog ver weg. Heel ver weg.

‘Oma!’ Daar is Rinke. En dat betekent meteen een eind aan al het gepieker.

Er zit een wonderlijk gezelschap aan haar tafel: Rinke die honderduit vertelt over haar nieuwe juf, Jennifer met een dappere glimlach, maar niet echt vrolijk en dan Wichard, narrig en zwijgzaam. Maar omdat Rinke vrolijk babbelt, doet Sanne alsof ze niets in de gaten heeft. Ze vertelt over de lange wandeling over de hei.

‘Met die man die naast je stond tijdens de opening van “De Roos en de Koekoek”, weet je nog?’ knikt ze naar Jennifer. Die veert meteen op bij dit onderwerp.

‘Dus je bent met hem gaan wandelen?’ Sanne moet lachen om die glanzende ogen van haar aanstaande schoondochter.

‘Met een meegebracht lunchpakket van het pompstation. Dus zet een romantische lunch maar uit je hoofd!’ zegt Sanne meteen en ze dreigt met haar wijsvinger.

‘Maar was het wel gezellig?’ vraagt Jennifer.

‘Ja. Ontzettend gezellig en heerlijk ook, zo buiten. De honden hebben zich suf genoten. Hij heeft een herder, weet je. Donar heet ie. Dus die twee hebben zoveel meters gemaakt, dat Hazel nog steeds kapot is van al het rennen en spelen,’ antwoordt Sanne. En in één adem door: ‘Help je me zo even met tafel dekken?’ Dan kan ik meteen vragen wat er in ’s hemelsnaam aan de hand is, denkt ze. Jennifer knikt.

‘Ik help ook,’ biedt Rinke aan.

‘Jij mag misschien wel even televisie kijken. Hè papa?’ vraagt Sanne voor de vorm aan Wichard. Die zegt: ‘Geen televisie na zes uur. Dan slaapt ze slecht.’

‘Die regel heb ik nog nooit gehoord,’ merkt Jennifer verbaasd op. Rinke staat met haar mond open naar haar vader te kijken. Maar die verbazing duurt niet lang. ‘Waarom is dat? Dat is onzin! En ik hoef vandaag bij oma niet eens naar de televisie te kijken. Daar gaat het helemaal niet om. Ik wil gewoon gezellig helpen met tafel dekken. Want ik doe al de hele dag alsof ik het alleen maar gezellig heb, maar dat jullie steeds ruzie maken, is he-le-máál niet gezellig! En daarvan slaap ik vast ook niet goed. Het is maar dat je het weet! Zo!’ Rinke heeft haar armen in haar zij gezet en kijkt uitdagend naar Wichard. Die is even met stomheid geslagen door de spraakwaterval van zijn dochter. Er valt een korte stilte. Dan zegt Sanne: ‘Nou, dat het niet zo gezellig is tussen jullie, dat was me ook al opgevallen. Maar ik dacht: laat ik mijn mond maar houden, want Rinke heeft vast niks in de gaten. Hahaha!’ Rinke lacht Sanne vol begrip toe en merkt op: ‘Ja, ik ben nog niet zo groot, maar ik ben niet op m’n achterhoofd gevallen!’

‘Nee, dat is duidelijk,’ zegt Sanne droog. Jennifer en Wichard kijken elkaar aan. Sanne ziet een mengeling van woede, teleurstelling en verwijt. Dan zegt ze: ‘Als jullie nu eens samen de tuin in gingen? Of het weiland op? En terugkwamen zodra jullie weer op een normale manier met elkaar aan tafel kunnen? Dan kijken wij televisie. En dan gaan we daarna gezellig eten. Dan slaapt Rinke vannacht vast prima!’

‘Goed idee,’ zegt Jennifer meteen. Ze steekt haar hand uit naar Wichard. Sanne haalt opgelucht adem als ze ziet dat Wichard geen moment aarzelt en meteen zijn hand naar haar uitsteekt.

‘Ja, goed idee,’ zegt hij ook. Dan lopen ze samen weg. Hand in hand.

‘Dat ziet er meteen een stuk gezelliger uit,’ zegt Sanne tegen Rinke. Die grijnst al van oor tot oor. En Sanne vervolgt: ‘Laten we maar snel de televisie aanzetten, want volgens mij zijn ze zo weer terug.’

‘Ze hebben de hele middag al gedoe,’ vertelt Rinke. ‘En het was nog wel zo leuk! Met die andere mensen en met Sem! Daar heb ik een kabouterspeurtocht mee gedaan. In de duinen!’

‘Vertel,’ zegt Sanne. Rinke ratelt. Over de wandeling in het duingebied. Dat ze een kabouterspeurtocht mocht maken, compleet met kaboutermuts en rugzak. Ze vertelt over de opdrachten, de planten, de bomen, de dieren. Dat Sem ook een speurtocht mocht doen. En dat Jennifer en de papa van Sem elkaar al kenden.

‘Toen gingen we ook nog naar een pannenkoekenrestaurant,’ vertelt ze. ‘Daar kregen ze pas echt ruzie.’ En meteen weer stralend: ‘Ik heb gelachen met Sem! Die nam zoveel stroop op zijn pannenkoek!

Op dat moment gaat de achterdeur open. Sanne zegt: ‘Nou, wat zei ik! Daar heb je ze al. We hebben de televisie nog niet eens aangezet!’

‘Sanne! Ben je thuis?’

‘Dat is Daan!’ zegt Sanne verrast. Rinke springt meteen op en loopt naar de keuken.

‘Dag lieve kabouter! Wij zijn twee hongerende reizigers!’ roept Daan.

‘En vermoeid ook,’ voegt Abel toe. Ze staan nu midden in de kamer, omarmen Sanne en zoenen haar op haar wangen. ‘Kind,’ verzucht Daan, ‘We zijn naar de meubelboulevard geweest, want de winkels waren vandaag open. En we hebben zo’n ruzie om een bureaustoel en een bureaulamp! Abel is onmogelijk!’

Abel gaat op de bank zitten, vouwt zijn handen om zijn knie en zegt verontwaardigd: ‘Daan is gek geworden. Die wil een moderne stoel bij dat mooie klassieke bureautje. Af-schu-we-lijk! We hebben de folders. Dan kan je het zelf zien. En je moet ons helpen! Je moet me gelijk geven! Ik heb ook foto’s genomen met mijn telefoon! O, zó jakkiejakkiebah!’ Hij steekt zijn tong ver uit en schudt tegelijkertijd zijn hoofd. Rinke doet het meteen na. Sanne zegt kalm: ‘We hebben nasi. Eten jullie mee?’

‘Graag,’ zuchten Daan en Abel meteen. ‘Als hij straks nog moet koken, zijn de rapen helemaal gaar,’ sneert Abel. Hij knikt met z’n hoofd zijwaarts naar Daan en rolt met z’n ogen. ‘Nou ja zeg,’ zegt Daan verontwaardigd, ‘Ik zou een stoofpotje maken! Dat wist je toch?’ Meteen tegen Sanne: ‘Rundvlees met oudbruin bier, zilveruitjes en koekkruiden.

Zálig! Je krijgt het recept.’ En weer tegen Abel: ‘Door jouw gezeur op de meubelboulevard zit al dat lekkers er niet meer in. Het moet minstens tweeënhalf uur sudderen!’

‘Mag ik de foto’s zien van die stoel?’ vraagt Rinke nieuwsgierig.

‘Tuurlijk!’ zegt Daan meteen. En tegen Abel: ‘Nu zal je het eens horen. Kleine kinderen en dronken mensen zeggen de waarheid!’

‘Maar Rinke weet niet hoe ons bureautje eruit ziet,’ moppert Abel al bij voorbaat. Sanne staat op en loopt zonder iets te zeggen naar de keuken. Ze moet een beetje lachen om haar stiekeme aftocht. Alsof je drie kinderen achterlaat die ruziën om een spelletje, denkt ze. In de keuken zet ze alles klaar voor de nasi. Met één oor houdt ze de stemming in de kamer in de gaten, maar als ze iedereen hoort lachen, richt ze haar gedachten op Wichard en Jennifer. Dat was een stevige ruzie, beseft ze. En ze weet meteen waar het door komt. Jennifer en de papa van Sem kenden elkaar. Dat is de kern van het verhaal. Wichard is bezitterig. Hij kan niet loslaten. Misschien durft hij wel niet los te laten doordat hij Hannah verloren is. Zou dat het zijn? Misschien moet ik eens met hem praten, bedenkt ze. Maar dan hoort ze de stemmen van Jennifer en Wichard al in de tuin en aan de klank hoort ze dat het goed zit. Ze zet de wok op haar fornuis en pakt de groenten. Heerlijk, straks een tafel vol mensen. Dat geeft haar altijd zo’n geluksgevoel!

‘Er kan geen hap meer bij,’ schudt Daan, als Sanne aandringt dat de restjes toch echt ook op moeten. Inmiddels heeft iedereen zijn mening gegeven over de bureaustoel die Daan wil kopen en is het mobieltje met de foto’s van de stoel waar zoveel over te doen is, al een paar keer rond geweest.

‘Ik weet het niet meer,’ zucht Daan. ‘Eigenlijk vond ik het advies van Rinke nog het beste: zij vindt een roze Assepoes terstoel het allermooist!’

Dwars door hun gelach heen, klinkt er geklop en Sanne hoort Petronella roepen: ‘Sanne! Sorry dat ik even stoor. Heb jij suiker?’

‘Haal haar binnen! Zij heeft smaak!’ zegt Daan meteen.

‘Nou zeg, wij hebben ook heus wel smaak hoor!’ roept Jennifer verontwaardigd. Sanne is al opgesprongen en roept tegen Petronella: ‘Kom erin! De jongens hebben je nodig!’ ‘Ik ben er ook. We gaan meteen een rondje langs de schapen,’ roept Lok. Hij schopt zijn klompen uit bij de deur en komt achter Petronella aan.

‘Koffie?’ vraagt Sanne.

‘Kun je gelijk vragen van dat laatje,’ bedenkt Abel.

‘O ja! Dat hebben we ook nog,’ knikt Daan.

‘Ga eerst maar vragen of die stoel kan bij jullie secretaire. Want dat onderwerp heb ik al gehad. Maar van dat laatje moet je pas vertellen als ik terug ben met de koffie,’ waarschuwt Sanne.

‘Ik help je,’ biedt Jennifer aan. Wichard staat ook op en begint af te ruimen. Binnen een kwartier is de vaatwasser ingeruimd, staat de wok in de week en is er koffie met koek en chocolaatjes.

En net als Sanne aarzelt of ze zal vragen of de korte wandeling van Jennifer en Wichard alle spanning heeft weggenomen, ziet ze hoe haar zoon zijn armen om Jennifer heen slaat en hoe Jennifer lief naar achteren leunt. Dus zegt ze alleen maar: ‘Nemen jullie de suiker en de melk mee?’

‘We komen er zo aan,’ bromt haar zoon met zijn gezicht in Jennifers nek. Sanne loopt lachend naar de kamer waar ze met gejuich wordt begroet door Daan: ‘Er zijn chocolaatjes! Zie je wel Abel! Dat hoort ook eigenlijk bij koffie. Abel wil nooit dat ik chocola koop. Hij kan er niet van slapen, zegt ie. Dan wordt ie wakker en dan moet ie snoepen! O, ik kan zo verlangen naar een chocolaatje af en toe. Maar ja, met zo’n onmatig mens in huis kan je er niet aan beginnen. Reuze jammer.’

‘Er wordt mij vandaag werkelijk niets bespaard. Nu weer dit! Mijn chocoladeverslaving! Moet iedereen dat nu perse weten?’ kreunt Abel.

‘Ze kopen een mooie chesterfield bureaustoel. Die heb ik laatst bij mijn speciale adresje zien staan,’ knikt Petronella naar Sanne. ‘Ik ga hem volgende week ophalen. Beeldschoon. En hij kan draaien! Zullen we hem samen gaan ophalen? Lijkt je dat niet leuk?’

‘Klinkt super,’ zegt Sanne. Ze deelt koekjes en chocolaatjes uit, en als iedereen, ook Wichard en Jennifer, weer rond de tafel zit, zegt ze: ‘Ziezo. En nu: wat is er met dat laatje?!’

‘In het bureautje zit een laatje, linksboven, zo’n kleintje. Het viel eruit, toen we de secretaire uit de auto haalden,’ begint Daan.

‘En toen zat er een schat in!’ roept Rinke. Iedereen lacht. Maar als het weer stil is, zegt Abel: ‘Nee, dat niet direct. Maar wel een dubbele bodem!’

‘O, heerlijk verhaal. Nu al,’ verzucht Jennifer.

‘En onder die bodem...’ zegt Daan, tergend langzaam.

‘Ja, toe nou maar,’ moppert boer Lok.

‘Onder die bodem zit een deurtje. Met een sleutelgat!’ Abel heeft zijn mobiele telefoon alweer in zijn hand en roept: ‘Ik heb daar ook een foto van gemaakt! Wacht!’ Even later gaat het plaatje rond. Sanne kijkt er lang naar. De bodem van het doosje is misschien een deurtje, maar de scharnieren zijn niet zichtbaar.

‘Je ziet geen scharnieren,’ zegt ze hardop.

‘Die kunnen natuurlijk heel goed aan de binnenkant zitten,’ merkt Wichard meteen op. Het sleutelgat is afgewerkt met een prachtig bewerkte rozet.

‘Is die rozet van zilver?’ vraagt ze. Dana een Abel halen hun schouders op. Geen idee. Maar ze hebben wel met een vergrootglas gekeken naar de gravering op het plaatje. ‘Er staan allemaal druivenbladeren op en aan weerszijden zie je Adam en Eva.’

‘Zijn het dan geen vijgenbladeren?’ vraagt Jennifer.

‘Dat zou ook nog kunnen,’ knikt Daan.

‘Eigenlijk staan ze dus gewoon tussen een uitstalling van hun ondergoed,’ bedenkt Abel.

‘Maar wat zit er in?!’ vraagt Rinke.

‘Kijk, dat kind is zo intelligent. Juist! Dat is de grote vraag! Daar gaat het natuurlijk allemaal om. Wat zit erin?!’ Daan knikt de kring rond en voegt toe: ‘Groot kan het niet zijn.’ ‘Maar misschien wel kostbaar,’ glundert Abel.

‘Dan sla je dat laatje toch gewoon kapot,’ zegt boer Lok nuchter.

‘Jan toch!’ zegt Petronella verontwaardigd.

‘Ja, ik vind dat je wel een beetje praktisch moet blijven denken,’ bromt Lok.

‘Hier spreekt een echte boer,’ lacht Abel.

‘We moeten op zoek naar het sleuteltje,’ vindt Daan.

‘Dat wordt nog een hele speurtocht,’ lacht Sanne.

‘De secretaire komt bij dezelfde handelaar vandaan als de stoel die ik voor jullie ga ophalen. Ik zal wel eens informeren. Wie weet heeft hij van hetzelfde adres ook nog een zak sleutels meegenomen. Je weet maar nooit,’ bedenkt Petronella.

‘Het is misschien veel leuker om een geheim laatje te hebben en daarover te fantaseren dan zeker te weten dat er niks in zit,’ vindt Jennifer.

‘Ergens is dat heel wijs,’ knikt Daan. ‘Maar ik weet zeker dat Abel daar niet tegen kan. Die wordt er hartstikke gestoord van!’

‘Ik? Jij! Jij wordt midden in de nacht wakker en dan schud je aan mijn arm, terwijl je roept: “Abel, Abel, wat zou er in dat laatje zitten?!” Dat deed ie, hè? Een paar dagen geleden! Ja, ik zie jullie kijken. Inderdaad. Ik heb het niet makkelijk met die man.’

Daan schudt zijn hoofd en zegt: ‘Neem nou nog maar wat chocola, Daan. Want vannacht word jij weer gillend wakker omdat je weet dat er bij Sanne chocola in de koelkast ligt!’ Als iedereen afscheid neemt en Sanne ze bij de deur nazwaait, voelt ze hoe de vermoeidheid van de dag over haar heen valt. Ze roept: ‘Hazel!’ De hond staat meteen kwispelend bij haar.

‘Even een rondje. En dan slapen,’ zegt ze. En in het donker, langs de dijk, beseft ze hoe heerlijk het voelt om goede vrienden en kinderen om haar heen te hebben. En hoe heerlijk het is als ze allemaal weer weggaan en ze kan genieten van de rust. De gedachte dat ze nooit meer zal kunnen wennen aan samenwonen, flitst even door haar hoofd en meteen is daar het gezicht van Mees Boorman. De rare wonderlijke boeiende Mees Boorman. Maar ze schudt alle malle associaties van zich af, keert om en wandelt terug naar huis.

‘Genoeg gewandeld voor vandaag,’ besluit ze. Hazel vindt het prima. Die stapt meteen haar mand in. En ook Sanne besluit dat het welletjes is voor vandaag. Zodra ze haar dekbed over zich heen trekt, valt ze in slaap.

De week gaat voorbij als in een roes. Sanne geniet van het werk in De Roos en de Koekoek, van de mensen die ronddwalen in de winkel en enthousiast raken bij het zien van zoveel curiosa. Ze houdt ervan om de kleine uitstallinkjes op tafels, bureaubladen en achter kastdeuren steeds weer zo te rangschikken dat je niet ziet dat er stukken verkocht zijn. Ze poetst glazen en zilver op waar klanten vinger - afdrukken op achterlaten en legt een paar gedroogde hortensia’s op een kast voor een mooi kleuraccent. Ze maakt veel wandelingen met Hazel, eet een keertje mee bij boer Lok en Petronella, belt met Yvonne en zegt dat ze inderdaad nodig een afspraak moeten maken om de kristallen karaf in te wijden en krijgt dan een telefoontje van Jennifer. ‘Sanne, mijn moeder zou het leuk vinden als we met z’n drietjes een bruidsjurk gingen uitzoeken. Nou ja, uitzoeken, ik heb al wat op het oog en die is besteld, zodat ik hem in het echt kan zien. Dus ik vraag maar op de man af, vind je het niet erg dat we dan met z’n drieën gaat?’

‘Tuurlijk niet!’ reageert Sanne. En ze vraagt zich meteen af of dat wel geloofwaardig genoeg klinkt. Dus ze voegt eraan toe: ‘Logisch toch? Natuurlijk moet je ma mee!’ En ze denkt: Jak. Dat vreselijke mens moet mee. De drakerige Aaltje. Jakjakjak.

Jennifer herademt hoorbaar bij Sannes reactie. ‘Dan heb ik meteen een datum. Volgende week donderdag, zeven uur.’

‘Prima! Kom ik naar jou toe, oké?’ vraagt Sanne.

‘Ja, leuk! Halen we daarna mijn mam op,’ antwoordt Jennifer.

‘O, ik ben zo benieuwd hoe jullie mijn jurk gaan vinden! En hoe hij me staat, natuurlijk. Want misschien is het wel helemaal niet mijn jurk. En moet ik iets heel anders uitzoeken. Maar hoe dan ook, hartstikke gaaf allemaal!’

‘Ik verheug me er al op,’ zegt Sanne. En deels voelt dat alsof het waar is. Was die moeder er maar niet bij, bedenkt ze narrig. Waarom zijn sommige mensen toch zo zuur? Zo bitter? Hazel legt haar kop op haar knie en Sanne zegt meteen: ‘Ja, we gaan uit. Jij bent zoet!’ En ze schiet meteen in de lach door die malle reeks van zuur, bitter en zoet.

De dag daarna staat ze vroeg op om met Petronella mee te gaan naar de handelaar in België, om de bureaustoel voor Daan en Abel op te halen. Om zes uur zitten ze al op de snelweg en Petronella babbelt honderduit over Jacques Vermaelen die al zijn hele leven inboedels opkoopt en een enorme hal vol curiosa te koop heeft staan. ‘Maar ga alsjeblieft niet op zijn avances in,’ waarschuwt ze Sanne. ‘De man is een niet aflatende versierder. Geef hem geen vinger. Niet eens een pink! En doe al je knoopjes dicht.’ Sanne schiet in de lach. ‘Ik ben hartstikke keurig! Je ziet niks!’

‘Van de gedachte dat er iets te zien zou zijn, wordt Jacques al onmogelijk,’ zucht Petronella.

Ze rijden langs Luik en de afslag naar Huy.

‘Als we nog even doorrijden, komen we bij mijn boshuisje,’ wijst Sanne.

‘Misschien kunnen we daar straks langs? Ik ben best nieuwsgierig,’ bekent Petronella.

‘Ja, prima!’ zegt Sanne. ‘Ik heb de sleutel aan m’n sleutelbos. Leuk!’ Meteen denkt ze: Misschien komen we Mees Boorman nog tegen. Vreemd dat ik niets meer van hem heb gehoord. Maar ze zet die gedachte uit haar hoofd, want Petronella wijst op een terrein met een groot hek ervoor. ‘Daar is het!’ Ze parkeren het busje en lopen naar de entree. Midden op het stuk grond staat een enorme loods. Er omheen liggen kasteelstenen, gigantische fonteinen, beelden, graf zerken, gedenkplaten, allerlei verroeste hekwerken, poorten, priëlen en onder een afdak liggen grote houten balken, oude deuren, poorten, ramen, wc-potten, wasbakken, badkuipen en nog veel meer. Meteen naast het hek staat een levensgrote engel met een lantaarn in haar hand.

‘Die is prachtig,’ zegt Sanne. Ze kijkt vol bewondering naar het serene gezicht van de engel. Petronella legt even liefkozend haar hand op de arm van de engel en zegt: ‘Ik heb er een optie op. Ik wil hem graag op mijn graf. Dan wil ik een verklikker in de lamp, zodat ie aan gaat, als er iemand langs loopt. Dat lijkt me zó fantastisch!’ Sanne lacht en vraagt: ‘Maar wie betaalt dan je elektriciteitsrekening?’ Petronella staat meteen stil en kijkt haar stomverbaasd aan.

‘Daar heb ik nooit aan gedacht!’

‘Amai! Mijn lieve Petronelleke!’ Er staat een enorme man in de toegang tot de loods. Hij veegt met een boerenzakdoek zijn bezwete voorhoofd af.

‘De koffie is bruin, lieveke! En wat voor schoonheid voer je mee?’

‘Dag goede oude vriend,’ groet Petronella. ‘Dit is mijn zaken - partner Sanne van den Broek. Zij komt eens mee om te kijken of ik niet heb overdreven toen ik zei dat je hier zoveel rommel herbergt.’

‘Rommel? Zei ze dat? Foei, foei. Antiek! Antiek, mevrouwtje. Geclassificeerd, gecertificeerd en zeer gewaardeerd. En alles voor een redelijke prijs!’ Zijn volle bas echoot in de loods. Hij buigt voor Sanne en maakt met zijn zakdoek nu een gebaar alsof hij een ouderwetse hoed van zijn hoofd neemt die hij zwierig naar zijn voeten beweegt.

‘Laat je niet misleiden. Die groet heeft Jacques ooit geleerd bij een bezoek aan Het Land van Ooit,’ bromt Petronella.

‘Inderdaad,’ geeft Jacques goedig toe. ‘Ik was een vaste bezoeker. Hofleverancier van bouwmaterialen! Twee maal per jaar liep ik in een sprookje. Ik kan er nog nauwelijks van slapen dat ze de boel hebben moeten sluiten. Eén van de twee leukste parken van Nederland, vind ik. Wat vindt u?’ ‘Ik ben er nooit geweest,’ bekent Sanne.

‘Ik leer u de groet. Doe mij na,’ gebiedt Jacques. Hij doet voor, Sanne volgt.

‘Drie maal rond boven het hoofd en dan de voet voor en naar beneden met die hand, zo licht als een zwanenveertje, draai, juist! Gereed! Koffie, mensen!’ Sanne volgt meteen en beantwoordt de koninklijke groet van Het Land van Ooit. Ze lachen en lopen naar binnen. Er staat zo’n enorme hoeveelheid meubels en kleingoed opgesteld, dat Sanne sprakeloos rondkijkt. Ze snuffelt de geur op van boenwas en zakjes kamfer. Ze voelt even hetzelfde gevoel als op de momenten dat ze in het buitenland een oude kerk betrad; die stilte, die indrukwekkende pracht en praal en die geur van jaren en jaren boenwas en wierook.

‘Wow!’ fluistert ze.

‘En dit is alleen voor bezoekers. Achterin staat voorraad voor de handel, ongepoetst en ongemonteerd. Daar word je helemaal gek van pret!’ fluistert Petronella enthousiast.

Jacques schenkt de koffie in en gebaart naar een paar antieke mahoniehouten stoeltjes dat ze moeten gaan zitten.

‘Wij hebben eerst een specifieke vraag, Jacques. Over die secretaire die ik laatst bij je heb gekocht. Weet je die nog?’

‘Jazeker,’ knikt de man. ‘Die weet ik nog precies. Dat was een interessante partij. De boedel van douairière Van Wely Van Raesfelt. Fabelachtige naam. Dat vergeet je niet gauw, nietwaar? Hoezo?’

‘Heb je nog meer uit die inboedel? Van die douairière?’ vraagt Petronella. Jacques knikt.

‘Maar eerst koffie.’ Ze drinken en komen helemaal bij van de lange autorit. Jacques is een regelrechte charmeur, maar alleen aan de oppervlakte, beseft Sanne. Hij vertelt liefkozend over zijn madam, zijn twee dochters en zijn vier kleinzonen. ‘Ik ben zo’n allemachtig rijk man,’ zegt hij. En door zijn stemgeluid klinkt het als een stukje opera.

‘Wat kan ik voor u doen,’ vraagt hij handenwrijvend, als de koffie op is.

‘Die boedel eerst. Van de douairière,’ zegt Petronella.

‘Loop maar mee,’ wenkt hij.

Er staan nog veel meer bezittingen van de douairière. Prachtige kristallen glazen, Perzische en Chinese tapijten, kastjes met geslepen ruitjes, tafeltjes met kunstig inlegwerk, handgeborduurde kleedjes. En er is de bureaustoel waar Petronella naar op zoek is voor Daan en Abel.

‘Kijk dan,’ wijst ze genietend.

‘Dat is hem! Wat zullen ze daar blij mee zijn!’

‘Ssst!’ waarschuwt Petronella. ‘Niet te enthousiast. Dan gooit Jacques er meteen honderd euro bovenop!’

Sanne geniet van de speurtocht. Maar sleutels zijn er niet bij.

‘Jacques, heb je in de boedel nog een voorraad oude sleutels gevonden?’ vraagt ze.

‘Sleutels? Hoezo?’ Sanne vertelt van het bureautje en het geheime laatje.

‘Dus je hebt maar één sleutel nodig,’ begrijpt Jacques. Sanne ziet hem graven in zijn geheugen. Langzaam schudt hij zijn hoofd. ‘Nee. Nee, geen losse sleutels. Die zaten er niet bij. Dat weet ik zeker.’

‘Jammer,’ zegt Sanne spijtig. Petronella heeft al een heel wat spullen opzij gezet en wenkt Jacques om te onderhandelen over een prijs.

‘Die grote vaas vind ik prachtig,’ wijst Sanne. ‘Met die bladeren erop. Wat een kleuren!’ Petronella keurt vakkundig en knikt. ‘Die is eigenlijk niks waard, Jacques. Dat weet je hè?

Maar hij is wel grappig.’

‘Ik zou hem zo willen hebben. Als paraplubak,’ zegt Sanne.

‘Jullie moeten ook nog even kijken bij die partij oudkoperen potten,’ prijst de handelaar aan. Petronella heeft het snel gezien. ‘Dat is nieuw koper’, fluistert ze tegen Sanne. ‘Jacques gooit het in de sloot achter zijn huis en een maand later ziet het er zo uit.’ Een uurtje later hebben ze het busje vol spullen geladen. Aan de uitstalling van Jacques kun je niet zien dat er wat weg is.

‘En die bureaustoel. Wat moet je daarvoor hebben?’ vraagt Petronella achteloos.

‘Past ie nog wel in je wagen?’ informeert Jacques.

‘Ik vind hem leuk. Hij past goed bij mijn bureautje,’ glimlacht Sanne. Dat werkt enorm. Jacques roept een bedrag dat veel te laag is en waar Sanne zich zelfs een beetje schuldig door voelt. Maar Petronella vertrekt geen spier.

‘Lelijke oplichter,’ foetert ze hem uit. Hij lacht en neemt afscheid van hen met een zwierige handkus. Sanne laat zien dat ze de groet van Ooit nog niet is vergeten.

‘Tot Ooit, schone madam,’ buldert Jacques en hij zwaait ze uit tot ze uit het zicht zijn verdwenen.

‘Ik heb een koopje dankzij jou,’ geniet Petronella. Ze rijden naar het huis van Sanne, draaien het domein op en volgen de slingerende weg.

‘Wat een mooie plek!’ geniet Petronella.

‘Het is hier altijd mooi,’ beaamt Sanne. ‘In welk jaargetijde dan ook. Nu is er dat prachtige frisse groen. Dan vind ik vooral de sparren spectaculair met al die groene puntjes aan de takken. In de zomer zit je tot laat buiten, geen mug te bekennen en windstil als het regent, zodat je toch heerlijk kunt wandelen met een regenhoedje op. En in de herfst is er die explosie van kleur en die aparte heerlijke zure geur van paddenstoelen. Dan volgt de jachttijd en soms scharrelen de everzwijnen achter het huis. En in de winter, als er sneeuw ligt, dan is het een sprookje. Met alle diersporen in de verse sneeuw en bevroren watervalletjes en stroompjes. Heerlijk!’ ‘En wat een huis! Ik had een klein houten hokje verwacht!’ roept Petronella verrast, als ze langs het boshuis rijden en de bus naast het huis parkeren. Sanne lacht trots en blij.

‘Ik ben dol op dit huis. We zijn hier heel gelukkig geweest, Rob en ik.’ Ze valt stil. Denkt even maar aan een vreselijke periode. Maar ze stopt de boze gedachten weg. Niet toestaan, al die nare herinneringen, niet doen! Ruimte geven aan goede beelden uit het verleden: Rob die zijn armen naar haar uitstrekt op de bank bij de kachel, Rob die haar toelacht met een glas wijn in zijn hand, Rob die naast haar wandelt, met zijn regenhoed op en zijn kalme vastberaden tred. Die Hazel het commando ‘af’ geeft en stil wijst op een vosje dat ligt te slapen op een zondoorstoofd rotsblok. Die herinneringen zijn welkom. Zó welkom.

Ze zet deuren en ramen open en zet koffie.

‘Jullie moeten hier eens een weekendje naar toe, jij en boer Lok,’ raadt ze Petronella aan, die geniet van het zonnetje op het terras, de mok koffie op haar schoot.

‘Schat, krijg Jan maar eens bij zijn schapen vandaan! Nee, dan zit ik hier met een mokkende boer!’

‘Het barst hier ook van de koeien,’ prijst Sanne aan. Petronella schiet in de lach.

Aan het begin van de avond zijn ze weer thuis. Samen laden ze de spullen uit en boer Lok, die meteen naar buiten is gekomen, helpt een handje mee.

‘Die grote vaas? Waar moet die naartoe?’ hijgt hij.

‘Die is voor Sanne,’ knikt Petronella. Sanne kijkt verrast op.

‘Je wilde toch een paraplubak? Als je hem zat bent, zetten we hem in de winkel,’ knipoogt Petronella. Lok kreunt en sjouwt de vaas naar het pad.

‘Ik zet hem wel voor je deur,’ belooft hij.

‘Super!’ lacht Sanne.

‘En Hazel is bij jou binnen. Die was bekaf van de hele dag rennen met Kazan, dus die heb ik maar de rust gegund van haar eigen mandje,’ roept Lok achterom, terwijl hij het pad afloopt naar Sannes huis.

Sanne slaat het aanbod om nog even koffie te komen drinken af, ze is blij dat ze eindelijk thuis is.

‘Ik wil lekker met mijn voeten languit op de bank,’ bekent ze.

‘Gelijk heb je,’ lacht Petronella.

Maar eerst sjouwt ze de vaas haar huis in en geeft hem een plekje in de gang. Hazel komt kwispelend op haar af en scharrelt rondom haar.

‘Stil eens,’ zegt ze tegen de hond. Ze hoort een tinkelend geluid als ze de vaas verplaatst.

‘Ach, nee toch,’ mompelt ze, in de veronderstelling dat er toch een stukje van afgebroken is door het verplaatsen. Maar een nauwkeurige inspectie onder de ganglamp levert niks op. En ook in de vaas kan ze niets ontdekken. Ze haalt haar schouders op en gaat naar binnen.

Haar mobieltje rinkelt.

‘Sanne, met Mees. Ik hoorde van Lia dat je hier bent! Maar alles is donker bij je! Slaap je al? Ik wil je zien!’

‘Ik ben niet in België, Mees. Ik heb er alleen even koffie gedronken met Petronella, mijn zakenpartner van “De Roos en de Koekoek”,’ zegt Sanne kalm.

‘Oooooooo,’ zegt hij teleurgesteld. Sanne moet erom lachen.

‘Ja, sorry,’ zegt ze.

‘Ik dacht al dat je me ontweek!’ kreunt Boorman.

‘Nee hoor,’ sust Sanne.

‘Want we moeten elkaar gauw weer zien,’ vindt Boorman.

‘Ja. Prima.’ Dat klinkt goed. Beetje onverschillig en toch niet helemaal afwijzend, bedenkt Sanne tevreden.

‘Dus als je naar de Ardennen komt, laat je het me weten, goed?’ zegt hij dwingend.

‘Is goed,’ belooft Sanne.

‘Welterusten dan voor straks,’ zegt hij.

‘Dank je. Jij ook.’ Ze drukt het gesprek meteen weg en legt haar mobiel op tafel. Ziezo, denkt ze. Klaar. Straks zit ik een halfuur lang Mees Boorman welterusten te wensen en daar heb ik echt geen trek in. Haar telefoon rinkelt alweer. Het is Abel.

‘Even nieuwsgierig, schat, hebben jullie toevallig een sleutel - bos gevonden van die adellijke dame met een sleutel die past op ons geheime laatje?’

‘Helaas,’ zegt Sanne.

‘O bagger, bagger. Ik was er al bang voor. Daan wil het latje stukslaan. Die zei dat boer Lok gelijk had. Rammen met dat ding. Barbaars gewoon! Hij wil een bijl. Mijn kleine houthakkertje.’ Abel moet er erg van zuchten, maar hij lacht met Sanne mee als ze oppert: ‘Wacht nog even af! Misschien vinden we nog een goeie inbreker of een brandkastkraker.’

‘Jij hebt gelukkig altijd wijze adviezen,’ verzucht hij.

‘Maar we hebben wel een fantastische bureaustoel!’ verklapt Sanne. ‘Jullie moeten hem maar gauw eens komen bekijken.’

‘Dat is fantastisch,’ zegt Abel. ‘Daan heeft er nu een tuinstoel voor gezet. O, ik kan bijna niet eten als dat ding in het zicht staat. Ik word lichamelijk niet goed van zo’n combi!’ ‘Dat is wel héél gevoelig!’ lacht Sanne. ‘We zien jullie binnen - kort wel verschijnen!’

‘Doen we. Dag engel,’ roept Daan, voordat hij ophangt.

Het blijft de hele week druk in de winkel. Woensdag vlak voor sluitingstijd komen Daan en Abel langs, die dolgelukkig vertrekken met de chesterfield bureaustoel.

‘Je bent mijn redding,’ knikt Daan. ‘Ik was al drie kilo afgevallen. En dan ga ik zo rimpelen, hè?’

Sanne leest veel over de antieke spullen die ze verkopen, zodat ze klanten ook steeds meer kan vertellen over de periode waarin het gemaakt is en hoe het werd gebruikt. Ze geniet er enorm van en ze merkt dat ook haar klanten de boeiende verhalen op prijs stellen.

Donderdag gaat ze een halfuurtje eerder weg om zich nog even om te kleden, voordat ze naar Jennifer vertrekt om de bruidsjurk te bekijken.

‘Veel plezier hè,’ zwaait Petronella. ‘Ik wou dat ik mee mocht!’ Jennifer roept meteen door de intercom dat ze eraan komt. De verbinding is al verbroken voordat Sanne kan roepen dat ze Wichard en Rinke nog even gedag wil zeggen. De lift komt meteen naar beneden. Jennifer stapt uit, stralende ogen en helemaal hyper van enthousiasme.

‘Leuk hè?’ zegt ze, terwijl ze Sanne omhelst.

‘Super,’ geniet Sanne mee.

‘Eerst mijn moeder ophalen. Die heeft al twee keer gebeld omdat ze vindt dat we aan de late kant zijn. Trek je maar niks van haar aan, hoor!’ Jennifer lacht zorgeloos. Die is haar hele leven al aan die draak van een moeder gewend, bedenkt Sanne. Ze blaast een pluk haar van haar voorhoofd en neemt zich plechtig voor steevast tot honderd te tellen voordat ze reageert op een snerende opmerking van de ma van Jennifer. ‘Of misschien wel tot duizend,’ bedenkt ze somber.

‘Kijk dan, ze staat al op de stoep!’ jubelt Jennifer, als ze de straat in rijden waar haar ouders wonen. Sanne parkeert griezelig dicht voor de tenen van de moeder van de bruid, maar die wijkt geen millimeter. Jennifer springt eruit en omhelst haar moeder. Er is even een kort gesprek, dan gaat Jennifer achterin zitten en haar moeder laat zich op de stoel naast Sanne zakken.

‘Helemaal vergeten, mama heeft last van wagenziekte,’ legt ze kort uit.

‘En helemaal in zo’n benauwd klein autootje,’ voegt haar moeder zuur toe.

‘Dag Aaltje,’ begroet Sanne. Ze steekt haar hand uit. ‘Vergeving dat ik niet uitstapte, maar het is zo druk in de straat. Ik kon mijn deur even niet opendoen.’

‘Natuurlijk,’ knikt moeder Kortijn kort. Ze worstelt met haar riem en Sanne hoopt stilletjes dat ie niet past. Dan neem ik haar niet mee, denkt ze. Uit veiligheidsoverwegingen. Foei, wat is dat weer vals gedacht! Ze trekt haar gezicht in de plooi en kijkt toe hoe Aaltje ergens naast zich grabbelt om op de tast de riem in het slot te doen.

‘Zal ik even helpen, mam?’ vraagt Jennifer gedienstig. Maar dan klinkt er een klik. De riem zit vast.

‘Daarom heb ik ook zo’n hekel aan die kleine autootjes. Alles is even petieterig,’ moppert Aaltje.

‘We gaan. Hou je vast!’ zegt Sanne vrolijk. Onderweg valt alles nog wel mee. Jennifer vraagt honderduit aan haar moeder en die vertelt over het dameskoor, waarvan de penningmeester onlangs een enorme greep uit de kas had gedaan. En niet voor het eerst, zo bleek uit nadere controle van de boeken.

‘Erg jammer. Zo’n prachtige alt,’ zegt Aaltje droog. En ze lacht zowaar mee met Sanne en Jennifer om haar eigen opmerking.

Maar als ze voor de bruidswinkel stoppen, zegt ze: ‘Is het hier? Dit is een volkswijk! En dit is een winkeltje! Gaan we niet naar een gerenommeerd bruidshuis? Jennifer, dit is toch niks!’

‘Hier hebben ze de jurk die ik op internet heb gezien,’ zegt Jennifer vastberaden.

‘Ja, typisch iets voor zo’n achterafwinkeltje. Een rooie jurk!’ sneert haar moeder. Ze legt zoveel nadruk op ‘rooie’ dat het lijkt alsof alles wat rood is bij voorbaat veroordeeld dient te worden.

‘Mooi rood is niet lelijk,’ zegt Sanne in een malle poging de stemming wat te ontdooien. Bij Jennifer werkt het. Die giechelt om haar opmerking en wijst: ‘Daar is een parkeerplaats, Sanne.’

‘Ja, daar krijgt ze zelfs dit kleine autootje niet in,’ moppert Aaltje.

‘Wedden?’ vraagt Sanne stoer. En al heeft ze er zelf een hard hoofd in, in één keer draait ze de auto kundig op z’n plek.

‘Zo!’ roept Jennifer vol waardering. Aaltje is al bezig zich kreunend uit de auto te hijsen.

‘Gezellig!’ zegt Jennifer. Ze steekt haar arm door die van Sanne en reikt met haar andere arm naar haar moeder. Maar die ziet de uitgestoken arm totaal over het hoofd en begint meteen over te steken.

‘Follow the leader,’ mompelt Sanne. Auto’s toeteren, maar Aaltje baant zich als een waar slagschip een weg door het verkeer en Sanne en Jennifer sprinten achter haar aan.

‘Je moeder moet solliciteren als verkeersleider,’ prijst Sanne.

‘Mijn pa noemt haar soms stiekem “Mozes”,’ giechelt Jenni - fer. ‘Mijn mam was ook zo de Rode Zee overgestoken!’ Ze maakt een paar huppelpassen en zegt genietend: ‘Ik ben zo benieuwd hoe jij die jurk vindt!’

De bruidszaak is knus ingericht als een huiskamer. Veel oud-grenen kasten met hoeden, versiersels, handschoenen, knoopjes, bandjes en kant. Een grote tafel met houten banken er omheen met gebloemde kussens en in de hoek een grote paskamer.

‘Ik stond jullie al op te wachten,’ zegt een grijze dame vriendelijk. Ze geeft iedereen een hand en stelt zich voor als Conny, eigenares en ontwerpster.

‘Maar jij komt niet voor een ontwerp, hè? Ik heb de jurk maar even in het pashok verstopt. Ik ga hem zo pakken. Allemaal koffie? Thee? Iets lekkers?’ Er komt een blad met een kan koffie en een kan heet water, een doosje met theezakjes en een kleine etagère met bonbons en kleine amandelkoekjes. ‘Wat feestelijk,’ prijst Sanne.

‘Voor een feestelijke gelegenheid, nietwaar?’ glundert Conny.

‘Uiteindelijk betaal je al die onzin toch gewoon zelf,’ merkt Aaltje nuchter op. Conny fronst niet eens, ziet Sanne. Wat knap! Met geen spiertje verraadt ze dat ze de onaardige opmerking van Aaltje heeft gehoord. Ze springt op en zegt tegen Jennifer: ‘Zit je goed? Ja? Dan ga ik hem halen. Of ik kan hem ook aan je laten zien in het pashok. Als het is wat je ervan had verwacht, kun je hem aantrekken en dan gaan we eens kijken of dit hem inderdaad is. Want zoals je ziet, er is nog veel meer keus!’ Ze maakt een armgebaar langs de rekken aan de muur, afgeladen met bruidsjaponnen in allerlei kleuren en materialen.

‘Dat doen we,’ zegt Jennifer meteen. ‘Op naar het pashok.’ Ze neemt een slok koffie, steekt een grote bonbon in haar mond en zegt met een volle mond: ‘Ik ben er klaar voor!’ Sanne lacht. Conny lacht. En Aaltje glimlacht. Zowaar.

Ze schudt haar hoofd en zegt: ‘Schooier.’ Ha, denkt Sanne, Aaltje laat hier even om een hoekje in haar hart kijken. Wat lief! Maar ze komt meteen van haar vertedering terug. Want zodra Jennifer achter het gordijn is verdwenen, zegt Aaltje: ‘Ik weet niet wat jij van plan bent, maar ik ga niet betalen voor een rode jurk.’

‘Ik heb aangeboden de jurk te betalen. Voor mijn part is ie zwart,’ zegt Sanne meteen.

‘O?’

‘Ja, ik hoef er niet in te trouwen. Het is haar jurk. Voor mijn part kiest ze een groene met paarse stippen.’ Sanne kijkt Aaltje aan. Neutraal kijken, houdt ze zich voor. Met een glimlach om mijn mond. Maar ze vreest dat ze de blik heeft van een straatjoch die een tegenstander uitdaagt: Had je wat? Kom maar op!

‘Ik dacht dat we hem samen zouden geven,’ zegt Aaltje.

‘Vind ik ook best. Doen we ondergoed, schoenen en wat er nog meer bij komt kijken ook. Hartstikke leuk. Maar zonder voorwaarden. Jennifer kiest zelf. Anders betaal ik hem.’ Sanne bestudeert de etagère en kiest een bonbon van pure chocola met een klein wit streepje. Voorzichtig bijt ze er een puntje af. Hmmmm. Aaltje zit nog steeds de boodschap te verwerken, als er achter het gordijn een kreet klinkt.

‘Ooooo! Wat gaaf!’

Ze kijken allebei naar het pashok. Ze horen praten, maar kunnen niet precies opvangen wat er gebeurt. Dan komt Conny door het gordijn en zegt: ‘Even schoenen pakken en zo. Moment!’ Ze loopt de winkel rond, maakt hier en daar een keus uit accessoires en verdwijnt weer in het pashok.

‘Dit is zó spannend! Volgens mij verbruik je door spanning ook calorieën, toch?’ vraagt Sanne, met haar vingers bij een bonbon van melkchocola.

Dan gaat het gordijn wijd open.

Jennifer stapt naar voren. In een wolk van knalrode tule, kant, zijde en satijn onder een strak strapless bovenlijfje. Haar haar is los naar boven gebonden en aan één kant hangt er een nonchalante krul omlaag. Om haar hals heeft ze een gevlochten ketting met hier en daar een rood strasssteentje. En aan haar voeten rode satijnen schoentjes. Sanne staart ademloos naar het plaatje en heeft meteen tranen in haar ogen door dat stralende opgetogen bruidje.

‘Kind...’ fluistert ze.

Aaltje staart met grote ogen naar haar dochter. Het is even heel stil in de kleine bruidswinkel. Dan zegt Jennifers moeder: ‘Het is wel erg rood.’ Maar dat klinkt dit keer als een constatering en niet als een oordeel.

‘Het is ontzettend rood,’ lacht Jennifer.

‘Ik vind het prachtig,’ zegt Sanne. Ze knippert hevig om haar tranen weg te werken. Maar dat lukt niet helemaal. Conny trekt de tafellade open en pakt er een doos tissues uit. Die zet ze op tafel en ze zegt met een brede glimlach: ‘Deze reactie zien we vaker! Daar zijn we op voorbereid!’ Sanne lacht mee en veegt voorzichtig haar ogen droog.

‘Ja. Het staat je heel goed. Maar jou staat eigenlijk alles,’ vindt Aaltje. ‘Och kind, ik heb me altijd afgevraagd hoe je eruit zou zien in... Ik bedoel, ik zou je toch ook heel graag...’ Ze maakt haar zinnen niet af. Dat hoeft ook niet, want Conny speelt er handig op in. ‘Natuurlijk! Ze moet ook een witte jurk passen en misschien nog iets anders dat een beetje in de richting komt van haar smaak. Ik heb nog wel een leuk idee. Je moet niet weggaan zonder in ieder geval een paar mogelijkheden onder ogen te zien. Daar hangt dit allemaal voor. En je hebt de ideale maat. De maat van een pasmodel. Je kunt alles wat hier hangt gewoon aantrekken.’

Jennifer voelt even aan haar wangen en zegt: ‘Ik krijg die grijns niet meer van mijn gezicht. In deze jurk moet je wel lachen! Goed hè?’ Ze maakt een paar danspassen en houdt de wijde rok omhoog.

‘Er zit een lus aan. Kijk, hier,’ zegt Conny. Ze laat de lus zien die onzichtbaar in plooien is weggewerkt. ‘Als je die om je pols doet, kun je dansen zonder in de sleep te stappen.’

‘Ik ben zó gelukkig,’ zucht Jennifer. ‘Wat is het leven toch leuk.’

Er is zoveel keus in witte jurken, van heel romantisch tot strak klassiek, dat Sanne niet eens meer een poging doet te bedenken wat ze het mooiste vindt. Die weet al dat dé jurk voor Jennifer de rode is. Maar Aaltje kiest onvoorwaardelijk voor een romantische witte japon, die Jennifer vervolgens zonder morren gaat passen. Als ze door het gordijn naar buiten komt, krijgt Aaltje tranen in haar ogen.

‘Zo had ik het me voorgesteld,’ knikt ze. Sanne schuift de doos tissues naar haar toe. Jennifer bekijkt zichzelf in de spiegel. Dan zegt ze: ‘Ik ben Jennifer Kortijn en ik doe een bruid na!’ Sanne grinnikt. Zo ziet het er inderdaad uit. Als een verkleedpartij.

‘Sorry, mama. Dit ben ik gewoon niet.’ Jennifer haalt verontschuldigend haar schouders op. En Conny zegt: ‘Eerlijk is eerlijk, deze jurk doet niks voor je. En die rode wel. Maar ik heb nog iets. Héél verrassend.’ Ze pakt een jurk uit het rek en toont hem. Het lijfje is strapless, net als de rode jurk. Maar deze is van zwart satijn. De rok is wijd, van zwart satijn gecombineerd met een glanzende witzwart geblokte stof.

‘Afschuwelijk,’ zegt Aaltje vol afgrijzen.

‘Trek maar eens aan,’ zegt Connie.

‘Volgens mij kost die een kapitaal,’ zegt Sanne.

‘Hij is inderdaad iets duurder,’ knikt Connie.

‘En zwart!’ voegt Aaltje vol walging toe.

Maar als Jennifer een tijdje later in de zwarte jurk naar buiten komt, kijkt iedereen ademloos toe.

‘Fantastisch,’ vindt Sanne. Jennifer staat stil naar haar spiegelbeeld te kijken. Dan zegt ze: ‘Ja. Prachtig.’

Aaltje is stil. Heel stil. Ze schudt haar hoofd en schraapt haar keel.

‘Wat vind jij?’ vraagt Sanne.

‘Ik vind het niet feestelijk,’ zegt Aaltje. Sanne kijkt nog eens. Dan zegt ze: ‘Nee. Ik eigenlijk ook niet. Het is prachtig. Bijzonder. Apart. Maar niet feestelijk.’

‘Het is meer een statement. Hier komt de bruid. Opzij voor de dramaqueen! Ik zou in deze jurk dolgraag een modeshow afsluiten. Maar ik wil er niet in trouwen. Nee, dan die rode jurk. Die rode jurk is een feestje,’ zegt Jennifer.

‘Dan gaan we die nog eens aantrekken,’ besluit Connie.

Als ze naar huis rijden, is iedereen in jubelstemming. Zelfs Aaltje. De aanbetalingen zijn gedaan, de afspraken om te passen zijn gemaakt, er is zelfs lingerie besteld en Jennifer heeft Sanne en Aaltje uitgebreid geknuffeld om te bedanken. Als Sanne thuis is, voelt ze zich doodmoe. Als haar telefoon gaat, zegt ze dan ook hardop: ‘Nee hè. Ik heb geen puf meer!’ Maar het is Yvonne, die meteen meldt: ‘Lieverd, ik moest je bellen. Jou als eerste. Om het grote nieuws te vertellen: Luuk en ik gaan trouwen!’

Midden in de nacht ligt Sanne naar het plafond te staren. Yvonne gaat trouwen. Met Luuk. Liefde op het eerste gezicht. En ze voelt wat ze al eerder voelde met Yvonne: Ik raak mijn vriendin kwijt. Die is nu helemaal in de gloria met Luuk en heeft geen tijd meer voor mij. Onmiddellijk zit er een duiveltje op haar kussen, vlak bij haar linkeroor, dat fluistert: ‘En jij dan? Ben jij een haar beter? Als er een man in je leven is, dan heb je ineens ook niet altijd tijd meer voor je vriendin. Dan heb je ook liever niet dat vriendinnen je ’s avonds opbellen, want dan zit je lekker met je vriendje bij de open haard. En dan wil je liever niet uit eten met je vriendinnen, want dan vind je het veel leuker om met die man te eten, thuis, gezellig aan tafel. Of niet soms? Dan ga je lunchen met die vriendinnen. Dat doen vriendinnen namelijk. Lunchen. Niet dineren. Heb ik gelijk?’ Het duiveltje steekt maar eens zijn drietand in haar oor en lacht honend. Hij heeft gelijk. Dat weet ze wel. Maar dat wil ze helemaal niet weten. Dan zegt ze hardop: ‘Ik ben heel zielig.’ Ze moet er meteen om lachen en hoort beneden de staart van Hazel tegen de houten vloer kloppen: die moet even kwispelen vanwege haar lach in de slaapkamer.

Dus vermant ze zich nog eens extra en ze stuurt een kaart naar Yvonne en Luuk om ze van harte geluk te wensen met hun voorgenomen huwelijk. En ze zet er in kordate letters op: ‘Ik ben zó blij voor jullie!’

‘Heeft ze jou niet gevraagd als getuige?’ vraagt haar zus Cathy, die in De Roos en de Koekoek komt neuzen naar gebaksbordjes en volop geniet van het nieuwtje over Yvonne. ‘Nee,’ zegt Sanne.

‘Wat raar!’ Cathy draait een antiek porseleinen bordje om, om het prijsstickertje te bekijken dat eronder is geplakt.

‘Raar? Hoezo?’ Sanne kijkt haar verbaasd aan.

‘Nou, ze hebben elkaar ontmoet dankzij jou. Bij jou. En jij bent haar beste vriendin. Dus ik dacht, tja, het is toch logisch dat jij getuige bent?’

‘Misschien vragen ze wel familie om te getuigen. Ik weet het niet. Nog geen moment over gedacht,’ zegt Sanne eerlijk.

‘Nou, ik vind het werkelijk vreemd. Ik bedoel maar, het is toch...’ Cathy staat klaar om een uitgebreid betoog op te bouwen. Een betoog dat ik niet wil horen, weet Sanne. Dus onderbreekt ze haar met de meest ingrijpende afleiding die haar op dat moment te binnen schiet: ‘Ik geef volgende week een dinertje! Zou jij mijn gast willen zijn? Met Willem natuurlijk? Ik heb zo’n fantastisch recept voor zelfgemaakte paté. Dat wil ik eens proberen. Wil je?’ ‘Wat leuk,’ zegt Cathy. Ze knikt tevreden. ‘En wie komen er nog meer?’

‘Niet veel. Beetje intiem. Misschien nog twee of drie mensen. Dat is nog een beetje een verrassing,’ zegt Sanne. Onderwijl denkt ze na over de mensen die ze nog meer wil uitnodigen. Misschien wel het aanstaande bruidspaar? Yvonne en Luuk? Nee, dan gaat Cathy vast vertellen dat ze aanvankelijk de indruk had dat Sanne en Luuk elkaar wel erg leuk vonden. En dan zit ik daarbij, gezellig te knikken en te glimlachen. De hemel bewaar me voor zo’n pijnlijk moment. Daan en Abel misschien. Dat is altijd leuk. Of Wichard en Jennifer. Of Schaapje, boer Lok en Petronella. Ik zie wel.

‘Hoe laat verwacht je ons?’ vraagt Cathy.

‘Tussen zes en zeven uur. Gezellig.’

‘Heel gezellig. Ik wil deze bordjes. Schattig vind ik ze,’ zegt Cathy. Ze geeft Sanne vijf bordjes aan.

‘Ik krijg zeker wel een leuk prijsje van je?’

‘Omdat je er vijf neemt, gaat er 10 procent af,’ zegt Sanne.

‘Maar dat is alleen omdat jij het bent.’ Cathy knikt tevreden.

Als Sanne haar zus uitzwaait, bedenkt ze somber: Nog nooit van mijn leven heb ik zelf een paté gemaakt. Ik zal er eentje moeten bestellen. Bij een delicatessenzaak. Ik en mijn grote mond...

Juffrouw Schaap brengt uitkomst. Die komt dezelfde middag langs, waarop Sanne haar meteen uitnodigt voor het diner en haar patéverhaal opbiecht.

‘Rokus maakt een fantastische paté. Ik zet hem wel aan het werk. Dan maak ik er jam bij. Wat vind je daarvan,’ biedt Schaap aan.

‘Dan zorgen wij voor het voorgerecht. Gezellig,’ geniet Schaap bij voorbaat. ‘Ik heb pas een nieuwe jurk gemaakt.

Kan ik die mooi een keer aan. Van gordijnstof! Zo’n fantas - tische print!’

‘Ik kijk er nu al naar uit,’ lacht Sanne.

Schaap neemt afscheid met twee klapzoenen en de woorden: ‘Kook maar ruime porties. Het zijn volgens mij allemaal gezonde eters.’

‘Ik zal er rekening mee houden,’ belooft Sanne.

‘Maar dan moet jij mij wat beloven,’ zegt Schaap. ‘Ik wil naar het Berenbos. Want bij de ingang staan onze namen op de lijst van mensen die een kavel hebben gesponsord. Daar staat nu: “Sanne en Juffrouw Schaap”. Dat wil ik zien. Met jou samen. Ga je mee?’

‘Natuurlijk!’ belooft Sanne meteen.

Ze prikken een datum in de agenda en Schaap zegt: ‘Daar kan ik me nu al zó enorm op verheugen!’

Sanne heeft net de bordjes met een plak paté geserveerd. Ernaast een piepklein kommetje met zelfgemaakte jam, gegarneerd met bosbessen uit de diepvries. Op een groot bord ligt vers boerenbrood en er staat een klein botervlootje klaar met roomboter. Schaapje zit gezellig met Cathy te babbelen en Willem vertelt over zijn werk aan Rokus, die geïnteresseerd meeknikt.

‘Wat ziet dat er prachtig uit,’ knikt Cathy. ‘Zelfgemaakt! Wat knap!’ Rokus glundert vanwege de onverwachte hulde en Sanne informeert maar niet wie Cathy precies bedoelt.

‘Eet smakelijk,’ zegt ze.

‘Maar eerst een toost op onze gastvrouw,’ roept Willem. Hij heft zijn glas.

Dan gaat de bel. Iedereen kijkt verbaasd op. Bij Sanne komt iedereen achterom. En het is wel gebruikelijk om daar even te kloppen of iets om de hoek van de keukendeur te roepen, maar aanbellen doet vrijwel niemand.

‘Ogenblik,’ mompelt Sanne. Ze schuift haar stoel naar achteren en loopt de gang in.

Door het kleine raampje in de deur ziet ze een man staan. Ze trekt de deur open en kijkt in het lachende gezicht van Mees Boorman.

‘Hallo! Ik had zo’n ontzettende behoefte om jou te zien! Onweerstaanbaar! Dus daar ben ik,’ zegt hij en hij duwt haar een enorme bos witte rozen in haar handen. Hij lacht breed en voegt eraan toe: ‘Morgen wandelen met de honden? Dan pik ik je om tien uur op. Want je hebt nu visite, zag ik.’

‘Morgenochtend om tien uur,’ herhaalt Sanne langzaam. Ze is nog maar net aan het herstellen van de schrik en nu moet ze in haar hoofd al plaats maken voor iets nieuws dat ze moet onthouden. En dat lukt niet. Dus voor ze het zichzelf kan beletten zegt ze het meest voor de hand liggende als er iemand aan de deur staat die een eind heeft gereisd: ‘Wil je niet even binnenkomen? Je kunt makkelijk mee-eten. Ik heb genoeg!’ En Mees Boorman reageert niet zoals beleefde mensen doorgaans keurig reageren met: ‘Nee, nee, je hebt al gasten, dus ik zie je morgen, blabla enzovoort…’ Integendeel. Hij zegt meteen: ‘Nou, graag!’ Hij stapt haar gang in, verplettert de rozen en kust haar op haar wangen. Dan bekijkt hij haar nog eens goedkeurend en herhaalt: ‘Onweerstaanbare behoefte om jou te zien. En terecht. Heerlijk om je weer te zien! Wat eten we?’

‘We hebben een onverwachte gast,’ kondigt Sanne aan als Mees zijn entree maakt in de kamer. Cathy helpt meteen gedienstig om een plaats aan tafel vrij te maken en een couvert klaar te leggen voor Boorman. Onderwijl vraagt ze honderduit: ‘Waar kent u mijn zusje van? O, van haar huis-je in de Ardennen? Heeft u daar ook een huis? En mag ik vragen, als ik zo vrij mag zijn, wat voor werk? Mees, aparte naam, hoe komt u...’ Ze is niet meer te stoppen, en als Sanne een bordje paté voor hem neerzet, zegt hij tegen Sanne: ‘Ik durf het bijna niet te vragen, maar werkt jouw zusje bij de Inlichtingendienst?’ Sanne schiet in de lach en Willem brult mee.

‘Nou, inderdaad! Als ze ooit nog eens van baan wil wisselen, dan is daar nog een hele carrière voor haar weggelegd! Hè schat?’ roept hij gemoedelijk.

‘Nou ja, als je nooit iets vraagt, kom je ook nooit wat te weten. Ik had uw naam nog nooit gehoord van Sanne,’ zegt Cathy. ‘En dat is ook wel logisch. Het is nog maar zo kort geleden dat Rob overleed. Och, wat een tragisch einde was dat. En ze hielden zoveel van elkaar, Rob en mijn zus. Tja, dat is echt een groot verlies geweest. Een groot verdriet voor de hele familie. Maar vooral voor Sanne.’

‘Iemand nog brood?’ vraagt Sanne. Ze houdt het bord met brood voor het gezicht van haar zus. Die schudt haar hoofd en vervolgt: ‘Vreselijk. Dagenlang was ze voorpaginanieuws. Dat alleen al moet veel met je doen, nietwaar? Sanne is sterk. Dat wel. Maar als je zo’n verlies te dragen krijgt, dan..’

‘Neem brood, Cathy,’ dringt Sanne aan. Ze kijkt haar zus aan en de boodschap in haar ogen is duidelijk: Als je nu geen stuk brood neemt en je mond niet houdt, dan prop ik eigenhandig een half boerenbruin bij je naar binnen zodat er het eerste halfuur geen geluid meer uit komt.

‘Brood. Ja, lekker,’ knikt Cathy geschrokken.

‘Rokus heeft de paté zelf gemaakt,’ knikt Schaap tegen Mees. Sanne ziet dat Cathy even verbaasd opkijkt. Maar ze zwijgt, nog steeds onder de indruk van Sannes blik.

‘Sanne en ik hebben elkaar nog maar één maal echt ontmoet. Op een lange wandeling met onze honden. We zijn toen lang niet aan alle onderwerpen toegekomen,’ zegt Boorman. Cathy kan zich niet beheersen. Ze zegt meteen: ‘Dus jij hebt hem helemaal niet over Rob verteld? Wat raar!’

Sanne ziet hoe Mees Boorman een beetje verlegen naar haar kijkt. Cathy neemt een hapje, schudt nog eens haar hoofd en herhaalt: ‘Zo vreemd dat je niet over Rob hebt verteld. Ik kan er niet over uit. Die man was alles voor je! Al het geluk in de wereld!’

‘Dat is waar,’ zegt Sanne. Haar stem is schor van emotie.

‘En juist daarom kies ik zelf het moment dat ik vertel over Rob. Ik deel hem niet zomaar, weet je?’

‘Delen? Hè, dat is weer echt zo’n malle opvatting van jou. Delen. Wat een onzin. Ik vind...’ begint Cathy. Maar Willem onderbreekt haar met: ‘Ik vind dat je je mond moet houden. Sanne is volkomen duidelijk geweest. Dit gespreksonderwerp is klaar. Sanne kiest haar eigen moment om te praten over Rob en dat moment is niet nu, hier aan tafel.’

Cathy sputtert: ‘Nou ja, ik bedoel toch niets verk...’ Verder komt ze niet.

‘Zwijg,’ gebiedt Willem. Zelfs Sannes mond valt open. Zo resoluut heeft ze haar zwager nog nooit gezien!

‘Ik heb zo’n last van slakken in de tuin,’ meldt Rokus plompverloren. Sanne begint te lachen.

‘O, ja?’ vraagt Willem geanimeerd.

‘We verzuipen ze in het bier,’ zegt Schaap. ‘Hebben ze in ieder geval een leuk eind. En het is ecologisch verantwoord, nietwaar? Bier, dat is een natuurproduct.’

‘Ach ja, als je toch moet gaan, dan maar in het bier,’ verzucht Mees. Hij draait met zijn lege glas.

‘Nog een wijntje?’ biedt Sanne aan.

‘Hij moet nog rijden,’ waarschuwt Cathy.

‘Ik ben een grote jongen,’ verzekert Mees Boorman haar. Sanne vult zijn glas bij en bemoeit zich nu met de verhandeling over ongediertebestrijding. En omdat Cathy altijd en overal alles beter weet, is ze al snel een halve lezing aan het geven over milieuvriendelijk gif en alternatieve methoden om luizen te bestrijden. Sanne knikt en glimlacht. Mees Boorman verhaalt van de mollenbommen die hij ooit in een Belgische supermarkt had gekocht en die leidden tot een bericht in de regionale krant over een raadselachtige ontploffing in een achtertuin, volgens omwonenden veroorzaakt door een handgranaat uit de Tweede Wereldoorlog. Onderwijl knipoogt hij naar Sanne. Ze glimlacht terug. En als ze ziet dat zijn glas leeg is, houdt ze de fles omhoog. Hij gebaart: Ik moet nog sturen. En zij zegt zonder geluid: ‘Op de bank’ en maakt met twee handen naast haar hoofd het gebaar van ‘slapen’. Ze ziet even een lichtje in zijn ogen flitsen. Hij kijkt haar nauwlettend aan. Zijn ogen vragen: ‘Bedoel je soms...’ Maar daar reageert ze niet op. Ze blijft hem neutraal vriendelijk aankijken, de fles in haar hand. Hij knikt. Ze schenkt.

Cathy kijkt toe en zwijgt voor de verandering.

Het wordt laat. Heel laat.

Als het gezelschap afscheid neemt, zegt Schaap tegen Mees: ‘Een mens is net een ui. Laagje voor laagje.’ Mees knikt en zegt: ‘En bij ieder laagje moet je huilen.’ Waarop Schaap tegen Sanne zegt: ‘Ik vind dit laagje van Mees wel aardig. Maar je weet ook bij een ui niet wat je tegenkomt als je begint te pellen.’ Ze glimlacht erbij, maar lijkt toch op haar hoede. Mees lacht onbekommerd om de vergelijking van Schaap.

‘Ik heb zo genoten van uw gezelschap,’ zegt hij.

‘Dus jij neemt voor mij die mollenbommen mee, hè?’ helpt Rokus nog eens herinneren. Mees knikt.

‘Hè nee hoor,’ roept Sanne. ‘Dat is volgens mij heel erg verboden.’

‘Dat weet ik wel zeker,’ zegt Cathy. ‘Zit Wim nog steeds op de wc? Wat duurt dat toch lang.’

‘Ik ben er al,’ wuift Willem. Hij huppelt de gang in, wil Boorman de hand schudden, struikelt over zijn voeten en valt tegen de paraplubak aan. De grote vaas valt om, raakt de plavuizen in de gang en knalt in stukken.

‘Wat doe je!’ gilt Cathy.

‘Mijn hand,’ kreunt Willem.

Hij zit op de grond te midden van de scherven en houdt zijn hand omhoog. Dikke druppels bloed druipen langs de muis van zijn duim.

‘Jij hebt je lelijk gesneden. Ik zal je wel even verbinden,’ biedt Schaapje aan. Sanne neemt ze mee naar de keuken waar haar verbanddoos staat. Cathy kijkt kritisch toe en onderwijl ruimen Rokus en Mees de scherven op.

‘Het doet hartstikke zeer,’ zegt Willem.

‘Mannen hebben een lage pijngrens,’ vindt Schaap.

‘Het klopt zo. Ik kan straks vast niet slapen,’ voorspelt Willem.

‘Je krijgt van mij een pilletje tegen de pijn, lieverd,’ belooft Cathy.

‘Ja, beloon hem maar. Ik heb nu een enorme vaas van je te goed, zwager!’ dreigt Sanne. ‘Eentje die kan dienen als paraplubak!’

‘Dat komt in orde, lieve schoonzus. Dat beloof ik. Au!’ Willem kijkt verontwaardigd naar juffrouw Schaap die zijn hand heeft verbonden en ten teken dat het klaar is een tikje geeft op de zere plek.

‘Nu is het nog eerder beter,’ lacht ze.

‘Kijk je uit met die man?’ fluistert Cathy, als ze afscheid neemt.

‘Ik ben een grote meid,’ lacht Sanne.

‘Ja. En hij vond zichzelf een grote jongen. Waar moet dat naar toe,’ zegt Cathy bezorgd.

‘Niet zo heel ver weg, denk ik,’ lacht Sanne. ‘Naar een bedje op de bank!’

Als iedereen weg is en ze een bed op de bank heeft gemaakt voor Mees, schenkt Sanne nog twee glazen wijn in.

‘Afzakker,’ zegt ze.

‘Na een wonderlijke avond,’ lacht Mees.

‘Als mijn zus op visite komt, gebeurt er altijd van alles,’ knikt Sanne.

Hij lacht. ‘Maar nu zorgde je zwager voor het afsluitende vuurwerk.’ Ze knikt. Zegt dan: ‘Ik ben bekaf.’

‘Ga lekker naar bed. Ik red me wel.’

‘Welterusten.’ Ze aarzelt. Dan loopt ze naar hem toe en kust hem. Hij kust haar behoedzaam terug en fluistert: ‘Welterusten.’

Sanne loopt naar de trap. Dan zegt Mees opeens: ‘O ja! Die sleutel die in de vaas lag? Die heb ik op de trap gelegd!’

Als ze naar boven loopt, ziet ze de sleutel liggen. Ze pakt hem op en bekijkt hem eens goed. Het is een koperen sleuteltje, prachtig bewerkt. In een flits begrijpt ze nu waardoor de vaas rammelde. Er zat blijkbaar een dubbele bodem in. Of misschien een soort vouw in het porselein? Ze weet het niet zeker. Maar ze weet wel waar deze sleutel op past. Op het geheime bodemlaatje in de secretaire van Daan en Abel. Ooit eigendom van de douairière. Hoe heette die ook alweer? In gedachten loopt ze naar boven.

Als ze haar bed in stapt, ligt ze nog even wakker. Wat zou er in het laatje zitten? In de kamer hoort ze de ademhaling van Mees Boorman. Snurken is het niet direct. Maar geruisloos is het allerminst. Ze draait zich op haar zij en probeert het geluid buiten te sluiten. Dat lukt aardig. Maar ze slaapt onrustig en wordt regelmatig wakker uit een on rus - tige droom die ze zich niet goed kan herinneren. Als ze uiteindelijk op de wekker ziet dat het zeven uur is, stapt ze haar bed uit en schiet haar spijkerbroek aan. Hoog tijd voor een ochtendwandeling met Hazel. Daarna ontbijt. En dan Daan en Abel bellen over de sleutel! O ja. Mees Boorman. Die is er ook nog. Sanne beseft dat die niet echt een rol speelt in haar gedachten en haar plannen. Ze hoopt maar dat hij dadelijk na het ontbijt vertrekt.

Hazel komt meteen uit haar mand, als ze de kamer in loopt. Het dier kwispelt zo hard, dat Boorman zijn ogen opendoet en meteen klaarwakker vraagt: ‘Ga je lopen? Wacht! Ik ga met je mee!’ Hij laat zijn benen van de bank af zakken en Sanne zegt: ‘Ik wacht buiten wel. Dan kan Hazel meteen even plassen.’ En terwijl ze buiten staat te kijken naar de hond die over het grasveld huppelt op zoek naar een beschut plekje achter de struiken, beseft ze dat ze helemaal geen zin heeft in ochtendgebabbel met Mees. De lucht is vol vogelgeluiden. In de verte gakken de ganzen en ze ziet twee zwanen overvliegen, statig, met een haast vertraagde wiek - slag. Als altijd verbaast ze zich over het geluid dat de vliegende zwanen maken.

‘Daar ben ik,’ zegt Mees. Sanne knikt. Ze begint te lopen. En Boorman loopt mee. Zwijgend. Pas als ze een heel eind verder zijn, wijst hij in de verte.

‘Kijk!’ Sanne ziet een witte vogel in de ondiepe sloot. Hij zeeft met zijn snavel door het water en maakt daarmee de beweging die ze herkent van een flamingo.

‘Dat is een lepelaar,’ zegt Mees. ‘Fantastisch. Die zie je niet vaak. Het zijn meestal paartjes.’ Hij speurt met samen - geknepen ogen de omgeving af.

‘Die had ik nog nooit gezien,’ verzucht Sanne. ‘Zo spierwit! Waanzinnig.’

Ze lopen verder. Als ze weer op de terugweg zijn, verzucht Boorman: ‘Jammer dat Donar niet bij me is. Die logeert bij Bram en Lia in België. Maar verder is het goed lopen hier.’ Sanne knikt. ‘Het is hier prachtig. Ieder jaargetijde weer.’ En ze bedenkt dat tot nu toe geen enkele wandeling met Mees Boorman tegengevallen is.

Even later zitten ze aan het ontbijt. Boorman verkiest zwarte koffie boven thee en eet met smaak. Dan kijkt hij op zijn horloge en zegt: ‘Oei! Al negen uur. Ik ga er vandoor.’ Hij staat op en loopt naar de gang om zijn jas te pakken. Als hij die aanheeft, komt hij op Sanne af, die ook van haar stoel is opgestaan. Hij legt zijn handen op haar schouders en zegt plechtig: ‘Dit was zó leuk. Beter dan ik me aanvankelijk had voorgesteld. Dag Sanne.’ Hij buigt zich over haar heen en kust haar zacht. Dan laat hij haar meteen los en vraagt: ‘Doen we dit nog eens?’

‘Graag,’ antwoordt Sanne. En ze voelt tot haar eigen verbazing dat ze het meent. Maar er is iets in Mees Boorman dat haar waarschuwt en dat een reserve opwerpt.

‘Misschien kunnen we weer eens ergens afspreken. En dan wandelen met de honden,’ oppert Boorman.

‘Dat lijkt me super,’ zegt Sanne.

‘Ik bel je,’ belooft hij.

‘Afgesproken.’

Ze zwaait hem na tot hij de bocht om is. Dan gaat ze naar binnen. Op tafel staat de enorme bos rozen in haar grootste glazen vaas. Ze moet er even om lachen.

‘Zo. Dat was Mees Boorman,’ mompelt ze. Hazel slaat met haar staart tegen de vloer als ze haar stem hoort. Dus zegt Sanne tegen haar: ‘Nu gaan we Daan en Abel bellen. Dat wordt leuk!’ En omdat ze nu haar stem omhoog gooit, kwispelt de hond nog harder.

‘Ja schat, zeg het eens!’ roept Daan meteen.

‘Zijn jullie thuis?’ vraagt Sanne.

‘Voor jou altijd. Kom je lunchen?’

‘Graag! Ik heb een verrassing!’

Als Sanne bij Daan en Abel de trap op loopt, ruikt ze hetal. De geur van verschroeid hout komt haar tegemoet. Alsze de flat van de onderbuurvrouw passeert, komt die juistargwanend snuffelend naar buiten.

‘Er hangt hier een brandlucht,’ zegt de buurvrouw bezorgd. ‘Nou! Enorm,’ bevestigt Sanne. Ze versnelt haar pas en rentde trap op. De buurvrouw kijkt haar na en wacht af. Sanne belt aan en roept meteen: ‘Jongens! Wat is er aan de hand!’ Achter de deur hoort ze geroep en gegil.

‘Er is iets niet goed!’ roept Sanne nu naar de onderbuurvrouw. Die aarzelt geen moment. Ze roept naar binnen: ‘Jaap! Pak jij es effe de telefoon en bel de brandweer! Die jongens boven hebben brand! En pak de foto’s! O gottegot... de verzekeringspapieren..’ De rest van het verhaal kan Sanne niet meer oren. De buurvrouw is naar binnen gerend.

Dan gaat de deur open. Daan hangt tegen de deurpost, slap van het lachen.

‘We hebben een rookoven,’ giert ie.

‘Een wat?’

‘Een rookoven! Daar kan je eten in roken. Abel heeft er een streng knoflook in gehangen. Maar dat ding is lek! Nu staat de keuken vol rook!’

‘Je onderbuurvrouw is de brandweer al aan het bellen,’ zegt Sanne.

‘Nee hè? Abel! Truus belt de brandweer!’ Abel komt uit de keuken. Zijn gezicht zit vol zwarte vegen.

‘Ik loop wel even naar beneden,’ biedt hij aan.

‘Ze krijgt een rolberoerte als ze je zo ziet,’ giert Daan. ‘Ik ga wel even.’ Hij omhelst Sanne eerst eens uitgebreid en zegt dan: ‘Schat, ik ben zo terug.’ Hij daalt af en binnen kan Sanne hem nog horen gillen: ‘Truus!Jaap! Er is geen brand! Het is een rookoven. We hebben gerookte knoflook. Willen jullie ook een bolletje?’

‘Het is helemaal nieuw, zo´n oven. Helemaal hip. Je kan alles roken. Kaas, vis, noem maar op. Maar hoe? Ik snap er nog niet veel van,’ legt Abel uit aan Sanne.

‘Het is helemaal nieuw, zo´n oven. Helemaal hip. Je kan alles roken. Kaas, vis, noem maar op. Maar hoe? Ik snap er nog niet veel van,’ legt Abel uit aan Sanne.

‘En waarom zou je? Nou ja, gerookte paling is wel lekker. Maar dat kan je ook gewoon kopen, toch?’ vindt Sanne.

‘Ja, maar dat is veel minder leuk. Ach ja, wij, echte mannen, wij houden van gadgets. Daar snapt een vrouw niks van. Wijntje?’

‘Graag.’

‘Met een stukje gerookte oude kaas?’

‘Kijk, dat lijkt me toch wel lekker.’

Als alles tot rust is gekomen en alle ramen tegen elkaar open staan om de rook te verdrijven, zegt Sanne: ‘Ik heb een verrassing voor jullie.’ Ze vist uit het zijvak van haar tas de sleutel die uit de vaas is gekomen en legt hem zonder iets te zeggen op de tafel. Daan en Abel staren er zwijgend naar. Dan zegt Abel: ‘Dat meen je niet.’

‘Er zit een heel verhaal aan vast,’ zegt Sanne.

‘Vertel.’ Sanne doet verslag van haar bezoek met Petronella aan de Belgische handelaar. Hoe ze verliefd werd op een enorme vaas die ze graag als paraplubak wilde gebruiken en hoe haar zwager Willem de vorige avond over zijn benen struikelde en met vaas en al op de grond belandde. Vaas stuk.

Als ze moet vertellen hoe Mees Boorman haar vlak voor het slapen gaan berichtte dat hij de sleutel op de trap had gelegd, bijt ze op het puntje van haar tong. Beter niet vertellen, besluit ze. Dan krijgen de jongens visioenen van cupido’s, hartjes en roze wolken. Dus besluit ze met: ‘En in die vaas zat een porseleinen plooi, waar de sleutel ooit in terecht is gekomen. De secretaire en de vaas zijn namelijk afkomstig uit dezelfde inboedel. Dus lag daar opeens de verdwenen sleutel!’

‘Wat spannend,’ verzucht Daan.

‘Sanne mag het geheime laatje openmaken,’ besluit Abel. Hij staat al rechtop en maakt een huppelpasje van opwinding. ‘Wacht even! Ik pak mijn camera!’ roept Daan. Terwijl Daan met zijn camera in de aanslag staat, opent Abel het laatje en wijst op de bodem, waar duidelijk een sierlijk bewerkt sleutelgat prijkt. Hij roffelt met twee vingers op het bureaublad en toetert: ‘Taratatata! Sanne gaat over tot de plechtige opening!’

‘Daar gaat ie,’ zegt Sanne. Ze steekt de sleutel in het sleutelgat en draait soepel de sleutel om. ‘Alsof ie pasgeleden is geolied,’ zegt ze verbaasd. Doordat de sleutel is omgedraaid, kan ze de dubbele bodem omhoog klappen alsof ze de deksel van een houten kistje opent. Alle drie buigen ze zich over het geheime laatje. Op de bodem ligt een klein boekje met een gemarmerd kaftje. Op het etiket staat met keurige schrijfletters: ‘Dagboek van Josephine van Wely van Raesfelt’. Ernaast ligt een gedroogde rode roos. Als Sanne het boekje wil pakken, raakt ze met haar vingers de roos aan, die meteen tot stof verkruimelt.

‘Ach, daar gaan een hoop herinneringen in rook op,’ verzucht Daan.

‘Hij is zo’n romanticus hè,’ zegt Abel vertederd. Hij aait even over Daans rug. Sanne heeft het boekje uit het laatje genomen en slaat het open.

‘Lees voor,’ zegt Daan. Abel roept meteen: ‘Ja! Lees voor! O, wat heerlijk. Een dagboek!’ Sanne bladert en er dwarrelt een brief uit het dagboekje. Ze bukt en pakt de vergeelde envelop op.

‘Een liefdesbrief. Ik kan mijn geluk niet op,’ verzucht Daan. Sanne schuift het velletje briefpapier uit de envelop en begint voor te lezen, aarzelend, omdat het lastig is het schuine kriebelige handschrift te ontcijferen.

‘Waarde Jo,’ leest ze.

‘Hij noemt haar Jo. Want banaal. En ze heet Josephine. Kijk dan!’ Abel pakt verontwaardigd de envelop op en zwaait ermee. ‘Hij heeft het geadresseerd aan “Mejuffrouw Josephine van Wely van Raesfelt”. Volgens mij is dat al helemaal niet volgens de toen heersende etiquette. Ze was toch van adel?’

‘Als je nu op iedere twee woorden die Sanne leest zoveel commentaar gaat leveren, dan krijgen we die brief nooit uit,’ voorspelt Daan. Sanne heeft de gelegenheid gehad om even vooruit te lezen en is nu een beetje gewend aan het lopende schrift. Ze hervat:

‘Allereerst mijn hartelijke gelukwenschen met je verjaardag, waaraan ik de hoop toevoeg, dat je nog vele malen dezen datum in goeden gezondheid en “jong” moogt vieren. Ik beloofde je te zullen schrijven, niet wetende echter dat dit zulk een zware taak zou blijken te zijn, immers ik weet zoo weinig van je en jij van mij, dat ik werkelijk niet weet wat je interesseert en wat niet! Mij interesseert vanzelfsprekend de huidige toestand in Europa, die er wel buitengewoon somber uitziet; hopen doen we altijd, maar ik kan moeilijk meer geloven aan een bestendige vrede, god Mars heeft de trom geroerd en straks zullen duizenden marcheren op de wegen van Europa, dood en vernieling brengende waar zij passeeren.’ Sanne kijkt de jongens even aan. Daan heeft zijn wenkbrauwen opgetrokken en zegt: ‘Dit is geen vrolijke brief. Van wanneer is ie?’ Abel heeft de envelop nog vast en kijkt. ‘Van 1939. De stempel is nog te lezen, al is de postzegel eraf gescheurd.’

‘Er staat boven: “Waalsdorp, 21 maart 1939”,’ leest Sanne. Abel keert de envelop om en leest het adres. ‘Die jongen zat in dienst,’ zegt ie. ‘Kijk maar.’

Sanne leest verder.

‘Wij zijn klein en moeten deemoedig het hoofd buigen voor de drang die van buiten komt, ons rest nog slechts een God dien wij hopelijk aanbidden kunnen. Somber nietwaar? Maar helaas, we zullen aan deze somberheid te wennen hebben! Wat echter niet wegneemt, dat er nog heel wat meer moet gebeuren eerdat ik moedeloos ben, ik ken geen overgave aan sombere gedachten, voor mij is en blijft het leven onder alle omstandigheden mooi en de moeite waard om geleefd te worden.

Bovendien wil ik nimmer toegeven aan pessimisme omdat we er niets mee bereiken en alleen maar verzwakken in weerstand.

Ik moet gaan stoppen, want anders krijg ik dit krabbeltje niet tijdig meer op de post en zou ik mijn woord gebroken hebben!

“Wat ik zeg meen ik en doe ik”, dat is mijn lijfspreuk! Weest hartelijk gegroet en tot zaterdagavond 10 uur!

Leo.’

Daan schudt teleurgesteld zijn hoofd en zucht: ‘Nou, daar zal Josephine blij mee zijn geweest. Wat een snertbrief. Er staat niks in. En dan heeft ze hem nog haar hele leven bewaard ook! Ik vind die Leo een rare snoeshaan. En jij?’ Abel grijnst. ‘Ik had er ook wat meer van verwacht. Maar misschien schreven ze in die tijd allemaal wel een beetje zo?

Ik bedoel, van dat hoogdravende gedoe? Dat heeft toch ook wel wat, vind ik.’

‘Het is een prachtig tijdsbeeld,’ zegt Sanne. ‘En voor Josephine is die Leo heel belangrijk geweest. Haar dagboekje staat er vol van!’ Ze heeft een paar bladzijden omgeslagen en ziet de naam regelmatig voorbijkomen, prachtig geschreven, bijna gekalligrafeerd, met een grote zwierige letter L met een enorme lus.

‘Ik ga de hapjes op tafel zetten voor de lunch. En dan maken we een schema voor het dagboek,’ beslist Daan.

‘Sanne mag eerst,’ vindt Abel.

‘Afgesproken,’ lacht Sanne. Ze vouwt de brief in het boekje en stopt het meteen in haar tas, voordat iemand zich kan bedenken.

‘Doen we eerst nieuwtjes,’ zegt Daan. Abel vertelt over zijn werk, Daan laat de gebruiksaanwijzing van de rookoven zien, Sanne vertelt over het etentje met Willem en Cathy en Schaap en Rokus en flapt er dan natuurlijk toch uit dat Mees Boorman ook langskwam.

‘Wat heerlijk, zo’n vriend waarmee je lekker met de honden kunt wandelen. Dat vind ik nu echt super voor je,’ zegt Daan oprecht.

‘Van vrienden heb je er nooit genoeg. En wij zijn nu eenmaal niet van die buitenmensen. Met ons kan je beter winkelen dan dauwtrappen,’ knikt Abel.

‘Bij jullie tank ik altijd helemaal bij. Jullie zijn hele bijzondere vrienden van me. Jullie zijn een echt oplaadpunt,’ vindt Sanne.

‘Dat is weer zó lief van je!’ Abel wappert met zijn hand voor zijn gezicht en zegt: ‘Nu even geen emo meer, hoor! Ik ben de laatste tijd zó snel ontroerd!’

Als ze afscheid neemt moet ze beloven snel weer langs te komen en te melden wanneer ze het dagboekje uit heeft. ‘Dan mag ik,’ zegt Daan.

‘Waarom jij? Waarom ik niet? Ik wil na Sanne,’ kibbelt Abel. ‘Nee, kijk in het schema! Daar staat mijn naam!’

‘Ja, logisch. Jij hebt dat schema zelf opgesteld. Maar ik vind…’ Sanne sprint naar de voordeur en roept: ‘Jongens, ik ben weg! We bellen!’

Maar in de weken die volgen is het zó druk, dat het boekje vergeten op haar schrijftafel ligt.

Op een avond belt Schaapje: ‘We hebben een afspraak voor morgen, hè lieverd? Ben je het niet vergeten?’

‘Natuurlijk ben ik het niet vergeten! Het Berenbos! Ik pik u om half negen op. Dan zijn we er met koffietijd. Klinkt goed?’ ‘Klinkt fantastisch. Ik trakteer op taart en koffie als we er zijn,’ geniet Schaapje.

‘Op de A2, tussen afrit Nieuwegein en knooppunt Oudenrijn staat een file van inmiddels vijftien kilometer, dit in verband met een ongeluk.’

‘Moeten wij daar langs?’ vraagt Schaap.

‘Ik dacht het niet,’ aarzelt Sanne. ‘Topografie is niet mijn sterkste kant en sinds ik die TomTom heb, vertrouw ik helemaal op de Vlaamse mevrouw die me de weg wijst.’ Op dat moment zegt de Vlaamse mevrouw: ‘Keer om. Waar mogelijk, keer om.’

‘Je rijdt in een weiland, volgens dat kleine televisietje,’ wijst Schaapje.

‘Het was een heel goedkope TomTom,’ legt Sanne uit. ‘Af en toe moet je je niks van haar aantrekken. Straks vindt ze de weg wel weer.’ Ze rijden langs gebouwen van de Hogeschool in Wageningen en Schaap meldt: ‘Ik geniet zo van de autorit.’ Aan hun rechterhand zien ze het militaire ereveld de Grebbeberg.

‘De Grebbeberg. Daar was mijn vader naar op weg, toen de oorlog uitbrak. Dienstplichtig militair, op een ouwe fiets met een geweer uit de Eerste Wereldoorlog. Hij is er nooit aangekomen,’ vertelt Sanne.

‘Zullen we er even overheen lopen?’ vraagt Schaapje.

‘Doen we,’ zegt Sanne. Ze slaat meteen rechtsaf naar de kleine parkeerplaats. Daar loopt een mevrouw, die rommeltjes van de grond opraapt. Zelfs dorre blaadjes ontsnappen niet aan haar aandacht.

‘Goedemorgen,’ knikt juffrouw Schaap. De mevrouw knikt vriendelijk terug. Schaap fluistert naar Sanne: ‘Ik denk dat ze het hier met allemaal vrijwilligers onderhouden. Er is geen flintertje rommel te bekennen. En kijk dat gras eens! Maar och, mijn lieve hemel, wat een graven. Dat is toch weer om stil van te worden.’ Ze lopen langs het kruis, geflankeerd door twee leeuwen. De rechterleeuw kijkt hen aan. Op de voet staat gebeiteld: ‘Den Vaderlant ghetrouwe’. Lange rijen stenen, oranje tulpen die op uitbarsten staan en namen. Namen. Namen.

‘Zo jong,’ fluistert Sanne een keer.

Als Sanne en Schaapje even later het ereveld verlaten, lezen ze de tekst aan de achterzijde. Daar staat: ‘Blijf ick tot inden doot’. Ze lopen stil naar de auto terug. Als ze bij de auto zijn, komt er een legerjeep aan rijden. Er stapt een militair uit, camouflagepak, zware kisten aan zijn voeten. Hij sjort een ransel op zijn rug en loopt naar het ereveld.

‘Dat geeft me nu ineens zo’n triest gevoel,’ zegt Sanne.

‘Er zijn nog steeds jonge mensen die de waarden in hun leven op een heel bijzondere manier invulling geven,’ merkt Schaapje kalmpjes op. ‘Ik snap wel dat het je triest maakt. Want de wereld leert maar niks van al die offers, lijkt het. En toch, inmiddels gaan we op vredesmissies. Dus je zou zeggen dat er toch een beetje vooruitgang in zit?’

‘Je eindigt vragend,’ merkt Sanne op. Schaap knikt. ‘Maar wel hoopvol,’ zegt ze. Ze kijken samen naar de militair, die nu aan de zijkant van het ereveld op een bank is gaan zitten en een kladblok uit zijn ransel heeft gehaald.

‘Wat zou hij hier komen doen?’ vraagt Sanne zich hardop af. ‘Wie vragen heeft in heden, vindt antwoord in verleden,’ zegt Schaap.

‘Die spreekwoorden rammelen soms wel een beetje hè?’ lacht Sanne.

‘De zot babbelt. De wijze zwijgt,’ zegt Schaap.

‘Op naar het berenbos,’ besluit Sanne.

Ze rijden maar een heel klein stukje verder en dan zijn ze al bij Ouwehands Dierenpark. Als Sanne de auto parkeert, zegt Schaap: ‘Ik heb vrijkaarten.’ Ze laat ze zien, samen met een kartonnen A4, waarop staat: ‘Berenbos Certificaat’ en ‘Naam: Sanne en juffrouw Schaap’ en ‘Met dit certificaat bent u ‘eigenaar’ van kavel 150 van Het Berenbos’. Schaap zit echt glunderend naar het certificaat te kijken.

‘Eigenaar tussen haakjes, hè?’ grapt ze tegen Sanne. ‘Je mag er niet even op gaan zitten!’

‘Wat ontzettend leuk,’ geniet Sanne mee.

‘Ik krijg jaarlijks vrijkaarten en een berenkrant en ook nog een uitnodiging voor de Dag van de Beer!’ vertelt Schaap. ‘En dan mag je ook de dierentuin in?’

‘Ja. O, ik voel me als een kind op schoolreis!’ Schaap wrijft in haar handen. ‘Maar eerst koffie.’

Ze drinken koffie en eten appeltaart met noten in het prille voorjaarszonnetje. Sanne neemt een grote hap en geniet. ‘Zelfs al zijn alle beren nog in winterslaap, dan nog vind ik het nu al geslaagd!’

‘Ze zijn al wakker. Het is al een week prachtig weer. En beren zijn nooit helemaal echt in winterslaap. Ze worden soms wakker en rommelen wat rond,’ doceert Schaap.

Ze lopen door het oude toegangshek van Ouwehands Dierenpark, bedenken dat tijgers vast niet van vissen houden, want er zwemmen allemaal vissen in het water rondom hun ruimte, kijken de giraffen recht in hun ogen en genieten van de hoge grote bomen in de dierentuin.

‘O, mijn favoriete beest,’ wijst Sanne. ‘Stokstaartjes!’

‘Vosmangoesten,’ leest Schaap hardop op het kaartje.

‘Welnee. Stokstaartjes!’

‘Nee hoor. Echt niet.’

‘Zouden die dan zo op elkaar lijken? Nou ja, dan heb ik er een favoriet beest bij. De vosmangoest. Had ik voor vandaag nog nooit van gehoord, maar vooruit. Ik adopteer jou erbij,’ zegt ze tegen een van de mangoesten die haar op zijn achterpoten nauwlettend in de gaten blijft houden, terwijl de rest van zijn familie wat rondscharrelt.

‘Kijk daar nou! Wat is dat?’ Sanne wijst op iets bruins dat boven water komt in het water rond het verblijf van de mandrillen. Schaap valt bijna om van het lachen en hikt: ‘Dat is de kont van een eend, Sanne!’

‘Ik ga dus ook de mist in met biologie,’ verzucht Sanne. Ze kiezen het bordje ‘Wandelroute’, omdat ze gezien hebben dat ze daarmee ook door het berenbos komen, bewonderen de prachtige beelden langs de route, allemaal van Afrikaanse beeldend kunstenaars en passeren de pelikanen, die druk bezig zijn hun verenpak op orde te brengen.

‘Wat zijn jullie mooi,’ fluistert Sanne. Ze stoppen met plukken en kijken haar aandachtig aan. Sanne geniet van de wandeling, van de oude tuin, de parkachtige inrichting en de dieren om haar heen. Bij een hok met een visarend stopt ze even.

‘Dat vind ik nou zo zielig. Dat is zo de ouderwetse manier van de inrichting van een dierentuin! Net als een rariteitenkabinet. Je verzamelt iets en dat stop je in hokjes. Ik ben blij dat daar nu een eind aan is gekomen.’

‘Ik denk dat ze met die arend nergens heen kunnen. In Artis kan je die oude manier nog goed zien aan de roofdieren-galerij. Die gaat in de toekomst ook verdwijnen,’ zegt Schaap. ‘Maar verder doen tuinen tegenwoordig aan wereldwijde fok-programma’s om met uitsterven bedreigde diersoorten in stand te houden. Echt goed werk.’

Sanne knikt. ‘Ik vind het ook mooi als ze dieren laten zien in hun eigen leefomgeving, in combinatie met diersoorten waar ze normaal ook mee leven.’

‘De beren in het Berenbos leven samen met wolven,’ weet Schaap. ‘Kijk!’ ze zien een poort met daarop ‘Berenbos’. ‘Dat is het! Ze versnelt haar pas, want daar staan hoge zuilen met nummers van de gesponsorde kavels. En daarop zou ergens moeten staan dat Sanne en juffrouw Schaap een kavel hebben gesponsord.

‘Kijk dan!’ Schaap kan zich niet meer inhouden. Ze maakt nu zo’n huppeldansje, dat Sanne zegt: ‘Schaap, hou op! Straks gaat het regenen!’ Ze ziet waar Schaap naar wijst en leest. Ja hoor. Daar staat het, duidelijk genoeg. Kavel 150: Sanne en juffrouw Schaap.

‘Gaaf,’ geniet Sanne.

‘Wie met zijn naam op muren staat, weet dat ie leeft en echt bestaat,’ zegt Schaap, met haar vinger in de lucht. Ze kijkt Sanne aan en voegt toe: ‘Om die reden spuiten jonge mensen met verf op muren. Hoe heet dat ook weer.’

‘Graffiti.’

‘Juist.’

Ze lezen nog meer namen van sponsoren. Er zijn veel borden, nog veel meer kavelnummers en er zijn er nog genoeg weg te geven. De Vrienden van het Berenbos hebben veel kavels, want die zamelen geld in, zodat je ook met een klein bedrag kunt meehelpen. Maar ook Acht Muzikale Berenvrienden, Stichting Elly van Hooft-Saris, de Nadine Foundation, Karen en Suzanne, de heer Strücker en Paulus de Boskabouter staan vermeld. Sanne wijst naar kavel 0216, waarbij staat ‘Voor papa en mama’. Er zijn veel klassen van basisscholen die een kavel bij elkaar hebben gesponsord, en bij kavelnummer 2008 staat: ‘Lieve Saskia, wil je met me trouwen?’

‘Wat romantisch,’ verzucht Sanne.

‘Kom. We gaan naar onze beren. Kijken wie er met zijn berenbillen op ons kavel zit,’ zegt Schaap. Bij de ingang is een doolhof waar ze telkens mogen kiezen op basis van hun antwoord op een vraag.

‘Hoe zwaar is een berenbaby? Meer of minder dan twee kilo?’ vraagt Schaap.

‘Meer,’ zegt Sanne. ‘Het zijn grote beesten, die beren.’ Ze lopen hopeloos vast en lezen onderweg dat een beer bij zijn geboorte maar 500 gram weegt. Bij de tweede vraag of een berenkind met zes maanden genoeg van zijn moeder heeft geleerd om de wereld in te trekken, gaan ze weer de mist in. Schaap denkt van wel en al snel blijkt dat het berenjong maar liefst tweeënhalf jaar bij zijn moeder blijft.

‘Is er ook een weg voor domme mensen?’ kreunt Sanne. ‘Zo komen we er nooit!’ Maar dan komt de vraag over de winterslaap en dat weet Schaap zeker. ‘Beren houden geen echte winterslaap,’ zegt ze kordaat. Dat blijkt juist. En dan lopen ze een tunnel in op weg naar het bos. Er klinkt meteen zoveel gegrom, dat Sanne geschrokken haar pas inhoudt. Tot Schaap naar boven wijst en zegt: ‘Luidsprekers.’ ‘Sjonge, ik schrok echt,’ fluistert Sanne.

Dan staan ze ineens op een hoge brug met uitzicht op het Berenbos. Ze ziet meteen een enorme beer in vertraagd tempo naar een wortel toe sjokken. Hij gaat zitten en pakt de wortel tussen zijn voorpoten. In de verte loopt nog een beer, bruiner en veel donkerder dan de grote vooraan. Schaap wijst zwijgend opzij. Daar loopt er nog één. Met een opvallend witte kraag.

‘Dat is Igor,’ vertelt Schaap. ‘En die hele grote, dat is Mackenzie.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Heb ik gelezen. Mackenzie is genoemd naar de generaal van de VN-troepen in voormalig Joegoslavië. Ze vonden hem in een restaurant in een Bosnische stad. Daar had ie gediend als dansbeer. De troepen hebben een actie voor hem gehouden; Libearty. In 1993 kwam Mackenzie naar het Berenbos. Geweldig hè?’ Schaap kijkt tevreden rond. Dan vertrekt haar mond even. Ze wrijft ongeduldig met haar hand langs haar ogen en ze zucht. ‘Het grijpt me aan. Zoveel verdriet hebben deze dieren gehad. Dat voel je als je ze ziet. En nu hebben ze het zo goed. Zoveel ruimte en liefde en rust. Geweldig. Ik vind het heel emotioneel.’

Sanne knikt. Ze kijken naar Mackenzie die een beetje onderuit zakt, alsof ie in een luie stoel is gaan zitten. Sanne zegt: ‘Je zou zo naast hem willen gaan zitten en je arm om hem heen slaan. En dan even lekker tegen hem aan zakken. Hmmmm.’

Ze lopen in vertraagd tempo door het bos, genieten van de beren die ze zien lopen. Hier en daar ligt een beer te soezen in de warme voorjaarszon, en als een wolf en een beer elkaar moeten passeren bij een smalle doorgang, zien ze hoe de wolf even zijn pas vertraagt en de beer voor laat gaan.

‘Ze geven elkaar de ruimte,’ merkt Schaap op. ‘Mensen kunnen van beren nog heel wat leren.’

‘Is dat ook een spreekwoord?’ vraagt Sanne.

‘Hoe kom je daar nou bij?’ vraagt Schaap verbaasd.

Veel te snel zijn ze het Berenbos weer uit en lopen ze naar de ijsberen. Er staat een enorm bord met ‘Durf jij neus aan neus met een ijsbeer?’ Juffrouw Schaap gaat voor de glazen wand staan die uitzicht biedt op het zwemwater van de ijsberen. Er staat een ijsbeer op de oever te kijken. Als hij Schaapje ziet staan, beweegt hij zich loom heen en weer. En dan laat hij zich met een soepele plons in het water glijden om juffrouw Schaap onder water te begroeten. Sanne schrikt er een beetje van, maar Schaap verroert geen vin, kijkt de ijsbeer recht in de ogen en zucht: ‘Fantastisch!’

Er is zoveel te zien, dat ze na twee uur doodvermoeid neerploffen op een bankje tegenover de rots met de berberaapjes. Er zijn twee apen druk in de weer met een babyjong. ‘Net Wichard, toen ie pas geboren was,’ wijst Sanne. ‘Zelfde oortjes!’ Schaap kijkt naar een groepje kinderen dat chipszakjes op de grond laat vallen en daarna over de rand van het apenverblijf gaat hangen om de dieren toe te schreeuwen. Ze bromt: ‘Ik krijg in dierentuinen alleen altijd zo’n hekel aan mensen.’

Dat gevoel slaat even over op Sanne, als ze in een binnenruimte een groepje heel jonge kinderen ziet staan rond een verblijf van landschildpadden. Een meisje van een jaar of vier slaat met haar handje op de schild van de grootste schildpad en roept: ‘Kijk dan! Ik durf hem te slaan!’ Zonder er een moment bij na te denken, pakt Sanne de hand van het kind en zegt: ‘Doe maar niet. Ik denk niet dat ie dat erg leuk vindt. Jij wel?’ Het kind kijkt haar ontzet aan. ‘Ze hebben stevige kaken. En straks roept ie tegen zijn vriendjes: “Kijk wat ik durf! Ik durf dat meisje te bijten!”’ Er komt een grote groep mensen en kinderen aan en Sanne laat de arm van het kind los. Schaap grijnst tevreden en zegt tegen Sanne: ‘Dat noem ik nog eens opvoeden!’ Ze loopt door naar de papegaaien en Sanne loopt snel achter haar aan. Ik hoop niet dat die moeder gezien heeft dat ik haar kind heb aangeraakt, denkt ze schuldig. Maar dan hoort ze het meisje opgetogen roepen: ‘Mama, kijk! Ik durf hem te aaien!’

‘Wat zei ik? Dat was dus nog eens opvoeden,’ bromt Schaap tevreden.

Wat een geweldige dag, denkt Sanne nog maar eens, als ze Schaap met haar hoofd de bewegingen van de flamingo’s na ziet doen. Dit vergeet ik nooit meer. En als ze de uitgang weer opzoeken, doodmoe van alle indrukken en de wandeling, koopt ze in de dierentuinwinkel een prachtige bruine teddybeer van het Wereld Natuur Fonds voor juffrouw Schaap.

‘Noem hem maar Mackenzie. Als herinnering aan ons kavel en aan deze dag,’ zegt ze tegen Schaap.

‘Dan koop ik voor jou een pen met een stokstaartje erop,’ zegt Schaap.

‘Een vosmangoest,’ verbetert Sanne lachend.

Het blijven drukke dagen. Af en toe bekijkt ze het dagboekje en dan legt ze het weer weg. Ze heeft te veel aan haar hoofd om zich te concentreren op het lastige handschrift met de krullerige letters.

‘Heb je het nu al eens uit?’ informeert Abel op een avond.

‘Nog niet. Maar het komt! Echt! En zover ik kan zien, gaat het niet over een goudschat of zo, die we aan de hand van aanwijzingen kunnen opgraven. Het is alleen maar een affaire du coeur!’ sust Sanne hem.

‘Wat zeg je dat prachtig,’ verzucht Abel. ‘Wat romantisch. Een zaak van het hart, dat klinkt toch weer een stuk aardser hè? Hmmm, affaire du coeur. Mooi hoor. Nou, we horen het wel. Ik ga me dan maar bezighouden met mijn affaire du coeur, vanavond. Dag lieve Sanne! Daan! Waar ben je?!’ Om na zo’n kreet meteen op te hangen, daar moet je Abel voor heten, bedekt Sanne met een brede grijns. En ze verschoont het logeerbed, want Rinke komt een weekend logeren.

Een heel weekend is Sanne druk met tekenen, wilde planten en bloemen zoeken en die te drogen leggen tussen de bladzijden van dikke delen van de encyclopedie in de boekenkast, poffertjes bakken en koekjes, die ze daarna glazuren met de zoetste glazuur ooit gemaakt, en met eindeloos voorlezen en verhalen vertellen. Het is heerlijk, maar doodvermoeiend, en als Rinke eindelijk opgehaald is door Wichard en Jennifer, sukkelt Sanne op de bank in slaap met het dagboekje op haar buik. Ze heeft er nog geen letter in gelezen.

In datzelfde weekend belt Schaapje. Ze heeft een tweede leg-sel van een koppel boerenganzen op haar erf en daardoor kan ze niet in de tuin zitten zonder te worden aangevallen door de ganzerik.

‘Ik ga voorlopig maar niet de achterdeur uit,’ zegt ze tegen Sanne. ‘Dat beest windt zich zó enorm op! Maar vanachter het keukenraam zit je eerste rang!’ Sanne lacht om het verhaal en belooft gauw eens te komen kijken naar dat fanatieke ganzenechtpaar.

Voordat ze bij Schaapje langs kan rijden om de ganzen te bezichtigen, hangt Schaap alweer aan de telefoon. Ditmaal totaal overstuur.

Ze snottert schor: ‘O Sanne! Het is zóó erg! Je moet me helpen! Ik denk niet dat ie het redt.’ Sanne staat aan de grond genageld.

‘Wat is er met hem?’ vraagt ze geschrokken.

‘Hij is aangereden! Ik heb hem nu hier. In huis.’

‘Bel zo snel mogelijk een dokter! Of 112! Ik kom er aan.’ Sanne verbreekt meteen de verbinding. Ze aait Hazel nog snel even over haar bol, maant haar goed op het huis te passen en zegt: ‘Even boodschappen doen.’ Dat zegt ze altijd als ze weg gaat, zodat Hazel weet dat ze binnen een redelijke tijd weer terug komt. De hond laat zich met een gelaten zucht in haar mand zakken. Mijn tas, mijn portemonnee, telefoon, autosleutels, heb ik alles? Haar hoofd slaat op hol. Als ze eindelijk in de auto zit, bedenkt ze hoe vreselijk het moet zijn voor juffrouw Schaap als er iets met Rokus gebeurt. Ze gaat dan wel nooit in op zijn eeuwige huwelijksaanzoeken, maar ze is wel heel erg aan hem verknocht. Dierbare oude vrienden, als de spreekwoordelijke worteltjes en doperwtjes in een potje.

Het is vroeg in de avond, nog heel licht. Sanne bedenkt dat ze nu eindelijk de broedende ganzen kan zien in de achtertuin van Schaap. Maar hoe zou Rokus er aan toe zijn na de aanrijding? Misschien staat er allang een ambulance voor de deur. Misschien is juffrouw Schaap wel mee naar het ziekenhuis.

Als ze het huisje van Schaap nadert, ziet ze tot haar verbazing een dierenambulance voor de deur staan. Ze parkeert haar auto en rent naar de poortdeur. Die zit op slot. Voor het broedende ganzenstelletje, vermoedt Sanne. Snel gaat ze naar de voordeur. Die staat op een kier. Ze duwt de deur open en hoort stemmen in de kamer.

‘We kunnen echt niks meer voor hem doen, mevrouw. Het spijt me ontzettend,’ zegt een warme mannenstem. Sanne houdt haar adem in. Och hemel. We kunnen niks meer voor hem doen... Ze hoort juffrouw Schaap haar neus snuiten en dan duwt ze de deur open.

‘Sanne, daar ben je!’ Schaap maakt een paar passen en hangt dan onverwachts om Sannes nek. Nog nooit heeft juffrouw Schaap haar omhelst en Sanne is er even door verrast. Dan slaat ze haar armen om haar heen en aait haar troostend op haar rug.

‘Hij is dood,’ huilt Schaap. Sanne kijkt om zich heen. In de kamer staan twee mannen bij de tafel. En daar ligt, op kranten, een gans.

‘Een gans.’ Sanne zegt het hardop. Schaap knikt, haalt diep adem, maakt zich los uit haar omhelzing en zegt: ‘Ik zag het gebeuren. Hier voor het huis. Het was een zwarte auto. Hij reed gewoon door. Snap je dat nou? En dat arme stomme beest lag op de weg. Helemaal slap. Ik dacht eerst nog, misschien is het van de schrik. Dus ik heb hem mee naar binnen genomen. Maar hij is dood. Het is het mannetje. En weet je wat nou het ergste is? Het vrouwtje is ook dood. Die kwam naar het mannetje toe en werd ook aangereden. Zij ligt al in de dierenambulance. Wat een vreselijk drama is dit.’

‘Ja,’ zegt Sanne. Het klinkt aarzelend. Ze kan haar opluchting nauwelijks verhullen. Schaap kijkt haar dan ook achterdochtig aan.

‘Het is echt heel erg. De eieren kunnen ieder moment uitkomen. Je kan de jonge gansjes al horen in het ei. Je hoort ze krabbelen en rommelen,’ zegt ze bestraffend.

‘Ik dacht dat het Rokus was. Vandaar,’ verklaart Sanne.

‘O, nee! Nee, Rokus is op donderdag toch altijd naar biljarten!’ zegt Schaap.

‘Hoe kon ik dat vergeten,’ zegt Sanne droog.

‘We nemen hem wel mee, mevrouw,’ zegt de ene man in de groene overall. ‘En als u dat wilt, nemen we de eieren ook mee.’

‘Wat gaat u er dan mee doen?’ vraagt Schaapje achterdochtig.

‘Vogelopvangcentrum misschien. Hoewel, er zijn ganzen genoeg, zou ik zo zeggen,’ zegt de man laconiek.

‘Laten we de natuur zijn gang maar gaan. Als het broedsel uitkomt, kunnen de jongen zich misschien zelf wel redden,’ beslist Schaap.

‘Wat u wilt,’ zegt de man. Hij heeft de gans inmiddels in de kranten gewikkeld en staat met het pakketje in zijn armen klaar om te vertrekken. De andere man zegt: ‘Dan willen we u er nog even op wijzen dat de dierenambulance gerund wordt door vrijwilligers en geheel afhankelijk is van giften. Ieder bedrag is van harte welkom.’

‘Dat zegt u prachtig,’ vindt juffrouw Schaap. ‘Het lijkt wel een speech.’ Ze pakt haar tas die aan de stoel hangt en gaat op zoek naar haar portemonnee. Sanne aait de kop van de gans, die op de arm van de vrijwilliger rust.

‘Zo mooi,’ zegt ze.

‘Ik zie ze liever levend,’ zegt de man droog. ‘Daar werken we voor op de ambulance. Om ze te redden, mevrouw.’

‘Ja, natuurlijk ziet u ze liever levend,’ zegt Sanne. Ze gaat van schrik op zoek naar haar portemonnee en geeft de vrijwilligers van de dierenambulance een briefje van 10 euro.

Als de ambulance is weggereden, zegt Schaap tegen Sanne: ‘Het is nu nog licht. Ga je mee naar het nest?’ In de avondschemer wijst ze Sanne op de verzameling eieren.

‘Luister,’ zegt ze. Ze geeft een ei een zetje en dan hoort Sanne het. Daarbinnen piept een kuiken!

‘Ze zijn al aan het tikken. Hoor maar,’ glimlacht Schaap. Sanne hoort dat er in het ei hard wordt gewerkt om naar buiten te komen.

‘Hier zit al een barstje,’ wijst ze geschrokken. Nu ze een ei hebben ontdekt waar al een barst in zit, zien ze er meer. De inspectie van juffrouw Schaap levert minstens drie eieren op waar heel binnenkort een ganzenkuiken uit zal komen.

‘En als ze vannacht niet bebroed worden?’ vraagt Sanne.

‘Geen idee,’ zegt jufrouw Schaap. ‘Maar dertien eieren mee naar binnen nemen, dat lijkt me een slecht idee. Bovendien zei ik dat we de natuur op zijn beloop zouden moeten laten. Dus ik ga gewoon morgenochtend nog eens kijken hoe het met de eieren staat. Wat verschrikkelijk verdrietig hè?’ Ze krijgt alweer tranen in haar ogen. Dan schudt ze haar hoofd en zegt: ‘Ik ben zo blij dat jij er bent. Laten we koffie gaan drinken. En babbelen. Ik heb nieuwe kruiden-zakjes die je mee moet nemen. Voor Rinke omdat ze af en toe bang is en voor Jennifer. Om sterk te worden en niet te piekeren.’

‘Piekert Jennifer dan?’ vraagt Sanne verbaasd.

‘Ze maakt zich zorgen. Maar daar hoor je binnenkort wel meer over,’ knikt Schaap.

Als het donker is geworden, neemt Sanne afscheid. In haar tas twee kruidenzakjes en een stukje zelfgebakken gembercake in folie.

Twee dagen later blijkt waarom Jennifer zich zorgen maakt. Ze staat onverwacht in de winkel en vraagt: ‘Sanne, heb jij volgende week donderdag iets te doen?’

‘De winkel is donderdag open. Hoezo?’ vraagt Sanne.

‘Nou, ik moet naar het ziekenhuis voor een klein onderzoekje. En Wichard heeft een belangrijke meeting. Die kan hij echt niet verzetten. Het gaat om een heel dure klant met een overvolle agenda. Hij heeft hem met moeite binnengesleept en donderdag zetten ze de puntjes op de i. Maar ik wil eigenlijk liever niet alleen. Als je niet kan, maakt het niet uit, hoor.’ Sanne kijkt haar onderzoekend aan. ‘Wat voor onderzoekje, lieverd?’

‘Een biopt. Uit mijn borst. Ik heb een knobbeltje in mijn borst. Er is al een echo gemaakt, maar de arts wil het zekere voor het onzekere nemen. Vandaar. Ze denkt niet dat het iets is, hoor. Het is niet heel erg of zo. Maar gewoon, voor de zekerheid. En weet je, mijn moeder is soms zo hysterisch. En dan weer zo bot. Die wil ik liever niet mee. Ik ben er best nerveus over.’ Ze bijt zenuwachtig op haar lip. Sanne knikt en zegt kordaat: ‘Geen punt. Ik ga met je mee. Ik kan Petronella makkelijk een paar uurtjes alleen laten. Hoe laat moet ik je op komen halen?’ Jennifer lacht opgelucht. ‘Daar ben ik zo blij om! Fantastisch. Ik moet er om tien uur zijn. Dus als je me om negen uur oppikt?’ Sanne heeft haar agenda gepakt en noteert de afspraak. Dan vraagt ze: ‘Hoe lang voel je dat knobbeltje al?’

‘Nog niet zo lang. Ik ben er meteen mee naar de dokter gegaan. En die heeft me ook gelijk doorgestuurd. Ik ben er wel een beetje bezorgd om, maar aan de andere kant ook weer niet. Ik kan me gewoon niet voorstellen dat er iets met me aan de hand is. Ik voel me hartstikke goed. Dat is toch ook een indicatie? Of niet? Zie je, zo denk ik nu constant. Ik weet niks meer zeker.’ Jennifer maakt een moedeloos gebaar.

‘Met een biopt weten ze in ieder geval zeker of er iets aan de hand is of niet. Maar ik kan me heel goed voorstellen dat je nerveus wordt van die onzekerheid. Nu snap ik juffrouw Schaap! Die heeft me kruidenzakjes meegegeven voor jou en voor Rinke. Jij tegen het piekeren en Rinke ook, geloof ik. Ik weet het niet meer precies,’ lacht Sanne. Ze grabbelt de zakjes uit haar tas en geeft ze aan Jennifer.

‘Als ik er rustiger van wordt, dan is Schaap voortaan echt mijn held!’ lacht Jennifer. ‘En Rinke was zo verdrietig. Die dacht dat ze mij nu ook kwijt zou raken. En dat ik dood zou gaan. Net als haar mama Hannah.’ Sanne kijkt haar geschrokken aan. Ze zegt: ‘Echt waar? Zei Rinke dat?’

De gedachte dat Rinke zo heeft gehuild, laat Sanne niet los. Wat verdrietig, zo’n jong kind dat in tranen is omdat ze denkt dat ze voor de tweede keer haar mama zal moeten verliezen.

‘Het idee dat er echt iets mis is met Jennifer, weet je, ik word er woedend van. Raar hè? Op wie moet je kwaad zijn in zo’n geval? Alsof er enige rechtvaardigheid is in de verdeling van vreugde en verdriet,’ zegt ze tegen Petronella. Die staat net een kristallen kroonluchter op te poetsen en laat even haar wrijfdoek zakken.

‘Nee, dat is over het algemeen niet echt gelijk verdeeld,’ zegt ze dan. ‘Dat is de speling van het lot. Of misschien wel voorbeschikking.’

‘Denk je?’ weifelt Sanne.

‘Ik weet het niet. Maar ik weet wel dat je er niemand de schuld van kan geven en dat het goed is dat je je daarvan bewust bent. Vooral als het je wel goed gaat. Want soms gaat er wel een hoop verdriet één kant op. Ik ken mensen waarvan ik me soms afvraag hoe het mogelijk is dat zij zoveel te verduren krijgen en anderen niks. Of vrijwel niks,’ zegt Petronella.

Sanne knikt. ‘Ik word altijd een beetje angstig als alles een tijdlang goed gaat. Dan denk ik vaak: dit kan nooit zo blijven.’ Ze kijkt Petronella aan. Die schudt haar hoofd en zegt: ‘Haal nu maar gauw die spinrag uit je hoofd! Het komt heus wel goed met Jennifer. Echt waar.’

Maar uiteindelijk vergeet Sanne alle zorgen pas als juffrouw Schaap haar belt en zo hard schreeuwt dat ze haar telefoon een meter van haar oor moet houden.

‘Je moet komen! Nu! Ik heb twee gansjes! Die zijn uit het ei gekomen!’

Sanne aarzelt geen moment. Ze belt Wichard, pikt Rinke op die al aan de deur klaarstaat met regenlaarzen aan voor de zekerheid en rijdt meteen naar Schaap.

‘Waarom moest ik laarzen aan, oma?’

‘Die ganzen zitten vast in het water. Of in de prut. Geen idee, maar het lijkt me een onderneming om ouwe kleren bij aan te doen,’ lacht Sanne.

Juffrouw Schaap zit gewoon in haar keuken, met een dik boek op schoot over het houden van ganzen. In een kartonnen doos liggen twee kleine gansjes op stro onder een broedlamp en in de tuin staat Rokus een groot kippenhok te monteren.

‘Dat hebben we van boer Klingers. Ken je die? Hier verderop aan de dijk. Klingers heeft zijn kippen opgeruimd. Ideaal, denk ik. Toch? Maar uiteindelijk kunnen ze gewoon los. Ik moet ze alles leren. Zwemmen. En vliegen,’ vertelt Schaap. Rinke zit met haar vingers bij de gansjes en zegt: ‘Ze liggen zo stil. Is dat wel goed? Buiten zie ik ze altijd lopen.’

Schaap werpt een kritische blik in de doos en zegt: ‘Volgens mijn boek is het heel normaal. Ze blijven nog een paar dagen onder de lamp en gaan daarna in het hok. Als het tenminste niet te koud is. En ik moet opfokkruimel hebben, zegt dit boek. Nog nooit van gehoord. Wat is dat?’

‘Geen idee!’ lacht Sanne. ‘Hoe zijn ze trouwens toch nog uit het ei gekomen?’ Ze aait met haar wijsvinger heel zachtjes over een klein ganzenlijfje. Schaap lacht verontschuldigend. ‘Ik heb ze toch maar binnen gelegd. In die doos. Op stro. Onder de lamp. Alle dertien eieren. Want er waren er een paar die kwamen al bijna uit. Dat is toch zielig? Hun papa en mama doodgereden en dan zelf stikken in je ei! Ik kon het gewoon niet over mijn hart verkrijgen.’

Rokus roffelt op het raam en roept: ‘Het hok is klaar!’

‘Dan moet je opfokkruimel gaan halen,’ roept Schaap. ‘En meer stro. En een grote ondiepe waterbak.’ Rokus tikt aan zijn pet en loopt weg.

‘Moeten ze niet eten?’ vraagt Rinke. ‘Ze zijn zo slap.’

‘Volgens mijn boek kunnen ze uren zonder eten en drinken. Ze hebben een soort voedselpakketje in hun lijf. Dat is de dooier. Daarop kunnen ze de tijd prima overbruggen.’

‘En hoe leren ze dan zwemmen?’ vraagt Rinke.

‘Dan gaat juffrouw Schaap voorop de sloot in. Met een oranje badmuts op. Dan denken ze dat het hun moeder is en dan zwemmen ze haar zo achterna,’ lacht Sanne.

‘Ze krijgen een ondiepe waterbak, en als ze dan een beetje natte veertjes krijgen, gaan ze zich poetsen. Dan smeren ze eigenlijk een soort vet op hun lijfje. En als ze dat eenmaal snappen, kunnen ze ook zwemmen,’ vertelt juffrouw Schaap bloedserieus. Ze kijkt Sanne bestraffend aan, heft haar vinger en zegt: ‘Wie spot met het weerloze, kwetst het pure hart.’

‘Zo had ik het niet bedoeld,’ zegt Sanne. ‘Ik ben nu al dol op ze. Echt waar! Ik ga mutsjes voor ze breien! Of snavelwarmertjes punniken!’ Schaapje lacht.

‘Je ziet er goed uit,’ zegt Sanne, als Jennifer bij haar in de auto stapt. Zelf is ze nerveus voor de ingreep. Hoe zou dat voelen, vraagt ze zich af. Zo’n naald in je borst. Jakkes.

‘Ik heb veel rustiger geslapen, de afgelopen dagen,’ zegt Jennifer. ‘Door de kruidenzakjes van juffrouw Schaap, denk ik.’

‘Schaap heeft jonge ganzen. Weet je dat al?’

‘Nee? Vertel!’ Sanne vertelt en Jennifer geniet.

‘Ik moet er gauw naar toe. Fantastisch,’ verzucht ze.

‘We zijn er,’ meldt Sanne. Ze haalt een kaartje uit de parkeer automaat en wacht tot de slagboom omhoog gaat.

‘Zo snel al,’ zegt Jennifer timide.

‘Na afloop gaan we ergens koffie doen. Met groot gebak,’ belooft Sanne.

‘En ik ga vanavond pannenkoeken bakken. Kom je ook?’

‘Super. Wat een uitstekend idee,’ glimlacht Sanne.

Het is een klein ziekenhuis en bij de ingang zitten een stuk of wat bejaarde mensen bij de koffieautomaat.

‘Is dit de wachtkamer?’ vraagt Jennifer zich hardop af. Een oude baas wijst naar achteren.

‘Daar melden,’ bromt ie.

‘Het is een ouderen-hangplek,’ fluistert Sanne.

‘Vanwege de gratis koffie. Het is een plaag tegenwoordig, die ouderen,’ fluistert Jennifer terug. Ze lopen lachend door, melden zich bij het loket, nemen een map met papieren in ontvangst en volgen de bordjes.

Bij behandelruimte 2, waar ze heen zijn gestuurd, staan twee oranje stoeltjes van plastic. Ze gaan zitten en kijken om zich heen.

‘Inspirerende plek,’ prijst Jennifer.

‘Voor je er erg in hebt, staan we weer buiten,’ belooft Sanne.

‘Mevrouw Kortijn?’ En struise zuster in een half doorzichtig wit broekpak staat in de deuropening.

‘Ja,’ zegt Jennifer. Ze springt op en laat meteen haar tas vallen. Sanne bukt en raapt alles op.

‘Ga je mee?’ vraagt Jennifer angstig, als ze haar tas weer in haar handen gedrukt krijgt.

‘Tuurlijk,’ knikt Sanne. Ze loopt achter Jennifer aan.

‘Ik ben voor de geestelijke ondersteuning,’ meldt ze op een toon die geen discussie toelaat. De zuster knikt. Sanne ziet dat ze onder de witte broek een zwart slipje draagt. Zeldzaam onflatteuze kleding toch, bedenkt ze. Waarom moet dat altijd zo doorschijnend?

‘U kunt uw bovenlichaam ontbloten,’ zegt de zuster tegen Jennifer. Ze wijst naar een hoek waar een gordijn hangt en een stoel staat. Daarnaast staat een onderzoekstafel.

‘De dokter komt zo.’

‘Oké.’ Jennifer zegt het luchtig, maar Sanne voelt hoe gespannen ze is.

Dan gaat een zijdeur open. Een man in groene operatiekleding komt te voorschijn, werpt een ongeduldige blik op Sanne en vraagt dan aan de zuster: ‘Waarom is mevrouw nog niet klaar?’

‘Mevrouw is bezig,’ zegt de zuster liefjes. Ze knikt naar het gordijn.

‘O,’ zegt de man narrig. ‘Ik dacht dat u...’

‘Nee,’ zegt Sanne afgemeten. ‘Ik ben de bijstand.’ Ze kijkt hem kritisch aan, vanwege de toon die de man aanslaat in die paar woorden. Veertiger, behoorlijk met zijn uiterlijk bezig. Ieder haartje zit op zijn plaats. Hij heeft een beugel, ziet ze. En waarschijnlijk ook een sportwagen, voegt ze daar in gedachten aan toe. Jennifer schuift het gordijn opzij en de zuster wijst: ‘Gaat u maar even op de behandeltafel zitten.’ De arts loopt op haar af en zegt, zonder zich verder voor te stellen: ‘Om welke borst gaat het?’ De zuster rommelt in Jennifers map, terwijl Jennifer zelf zegt: ‘Deze.’ Ze wijst. Hij kijkt even snel en zegt dan: ‘Dus jij wilt een biopt.’ Sanne houdt haar adem in. Wat is dit? Jennifer zit kaarsrecht. Ze zegt helder: ‘Ik heb een verwijzing van mijn arts. Die wil graag zekerheid.’

‘Maar waarom? Waarom wil je dat?’ zegt de man. ‘Je hebt heus geen kanker, hoor.’

Even zou je een speld kunnen horen vallen. Dan staat Jennifer op. Ze zegt: ‘Ik begrijp dat u de verwijzing van uw collega- arts met mij wilt bediscussiëren. Helaas heeft dat geen enkele zin. Ik heb namelijk geen medicijnen gestudeerd. Dus ik ga me nu aankleden en mijn arts vertellen dat u het zonder enig onderzoek terugwees als flauwekul. Dan ben ik klaar. Ik weet ook wel leukere dingen te doen op mijn vrije dag.’

Sanne staat ook op. Ze knikt Jennifer toe. Goed gedaan! De man zegt gehaast: ‘Nou ja, dan doen we het even en dan zijn we er maar van af. Ga maar zitten.’ ‘Ja, wacht even,’ zegt Jennifer.

‘Nee, nee, het is wel goed. Ga daar maar zitten.’ Hij pakt zijn instrumenten.

Even later lopen ze samen verdwaasd op de gang.

‘Doet het zeer?’ vraagt Sanne.

‘Gaat wel,’ zegt Jennifer. Ze bijt op haar lip.

‘Niet huilen, hoor,’ troost Sanne. Ze houdt de arm van haar schoondochter stevig vast. Jennifer zegt: ‘Nee. Ik ben woest.

Want weet je wat ik het ergste vind? Dat iemand je zo behandelt!’

Ze zitten tegenover elkaar in een koffiehuis met twee enorme punten appeltaart met slagroom en dubbele espresso’s. ‘Kijk,’ zegt Jennifer. Ze strekt haar hand boven tafel. Al haar vingers trillen.

‘Ongelooflijk wat die vent zei,’ zegt Sanne. ‘En zo idioot, ik zat erbij en ik kon er niks aan doen! Ik bedoel, ik kon niks zeggen!’

‘Van mij had je best iets mogen zeggen. Bijvoorbeeld: Hé, weirdo, wat flik je me nou?! Of iets van die strekking,’ lacht Jennifer.

‘Nou, jouw kleine speech liet sowieso niets van de man heel.

Wat knap dat je dat zo snel op een rijtje had.’

Jennifer schudt haar hoofd en zegt: ‘Ik weet niet eens meer precies wat ik zei.’

‘Je zei dat je de verwijzing niet met hem kon bediscussiëren, omdat je geen medicijnen had gestudeerd. En je verwees hem naar jouw arts. Toen werd ie een beetje groen.’

‘Echt?’

‘Echt. Je was super,’ prijst Sanne vol oprechte bewondering. ‘O, gelukkig. Mijn geheugen is totaal geblokkeerd. Hè. Die koffie is zalig!’

‘We nemen er nog een,’ besluit Sanne en ze steekt meteen twee vingers op naar de jongen achter de bar. Die knikt en draait zich om naar het espressoapparaat. Pas na de tweede dubbele espresso zegt Jennifer tevreden: ‘Hoera. Ik begin nu te stuiteren van de cafeïne in plaats van de adrenaline!’ ‘En zo hoort het,’ grijnst Sanne tevreden.

Als ze Jennifer afzet bij haar werk, hebben ze alle laatste nieuwtjes uitgewisseld.

‘Dit moeten we vaker doen,’ zegt Jennifer. ‘Niet naar het ziekenhuis, bedoel ik. Maar dit, lekker bijkletsen samen.’ ‘Dat doen we zeker vaker. Niet piekeren hoor!’ raadt Sanne aan.

‘Ik doe mijn best. Gesteund door juffrouw Schaap. En door jou,’ lacht Jennifer.

In ‘De Roos en de Koekoek’ is het druk, als Sanne aankomt. Er loopt een echtpaar rond, een stel vriendinnen en een jong stelletje dat overal aan zit. Sanne ziet dat Petronella in haar hoofd een lijstje maakt van alle voorwerpen die ze straks moet oppoetsen.

‘Allemaal vingers op het zilver,’ fluistert ze geagiteerd, als Sanne even naast haar komt staan. Sanne lacht. ‘Allemaal rondkijken?’

‘Ja, allemaal rondkijken,’ bevestigt Petronella. Dan ziet ze dat het echtpaar bij een antieke boerenkast staat en vragend in haar richting kijkt. Ze knikt meteen en loopt op hen af. Dan komt er een vrouw binnen, die regelrecht op Sanne af loopt.

‘Mag ik u iets vragen?’

‘Altijd,’ lacht Sanne.

‘Ik zoek een gelegenheid waar ik met een stuk of twintig vrouwen een kleine lezing kan krijgen over kunst en kitsch en aansluitend een high tea. En ik ben dol op jullie winkel. Nu dacht ik, dat zou hier toch fantastisch zijn. Aan de hand van spullen die jullie hebben een leuke boeiende uitleg en daarna die high tea. Maar ja, het is natuurlijk zomaar een verzinsel van mij en ik heb geen idee of jullie dat voor elkaar kunnen krijgen.’ Sanne luistert en knikt. Ze denkt met een aan de bonbonworkshop die ze hielden op de school waar ze ooit werkte. High tea, hoe moeilijk kan dat zijn? Als ik het niet zelf kan, dan vind ik wel iemand. En dat praatje, dat houdt Petronella zo uit haar losse pols. En er komt een potentiële klantenkring binnen. Een klantenkring met geld, zo te zien aan de kleding van deze mevrouw. Dus ze zegt: ‘Ik vind het een enig idee. Ik ga het met mijn collega overleggen en dan kom ik er op terug. Met een plan. Of met een afwijzing. Mag ik uพ adresgegevens noteren?’

‘Ik heb een kaartje,’ zegt de vrouw. Ze zoekt in haar tas, haalt daar een plat zilveren doosje uit en pakt er een visitekaartje uit. Sanne pakt het aan en leest:

‘Frederique van Wely van Raesfelt.’

Op het kaartje staat een adres en een telefoonnummer. Bekende naam, denkt Sanne. In een flits weet ze het. Het laatje, het dagboek, de brief! Dit zou een dochter kunnen zijn van de douairière, Josephine! Maar ze kan geen enkele manier bedenken om erachter te komen. Dat zou ook wel heel raar overkomen. Dus ze zwijgt over de naam en zegt: ‘Dat is handig. U hoort van me, dat staat vast.’

‘Wanneer denkt u me ongeveer uitsluitsel te kunnen geven?’

‘Binnen een week,’ zegt Sanne. ‘Als we geen mogelijkheid zien, eerder. Maar ik denk eerlijk gezegd wel dat we in staat zijn om aan dit idee een leuke invulling te geven.’

‘Daar vertrouwde ik al een beetje op,’ lacht Frederique.

‘Dan hoor ik graag iets later van u!’ Ze neemt hartelijk afscheid en Sanne kijkt haar na. Ik schat haar op een jaar of 63, 64. Misschien ietsje ouder. En als haar moeder in 1939 een liefdesbrief ontving van ene Leo, dan kan zij heel goed een dochter van haar zijn. Wat apart! Dan heb ik het dagboek van haar moeder. En dat heb ik nog steeds niet gelezen. Als dit geen vingerwijzing is dat ik er een beetje mee moet opschieten, dan weet ik het niet meer. Vanavond, belooft ze zichzelf. Vanavond ga ik het lezen.

Die avond installeert ze zich aan tafel met een pot thee, een zak laurierdropjes en een zak kleine stroopwafeltjes. Op tafel ligt het dagboek. De brief van Leo ligt ernaast. Ze slaat het open en leest.

Twee uur later is de pot thee helemaal leeg. Sanne is misselijk van de drop, vol van de koekjes en voelt zich doodmoe. Ze legt de brief als boekenlegger in het dagboekje en slaat het dicht.

‘Hazel, we gaan lopen,’ meldt ze. Ze strekt haar stijve be - nen en even later loopt ze met de labrador langs de weilanden. Onderwijl denkt ze aan het verslag dat ze zo-even heeft gelezen. Het handschrift is moeilijk toegankelijk; het schuinschrift leest vermoeiend en sommige letters lijken door de overdadige lussen zó op elkaar, dat ze soms pas door het zinsverband begrijpt wat er staat. Josephine schrijft heel behoedzaam, alsof ze altijd bang is dat iemand haar boekje in handen zal krijgen. Nergens schrijft ze ronduit dat ze verliefd is en nergens komt ze de naam Leo tegen. Maar tussen de ellenlange verslagen van borduurwerken en bezoekjes met haar mama aan tantes en vriendinnen staat er plotseling: ‘L. brief. Ontm. Vanav.’ Alleen door de brief van Leo begrijpt Sanne daaruit dat Josephine die avond Leo heeft ontmoet, na ontvangst van zijn brief. Tot nu toe heeft ze drie maal een dergelijke notitie gevonden. Verder rept Josephine niet van haar afspraakjes met Leo. Wel schrijft ze uitgebreid over ene Henri Bravenborgh, die regelmatig bezoek jes aflegt en die door haar moeder geprezen wordt als ‘een uitstekende partij met goede vooruitzichten, op bezoek vanuit Indië, alwaar hij een plantage beheert’.

‘Het is een saai geschrift, Hazel,’ zegt Sanne. Hazel loopt naast haar te kwispelen en Sanne schiet in de lach om haar eigen bondige samenvatting.

Met Petronella overlegt ze de mogelijkheid voor een high tea met lezing over antiek en kitsch. Petronella is meteen enthousiast en ze spreken af om een goed doortimmerd plan te maken.

‘Dan gebruiken we het gezelschap van deze mevrouw als proefpersonen en daarna bestoken we de markt met folders. Dit is een vondst!’ zegt Petronella vrolijk.

Er breekt een drukke week aan. Ze overlegt met Petronella op ieder rustig moment in de winkel. Langzaam groeit er een leuk concept tegen een redelijke prijs.

‘En ik moet nodig langs bij juffrouw Schaap. Want die heeft natuurlijk de mooiste jam die er is. En ze heeft vast ook een paar goeie recepten,’ bedenkt Sanne.

‘Geroosterd brood met ganzenlever,’ grijnst Petronella.

‘Jij bent erg!’ lacht Sanne. ‘een beetje grappen maken over de ganzenkinderen van Schaapje!’

Als Daan en Abel bellen om te vragen of ze het dagboek al uit heeft, wimpelt ze ze af met: ‘Ik heb het zó druk! Maar als jullie je vervelen: ga naar Schaap! Die heeft twee jonge ganzen!’

Daan vindt het meteen niks. ‘Ganzen! Die zijn vals! Ze bijten. Ze pikken in je kuiten. Ik moet helemaal niks van ganzen hebben. Nou ja, foie gras. Dat wel. Al mag dat dan niet meer van Marianne Thieme. En het is natuurlijk ook wel afschuwelijk. Heb je dat wel eens gezien? Hoe dat gaat?’

‘Jij bent erg!’ lacht Sanne. ‘een beetje grappen maken over de ganzenkinderen van Schaapje!’

‘Geef mij Sanne eens,’ hoort Sanne. Meteen hoort ze de stem van Abel die zegt: ‘Wat hoor ik nu? Juffrouw Schaap als ganzenhoedster?’

‘Ze heeft twee jonge gansjes. Die heeft ze uitgebroed, zeg maar. En ze is ze nu aan het opvoeden. Echt zó leuk!’

‘Daan houdt niet van ganzen. Hij is er een beetje bang van. Ze hebben scherpe snavels, weet je. En ze kunnen het velle-tje van je kuit pakken en dat omdraaien. Daan heeft daar nare herinneringen aan. Ganzenjeugdtrauma, zeg maar. En daar schijnt geen behandeling tegen te bestaan. Maar Sanne zegt dat het kuikens zijn, Daan! Kuikens. Piepklein!’ Dan krijgt ze Daan weer aan de telefoon. Die vraagt: ‘Hoe klein precies?’

‘Toen ik ze zag, konden ze niet eens lopen! Ze lagen maar wat. Zo’n slordig hoopje kuiken met van die flutterige veertjes. Bekaf van uit dat ei kruipen, denk ik. En al het breekwerk dat eraan vooraf gaat. Maar nu zijn ze iets groter. En ik weet zeker dat je het fantastisch vindt.’

‘We gaan nu meteen. Abel? We gaan nu even naar Schaap. Ga jij ook, Sanne?’

‘Nee, zeg maar tegen juffrouw Schaap dat ik morgen even langskom. Als het schikt. Ik ga vanavond weer in het dagboek lezen,’ besluit Sanne. Dat had ze beter niet kunnen zeggen.

‘Dat dagboek! Ja! Wanneer heb je dat nu uit? Want dan mag ik!’ En vervolgens krijgt ze de hele tirade te horen wie er na haar aan de beurt is en waarom niet en waarom wel. Dus ze roept: ‘Ik ga ophangen, hoor! Ik ga lezen!’

Maar ook die avond krijgt ze het dagboek niet uit. Ze leest iets sneller nu dan de vorige keer, maar het blijft een hele krachttoer om precies te lezen wat er staat. Op 10 juli 1939 leest ze de notitie: ‘L. ziek. Nekkramp. Rampzalig.’ En op 22 juli staat er:

‘Vandaag het schriftelijke huwelijksaanzoek ontvangen van Henri Bravenborgh. Heb hem mijn belofte gegeven zo spoedig mogelijk met de handschoen in het huwelijk treden, zodat ik hem bijtijds kan volgen. Het zijn onzekere tijden. Ik moet snel inschepen, wil ik Batavia nog bereiken.’

Sanne sluit het dagboek. Even doet ze haar ogen dicht en laat ze tot zich doordringen wat er gebeurd is. Leo heeft nekkramp gekregen. Dat is hersenvliesontsteking, weet ze.

Een besmettelijke ziekte die vaak uitbrak op legerbases. Een ziekte die vaak fataal afliep. Zeker in die tijd. Zou Leo overleden zijn?

Ze heeft haar handen op het dagboekje van Josephine en bedenkt hoe het verhaal in elkaar zit. Misschien is die Leo inderdaad overleden. En nog geen twee weken later accepteert Josephine het aanzoek van de goede partij uit Indië. Henri Bravenborgh. Het is 1939. De wereld staat op het punt te ontbranden. Sanne wordt er even akelig van. Eigen - lijk staat er niets in het dagboek, maar juist daardoor voelt het zo enorm indringend. Heeft Josephine Batavia ooit bereikt?

Als ik tijd heb, lees ik het wel uit, besluit ze.

De volgende dag gaat ze op de koffie bij juffrouw Schaap. Als ze voor de poortdeur staat, hoort ze juffrouw Schaap al gakken en roepen: ‘Kom maar, Gans en Gans. Gakgakgak! Kom maar!’ Ze opent de poortdeur en ziet juffrouw Schaap paraderen door de tuin. Achter haar sjokken twee jonge gansjes. Schaapje imiteert voor de gelegenheid een waggelend ganzenloopje en de twee jonkies lopen haar braaf achterna. Stilletjes kijkt Sanne toe hoe Schaap met een handige manoeuvre de beesten het kippenhok inloodst, waar ze meteen in een grote bak water gaan rondplassen.

‘Wat schattig,’ zegt Sanne.

‘Doodmoe word ik van ze. Ze lopen me de hele dag achterna. Dus af en toe berg ik ze op. ’s Nachts houd ik ze ook in het hok. Ik ben als de dood dat een kiekendief ze van het gras plukt. Of een kat. Of een vos. Je weet maar nooit,’ zegt Schaap bezorgd. ‘En ik wist dat je zou komen. Daan en Abel hebben je komst al aangekondigd.’ Ze schudt glim - lachend haar hoofd en vervolgt: ‘Die waren hier gisteren. Ik heb nog nooit zoveel flauwe ganzengrappen gehoord! Uiteindelijk praatten ze niet meer tegen elkaar. Ze gakten!’ ‘Ganzengrappen?’

‘Ja, waar gaat een gans naar toe, zodra hij in Nederland aankomt? Gak! En nog een boek vol. Maar die heb ik verdrongen,’ lacht Schaap.

‘Gaat het goed met de kleintjes?’ vraagt Sanne.

‘Het gaat fantastisch. Ze zullen hier de hele winter wel blijven, want ze zijn veel te laat geboren om sterk genoeg te zijn om mee vliegen met de andere ganzen. En dat stelt me wel een beetje gerust. Gek hè, dat je zo gauw gehecht kunt ra - ken aan dieren!’

‘Logisch. Ze zijn zo afhankelijk. Dat is ook wel erg aandoenlijk,’ vindt Sanne.

‘Kom. Ik heb scones gebakken. En ik heb zelfgemaakte rozen - botteljam,’ zegt Schaap.

‘Hoe is het mogelijk. Ik kwam vragen om recepten voor een high tea,’ zegt Sanne hoofdschuddend. En ze denkt: Ik zal nooit echt wennen aan de voorspellende gaven van Schaap. Als ze afscheid neemt, heeft ze een plastic mapje vol eenvoudige en lekkere recepten én de toezegging van juffrouw Schaap dat ze graag mee wil werken aan de high tea.

‘Vijftien euro per uur en de kosten van de ingrediënten,’ bedingt Schaap.

‘Deal,’ zegt Sanne meteen.

‘Had ik dus toch meer moeten vragen,’ merkt Schaap nuchter op.

De rest van de week werkt Sanne hard aan de voorbereidingen. Met Petronella heeft ze de calculatie rond: Vijfentwin - tig euro per persoon inclusief een glas champagne. ‘Dan doen we het de eerste keer voor twintig euro, als proef. Dat is toch redelijk? Ik geef een lezing met allerlei voorbeelden en aan het eind doen we een quiz. Ik laat voorwerpen zien en dan mag iedereen de waarde schatten. Wie er gemiddeld het dichtst bij zit, krijgt een oorkonde van ‘De Roos en de Koekoek’ en een mooi cadeautje uit de winkel. Dat bepalen we van tevoren. Wat vind je?’ Sanne vindt het een enig idee. Ze belt Frederique om te vertellen dat ‘De Roos en de Koekoek’ van harte mee wil werken aan het project van de high tea en spreekt met haar een datum af. Frederique zegt: ‘Ik neem twintig dames mee. Allemaal vriendinnen. En ik betaal. Het is ter gelegenheid van mijn 70ste verjaardag, moet u weten.’

‘Ik had u veel jonger ingeschat,’ zegt Sanne meteen. Frederique lacht gevleid. ‘Nee lieverd, 70 jaar geleden zag ik voor het eerst de maan en de sterren in de prachtige tropennacht.

Ik ben in Soerabaja geboren, weet u. En opgegroeid in Haarlem. Mijn vriendin van toen, Lottie, komt ook. Ze woont nu al veertig jaar in Parijs, maar voor mijn verjaardag komt ze naar Nederland. Heerlijk hè?’

‘Wat leuk. En wat gaan we er een fantastische middag van maken,’ belooft Sanne. Maar meteen denkt ze: Indië. Zie je wel. Maar ze wordt 70. Dus ze is geboren in 1939. Dat klopt niet.

Dan is er eindelijk weer een avond rust. Ze heeft Hazel lang uitgelaten; de labrador ligt heerlijk in haar mand te slapen. Sanne zit in haar favoriete hoekje op de bank, met het dagboek van Josephine van Wely van Raesfelt. Ze leest, ademloos nu. En ze beseft dat ze niet gewoon moet lezen, maar eerder tussen de regels door. Want het feit dat de dochter van Josephine in 1939 geboren moet zijn, strookt niet met het feit dat ze pas in juli van dat jaar het huwelijksaanzoek accepteerde van Henri Bravenborgh.

Het dagboek vertoont een stroomversnelling aan gebeurtenissen. Maar alles zo onderkoeld opgeschreven, dat het lijkt alsof er niets spannends aan is de ene dag met de handschoen te trouwen en twee dagen later in te schepen naar Indië, helemaal alleen. Josephine noteert in haar dagboek: ‘De hutbediende voldoet redelijk. Maar het blijft uiterst primitief. Ik verblijf veel in mijn hut en weemoed overvalt me veelvuldig. Ik voel me niet gedisponeerd.’

Wat zielig, denkt Sanne. Daar zit je dan, midden op de oceaan op weg naar een man voor wie je geen greintje passie voelt. Zo triest.

In september, als Josephine in Indië haar intrek heeft genomen in het huis van Henri en haar kamers heeft ingericht, leest Sanne: ‘We hebben papa en mama in kennis gesteld van ons aanstaand ouderschap. Om alle risico’s te vermijden, heeft Henri een plaats voor me gereserveerd in de kliniek van de Zusters Franciscanessen. Zij zullen mij begeleiden.’

Sanne legt het boekje neer en staart naar de muur.

Wat moet ze eenzaam zijn geweest, denkt ze. Nu weer naar die nonnen! Waarom? Ze zijn omringd door bedienden. En er is een arts in de buurt, want daar schreef ze onlangs over, toen Henri een lichte aanval van malaria had. Wat is er toch aan de hand?

Bij de nonnen is het geen feest, blijkt wel uit het zeer ingehouden dagboekje van Josephine. Ze mag weinig, maar bidden mag van de wel zeer vroege ochtend tot middernacht. De zusters nemen zelfs haar boeken weg, omdat de wereldlijke literatuur geen goede voorbereiding op het moederschap zou zijn.

‘Ik lees mijn bijbel. Van kaft tot kaft,’ schrijft Josephine, en Sanne leest in de onderkoelde woorden een spottend toontje.

Ze slaat om. Er staat: ‘Op 22 december werd Frederique geboren. Henri heeft onze terugkeer naar Nederland geregeld. Frederique is een prachtige stevige dochter, 3640 gram. Henri heeft haar niet willen zien. Ik weet niet of ik opgelucht ben of verdrietig. Maar berouwvol en vol boete voel ik me allerminst, hoezeer de nonnen me daar ook toe aansporen. Je maintiendrai!’

Sanne slaat het boekje dicht.

En ze weet ineens heel helder hoe het zit. Josephine is niet van die Henri. Josephine is van Leo. Een liefdesbaby, zoals de roddelbladen dat zo prachtig noemen. En omdat Leo overleed, of misschien wel omdat Leo qua afkomst nooit in aanmerking zou kunnen komen als echtgenoot, accepteerde ze het aanzoek van Henri Bravenborgh. Misschien wist ze eerst niet dat ze zwanger was. En misschien heeft ze daarna een poging gedaan om Henri ervan te overtuigen dat het zijn kind was. Maar een zesmaands kindje van 3640 gram kan daar niet voor doorgaan, natuurlijk. Henri zou veel gezichtsverlies lijden in zijn omgeving. Daarom had hij haar natuurlijk al naar dat klooster verhuisd. En misschien had hij haar en de baby wel teruggenomen, als Frederique een iel kindje was geweest. Dan kan je er nog een redelijk verhaal van maken. Maar dit? Nee. Henri heeft meteen een boot geboekt en Josephine teruggestuurd naar Nederland. En Josephine besluit met ‘Je maintiendrai!’ Ik zal handhaven. Ik red me wel. Wacht maar af. Mooie strijdbare kreet.

Sanne slaakt een diepe zucht. Wat een roman! Maar wat het aller-spannendste is: weet Frederique hiervan?

Ze kijkt op de klok. Bijna elf uur alweer. Ze staat op en meteen komt Hazel omhoog uit haar mand.

‘We gaan even wandelen, pup,’ zegt Sanne. Hazel kwispelt.

‘Ja, ik weet het. Je bent inmiddels een zeer volwassen dame,’ zegt Sanne. ‘Maar voor mij blijf je een pup.’

Samen lopen ze naar buiten. Sanne denkt aan Josephine. Zou ze ooit de liefde nog gevonden hebben?

Het hele plan voor de high tea is rond. De datum staat vast en het programma staat als een huis. Petronella is al naar hun ontwerpster geweest die ook de huisstijl van ‘De Roos en de Koekoek’ zo goed vorm heeft gegeven. Met haar heeft ze de eerste aanzet voor een folder besproken.

‘We gaan hier landelijke bekendheid mee halen,’ voorspelt ze Sanne.

‘Laat ze maar komen,’ lacht Sanne. ‘Wij zijn er klaar voor!’ En dan, midden op de dag, terwijl ze twee gebaksbordjes staat in te pakken voor een klant, gaat de telefoon. Het is Jennifer. Sanne schrikt ervan. Die heeft de uitslag van de dokter, beseft ze. Ze pakt de telefoon op en zegt: ‘Ik bel je zo terug. Even een klant afhelpen.’ Ze wacht een tel en tikt dan het gesprek weg. Nu had ze kunnen juichen, denkt ze. Maar het bleef stil. Ze doet een geluidloos schietgebedje en vraagt aan haar klant: ‘Is het voor een verjaardag?’

‘Ja, inderdaad,’ zegt de vrouw voor de toonbank. Sanne pakt een stickertje met HARTELIJK GEFELICITEERD en bevestigt dat met de niettang aan de linten.

‘Kijkt u eens.’

‘Dat ziet er fantastisch uit. Zitten jullie hier al lang?’

‘Nog niet zo heel lang,’ begint Sanne. Uiterlijk geduldig vertelt ze het verhaal van ‘De Roos en de Koekoek’, maar onderwijl denkt ze: Ga weg! Dan kan ik Jennifer terugbellen!

‘Tot ziens,’ zegt ze nog zonnig. Hèhè. Eindelijk. Sanne belt terug en krijgt ‘in gesprek’. Ja, natuurlijk. Jennifer heeft meer telefoontjes te plegen. Die moet haar ouders bellen,

Wichard, vriendinnen, iedereen die met haar meeleeft. Ze belt weer. Nog in gesprek.

Petronella komt de winkel binnen en zegt: ‘Sanne, ga jij nu even eten?’

‘Ja, prima,’ zegt Sanne. ‘Dan laat ik meteen Hazel uit.’ Ze maakt een broodje op het aanrecht en neemt dat in haar hand mee, terwijl ze met Hazel langs de dijk wandelt. Bij het grote hek bel ik Jennifer weer, besluit ze. Maar voordat ze daar is, gaat haar telefoon al over.

‘Sanne?’

‘Ja, lieverd. Vertel.’

‘Het is goed, het is allemaal goed.’ Jennifer stem klinkt stevig, maar bij de laatste woorden trilt haar stem een beetje. Dan zegt ze: ‘Er is helemaal niks aan de hand,’ en ze begint te huilen. Heel hard, met wilde snikken.

‘Och kind toch, stil maar. Stil maar,’ sust Sanne.

‘O, wat doe ik gek!’ huilt Jennifer.

‘Nee, helemaal niet gek. Logisch toch? Dat is de reactie. Al die spanning moet eruit. Och, wat heerlijk. Wat een enorme opluchting.’ Ze pinkt snel een traan uit haar ooghoek. Zoveel emotie laat haar ook niet onberoerd en lachend zegt ze tegen Jennifer: ‘Ik begin zelf ook al te snuffen!’

‘Idioot hè? Hartstikke hormonaal natuurlijk,’ snikt Jennifer. ‘Het is ook allemaal niet niks,’ vindt Sanne.

‘Het is juist wel helemaal niks,’ huilt Jennifer. ‘M’n moeder zei: zie je wel! En toen begon ze over haar hortensia. Die heeft luis.’ Sanne schiet in de lach.

‘Iedereen verwerkt het op zijn eigen manier, lieve schat. Neem maar van mij aan dat je moeder zich behoorlijk zorgen heeft gemaakt,’ verzekert ze Sanne. Jennifer komt een beetje tot rust. Ze zegt: ‘Sorry Sanne. Ik was de hele tijd als een rots. Maar bij jou mag ik wel af en toe een beetje instor ten, hè?’

‘Je stort maar een eind heen,’ lacht Sanne. ‘Ik luister wel. En ik snotter mee.’

‘Wichard wil vanavond met me uit eten. Om het te vieren. Wil jij op Rinke passen?’

‘Natuurlijk! Mag ze bij mij komen slapen? Dan breng ik haar morgenochtend naar school. Als jullie dan een dagje vrij nemen, kunnen jullie ook nog eens lekker uitslapen,’ stelt Sanne voor.

‘Ik snap niet waar al die schoonmoedermoppen vandaan komen,’ zegt Jennifer opgetogen. ‘Wat een fantastisch idee!’ Die avond brengt Sanne Rinke naar haar bedje. Ze leest voor uit Otje van Annie M.G. Schmidt, en als ze haar kleindochter een kus op haar voorhoofd geeft, is die al bijna in dromenland.

Als ze met een glas thee en een sudoku op de bank zit, gaat de telefoon. Het is Yvonne, die zegt: ‘Sanne? Wil je volgende week woensdag een hoed opzetten en naar het gemeentehuis komen? Om elf uur trouwen we, Luuk en ik. In alle stilte. Jij en Petronella zijn getuige. Als je wilt, natuurlijk.’

‘Het is me een eer!’ roept Sanne meteen.

Het is tien uur. Haar nagellak is bijna droog. Dan kan ze haar hoed opzetten en in de auto stappen.

De winkel is vanwege de bruiloft gesloten. Petronella en Jan Lok rijden samen naar de plechtigheid. Dat wil zeggen, boer Lok rijdt, want Petronella is zo van slag door de uitnodiging om te getuigen voor haar biologische zoon, dat ze de laatste dagen totaal in de war is. Juffrouw Schaap heeft haar komst al aangekondigd. Ook Daan, Abel, Cathy en Jennifer hebben meegedeeld dat ze op de stoep gaan staan om te kijken hoe het bruidspaar eruit ziet. Sanne heeft plechtig moeten beloven ze na afloop naar hen toe te lood-sen. ‘Want wij hebben een cadeautje. Bovendien willen we ze iets moois toewensen,’ heeft Daan gezegd. En Abel voegde toe: ‘Zo’n smerig stelletje stiekemerds.’ Het nieuws over het ‘huwelijk in stilte’ is dus aan alle kanten uitgelekt. Tot Sannes stomme verbazing, want die werd door iedereen verontwaardigd opgebeld, waarom ze dit niet eerder had verteld.

De bel aan de achterdeur klingelt. Ze blaast nog eens extra op haar nagels en loopt naar de achterdeur.

‘Verrassing!’ Daar staat Mees Boorman. Hij kijkt haar vol verwachting aan. Maar dat verandert in verbazing.

‘Wat zie jij er netjes uit!’

‘Je hebt het hele plaatje nog niet gezien. Ik ga nu mijn hoed opzetten,’ lacht Sanne.

‘Ik wilde een lange ochtendwandeling met je maken. Met Donar en Hazel natuurlijk.’

‘Helaas. Ik heb een trouwpartij. Ik ben getuige.’

‘Had me gebeld. Dan had ik je vergezeld,’ zegt Mees dadelijk. Sanne beseft dat ze het wel prettig had gevonden als ze een partner had gehad, vandaag. Want ze ziet als een berg op tegen al dat zichtbare geluk, terwijl zij zo alleen is. Hoewel, misschien zou ik me gaan ergeren aan Mees en zo verdrietig worden doordat ik Rob zo mis. Sanne schudt haar hoofd en zegt: ‘Dat is heel attent van je. Maar het is in stilte en ik heb niet eens het aanbod gekregen om iemand mee te nemen.’

‘Zal ik Hazel meenemen?’

‘Die is bij mijn zoon, Wichard.’

‘Ik heb er wel een talent voor om jou op te zoeken op de onmogelijkste tijdstippen,’ zegt Boorman teleurgesteld. ‘Nou, dan ga ik maar weer. Of mag ik nog even de hoed zien?’ Sanne schiet in de lach.

‘Natuurlijk!’ Ze gaat naar binnen, loopt met haar hoed naar de spiegel en zet hem zorgvuldig op. De rand ietsje dieper over haar ogen. Zo ja. Perfect. Tevreden lacht ze naar haar spiegelbeeld. Dan pakt ze haar tasje en haar autosleutels. Als ze bij de achterdeur komt, staat daar Mees Boorman met zijn mond een beetje open naar haar te kijken. Hij klapt zijn kaken op elkaar en zegt: ‘Ik sta hier tamelijk suf naar je te staren. Maar je ziet er zó fantastisch uit. Wow. Prachtig!’

‘Dank je wel,’ lacht Sanne.

Hij loopt met haar mee naar haar auto, waar hij de zijne naast heeft geparkeerd. Voordat ze instapt, zegt hij: ‘Als er nu een diner is, of een lunch, of wat dan ook maar waar je graag gezelschap bij had gehad, wil je me dan bellen? Op mijn mobiel? Dan kom ik. Ik heb een nette combinatie mee. En een spierwit overhemd. Je zult je niet voor me hoeven schamen. Ik heb een lunchafspraak, maar die zeg ik zo af.’ ‘Dat is heel lief aangeboden,’ zegt Sanne. Hij pakt haar hand en drukt er een kus op.

‘Dag,’ zegt hij.

‘Da-ag!’ zingt Sanne. Ze springt in haar auto en start de motor. Als ze wegrijdt wuift ze nog een keer. Mees Boorman staat haar nog steeds na te kijken.

Gek genoeg sleept deze ontmoeting haar door de kleine plechtigheid heen. Yvonne is dolgelukkig als ze Sanne ziet. ‘Wat ben je mooi!’

‘En jij dan,’ zegt Sanne vol bewondering. Yvonne ziet er prachtig uit in lavendelblauw met een grote bos bleekroze theerozen. Haar blonde haar is versierd met roosjes en lelietjes van dalen. Lucas staat te stralen in een lichtgrijs pak met vest en glimmend gepoetste schoenen. Renéetje heeft een flessengroen zijden jurkje aan. Niels draagt een witte broek met een witgrijs gestreepte blouse en een wit vest. Hij staat arm in arm met Petronella en straalt haar tegemoet. Sanne krijgt tranen in haar ogen van ontroering en fluistert:

‘Wat vormen jullie een prachtig plaatje.’

‘Lucas Johannes Maria Bol, belooft u getrouw...’ Het weinig inspirerende speechje heeft Sanne bijna doen wegdoe - zelen. De ambtenaar van de burgerlijke stand spreekt zo monotoon, dat ze moeite heeft te blijven luisteren. Er was een kort beeld van een schip dat koerst naar de haven, waarmee de bleke lange man in wijnrode toga een vruchteloze poging deed om deze huwelijksplechtigheid van een passende metafoor te voorzien. Sanne dacht: Ik word er alleen maar zeeziek van, en ze grijnsde om haar eigen gedachte. Dat was dan ook het enige vrolijke moment van de hele toespraak. En toen ze bedacht dat een scheepstoeter ook wel toepasselijk geweest zou zijn. Maar nu het eind in zicht is, veert ze weer op.

‘Ja, dat beloof ik,’ zegt Luuk vastberaden. Het levert hem een stralende glimlach op van Yvonne. En die glimlach ontroert Sanne weer wel.

‘Yvonne Verburg, belooft u...’

‘Ja,’ knikt Yvonne.

Sanne schuift nog snel een pakje papieren zakdoekjes naar Petronella en daarna is het tijd voor de handtekeningen. Als Sanne Luuk feliciteert en omarmt, fluistert hij in haar oor: ‘Ik ben je zó dankbaar dat ik door jou Yvonne heb leren kennen.’

‘Maak haar héél gelukkig. Anders krijg je met mij te maken,’ dreigt Sanne hem.

‘Reken maar,’ belooft hij lachend.

Renéetje staat te dansen en te springen van pret.

‘Gefeliciteerd, jongedame,’ zegt Sanne plechtig. Ze krijgt met een een innige omklemming te verduren.

‘Het wordt veel leuker met z’n vieren,’ weet Renée zeker.

‘Z’n vijven,’ verbetert Niels. ‘We krijgen een hond!’

‘Wat leuk,’ vindt Sanne. ‘Je ziet er goed uit.’

‘Het gaat ook hartstikke goed met me,’ zegt Niels. ‘Ik mag drie maanden wegblijven van controle.’

‘Super,’ vindt Sanne. ‘En dan straks lekker voor dag en dauw wandelen in regenbuien met de hond, daar kom je helemaal van in conditie.’ Hij kijkt haar even weifelend aan.

‘Ik plaag je maar,’ zegt ze gauw. ‘Want denk erom dat het ook leuk moet zijn voor die hond, hè? Om bij jullie te wo - nen, bedoel ik. Want die is helemaal aan jullie overgeleverd, straks.’

‘Sanne is een hondenmens,’ legt Yvonne uit. ‘En ze heeft gelijk, natuurlijk. Maar we hebben goede afspraken gemaakt, hoor,’ verzekert ze Sanne.

‘En hij of zij mag bij mij logeren als jullie op vakantie zijn. Gezellig voor Hazel,’ belooft Sanne meteen.

‘Mag ik u verzoeken de ruimte te verlaten?’ vraagt de ambtenaar. ‘Er is zo nog een plechtigheid.’

‘We zijn al weg,’ bromt Luuk.

‘Jullie worden buiten verwacht. Er staan fans voor het stadhuis,’ waarschuwt Sanne.

‘Echt waar?’ Yvonne kijkt haar verbaasd aan. Sanne knikt.

‘Daan en Abel, Schaap, Cathy, Jennifer en weet ik wie nog meer.’

‘Dan nemen we die mee voor de champagne, hè Luuk?’

‘Tuurlijk,’ zegt die meteen. ‘We moeten proosten!’ Hij loopt voorop met Yvonne, hand in hand. Het kleine gezelschap dat buiten staat te wachten, begint meteen te applaudisseren en te juichen. En dan ontrolt zich boven hun hoofden een spandoek. Twee bezems met daartussen een stuk oud laken. Er staat op: ‘Lang leve Yvonne en Luuk! Deze band gaat nooit meer kaduuk!’ Sanne schiet meteen in de lach. Luuk staat geschokt stil en roept: ‘Wat een treurig rijm!’

‘Nou, Luuk!’ zegt Yvonne bestraffend. En ze roept: ‘Wat lief van jullie! Héél creatief!’

Iedereen staat te lachen en te juichen. Het gezelschap met het spandoek vormt zo’n wonderlijk geheel, dat Niels vol afgrijzen aan zijn vader vraagt: ‘Wie zijn die mensen?’

‘Daar kom je snel genoeg achter,’ lacht die. Onderwijl bewonderen Daan en Abel uitbundig de jurk van Yvonne en haar prachtige boeket en daarna bejubelen ze alle anderen. Als Luuk aankondigt dat ze allemaal champagne gaan drinken in het restaurantje tegenover het gemeentehuis, zegt Daan: ‘Als ik dat geweten had, had ik de bezem aan het spandoek opgeofferd. Nu heb ik hem maar eraan laten zitten. Ja, da’s toch zonde? Het is een goeie bezem! En die andere is van de buurvrouw. Die mochten we lenen, hè Abel? Maar ze wilde hem ook ongeschonden terug.’

‘We halen het doek er nu wel meteen van af,’ zegt Abel. ‘Dan kunnen jullie dat meenemen als aandenken.’ En tegen Daan: Straks die bezems niet vergeten, hè schat?’

‘Volgens mij gaat die oude dame er anders straks mee vandoor,’ fluistert Niels tegen Renée. ‘Door de lucht!’

‘Dat heb ik gehoord, jongeman,’ roept Schaapje meteen.

In het restaurantje raakt Niels in gesprek met juffrouw Schaap. Hij vertelt haar over zijn school, volgend jaar naar de vierde klas van de havo, voorwaardelijk, omdat hij zo lang ziek is geweest en veel heeft gemist. Zij vertelt hem over haar ganzenkinderen en Niels hangt aan haar lippen.

‘Als u ze vliegen gaat leren, mag ik dan komen kijken?’ vraagt hij.

‘Tuurlijk mag dat,’ belooft Schaap.

‘Sorry van net, van die bezem,’ zegt Niels.

‘Jongen, ik heb thuis al een bezem. En die doet het nog uitstekend,’ grijnst Schaap. ‘Net als mijn zwarte kat!’

‘Dus je was toch getuige,’ zegt Cathy tegen Sanne. ‘Ik had het ook wel raar gevonden, als Yvonne jou niet had...’ Sanne onderbreekt haar door aan Jennifer te vragen: ‘Heb je Wichard niet even mee kunnen lokken?’

‘Die neemt zijn werk zo serieus, die durf ik niet eens te vragen om zo’n uitstapje te maken,’ lacht Jennifer. Sanne knikt. Maar ze denkt: Daar moet ik eens met hem over praten. Dat doet ie niet goed.

‘Nu ben ik zo gelukkig, Sanne,’ verzucht Yvonne.

‘Je straalt helemaal,’ zegt Sanne.

‘Alleen zo jammer dat jij nu alleen bent.’ Yvonne zegt het aarzelend. Maar Sanne knikt en zegt eerlijk: ‘Ja, dat is ook moeilijk. Dat went nog helemaal niet.’

‘Voor jou komt er ook wel weer geluk. Dat weet ik zeker,’ zegt Yvonne. Sanne ziet dat er tranen in haar ogen glinsteren. ‘Hé, het is feest hè? Niet piekeren om mij. Ik mis Rob enorm, maar dat gemis begint een soort stabiele factor te worden. Het snijdt niet meer zo. Ik leef er mee. Alsof het een deel van me is geworden. Dat werkt wel voor mij. Want het gemis gaat natuurlijk niet over. Maar het gaat goed met mij. Echt waar.’ Yvonne knikt en zegt: ‘Ik heb zoveel bewondering voor jou. Je bent zo enorm sterk.’

‘En nu proosten. En lachen. En vooruit kijken,’ gebiedt Sanne.

‘Vooruit!’ proost Yvonne.

‘Vooruit!’ antwoordt Sanne.

Het is een heerlijk uurtje en daarna gaat het kleine gezelschap je genodigden naar het restaurantgedeelte om wat te eten. Heel even speelt Sanne met de gedachte om Mees Boorman te bellen om haar te vergezellen. Maar als ze beseft dat ze niet zeker weet of hij wel in haar ‘vooruit’ past, besluit ze het niet te doen.

‘Dag, dag!’ zwaait Cathy als laatste.

‘Kom nou maar mee. De champagne is op,’ plaagt Daan. Sanne ziet hoe Jennifer haast dubbel slaat van het lachen en even voelt ze zich zo gelukkig in het volle besef dat alles goed is met Jennifer en dat hun grootste angst geen waarheid werd.

‘Dat is onze tafel,’ zegt Yvonne opgetogen. Ze wijst naar een grote ronde tafel achter in de ruimte die gedekt staat met glimmend kristal, prachtig porselein, brandende kaarsen en een schitterend tafelstuk van tere theerozen.

‘Wat mooi,’ zegt Sanne. Petronella knijpt haar in haar arm van genot.

‘Heb je die zilveren messenleggers gezien in de vorm van rozen? Ik heb ze besteld voor onze winkel,’ fluistert ze.

‘Adembenemend,’ beaamt Sanne.

Ze schuiven aan, Yvonne wijst waar. Maar het maakt eigen - lijk niet uit, want doordat het een ronde tafel is, kunnen ze elkaar allemaal zien en met elkaar praten.

Als de ober langs geweest is met witte wijn, tikt Petronella op haar glas.

‘Ssst! Speech!’ Met een vinger op haar lippen brengt Sanne Renéetje en Niels tot zwijgen. Petronella’s stem bibbert een beetje, als ze begint: ‘Lief bruidspaar. Ik wil graag een toost uitbrengen op jullie geluk. En ik sta hier overmand door emotie. Het is een regelrecht wonder dat ik getuige mag zijn van jouw geluk, Luuk. Soms is het blijkbaar onvermijdelijk dat de paden van mensen die hun gevoel ten diepste delen elkaar kruisen. Jij zocht je weg naar je verleden en daardoor kruiste jouw pad dat van Yvonne. Bestaat toeval? Ik heb zomaar het idee dat jullie ontmoeting is voorzien door een hogere macht. En ik voel me rijk en ingelukkig dat ik daar deel van mag uitmaken. Vandaar deze toost. Op een zoon, een kleinzoon en een schoondochter. Op jullie geluk! En een beetje op dat van ons allemaal!’ Ze heft haar glas en lacht.

‘Op geluk!’ roept iedereen. Door het rumoer ziet Sanne Cathy pas, als ze vlak achter haar staat en op haar schouder tikt.

‘Sanne! Ik was nog even naar de wc geweest en toen ik er af kwam, zag ik die Mees Boorman zitten! Voor, in het restau - rant. Met een vrouw!’

Sanne kijkt haar zus stomverbaasd aan. De mededeling dringt nauwelijks tot haar door. ‘Mees Boorman!’ herhaalt Cathy. ‘Met een vrouw!’

‘Wat moet ik daar nou mee,’ fluistert Sanne verstoord. Ze heeft haar glas witte wijn nog in haar hand en kijkt even snel de gezichten rond de tafel langs of niemand meeluistert. Yvonne zit te kijken met een gezicht dat een en al nieuwsgierigheid verraadt.

‘Wat is er aan de hand?’ vraagt ze, zodra ze Sannes blik vangt.

‘Er zit een vriend van Sanne in het restaurant. Ze heeft al een paar keer afspraakjes met hem gehad. Hij was laatst zelfs op een etentje bij haar! Ik heb hem ook ontmoet!’ zegt Cathy enthousiast.

‘Hé, doe niet zo...’ begint Sanne geërgerd. Maar Cathy roept meteen: ‘O, sorry! Mocht ik dat niet zeggen? Nou ja, het is toch geen geheim? Hij bleef zelfs bij je logeren! Ja, op de bank hoor!’ Ze knipoogt naar Yvonne. Die vraagt: ‘Is dat zo? Waarom heb je hem dan niet meegenomen vandaag, Sanne? Je hebt toch geen geheimen voor me, hè?’ Ze zwaait dreigend met haar vinger. ‘Mijn beste vriendin. Een beetje stiekem met een man die ik nog nooit heb ontmoet!’ Iedereen lacht en Luuk roept: ‘Dit is echt een dag waarop we iedereen gelukkig willen zien. Dus, Sanne, als je die man nu even ophaalt, dan roep ik de ober voor een extra couvert.’ ‘Nee, die man zit daar met een vrouw!’ roept Cathy.

‘O hemel. Wordt mij dan niks bespaard?’ kreunt Sanne. Yvonne schiet in de lach. Ze zegt meteen: ‘Ga hem dan maar even gedag zeggen. Want we willen natuurlijk wel weten wie die vrouw is. En hoe dat allemaal zit.’ Iedereen valt haar bij. Petronella knikt haar bemoedigend toe.

‘Maar ik heb er helemaal geen zin in,’ sputtert Sanne tegen.

‘Het is gewoon een man met wie ik een paar keer heb gewandeld, met de honden. Hazel en de hond van die man. Ik weet nu zelfs even niet hoe die hond heet! Verder niks!’

‘Nou, dan is het toch heel netjes om even een handje te geven?’ vindt Cathy. ‘Zal ik even met je meelopen?’

‘Sta jij daar nou nog? Moet jij niet naar huis?’ vraagt Sanne. Nu lopen bij Luuk ook de lachtranen over zijn wangen. Sanne zet haar glas neer en zegt: ‘Luister, als jij belooft dat je vertrekt, ga ik die man even gedag zeggen. Maar jij gaat eerst weg. Ver weg. En je blijft nergens gluren!’

‘Maar je vertelt me wel wie die vrouw...’ sputtert Cathy.

‘Cathy!’

‘Oké! Nog een heerlijke dag jullie allemaal!’ Cathy zwaait en vertrekt.

Sanne wacht en hoopt dat niemand nu nog denkt aan die afspraak en dat ze gewoon kan blijven zitten. Maar al snel krijgt ze een por van Yvonne.

‘Ga nu even!’

‘Oké dan.’ Ze staat op, keert zich om en loopt naar het restaurant. Ze kijkt even naar de bordjes om te bepalen waar de toiletten zijn. Daar. Aan de linkerkant. En meteen ziet ze hem zitten. Mees Boorman. Onmiskenbaar. Met een blonde vrouw. De vrouw praat verhit, met felle handgebaren. Sanne weet het meteen: dat is zijn vrouw. En ze hebben ruzie. Ze aarzelt een moment. Zal ik omkeren? Maar het is al te laat. Mees Boorman heeft haar gezien. Hij roept verrast: ‘Sanne!’

‘Hé! Mees. Wat een verrassing,’ zegt Sanne. Ze loopt op de tafel af. Mees gaat staan, schudt haar uitgestoken hand en zegt: ‘Ik dacht net al dat ik je zuster zag lopen. Maar ze zag me niet. Mag ik je even voorstellen? Dit is mijn ex-vrouw Bianca. Dit is Sanne.’ Ze schudden handen, knikken elkaar toe.

‘Ik zit aan het bruiloftsmaal van mijn beste vriendin. Ik ga gauw door,’ zegt Sanne.

‘Kom jij ook in zijn boek voor?’ vraagt de vrouw scherp.

‘Pardon?’

‘Zijn boek. Heeft ie dat niet verteld? Meneer schrijft een boek. Sterker nog, hij heeft het al af. Het gaat over een akelige echtscheiding. En over vrouwen. Maar omdat hij niet veel fantasie heeft, creëert hij zijn eigen drama. Dat is helemaal in, hè? Realitytroep. Bah.’ Ze spuugt de woorden uit.

‘Juist,’ zegt Sanne. ‘Nou, ik ga...’ Maar Bianca valt haar in de rede: ‘Kijk maar uit! Alle scharrels beschrijft hij uitgebreid. Baasje en Donar op liefdespad! Bah.’

O ja! Donar! Zo heet die hond, denkt Sanne.

‘Je gaat nu echt buiten je boekje,’ sist Boorman woedend tegen zijn ex.

‘Ja, want ik kom aan jouw boekje! Jouw roman! Haha, laat me niet lachen.’ Ze keert zich naar Sanne en zegt: ‘Hij wil me niet vertellen waar de hond is. En ik heb bezoekrecht. Ik weet zelfs niet waar hij woont. Weet jij waar ie zit? Waar Donar is?’

De vrouw kijkt Sanne scherp aan. En Sanne beseft dat haar hele gezicht verraadt dat ze heel goed weet waar Boorman op dit moment woont.

‘Je weet het,’ zegt de vrouw bitter. ‘Nou, ik hoop dat je tevreden bent met het hoofdstuk dat hij aan jou gaat wijden. Dat je er een beetje goed van afkomt, zal ik maar zeggen.’ Ze lacht schamper. Sanne haalt even diep adem. Dan zegt ze: ‘Ik weet zeker dat niemand over mij een hoofdstuk gaat schrijven. Sterker nog, ik weet heel zeker dat ik in geen enkel boek ga voorkomen. Of ik moet het zelf schrijven. Het is heel aardig van u dat u zich daar zorgen over maakt. Wat de verblijfplaats van uw ex-echtgenoot en uw hond betreft: ik denk dat u beter een goede advocaat in de arm kunt nemen dan hier in een restaurant te gaan zitten bekvechten. Ik wens u beiden nog een heel prettige dag.’ Ze loopt weg. Héél rechtop. Bijna triomfantelijk. Sjonge, wat deed ik dat goed, denkt ze. En er komt een grijns op haar gezicht die nog zichtbaar is als ze in de wc in de spiegel kijkt.

‘Zo, wat ben ik tevreden over mezelf,’ zegt ze hardop tegen haar spiegelbeeld. Dan hoort ze een toilet doorspoelen. Een onbekende vrouw komt achter de deur vandaan en knikt haar toe.

‘Hou die gedachte vast,’ lacht ze. ‘Dat kan je nog heel ver brengen!’ Sanne lacht met haar mee.

Als ze even later het toilet verlaat, kijkt ze snel naar de tafel waar Boorman en zijn vrouw zaten. En dat had ze eigenlijk niet moeten doen. Want de enige die daar nog zit, is Mees. Die haar vol aanbidding aankijkt, overeind springt en op haar af loopt.

‘Wat heb je mijn ex fantastisch afgepoeierd!’ begint hij. Maar Sanne houdt snel haar hand op en zegt: ‘Ho! Ik heb jouw ex niet afgepoeierd. Ik heb gezegd wat ik dacht. Jij bent een lafaard dat je niet vertelt waar je woont. En als ze je een proces aandoet, ben je misschien straks je hond kwijt. Ik zou me maar houden aan de afspraken. En gewoon een adres doorgeven, zodat je alles op een fatsoenlijke manier kunt afronden. Trouwens, als dat waar is, van dat boek, dan waarschuw ik je al bij voorbaat dat ik daar niets in wil herkennen. Zo. Nu ga ik terug naar het feest.’

‘Maar Sanne, ik...’

‘Dag Mees. Het ga je goed,’ zegt Sanne. Ze keert zich om. Maar met twee grote passen is hij bij haar. Hij legt zijn hand op haar schouder en zegt: ‘Sorry, ik zeg het misschien allemaal verkeerd. Ik klink als een klein vervelend kind dat jou prijst omdat je de boze heks hebt weggestuurd. Stom. Maar ik voel me altijd zo geïntimideerd door haar. Ze is zo ontzettend dominant. Zo ontzettend aanwezig. Ik begin net een beetje tot mezelf te komen. En ik dacht dat ik het wel aankon, een gesprek, vandaag. Dat we alles gewoon konden bespreken en als volwassen mensen keurig onze zaken konden afhandelen. Het werd een ramp. Ik was totaal wan - hopig. En toen jij kwam en zo feilloos aanstipte wat er gedaan diende te worden, tja, alsof je een fee was die met een toverstafje zwaaide! Maar ik formuleer het allemaal niet goed. Gewoon stom. Ik ga dan ook mijn mond houden. Eén ding is duidelijk: ik wil je graag weer zien. Mag ik je bellen? Voor een afspraak?’ Sanne aarzelt. Maar zijn houding, een beetje onbeholpen, een beetje jongensachtig en zo ontzettend onzeker,veroorzaakt een onverwacht gevoel van vertedering. Ze knikt.

‘Bel maar,’ zegt ze.

‘Dank je,’ antwoordt hij nederig. Maar hij glimlacht de glimlach van overwinnaars. En even voelt ze zich gefopt door zijn nederigheid. Is dat nu gespeeld of niet?

‘En de uitgever is al bezig met mijn boek,’ zegt hij haastig.

‘Van hem moet ik er alleen nog een verwijzing naar het verleden doorheen vlechten. Dan is het af. Er staat niets in over jou. Echt niet.’

‘Mooi.’ Ze geeft hem een knikje en loopt gehaast terug naar de tafel achter in de ruimte, waar iedereen opkijkt, als ze arriveert.

‘En?’ vraagt Yvonne. Haar ogen glanzen van nieuwsgierigheid.

‘Hij zat er met zijn ex-vrouw. Aardige vrouw. Ze moesten wat doorspreken over de bezoekregeling met de hond. Leu - ke hond ook, trouwens. Een herder. En ik weet ineens weer hoe die heet. Donar. Dat was het.’

‘O. Dus eigenlijk niks,’ zegt Yvonne teleurgesteld.

‘Nee. Eigenlijk niks,’ beaamt Sanne.

Badend in het zweet wordt ze wakker. De hele nacht heeft ze in haar dromen gesjouwd met dozen vol oude schoolschriften, fotoalbums, oude brieven en sinterklaasgedichten, tekeningen van Wichard en geboortekaartjes, jarenlang bewaard. Sanne kreunt, als ze overeind gaat zitten en op haar nachtkastje tast naar het glas water. Haar handen trillen als ze een slokje neemt. Alles waar ze van droomde, is weg. Verdwenen, voorgoed. In die vreselijke brand is ze alle tastbare herinneringen verloren. Ik heb er nooit zo intens bij stilgestaan als nu, beseft ze verbaasd. Waar komt die droom zo opeens vandaan? Misschien toch om te verwerken wat ik verloor? Meteen denkt ze: Yvonne is nu gelukkig met haar Luuk. Stralend bruidspaar, trots en blij. Daan en Abel zijn gelukkig. Wichard en Jennifer. Boer Lok met Petronella, Schaapje met haar ganzen en met Rokus, ze hebben allemaal geluk gevonden. Ze voelt hoe ze volschiet. O jakkes! Ik zwelg in zelfmedelijden! Beneden hoort ze de staart van Hazel tegen de vloer slaan. Die heeft al gehoord dat ze wakker is en kwispelt haar groet. Sanne staat op, trekt sokken en joggingbroek aan, schiet in haar vest en roept: ‘Ik kom al! Gaan we wandelen? Uit?’ Uit is het toverwoord. Hazel springt heen en weer bij de deur en begroet haar enthousiast.

De zon komt op als ze langs de weilanden loopt. De lucht kleurt lichtoranje. Terwijl ze haar hoofd in de wind draait en geniet van de tinteling op haar wangen, besluit ze Rinke op te halen. Dan gaan we naar juffrouw Schaap. Kijken hoe het met haar ganzenkinderen is.

‘Want ik ben natuurlijk een sufferd,’ zegt ze tegen Hazel. ‘Ik heb zoveel mensen en honden die hun geluk met mij willen delen. Dat moet ik toelaten. Geluk delen is hetzelfde als geluk vermenigvuldigen. Nou zeg, dat zou een mooi spreekwoord zijn voor ons Schaapje!’

Een uur later staat ze voor de deur bij Wichard en Jennifer. ‘Oma!’ Rinke doet open, springt meteen in haar armen en roept: ‘Gaan we iets leuks doen? Want papa gaat de muur schilderen en ik mag nergens aankomen!’

‘Ik kom gelegen!’ lacht ze, als ze Wichard en Jennifer ziet in hun oude kleren, de grond vol kranten en alle meubels aan de kant.

‘Rinke zou naar Mara. Maar die is ziek. Mexicaanse griep, denken ze. Maar we gaan vandaag schilderen. Ik erger me zo aan die vreselijke groene muur,’ vertelt Jennifer. Wichard roert in een grote verfemmer.

‘Twee, drie uur. Dan is het klaar,’ knikt hij.

‘Dan neem ik Rinke mee. Ik wil naar Schaap en haar ganzen - kinderen.’

Dolgelukkig gaat Rinke met haar mee. Als ze samen bij de poortdeur van Schaapje staan, horen ze haar al keuvelen: ‘Ja, kinderen, we gaan de dijk op. En dan gaan jullie vliegen. Toch? Ja, ja. Kom maar. Kom maar. Gak, gak, gak!’ De poort gaat open en Schaap lacht: ‘Ha, daar zijn jullie. Loop meteen mee. Ze kunnen al zó goed vliegen! Jaja! De ganzen die in het koren zijn geweest, willen er altijd weer heen! Kom maar!’

‘Super!’ juicht Rinke.

Het is een wonderlijke optocht op de dijk langs de vaart; voorop loopt juffrouw Schaap met haar fiets. Ze heeft een hoofddoek om haar hoofd geknoopt en roept tegen Sanne en Rinke: ‘Mijn oren suizen zo als ik fiets!’ Achter haar waggelen twee ganzen, in compleet verenpak, met eigenwijs wiebelende oranje snavels. Daarachter Sanne en Rinke, stilletjes, vanwege de onrust van de twee ganzenkinderen. Juffrouw Schaap stapt op haar fiets. Ze wenkt: ‘Kom! Gak, gak, gak, gak!’ Luid gakkend fietst ze weg. De gansjes rennen nu achter haar aan, steeds harder, hun vleugels wijd. De eerste gans komt los van de grond. Hij vliegt achter juffrouw Schaap aan. Ook de tweede gans vliegt nu, hoger dan de eerste, luid gakkend van pret.

Als Schaap remt en naast haar fiets staat, keren de ganzen om. Ze maken een landing in de vaart.

‘Knap hè?’ zegt Schaap tevreden.

Op dat moment komt een formatie ganzen hoog overvliegen. Hun geluid lijkt een lokroep. Ze ziet juffrouw Schaap ongerust omhoog kijken. Maar de twee ganzen zijn de oever op gescharreld en staan naast haar.

‘Ben je niet bang dat ze meegaan op de vogeltrek?’ vraagt Sanne bezorgd. Schaap schudt haar hoofd.

‘Volgend jaar. Dan gaan ze vast mee. Maar deze winter overwinteren ze bij mij. Kom, daar gaan we weer.’ Ze stapt op haar fiets en zet aan. ‘Gak, gak, gak!’ De jonge ganzen rennen achter haar aan en stijgen weer op. Sanne kijkt naar de fladderende kleren van Schaap en zegt tegen Rinke: ‘Ik heb ooit een Disneyfilm gezien van een gezin dat de ganzen leerde op trektocht te gaan met een heel licht vliegtuigje. Dat was zó bijzonder!’

‘Straks stijgt juffrouw Schaap ook op,’ zegt Rinke bezorgd. Sanne lacht. ‘Het zou me niks verwonderen,’ zegt ze. Maar Schaapje blijft netjes op de grond. Ze remt en zet beide voeten stevig op de grond om even later haar ganzenkinderen te belonen met een luid: ‘Gakgakgak!’ Ze drentelen om haar heen en lijken trots op alles wat ze al presteren.

‘Gaan we nog één keer?’ vraagt Rinke.

‘Nog een keertje dan. En daarna appeltaart en thee,’ belooft Schaap. Rinke straalt.

Sanne kijkt naar dat kindergezicht en denkt: Hoe durf ik me te beklagen. Kijk eens wat een geluk alom.

‘Allemaal bedankt voor jullie komst! Het was het heerlijkste verjaardagsfeest dat ik ooit vierde in de afgelopen zeventig jaar. Een bijzondere bijeenkomst en bijzondere gasten. Ik drink op jullie gezondheid en op ons aller vriendschap!’ Frederique van Wely van Raesfelt heft haar likeurglas en al haar vriendinnen staan op en toosten haar toe. Er zijn veel toespraakjes geweest, kort en geestig. Petronella heeft een schets gegeven van belangrijke kenmerken van bepaalde antieke periodes, zodat je snel kunt zien of iets waarde heeft of niet. Bovendien gaf ze leuke tips hoe je op rommelmarkten je slag kunt slaan. De gasten hingen aan haar lippen. Twee van hen hadden oude sieraden meegenomen die Petronella heeft getaxeerd. Sanne deed de catering: een uitgebreide high tea met zelfgemaakte scones, verschillende soorten jam, boerenroomboter, flinterdunne zalm- en komkommersandwiches, eigengemaakte bonbons, de rabarbertaart uit het schriftje van juffrouw Schaap en een frisse bosbessenvlaai met een ondergrond van ongezoete kwark en witte chocolade. De drie grote ronde tafels zien er prachtig uit met glanzend gepoetst kristal en een bonte verzameling antieke borden, etagères, kommen, schalen, kopjes, glazen en bestek.

Op de onderkant van ieder stukje servies heeft Petronella discreet minuscule stickertjes geplakt met de prijs.

Sanne wast de champagneglazen af, waarmee het feest werd geopend. Met Josephine hebben ze afgesproken dat iedere gast na afloop haar eigen glas meekrijgt als aandenken en Sanne bindt om ieder glas een zijden lint met het visitekaartje van De Roos en de Koekoek. Op de achterzijde van het kaartje staat de naam van de gast gekalligrafeerd. Daarna zet ze de glazen op zilveren dienbladen bij de uitgang van de partytent, waar ze tussen kandelaars met brandende kaarsen wachten op hun nieuwe eigenaar. Tevreden doet ze een stap naar achteren om naar de flonkerende glazen te kijken. En ze knikt blij als Frederique genietend zegt: ‘Dat ziet er ook alweer zó fantastisch uit!’ Ze neemt afscheid van al haar vriendinnen, en als ze de laatste heeft uitgezwaaid, kijkt ze nog eens tevreden om zich heen. ‘We hebben een slag veld achtergelaten, maar het was grandioos. Grándioos! Ik zal jullie bij al mijn kennissen aanbevelen. Als jullie dit ooit nog een keer willen doen, natuurlijk.’

‘Dat willen we zeker,’ knikt Petronella vergenoegd. Ze heeft deze middag meer verkocht dan in de afgelopen twee we - ken. Haar wangen zien rood van opwinding en pret.

‘Weten jullie wat zo vreemd is? Nu ben ik toch al zeventig geworden en tóch heb ik wel een paar keer gedacht hoe heerlijk het was geweest als mijn moeder hierbij had kunnen zijn. Vreemd hè? Misschien neemt de weemoed toe bij het klimmen der jaren. Maar ach, wat zou mijn mama hiervan hebben genoten!’ Ze spreekt het woordje ‘mama’ uit met een klemtoon op de laatste lettergreep, waardoor het een onverwacht chique uitstraling krijgt.

‘Dan heeft u een bijzondere band gehad met uw moeder,’ veronderstelt Sanne.

‘O, zeker! Als ik over mijn mama begin, berg je dan maar. Ha, daar is mijn chauffeur. Dag lieve lieve dames, nogmaals enorm dank voor jullie gastvrouwschap, kennis, kunde en warmte. Het was héérlijk! Ik kom gauw nog eens langs, want ik heb zulke enige onderzetters gezien! Maar dat kan een andere keer. Dag!’ Ze vertrekt met kleine afgemeten passen en Sanne kijkt haar na.

Hoe kan ik ooit over dat dagboek beginnen? Hoe kan ik überhaupt ooit vertellen dat ik het dagboek van haar moeder in mijn bezit heb? En dat ik het heb gelezen? En nog veel belangrijker, hoe kom ik er ooit achter of Frederique weet wie haar vader is? En dat haar moeder getrouwd is geweest met een ander in een wanhopige poging het kind dat op komst was een goede toekomst en een vader te geven? Ik kan moeilijk bij haar langs gaan. Maar stel dat ik haar te spreken krijg? Ze zei zelf: ‘Als ik eenmaal over mijn moeder begin, berg je dan maar!’

Petronella loopt met een enorm blad met kopjes en bordjes de tent uit en roept ineens: ‘Sanne! Iemand is zijn glas vergeten!’

‘Kijk even op het kaartje,’ raadt Sanne aan.

‘Het is het glas van Frederique. Ach, wat jammer!’

‘Ik breng het wel bij haar langs, deze week,’ belooft Sanne meteen. Ze voelt zich vreemd opgewonden. Nu kan ze rustig met Frederique praten over vroeger. Dit heeft zo moeten zijn.

Als Sanne Frederique van Wely opbelt, reageert ze spontaan met: ‘Wat ontzettend aardig van je! Volgende week zaterdag? Dat is uitstekend. Kom dan om een uur of vier. Dan drinken we meteen een kopje thee voordat je weer terugreist.’ Die uitnodiging geeft Sanne even het idee alsof ze de tocht met een koetsje gaat ondernemen en ze zegt hardop tegen Hazel: ‘Het is net alsof de karakters uit de boeken van Louis Couperus tot leven komen als ik met Frederique praat.’ De labrador kwispelt lui in haar mand en doet één oog even open. ‘Je zou meer moeten lezen, luie hond. “Het Spiegeltje” van Boudier Bakker. Prachtig. Of “Van oude men sen, de dingen die voorbij gaan”. En dan lekker hardop. Met de dictie van Caro van Eyck. Hmmmm!’ Dan komt Hazel haar mand uit en gaan ze samen een rondje om.

‘Laten we het weekend daarop weer eens naar de Ardennen afreizen,’ stelt Sanne voor. Hazel kwispelt.

‘Ja, dat vind jij wel leuk hè? Het ruikt nu zo lekker buiten. Herfst. Al die kleurende Amerikaanse eiken. En al die paddenstoelen. Laten we dat maar doen.’ En misschien zie ik Mees daar wel, bedenkt ze. Maar dat zegt ze niet hardop. Zelfs niet tegen Hazel.

De week vliegt voorbij. Yvonne belt om te vertellen dat het hoog tijd wordt om een lunchafspraak te maken, babbelt een eind heen en besluit met te vertellen dat er nog steeds geen beslissing is gevallen over de aan te schaffen hond. Als ze vraagt wat Sanne daarvan denkt, ratelt ze verder: ‘Nee, zeg maar niks. Ik weet het al. Jij vindt dat honden alleen moeten wonen bij bazen die onvoorwaardelijk tijd hebben om ze uit te laten. Ik weet het.’ Uiteindelijk eindigt het gesprek zonder dat ze een datum hebben geprikt voor een afspraak. Daan belt nog eens, zoals hij zelf plechtig zegt: ‘Mede namens Abel, of je nu eens op wilt schieten met dat dagboek?! Want wij vermoeden zo langzamerhand dat er inderdaad een aanwijzing in staat voor een schat en dat je die nu stiekem in je eentje aan het opgraven bent!’ Als Sanne belooft dat ze op zal schieten en dat ze uiteindelijk met het dagboekje komt én nog een prachtig verhaal erbij, juicht hij: ‘Zie je wel, Abel! Een schat! Ze vindt een schat!’ ‘Nee, geen schat. Veel mooier, jongens. Een roman!’

‘O heerlijk. We zullen wachten. Maar schiet wel een béétje op hè?’ Sanne belooft het met haar hand op haar hart.

Als ze die zaterdag het pad op loopt van het statige pand waar Frederique woont, klopt haar hart vol verwachting in haar keel. De deur gaat al open voordat ze kan aanbellen. ‘Ik zag je al aankomen! Kom gauw verder,’ nodigt Frederique uit. Ze loopt voor Sanne uit door de hal een lange betegelde gang in.

‘Welkom in het oude huis. Hier heb ik altijd gewoond. Met mama. Deze gang, daar heb ik vroeger nog in gerolschaatst! Op mijn rolschaatsen met ijzeren wieltjes. En knikkeren kon je hier ook goed. En tollen! Die tegels zijn zó hard, daar krijg je niet zo snel een blutsje af. Kom verder. We gaan in de serre zitten. Daar is het heerlijk warm door de najaarszon.’

Even later zit Sanne op een rieten stoel met een kopje thee te genieten van de omgeving. Het hele plaatje klopt. Als je een boek van Couperus wilt verfilmen, kan je deze locatie zó boeken. Hoef je niks meer aan te doen, bedenkt ze. Frederique babbelt wat af. Als Sanne vertelt dat haar man is overleden, zegt ze: ‘Ach, zó verdrietig! Maar je hebt in ieder geval liefde gekend. Dat is iets om te koesteren, lieve schat. Ik ben niet zo gelukkig geweest. Ik heb nooit iets gevoeld voor welke man dan ook. Ik had genoeg aan mijn werk en aan mijn mama. Ik heb mijn hele leven vertaalwerk gedaan. Heb ik dat al verteld? Beëdigd tolk en vertaler. Engels en Zweeds. En mijn mama heeft maar heel kort de liefde gekend. Ik heb mijn vader zelfs nooit bewust gezien. Mijn moeder ging met mij, pasgeboren nog, op familiebezoek in

Nederland. Vlak na haar vertrek overleed mijn vader. Is dat niet triest? Ze sprak er nooit over. Ik kreeg haar naam, want ze wilde er niet aan herinnerd worden.’

‘Maar er hangt toch ergens wel een foto van uw vader?’ vraagt Sanne.

‘O ja! Loop even mee. Mama heeft hem ooit opgehangen naast de schoorsteen in de salon. Daar hangt hij nog steeds. Met haar foto ernaast.’ Nieuwsgierig loopt Sanne haar achterna naar de salon. Daar, tegen het ouderwetse behang met kleurige pauwen op een zwarte achtergrond, hangen twee portretten in ovale lijsten.

Het linkerportret toont een knappe jonge vrouw met opgestoken haar. Ze draagt een witte blouse met hoge hals. En ze kijkt verliefd opzij. Naast haar hangt het portret van een jonge man. Hij heeft een hoekig gezicht en een vastberaden kin. Hij kijkt op zijn beurt vertederd opzij.

‘Ze kijken naar elkaar,’ zegt Sanne verrast.

Frederique knikt.

‘Dat denk ik ook. Mama heeft me er nooit iets over verteld. Maar zie je die kin? Die heb ik van hem!’

Hij draagt een uniform, ziet Sanne. En opeens beseft ze dat ze niet naar een foto van Henri Bravenborgh staat te kijken, met wie Josephine kort getrouwd is geweest. Dit is inderdaad een portret van de vader van Frederique! Dit is Leo, van de brieven. De Leo die in 1939 is overleden!

‘Ik moet u iets vertellen,’ zegt Sanne.

Frederique haalt haar vinger over het fotolijstje. Het lijkt alsof ze Sannes aankondiging niet heeft gehoord. Ze babbelt vrolijk verder.

‘Mama heeft zo vaak verteld over de heerlijke tijd in Indië. Zij samen in die lome warmte, met bediendes en een kokkie! Mama genoot van het klimaat en ze waren zo verliefd! Na mijn geboorte was er een baboe om haar met alles te helpen. Die was zo lief en zo zorgzaam! En toen ze met mij naar Nederland ging, stond papa op de kade. Hij zwaaide en zij strooide kushandjes. Och, nooit zag ze hem terug. Dat was te erg. Té erg. Maar in die liefde en die serene rust liggen mijn wortels. Dat heeft me al die jaren gevormd tot een tevreden mens. Liefde is mijn basis. Mooi, nietwaar?’

Sanne knikt. Ze hoort de echo nog van haar stem. De woorden ‘Ik moet u iets vertellen’ klinken na in de kamer en ze voelt opeens de nabijheid van het dagboekje in haar tas als een bedreiging. Ik heb Frederique helemaal niets te vertellen, beseft ze. Ze krijgt er even een kleur van. Hoe heb ik ooit kunnen denken dat ik deze oude dame moest confronteren met een verleden dat haar moeder zo zorgvuldig voor haar heeft trachten te verbergen? Als ik haar vertel over het ongelukkige huwelijk van Josephine en over haar verblijf in het klooster, waar ze uiteindelijk haar baby kreeg, sla ik de hele basis onder Frederiques bestaan weg! Ik moet dwaas zijn geweest.

Ze kijkt nog eens goed naar het portretje van Josephine en ze doet een woordloze belofte: Ik zal het dagboekje verbranden, Josephine. Niemand anders dan ik zal het ooit lezen. Zeker je dochter niet!

‘Af en toe heb ik het idee dat moeder naar me glimlacht. Het is zo’n levendig portret, vind je niet?’ vraagt Frederique.

‘Ik had ook even het idee dat ze naar me glimlachte,’ beaamt Sanne.

‘Maar je had me iets te vertellen, zei je zo-even. Bij een glaasje witte wijn? Wat vind je daarvan? En ik heb ook nog van die heerlijke kaaskoekjes van de banketbakker. Zo gezellig dat je er bent!’

‘En glaasje wijn lijkt me heerlijk,’ zegt Sanne. Als ze weer samen in de serre zetten, verzint Sanne een bijzondere aanbieding van kristallen kaarsenstolpen.

‘Daar zou je echt naar moeten komen kijken. Ze zijn prachtig! Petronella en ik zien je graag nog eens terug in de winkel.’

‘Wat lief van je. Ik kom zeker graag langs. En ik wil jou ook iets vragen. Want ik heb nog heel veel spullen van mama, die ik graag wil verkopen. Dit huis heeft altijd veel voller gestaan dan nu. Ik ben erg aan het opruimen en ik heb een loods gehuurd die alweer behoorlijk vol raakt. De laatste keer heb ik veel aan een opkoper overgedaan. Maar ik denk nu, waarom komen jullie niet eens kijken? Het past uitstekend in jullie winkelaanbod. En over de prijs worden we het vast wel eens.’

‘Fantastisch! We komen graag kijken. Laten we telefonisch een afspraak maken. Dan plakken we er meteen een lunch achteraan,’ zegt Sanne.

Frederique klapt haar handen opeen en zegt: ‘Wat enig! Dat doen we.’ Sanne denkt: Die vorige opkoper was dus onze Belgische vriend. Daar hebben Daan en Abel hun secretaire aan te danken en ik, voor even, de grote porseleinen vaas. Als we direct inkopen, is dat zoveel gunstiger voor ons. En tegelijk vind ik het contact met Frederique wel heel speciaal. Wat een leuk mens.

Dat gevoel is wederzijds, want als Sanne afscheid neemt, krijgt ze drie zoenen op haar wangen en de aanmaning:

‘Gauw bellen voor een afspraak hè? Enig!’

Petronella springt een gat in de lucht als ze het verhaal hoort en meteen prikken ze een dag om de loods te bezoeken en samen te gaan lunchen.

‘Tot over vier weken,’ bevestigt Sanne vrolijk door de telefoon aan Frederique. Die antwoordt: ‘Ik verheug me er nu al op!’

Als Sanne aankondigt dat ze graag een weekje of twee naar de Ardennen gaat voor een herfstvakantie, zegt Petronella dan ook: ‘Doe maar en rust goed uit. Want als je terug bent, staan er twee boekingen voor antiek-high tea’s!’

De kachel brandt, in de keuken loopt de koffie door, op tafel staat brood, boter, ham en gemberjam en Hazel ligt voor het huis in de najaarszon te slapen. Af en toe ziet ze een pootje trillen. Die droomt natuurlijk van everzwijnensporen en vossenburchten, bedenkt Sanne. Ze is nu een week in haar boshuis en ze geniet met volle teugen van de herfstkleuren, de zurige lucht van al die verschillende paddenstoelen en zwammen en de duisternis die zo intens is, dat ze iedere avond een tijdlang omhoog staat te staren naar de sterren en zich verbaast over iedere nieuwe ster die ze ontdekt naarmate ze langer kijkt.

Ze gooit een blok hout op de kachel en bedenkt dat ze dit voorjaar een nieuwe voorraad hout moet bestellen. Haar leven is teruggebracht tot de basisbehoeften: houtvoorraad voor warmte, twee maal per dag een goede maaltijd, op tijd naar bed, vroeg op en veel wandelen. Ze voelt zich fantastisch. En zo ziet ze er blijkbaar ook uit, want als ze na een week Lia tegenkomt, roept die meteen: ‘Wat zie je er goed uit! Stinkerd. Hoe lang was je hier al?’ Twee armen om haar heen, een welgemeende knuffel.

‘Een week. Bijna,’ zegt Sanne. Ze kijkt zogenaamd schuldig en lacht erbij. ‘Ik was helemaal niet van plan je te ontlopen, hoor. Ik zou je vandaag of morgen hebben opgezocht. Maar ik was even lekker alleen en bezig met helemaal niks. Zo fantastisch. Ik voel me super.’

‘Nou, dat kun je zien,’ beaamt Lia. ‘Maar vanaf nu dus geen enkel excuus: vanavond kom je eten.’

‘Lekker,’ zegt Sanne meteen.

Die avond zit ze bij Lia aan tafel te genieten van de door Bram speciaal gefrituurde aardappelblokjes. ‘Daar is ie dan de hele middag mee bezig,’ grijnst Lia. ‘Maar dat proef je wel!’ vindt Sanne. Er is sla, sperziebonen en een fantastische steak.

‘Jullie vlees is altijd zó fantastisch,’ zegt Sanne.

‘Onze koeien zien er ook veel beter uit dan die van jullie,’ zegt Bram.

‘Bij ons zijn ze voor de melk!’

‘En daarna proberen jullie ze te braden,’ zegt Bram hoofdschuddend. ‘Zó onverstandig!’ Ze klinken. Glazen tegen elkaar. Op verre vrienden. Op herinneringen. Op de toekomst. En Sanne bedenkt dat ze deze momenten moet koesteren. Om nooit meer te vergeten. Ze voelt zich zó thuis.

Dan zegt Lia: ‘Die man met die herder is vandaag ook weer gearriveerd. Hij huurt dat huis nog steeds. Jij kent hem toch ook? Hij schijnt hier een boek te schrijven.’

‘Mees Boorman?’ vraagt Sanne. Even voelt ze een vreemd soort spanning over haar heen komen. Maar ze drukt het weg en zegt: ‘Ja, die heb ik vaak ontmoet. Met hond of zonder hond?’

‘Hoezo?’ vraagt Lia achterdochtig.

‘Nee, gewoon?’

‘Met hond natuurlijk. Wat een mooie hond is dat. Echt fantastisch. Maar Bram houdt niet zo van herders, hè Bram?’

‘Herders keren zich altijd een keer tegen de baas,’ bromt Bram.

‘Zou het?’ weifelt Sanne.

‘Nou, een Berner Sennen doet dat in ieder geval nooit. En een labrador ook niet,’ zegt Lia.

‘Ik heb ooit gelezen over een golden retriever die afgemaakt was omdat ie een kind had gebeten. Na zijn dood constateerde de dierenarts dat het dier vijfentwintig nietjes in zijn oor had. Bij het zesentwintigste nietje had ie dat snertkind dus pas gebeten,’ vertelt Sanne.

‘Ja, ik snap wat je bedoelt. Maar van herders hoor je toch vaak nare verhalen. Ik hou niet zo van dat ras,’ vindt Bram. Ze babbelen door over honden en Sanne is allang blij dat daarmee het onderwerp ‘Mees Boorman’ is afgedaan. Onderwijl bedenkt ze dat ze het leuk zou vinden hem weer te ontmoeten. Voor een wandeling, vult ze in gedachten aan. Want Mees is leuk gezelschap om mee te wandelen.

Als ze afscheid neemt, is het aardedonker.

‘Het is bewolkt. Je hebt niets aan de maan of aan de sterren,’ ziet Lia. ‘Neem maar een zaklamp mee.

Gewapend met zaklamp gaat Sanne op pad. Als ze halverwege het pad is, begint Hazel te grommen. Sanne richt de lichtbundel voor zich en zegt: ‘Stil Hazel.’ Maar de hond blijft grommen. Sanne voelt een rilling over haar rug. Wie is daar?

Ze schijnt met haar zaklantaarn op het pad. Daar is niets te zien. Maar ze ziet alle nekharen van Hazel recht overeind staan. Dan hoort ze zo’n oorverdovend geritsel dat ze bijna gilt van schrik. Ze richt de lamp op het bos en ziet tot haar schrik een enorm everzwijn. En nog een. En nog een! Ze scharrelen in de dode bladeren en wroeten met hun neuzen alles om. De grootste van allemaal kijkt naar Sanne. Tenminste, zo lijkt het. Kleine spleetvormige ogen staren haar aan. Hij ziet niks door de lamp, beseft ze. En misschien is het een goed idee dat zo te houden.

‘Hazel, voet,’ sist ze. Hazel volgt ieder commando gewoonlijk een beetje landerig op, maar nu is Sannes toon zo dwingend, dat de hond in een tel naast haar staat. Ze legt even haar neus tegen Sannes vingers. ‘Volg,’ zegt Sanne. Ze loopt meteen weg, begint met haar linkervoet zodat de hond dadelijk kan volgen en kruist het pad diagonaal naar de overkant, zo ver mogelijk weg van de roedel zwijnen. Onderwijl probeert ze haar lantaarn in de ogen van de enorme beer te blijven richten. Die snuift verontwaardigd en krabt met zijn voorpoten in de aarde.

Ga wroeten, zoek wat te eten, doe iets nuttigs, roept Sanne hem wanhopig woordloos toe. Maar het zwijn blijft op haar en Hazel letten. Ze kruist weer, met het idee dat ze dan steeds zo snel mogelijk dekking kan zoeken achter een boom. Want als dat beest de aanval zoekt, moet ze maken dat ze weg komt. Hazel volgt braaf. Al het geluid dat ze maken, wordt overstemd door de scharrelende varkens. Als ze de derde keer oversteekt, keert het zwijn zich van haar af en steekt zijn kop in de bladeren. Ze ziet nog even ogen van andere everzwijnen oplichten, maar dan richt ze de lamp voor zich op het pad en begint te versnellen. Hazel volgt nog steeds. Sanne loopt nu in looppas, en omdat ze graag wandelt en nooit rent, begint ze al snel buiten adem te ra - ken. Hoor ik die zwijnen achter me? Zitten ze achter me aan? Ze durft niet om te kijken, bang om te vallen of om aangevallen te worden. Pas als ze beseft dat een everzwijn haar allang van achteren had geramd als ie werkelijk de achtervolging had ingezet, stopt ze en kijkt ze om. Het pad is leeg. Niets te zien. En, nu ze stilstaat, hoort ze ook het geritsel van de varkens niet meer.

‘O, Hazel, wat was ik bang!’ fluistert ze. De hond kwispelt. Maar dan staat haar hart echt even stil. Vanuit het niets komt een stem die vraagt: ‘Alles goed?’

Haar keel slaat dicht. Ze staat even helemaal verlamd van schrik af te wachten.

‘Hallo?’ zegt de stem. Ze richt haar lantaarn in de richting van het geluid en zucht van opluchting.

‘Verdorie, Mees! Ik schrik me een ongeluk. Ik ben net het halve bos door gerend op de vlucht voor een kudde zwijnen!’ Boorman schiet in de lach.

‘Dan heb je mazzel dat ze niet achter je aan zijn gegaan,’ zegt hij. ‘Wedden dat ze harder kunnen dan jij?’

‘Daar wed ik niet om. Dat weet ik zelf ook,’ zegt Sanne.

‘Ik ben net gearriveerd. Wat goed om jou tegen te komen,’ zegt Boorman tevreden.

‘Eerlijk is eerlijk, ik kom liever jou tegen dan een wild varken,’ Sanne kan er al weer een beetje om lachen. Onderwijl staan Hazel en Donar elkaar uitgebreid te begroeten.

‘We moesten maar een glas wijn pakken op onze ontmoeting,’ vindt Mees.

‘Ik heb nog een halve fles rode wijn staan,’ zegt Sanne impulsief. En zodra ze naast elkaar naar haar huis lopen, betwijfelt ze al of deze uitnodiging wel verstandig is. Nou ja, één glas rode wijn.

Het is gezellig. Hij vertelt onderhoudend en dat ene glas is snel leeg. Als ze uit de keuken komt met een tweede glas en wat toast met geitenkaas, heeft hij een boekje in zijn handen. Het dagboekje van Josephine van Wely van Raesfelt, dat ze meegenomen heeft om in haar houtkachel te verbranden. Waarom heeft ze dat nog steeds niet gedaan?

‘Bijzonder document,’ zegt hij, al bladerend.

‘Dat is nogal privé,’ zegt Sanne. Ze loopt op Mees af en pakt het boekje uit zijn handen.

‘Ja, dat had ik al begrepen,’ knikt Mees. Sanne legt het dagboekje van Josephine op de eettafel en zegt: ‘Neem geitenkaas. Die is van de boerderij in Ozo. Ik heb er peper bij gezet en honing. Zó lekker. Proef maar!’ Ze eten en praten en lachen. Ik voel me thuis bij hem, realiseert Sanne zich. Als ze even later in de badkamer haar handen wast, bekijkt ze zichzelf in de spiegel. Ik straal weer, ziet ze.

Samen laten ze de honden uit. Aan het eind van de wandeling in het donker, neemt Mees afscheid van haar bij de deur. ‘Morgenmiddag weer een wandeling?’ vraagt Sanne.

‘Ik haal je op.’ Hij pakt haar zacht bij haar schouders en kust haar. Sanne kust terug. Het is een onderzoekende kus. Passen wij bij elkaar? Is dit iets om door te zetten? Of blijft het hierbij? Mees laat haar schouders los en lacht zachtjes. Dan zegt hij: ‘Dag lieve Sanne.’

‘Dag! Welterusten,’ antwoordt ze. Hij stapt weg en Sanne kijkt hem nog even na. Lange slanke man met herdershond aan zijn linkerzij. Een mooi plaatje. Boorman kijkt niet meer om en slaat af bij het pad dat naar zijn huis voert. Sanne gaat naar binnen met Hazel.

Die nacht kan ze voor het eerst niet slapen. Ze ligt nog lang wakker, ook al is het vreselijk laat. Haar hoofd zit vol verwarrende gedachten over deze man. Pas als ze heel bewust haar hoofd leegmaakt, valt ze in een ondiepe slaap.

Ze is dan ook nog moe als ze de volgende ochtend wakker wordt, in haar spijkerbroek schiet en Hazel snel uitlaat. Daarna stapt ze onder de douche en voelt zich meteen ietsje beter. Ze gooit een houtblok in de kachel, zet de aslade een stukje open en ziet meteen vlammen verschijnen. ‘Die doet het nog,’ mompelt ze tevreden. Langzaam voelt ze zich fitter worden, en als ze een dikke snee brood afsnijdt en besmeert met boter, bedenkt ze dat ze zich nu al verheugt op de wandeling met Mees en met de honden. Ik ben net een kind dat een verjaardagspartijtje heeft, lacht ze in zichzelf. Ze belegt haar brood met kaas en eet aan tafel, met een boek erbij vol lange wandelingen door de mooiste plekjes van de Ardennen. De zwarte koffie spoelt haar laatste vermoeidheid weg.

De hele ochtend werkt ze rond het huis. Ze haalt de goten leeg, veegt de herfstbladeren van de tegels, snoeit nog wat boswilgen, trekt hier en daar zaailingen van beuk en berk uit het stuk grond rond het huis en geniet van de windstille ochtend. Hazel scharrelt lekker met haar mee en grijpt af en toe dikke takken vast die ze versleept naar een plek diep in het bos.

‘Help jij maar mee schuilplaatsen te maken voor vogeltjes en padden,’ lacht Sanne. Tussen de middag neemt ze een grote beker drinkbouillon en een boterham. Dan wacht ze af. Mees zou nu ieder moment moeten komen. Waar blijft hij toch? Ze vermant zich, leest wat in de weekbladen die ze mee heeft genomen en houdt haar oren gespitst. Als het vier uur is, begint Hazel te draaien.

‘We gaan uit,’ besluit ze. Ze trekt haar jas aan, stapt in haar regenlaarzen en gaat op pad. Zonder er ook maar een moment over na te denken, gaat ze naar het huis dat Mees Boorman gehuurd heeft. En ze is nauwelijks verwonderd als daar alles gesloten blijkt. De gordijnen zijn zorgvuldig dichtgeschoven en de deur zit op slot. Even kijkt ze verbijsterd om zich heen. Maar dan hoort ze het geluid van een auto. Daar is ie! Natuurlijk! Hij is even weg geweest. Boodschappen doen of zo. Zij kijkt in de richting van het pad. De kleine felblauwe jeep parkeert pal voor de deur en een vrouw stapt uit. Ze opent de achterklep, pakt een stofzuiger en een emmer met schoonmaakspullen en loopt dan het pad op, Sanne tegemoet.

‘Menage?’ vraagt Sanne.

‘Oui! Monsieur est parti, ce matin,’ knikt de vrouw.

Hij is weg, begrijpt Sanne. Mees Boorman is vertrokken.

Lia knikt. Inderdaad, Boorman is vertrokken.

‘We vonden het wel vreemd, want hij was net gearriveerd en had een maand vooruit betaald. Maar hij zei dat hij plotseling weg moest. Dat schrijvers dat wel vaker hebben. Rusteloos, zei hij. Dus we konden de boel schoonmaken. Hoezo?’ vraagt ze.

‘Nee. Niks. Ik pik nog een chocolaatje,’ zegt Sanne. Op tafel staat een enorme doos chocolade, waar ze in gelukkige tijden prima van af kan blijven. Maar als een man met wie ze afspreekt te gaan wandelen, hals over kop het land verlaat zonder afscheid te nemen, omdat ie rusteloos is, is het tijd voor een heleboel chocola. Die gedachte bezorgt zowaar een grijns op haar gezicht. Nou ja, die Boorman. Misschien was het ook alleen maar de wijn en de geitenkaas die haar even hadden doen denken dat er iets moois stond te gebeuren. Of die kus. Tja. Die kus. Ze haalt haar schouders op en babbelt met Ria over het weer, over paarden, honden en de komende Hubertusdag, waar ze helaas niet bij kan zijn.

‘Dan ben ik weer terug in Nederland,’ verzucht ze.

‘Kom dan ook hier wonen,’ vindt Lia.

‘In Nederland is er kind, kleinkind en werk. Da’s ook wat waard! Maar de rust hier, wow, dat is altijd weer alsof ik mijn accu oplaad,’ zegt Sanne.

Aan het eind van de week pakt ze haar weekendtas in. Ze ruimt het huis op en kijkt nog eens goed om zich heen. Niets vergeten? Nee.

Wacht! Het dagboekje van Josephine! Waar is dat?

Sanne zoekt. In de krantenbak, op de boekenplank in de slaapkamer, in het nachtkastje, in de boekenkast... Waar heb ik het neergelegd? Ik zou het verbranden. En dan ziet ze ineens weer heel helder voor zich hoe Mees Boorman het dagboekje in zijn handen had. Hoe hij erin bladerde en opmerkte dat het een heel persoonlijk boekje was. Of zei zij dat tegen hem? En beaamde hij het? Ze weet het niet meer. In gedachten ziet ze hoe ze het boekje op tafel legde. Ja. Daar. Ze kijkt naar de tafel, maar weet nu al dat het daar heus niet meer ligt. Daar ligt het al dagen niet meer. Waar heeft ze het gelegd?

Nog een keer zoekt ze alle mogelijke en onmogelijke plekken na waar het boekje zou kunnen liggen. Ze vindt het niet. Het dagboekje van Josephine van Wely van Raesfelt is verdwenen.

‘Had ik het nu maar meteen in de kachel gegooid,’ zegt ze spijtig. ‘Hoe vertel ik dat aan Daan en Abel?’ Hazel kwispelt maar eens.

‘Kom lieverd. We gaan,’ zegt Sanne. Ze sluit de deur zorgvuldig af, stopt de sleutelbos in haar tas en loopt naar de auto. Hazel loopt langzaam naar het pad dat het bos in loopt. ‘Kom lieverd. We gaan naar huis,’ roept Sanne opnieuw. Ze houdt de achterklep open en klopt bemoedigend op het hondenkussen dat ze daar heeft neergelegd. Hazel gaat op de hoek zitten, op het mos naast de grote spar. Ze kijkt haar vrouwtje aan alsof ze zeggen wil: Wat doe je nu? We hebben het hier toch prima? Met al dat bos en al die spannende geurtjes en die lange wandelingen?

‘Hazel, hier,’ gebiedt Sanne. Dan komt de hond langzaam naar haar toe en springt achter in de auto.

Op de terugweg piekert Sanne over de high tea’s die op de agenda staan en over publiciteit. Met Kerst moeten we helemaal uitpakken, besluit ze. Ze ziet het voor zich, ‘De Roos en de Koekoek’ helemaal in kerstsfeer. Fantastisch! Als ze bijna thuis is, heeft ze een heel draaiboek in haar hoofd voor de komende maand. Petronella sluit net de winkel af, als ze het pad oprijdt. Sanne draait haar raampje open en zegt: ‘Helemaal bijgetankt. En vol ideeën!’

‘Kom vanavond langs. Eet mee. Dan hebben we het erover,’ zegt Petronella meteen.

Die avond maken ze een uitgebreide planning. Na afloop lacht Petronella: ‘Jij mag vaker een paar weken bijtanken. Dit is echt super!’

De weken daarna zijn ze razend druk. Twee maal per week een antiekworkshop, iedere zaterdagmiddag een high tea en volop publiciteit voor hun speciale kerstmarkt. Ze lunchen met Frederique na een bezoek aan de opslag waar ze veel spulletjes heeft opgeslagen, en Petronella en Sanne zijn opgetogen over de keus. Als ze haar een bod doen voor de lijst met spullen die ze hebben genoteerd, zegt Frederique: ‘Dat is veel meer dan de opkoper uit België me kon aanbieden! Maar dat was wel weer een heel gezellige flirt. Wat een leuke man!’

‘We kennen hem,’ knikt Petronella met een knipoog.

‘Maar bij jullie krijg ik een lunch. Wat een enig uitje is dit,’ geniet Frederique.

‘En we gaan dit zeker herhalen,’ belooft Sanne. ‘Er staat nog veel meer in de opslag waar we te zijner tijd in geïnteresseerd zijn.’ En terwijl ze naar het opgetogen gezicht kijkt van Frederique, denkt ze: Waar zou dat dagboekje toch gebleven zijn? Veel tijd om daarbij stil te staan is er niet. ‘De Roos en de Koekoek’ is helemaal in kerstsfeer gebracht en het loopt iedere dag storm. Sanne heeft het zo druk, dat er nauwelijks tijd overblijft voor familie en vrienden.

Tot Jennifer belt.

‘Sanne? Rinke is zó ziek! Ik weet niet wat ik moet doen!’

‘Rustig. Vertel even precies wat er aan de hand is,’ zegt Sanne kort. Ze hoort hoe Jennifer diep ademhaalt en een snik wegslikt. ‘Rinke is al een dag of wat een beetje hangerig. Wat verhoging, niks bijzonders. Ze at en dronk redelijk. Maar vanochtend had ze hoge koorts. Haar ogen draaiden even helemaal weg! Zo eng was dat! Ik heb meteen de dokter gebeld, maar die is onderweg naar een andere patiënt, zei de assistente. Ze zou het aan hem doorgeven. En ik weet eigenlijk niet precies wat ik nu moet doen!’

‘Kan je contact met Rinke maken?’

‘Ja, ze praat wel een beetje. Maar ze kreunt zo. Ze is echt heel ziek.’

‘Geef haar een slokje water te drinken. Probeer haar een beetje bij de les te houden. En bel om een ambulance,’ zegt Sanne.

‘Maar als ik me aanstel? Als het eigenlijk niet nodig is?’ Jennifer klinkt totaal in paniek.

‘Beter mee verlegen dan om verlegen. Als ie voor niks komt, zet je hem maar op mijn rekening. Ik kom er meteen aan.’ Ze hoort hoe Jennifer ondanks alles in de lach schiet en roept nog: ‘Tot zo!’ voor ze het gesprek wegklikt. Snel kijkt ze op haar horloge. Half negen. Met een beetje mazzel heeft ze geen files. Ze geeft Hazel een aai over haar bol, meldt: ‘Vrouwtje gaat even boodschappen doen,’ pakt haar tas, haar autosleutels en haar jas en vertrekt. In de auto tikt ze het telefoonnummer van Petronella in. Met de telefoon op haar schoot wacht ze tot die opneemt. Dan roept ze: ‘Peet, ik zit in de auto! Rinke is ziek! Ik kom niet of ik kom later!’ Vanuit de verte hoort ze: ‘Oké!’ Ze klikt de verbinding weg en laat de telefoon in haar schoot liggen.

Het is voorzienigheid, denkt Sanne, als het zoveelste stoplicht op groen springt als ze er aan komt rijden. Bij de flat staat geen ambulance. Sanne parkeert half op de stoep en rent meteen naar binnen. Als de lift niet onmiddellijk arriveert, rent ze de trappen op. Ze trekt een sprint op de galerij en voelt steken in haar zij als ze noodgedwongen in moet houden voor een voordeur die opengaat. Een vrouw stapt de galerij op en zegt: ‘Wilt u hier niet zo rennen? Dat is levens gevaarlijk!’

‘Mijn kleindochter is heel ziek,’ hijgt Sanne. Ze wappert met haar hand. Mens, ga opzij!

‘Dit is geen kinderspeelplaats. Als u wilt rennen, gaat u maar naar een park. Of naar een atletiekbaan,’ vervolgt de vrouw.

‘Ga opzij,’ zegt Sanne nu. Ze wringt zich langs de vrouw, spurt naar de deur van Wichard en Jennifer en belt. Achter haar hoort ze de buurvrouw vervolgen: ‘Je kunt iemand ondersteboven lopen en een ongeluk veroorzaken. Of lelijke krassen maken op de verf. Er kan van alles gebeuren als mensen zich zo gedragen. U zou het voorbeeld moeten ge - ven als volwassene. Maar nee, u rent hier als een wilde rond en u...’

‘Sanne! Daar ben je!’ huilt Jennifer. Ze trekt Sanne naar binnen en gaat haar voor naar de kamer. Daar ligt Rinke op de bank, klein en breekbaar. Ze haalt zwoegend adem en lijkt zo warm, zo warm. Toch trilt ze hevig onder haar dekbedje. Sanne laat zich op haar knieën zakken en zegt: ‘Dag liefie van me. Hier is oma. Oma Sanne. Hoe is het nu met je? Ben je zo ziek, meiske?’ Onderwijl voelt ze met haar hand op Rinkes voorhoofd en kijkt vragend naar Jennifer.

‘Eénenveertig twee,’ zegt die, met een angstig vertrokken gezicht.

‘Heeft ze wat gedronken?’

‘Ze wilde wel, maar het leek net alsof ze nauwelijks kon slikken,’ fluistert Jennifer.

‘En de ambulance?’

‘Die komt alleen als een dokter belt. Ik heb een noodnummer gebeld. Dat kreeg ik van de ambulancedienst. Er is nu een arts onderweg, zeggen ze.’ Sanne aarzelt even. Zal ze Rinke meenemen naar de eerste hulp? Of maakt ze zich te bezorgd? O, die eeuwige twijfel.

‘Dag oma,’ zegt Rinke schor.

‘Dag schat.’

‘Wat fijn.’ Rinke legt een warm handje op haar arm en Sanne slikt snel haar tranen weg.

Dan gaat de bel.

‘Goddank,’ zegt Jennifer. Ze rent naar de deur.

De arts aarzelt geen moment.

‘Ik bel een ambulance. Het zal allemaal wel meevallen, maar beter het zekere voor het onzekere. Het zijn rare tijden met vreemde virussen.’

‘Fijn,’ knikt Sanne. Ze knikt ook Jennifer bemoedigend toe, die even lamgeslagen de boodschap opvangt. ‘Bel Wichard maar. Dan verzamel ik even wat spullen voor Rinke.’

Een halfuurtje later rijdt ze achter de ambulance aan naar het ziekenhuis. En nu zit Sanne op de gang te wachten tot ze bij haar kleindochter mag. Wichard is al gearriveerd en heeft haar snel een zoen gegeven. Daarna mocht hij gelijk bij z’n dochter. Sanne wacht. Als Jennifer naar buiten komt en haar vertelt dat het nog wel even gaat duren voordat Rinke naar een ziekenzaal mag, maar dat het er allemaal toch wel goed lijkt uit te zien, loopt ze even naar de ingang om haar telefoon te checken. Gelukkig is er vandaag geen high tea, bedenkt ze opgelucht. Ze ziet dat ze een oproep heeft gemist. Van Cathy. En voordat ze erover na kan denken, drukt ze op ‘terugbellen’.

‘Sanne! Goed dat je belt. We zouden het zeer op prijs stellen als je bij ons Kerst wilt vieren. Eerste kerstdag. Nu zeggen. Ja?’

‘Ja, prima,’ zegt Sanne.

‘Mooi! Dagľ Klik. Weg is haar zus.

Ook dat nog, mompelt ze. Maar als ze bij haar kleindochter mag komen, die in een fris opgemaakt bed ligt met een infuus in haar kleine handje, is klein leed als ‘Kerst met Cathy’ meteen vergeten.

‘Het is een longontsteking. We zoeken het juiste antibioticum. Als dat eenmaal aanslaat, zal je eens zien hoe snel ze opknapt,’ knikt een arts geruststellend.

‘Ze hebben me heel vaak geprikt,’ fluistert Rinke.

‘De stinkerds,’ zegt Sanne. Rinke lacht. En iedereen lacht opgelucht mee.

Dus zit ze eerste kerstdag bij haar zus en zwager aan tafel. Haar twee nichtjes zijn er, Loes met haar man Johnny en zoon Jonathan, alweer negen jaar oud. En Marijke, met echtgenoot Robert Jan, die oeverloos emmert over bouwpro jecten en kelderende beleggingen.

‘Jij mag tegenover Jonathan,’ bedisselt Cathy. Dus zit ze tegen over haar achterneefje te kijken hoe hij vieze gezichten trekt bij iedere gang die zijn oma opdient.

‘Heb jij ook liever een Big Mac?’ vraagt Sanne. Die opening levert even een aardige conversatie op, maar verder laat het gespreksniveau zeer te wensen over. Jammer genoeg zit ze ver van haar nichtjes, zodat ze niet kan vragen hoe het met ze gaat. Bovendien zijn die twee erg met elkaar in gesprek, blij elkaar weer eens te zien.

Om elf uur gaat Loes naar huis, omdat Jonathan in slaap valt op de bank en Cathy geen logeerbed heeft. Marijke stapt ook meteen op en Sanne zegt: ‘Dan ga ik ook. Oei, wat is het al laat! Dank je wel, Cathy. Wat een fantastische maaltijd was dat.’

Haar zusje straalt, neemt alle complimentjes in ontvangst en zegt: ‘We konden je toch moeilijk in je eentje laten zitten op zo’n dag, nietwaar?’

Tweede kerstdag zit ze bij Rinke in het ziekenhuis, waar Jennifer haar stralend vertelt dat ze maandag naar huis mag, en dat maakt haar hele Kerst goed.

‘Kom je straks nog even bij ons langs, mam?’ vraagt Wichard lief. Ze schudt haar hoofd.

‘Ik ga met een goed boek bij de houtkachel zitten. Lekker,’ besluit ze.

Maar als ze eenmaal naar de vlammen zit te staren, bedenkt ze dat ze ook nog plannen voor oudejaarsavond moet ma - ken. Daan en Abel zijn op wintersport, Yvonne is met de hele familie naar een vakantiehuisje op een park met overdekt zwemparadijs om te praten over het feit dat je zo’n vakantie nooit meer kan boeken als je een hond hebt en juffrouw Schaap heeft al aangekondigd dit jaar in alle rust naar de oudejaarsconferences te willen kijken. In een opwelling belt ze Mees Boorman. Wonderlijk genoeg krijgt ze een heel rare pieptoon en daarna een vrouwenstem die haar in het Engels meldt dat het nummer niet meer in gebruik is. ‘Ik ga na twaalven wel met champagne naar Petronella en boer Lok,’ besluit ze hardop. Hazel slaat bemoedigend haar staart tegen de rand van de mand. Omdat ze zich toch niet meer kan concentreren op haar boek, zet ze de televisie aan. Haar mond valt open. Daar zit Mees Boorman! Aan tafel bij Pauw en Witteman!

Met open mond zit Sanne naar de televisie te kijken.

‘Uw boek geeft een heel bijzonder tijdsbeeld, meneer Boorman,’ zegt Jeroen Pauw. ‘Het bronnenmateriaal lijkt verbluffend echt.’ Mees glimlacht tevreden.

‘Ik vind het een uitdaging om fictie en werkelijkheid te vermengen,’ zegt hij.

Dan gaat de telefoon.

‘Sanne, Daan en ik zijn thuis. Wat doe jij met oudjaar? Want wij vinden het nu wel heel leuk als jij bij ons komt.’

‘Jullie waren toch op wintersport?’ zegt Sanne verbaasd. Op de achtergrond hoort ze Daan gillen.

‘Die jongen roept maar weer van alles,’ moppert Abel. ‘Hij zit op de bank. Nee, ga zitten! Je mag niet lopen! Hij wil lopen. Maar hij mag niet lopen. Stronteigenwijs.’

Op televisie ziet ze het omslag van Mees’ boek. Er staat een jonge vrouw op, gefotografeerd in sepia op de veranda van een villa, omringd door Indonesisch personeel. De vrouw zwaait naar de camera met een witte zakdoek. De titel luidt: ‘Josephine’. Dan klapt Paul Witteman het boek neer, bedankt Boorman en introduceert Neelie Kroes, die binnen kort EU-commissaris af is en door velen wordt gezien als de gedroomde nieuwe minister-president.

‘Wat heeft ie dan?’ vraagt Sanne. Ze keert zich half af van de televisie en neemt zich voor informatie over het boek van Boorman te zoeken op internet. Onderwijl hoort ze in haar telefoon een piepje dat erop duidt dat er nog iemand probeert te bellen.

‘Verrekte kniebanden,’ zegt Abel.

‘Gescheurd!’ brult Daan op de achtergrond.

‘Tuurlijk kom ik. Graag zelfs.’

‘Je hebt een wisselgesprek,’ zegt Abel. ‘We verwachten je om half acht.’

‘Top!’

Sanne toetst het gesprek weg en neemt meteen weer op. Schaapje is aan de telefoon en vraagt: ‘Heb je het gezien? Bij Pauw en Witteman? Die man waarmee jij af en toe contact had?’

‘Ja,’ zegt Sanne. ‘En ik krijg er een heel rare smaak bij in mijn mond. Weet u, ik ben sinds mijn vakantie in de Ardennen een dagboekje kwijt. Het dagboekje dat in het secretairelaatje lag van Daan en Abel. Weet u nog? Het sleuteltje daarvan zat in de dubbele bodem van mijn vaas.’

‘Jazeker. Dat weet ik nog. O ja, dat heeft hij meegenomen. En hij heeft het gebruikt voor zijn boek. Dus daar zit het verband,’ zegt Schaap raadselachtig.

‘Verband?’

‘Nou ja, ik moest de boodschap dus inderdaad aan jou doorgeven. Want dat begreep ik niet helemaal. Ik snapte de boodschap totaal niet. Toch kreeg ik hem luid en duidelijk door. Drie keer achter elkaar. Oké, daar komt ie. Luister. Ik moet zeggen: “Onherkenbaar voor Freetje”. Dat is het. Zegt dat je iets?’

‘Ja,’ zegt Sanne meteen. ‘Dat zegt me wat. Dat is een hele geruststelling.’ Freetje. Dat is Frederique, weet Sanne meteen. En die zal zichzelf noch haar moeder dus in het boek van Boorman herkennen.

‘Mooi,’ zegt Schaap. ‘Alles goed met jou?’

‘Ja, prima! Rinke is weer helemaal opgeknapt. En bij u?’ Onderwijl beseft ze hoe heerlijk het is dat Schaap nooit verder vraagt als ze vermoedt dat iemand niet verder wil uitweiden. Ze neemt hartelijk afscheid en slaapt die nacht als een roos.

De volgende ochtend leest ze in haar regionale krant dat Boorman over een week zal signeren in de plaatselijke boekhandel. ‘Ik zal er zijn, Boorman,’ zegt ze hardop. En tegen Hazel: ‘Ik ben benieuwd wat voor opdracht hij in mijn boek zet!’ De labrador kijkt haar met een schuin koppie aan en begint pas te kwispelen als ze eraan toevoegt: ‘We gaan uit!’

Op oudejaarsavond zit ze aan tafel bij Daan en Abel. Eerst heeft ze zich in allerlei bochten moeten wringen om te verklaren waarom ze het dagboekje van Josephine nog niet bij zich heeft: ‘Nee, jongens, het verhaal is nog niet compleet. Ik moet misschien ook wel personen beschermen die door het boekje gekwetst zouden kunnen worden en uiteindelijk zal ik jullie echt, echt, echt het hele verhaal uit de doeken doen. Als ik precies snap hoe alles in elkaar zit. Heb ik ooit tegen jullie gelogen? Nou? Juist!’ Dan spelen ze monopolie. Abel heeft net twee huizen op de Kalverstraat gekocht en de eerste de beste keer dat Daan moet gooien, komt hij met zijn poppetje natuurlijk op de Kalverstraat terecht.

‘Ooooooo! Ik doe niet meer mee!’ gilt hij.

‘Jongen, stel je toch niet zo onmogelijk aan. Betaal nu maar,’ moppert Abel.

‘Sanne, kan ik wat van jou lenen? Dan hoef jij straks in Utrecht niet te betalen. Want daar kom jij zo op. Kijk maar,’ zegt Daan.

‘Volgens mij is het bijna twaalf uur,’ zegt Sanne.

‘Bubbels!’ gilt Daan. Hij staat op en stoot met zijn krukken het monopoliebord omver.

Op nieuwjaarsdag gaat ze bij Wichard en Jennifer op bezoek, en als ze aanbelt, zegt Wichard meteen: ‘Wat zie jij er goed uit!’

‘Ik heb nog spierpijn in mijn buik van het lachen,’ zegt Sanne. Ze vertelt over oudejaarsavond bij Daan en Abel en iedereen geniet mee. Rinke zit bij haar op schoot en hangt met twee armen om haar nek.

‘Daar knapt ieder mens van op,’ zegt Wichard. ‘Van flink lachen en veel knuffels.’

‘Ik denk inderdaad dat dat enorm helpt,’ lacht Sanne.

‘Dan doen we een groepsknuffel!’ roept Rinke. Even staan ze met z’n allen in een kringetje, heel dicht bij elkaar. Als ze loslaten, ziet Sanne dat Jennifer tranen in haar ogen heeft.

Ze knikt haar toe en zegt: ‘In ieder geval gaan je ogen er erg mooi van glanzen!’

De hele week wandelt ze licht en vrolijk door haar leven, belt met Yvonne, grapt met Petronella, stuurt een mailtje naar haar zusje en zoekt Schaapje op die haar meedeelt dat de ganzen inmiddels namen hebben gekregen. ‘Gijs en Guus. Van de Donald Duck. Nou ja, flauwekul allemaal. Ze luisteren er niet naar en lopen toch wel achter me aan,’ zegt Schaap nogal brommerig.

‘Gaat het wel goed met u?’ vraagt Sanne.

‘Rokus is niet zo lekker. Beetje grieperig. Ik ben er niks gerust op,’ zegt Schaap. Sanne schrikt er een beetje van. Als Schaapje zich zorgen maakt, moet het toch wel echt iets zijn. Maar Schaap herstelt snel en zegt: ‘Ik maak soepjes voor hem. En kruidendrankjes. Hij is alleen zo eigenwijs, weet je.’ Als Sanne twee dagen later in het kleine keukentje de geur van het laatste kruidenbrouwsel in haar neus krijgt, kan ze zich Rokus’ weerstand tegen de geneesmethodes van juffrouw Schaap wel een beetje indenken.

‘Het stinkt enorm.’

‘Maar dat moet nog drie uur trekken,’ verdedigt Schaap meteen.

‘Ik kan me niet voorstellen dat het na drie uur beter ruikt,’ griezelt Sanne.

Dan verschijnt een heel bijzondere aanvraag in de postbus van ‘De Roos en de Koekoek’. De vereniging ‘Eva’, een netwerkclub van vrouwelijke ondernemers, vraagt een offerte voor het verzorgen van een ledenavond. Het idee is eigenlijk om het high tea-onderdeel te vervangen door een drankje en wat hapjes. De verhandeling over het herkennen van antiek lijkt de club heel interessant, maar daarnaast willen ze ook graag iets horen over de onderneming zelf en over de ondernemingsfilosofie achter ‘De Roos en de Koekoek’.

‘Dat moet jij maar doen, Sanne,’ vindt Petronella. ‘Dat is goed voor je contacten. Hoewel, een leuke vent pik je daar natuurlijk niet op.’

‘Petronella, waar denk jij toch altijd aan? Zie ik eruit alsof ik wanhopig op zoek ben of zo?’ lacht Sanne.

‘Nee. Helemaal niet. Maar ik zou het zo ontzettend leuk vinden als jij een aardige man zou ontmoeten.’

‘Net als jij zeker. Dan kan ik beter meedoen aan “Boer zoekt vrouw”!’ lacht Sanne.

‘Wat een ontzettend goed idee!’ zegt Petronella. ‘Wanneer ko men die oproepen weer? Van nieuwe boeren?’

‘Je bent een engerd,’ vindt Sanne. ‘Ik kan met jou geen grapje meer maken.’

‘Als het op levensgeluk aankomt, ben ik niet te stuiten,’ verklaart Petronella plechtig. Onderwijl denkt Sanne: Als je wist dat ik morgen een boek ga kopen dat ik laat signeren door schrijver Mees Boorman, dan zou je me dagen achtervolgen met vragen! Dus ik zwijg erover. Je bent mij veel te actief in je speurtocht naar mijn levensgeluk! Dus zegt ze dat ze contact op zal nemen met de vereniging en alles zal regelen.

‘En we zorgen er meteen voor dat we brochures klaar hebben liggen voor onze high tea’s. Misschien moeten we ook eens denken aan een tak van ons bedrijf dat zakelijke interieurs voorziet van net die bijzondere touch. Een beetje antiek, een beetje nostalgie. Wat vind je daarvan?’

‘Briljant idee,’ knikt Sanne.

‘Misschien zelfs met stukken die we verhuren. Als decorstuk. Via een internetsite.’ Petronella kijkt haar heel blij aan. ‘We gaan weer een heel nieuwe weg in. We zijn top - ondernemers!’

‘Daar heb ik ook nooit een moment aan getwijfeld,’ lacht Sanne.

Die avond zoekt ze op internet naar informatie over het boek ‘Josephine’ van Mees Boorman. ‘Hedendaags drama, gespiegeld aan schijnbaar authentiek bronnenmateriaal. Razendknappe verweving van feit en fictie.’ Ze herinnert zich dat Boorman opmerkte dat zijn boek klaar was, maar dat de uitgever hem had opgedragen er verwijzingen naar het verleden doorheen te vlechten. Daar heeft hij het dagboek voor gebruikt, beseft ze. Op die manier was hij snel klaar. Mooi op tijd om het boek voor Kerst op de markt te brengen. Leuk voor de verkoop. Ze probeert zich even voor te stellen hoe hun ontmoeting zal verlopen in de boekwinkel. Dan schudt ze haar hoofd. Niet doen. Ik zie wel. En hoe dan ook, ik ben er klaar voor.

Dan is het zaterdag. Een druilerige zaterdag. Echt een dag voor een signeersessie in een boekwinkel, bedenkt Sanne meteen als ze opstaat. In de badkamer trekt ze een mal gezicht naar haar spiegelbeeld, pakt een knalrode lippenstift en zegt: ‘En echt een dag voor oorlogskleuren!’

Ze gaat eerst uitgebreid wandelen met Hazel. Daarna neemt ze alle tijd voor het ontbijt. Warme croissantjes met boter en gemberjam, de krant en een kan zwarte koffie. Hazel ligt op haar voeten.

Als ze de kruimels van tafel op haar hand veegt en die leegt in de afvalbak, zegt ze tegen Hazel: ‘Met zo’n begin van de dag kan een mens alles aan. Op naar de boekhandel!’

Ze parkeert haar auto in de parkeergarage en loopt rustig in de richting van de boekwinkel. Onderweg stopt ze even bij een kledingzaak. Er zijn granddads in de aanbieding, haar favoriete hemd met knoopjes om overal onder te dragen. Twee voor 25 euro. Sanne koopt er vier; bruin, grijs, wit en wolwit. En ze kan even de verleiding niet weerstaan om een gebreid wollen vest te passen met een prachtig kabel patroon. Maar als ze dat aantrekt, krijgt ze het meteen zo warm, dat ze het snel weer uittrekt. Ze rekent af en knikt, als de verkoopster zegt: ‘Leuke prijs hè? En een prachtige kwaliteit. Ik heb ze zelf ook en ze blijven prachtig in vorm. Heeft u een klantenkaart?’

‘Nee. Maar die hoef ik ook niet, hoor,’ zegt Sanne. ‘Ik val om van al dat plastic.’ De verkoopster lacht.

Daarna maakt ze een rondje over de benedenverdieping van Y&D, waar ze twee hoedjes past en een paar leren handschoenen. En ze beseft dat ze de boekhandel alleen maar loopt uit te stellen. Kom op, tanden op elkaar en op naar een gesigneerd exemplaar van ‘Josephine, . Niet langer lopen dralen. Ze haalt een keer diep adem, knijpt even in haar wangen en beent dan met een kordate pas naar de winkel. Als ze binnenstapt, ziet ze hem meteen zitten. Boven zijn hoofd hangt een enorm bord met daarop in antieke letters: ‘Vandaag signeert Mees Boorman zijn “Josephine”! Het boek waar heel Nederland over praat!’ Naast hem staat een display met zijn boek en voor de tafel waarachter hij zit te signeren, staan vier vrouwen in de rij. Sanne loopt op de uitgestalde boeken af, pakt er een exemplaar af en draait daarmee de andere kant op. Terwijl ze doet alsof ze aandachtig leest wat er op de achterflap staat, luistert ze naar het gesprekje dat Mees voert met de vrouw die nu voor zijn tafel staat.

‘Ik vond het meteen zo’n interessant thema,’ zegt de vrouw.

‘Hopeloze liefde, ach, we weten immers allemaal hoe dat voelt,’ zegt Mees. Sanne hoort dat hij zijn stem bewust een halve octaaf lager laat klinken. Dat maakt natuurlijk een nog meer sexy indruk op al zijn fans, bedenkt ze smalend. Ze bladert in het boek en ziet fotokopieën van het dagboek - je van Josephine. Hij heeft gewoon haar halve dagboek in zijn boek opgenomen! Ze kijkt om zich heen en vraagt aan de achterste vrouw: ‘Moet je het boek eerst afrekenen?’

‘Geen idee. Ik heb het wel eerst betaald,’ zegt de vrouw.

‘Ik niet,’ schrikt de vrouw voor haar.

‘Het maakt dus niets uit,’ concluderen ze lachend.

‘En ik vond uw toevoeging van dat originele bronnenmateriaal echt een vondst! Heel bijzonder,’ zegt de voorste vrouw tegen Mees Boorman.

‘Dank u wel! Dus ik zet erin: “Voor Veronique, die naar ik hoop niet teleurgesteld zal zijn in mijn Josephine!”, lacht Boorman. Sanne ziet hoe hij naar die Veronique kijkt. Zo heeft hij ook ooit naar mij gekeken, bedenkt ze. Even voelt ze een verbitterd steekje door haar lijf. Maar meteen daarna denkt ze: Zo’n achterbaks mannetje. Bah, wat een lelijk mens moet je zijn als je iemands dagboek pikt en dat in je boek verwerkt. Ze schuift een stukje op als Veronique verrukt met haar boek wegloopt, nagezwaaid door Boorman, die meteen al zijn aandacht richt op de volgende vrouw. Het duurt maar en het duurt maar. Als Sanne achter zich kijkt, snapt ze ook waarom. Boorman ziet ook wel dat de rij alleen maar kleiner wordt en dat er zich nauwelijks nieuwe klanten aanmelden voor zijn zogeheten bestseller.

Achter Sanne staat een jonge man ongeduldig met zijn voet te trappelen. Als hij Sannes blik opvangt, zegt ie: ‘Het is voor mijn moeder. Die is jarig. Pa heeft geld gegeven en nu moet ik in de rij!’

‘Het siert je dat je dat voor je mam over hebt,’ zegt Sanne.

‘Want uiteindelijk heeft zij haar hele leven nauwelijks iets voor jou gedaan, toch?’ Ze grijnst hem bemoedigend toe. Hij lacht meteen met haar mee en zegt: ‘Je hebt gelijk. Ik schaam me diep. Mij hoor je niet meer.’ De vrouw voor haar kijkt vol belangstelling achterom. Sanne zegt: ‘Druk is het niet.’

‘Zo gaat het altijd bij signeersessies,’ zegt de vrouw hoofdschuddend. ‘In het begin komen er een paar mensen op af en al snel bloedt het dood. Ik heb de beroemdste schrijvers totaal verlaten in een hoekje zien zitten, met zo’n wanho - pige blik die schreeuwde: Wil niemand mijn boek kopen? Ik dus wel. Ik streef ernaar om alleen maar gesigneerde boeken in de kast te hebben. Dus ik loop alle signeersessies af. Het is een soort hobby geworden. Nou ja, leuker dan postzegels verzamelen, toch?’

‘Wat bijzonder,’ lacht Sanne. ‘Dat heb ik nog nooit gehoord!’

Maar dan is de vrouw al aan de beurt. Sanne kijkt snel opzij om te vermijden dat ze Mees per ongeluk in de ogen kijkt. Maar hij verdiept zich meteen in zijn volgende fan en heeft Sanne nog niet gezien. Het duurt lang. Dan zegt de jongeman achter haar maar eens hardop: ‘Wat duurt dat lang!’

‘Eh!’ zegt Sanne bestraffend. ‘Je zei net nog: mij hoor je niet meer!’ Ze lachen. Dan stapt de vrouw voor haar opzij en daar staat ze. Voor Mees Boorman die haar vol verwachting aankijkt. Pas als hij beseft wie daar staat, maakt de verwachting plaats voor herkenning. Licht ontzet stamelt hij:

‘Sanne!’

‘Helemaal goed!’ knikt ze. Ze legt haar boek voor zijn neus en schuift het naar hem toe. Hij pakt het werktuigelijk aan en slaat het open.

‘Zet er maar in: “Voor Sanne, van wie ik mijn bronnenmateriaal heb gestolen.”’

‘Sanne, ik wilde je nog bellen. Maar het is heus niet zo dat ik...’

‘Jok niet zo, Mees. Foei toch. Je wilde me helemaal niet bellen. Je wilde ook niet gebeld worden, want je hebt je nummer gewijzigd. Nou, schrijf die opdracht nu maar.’

‘Wacht even. Ik kan het allemaal uitleggen. Laat me eerst die jongeman achter je even helpen?’ smeekt Mees.

‘O graag!’ zegt de jongen. Hij staat meteen naast haar en zegt: ‘Zet u er maar in: “Voor de mooiste en liefste mam van de hele wereld, van haar liefste zoon Patrick.”’

‘Heb je nog broers?’ vraagt Sanne.

‘Ja. Twee.’

‘Dan moet dat “liefste” eraf. Dat is hovaardij, schat. Je gaat in zo’n opdracht jezelf geen kwalificatie meegeven,’ zegt Sanne hoofdschuddend.

‘U bent vandaag iedereen aan het opvoeden, hè?’ verzucht de jongen. Nu zegt hij ‘u’ tegen me, hoort Sanne. Ze knikt hem toe en zegt: ‘Vandaag krijgt iedereen die het nodig heeft een lesje.’

Hij knipoogt naar haar als hij met het boek onder zijn arm naar de kassa loopt.

‘Sanne, ik had nooit ongevraagd in jouw familiegeschie - denis mogen duiken. Dat besef ik heel goed. Het spijt me enorm,’ zegt Boorman.

Mijn familiegeschiedenis? Sanne kijkt hem oplettend aan. Dan beseft ze dat Boorman denkt dat het boekje van háár moeder is. Of misschien van haar oma. Ze begint een beetje te lachen. Dan herpakt ze zich en zegt: ‘Ik wil het dagboekje terug. Dat is van mij.’

‘Dat snap ik. Maar het ligt natuurlijk wel gevoelig. Voor mij, bedoel ik,’ zegt Boorman. Zijn stem klinkt nu hoog en onzeker.

‘Je hoeft je geen moment zorgen te maken,’ verzekert Sanne hem. ‘Ik wilde het verbranden. Daarom had ik het meege-nomen naar de Ardennen. En dat wil ik nog steeds. Dus ik zal het heus niet tegen je gebruiken. Integendeel. Ik wil zeker weten dat het weg is.’

Ze ziet hoe Boorman herademt.

‘Ik had het nooit mogen doen. Maar ik zat zo vast met mijn boek. Niks lukte meer. Het dagboekje bracht me op het idee om bronnen in mijn boek op te nemen. Het paste zo goed in het verhaal. Ik hoefde er verder niets mee te doen,’ zegt ie tegen Sanne.

‘Misschien word je er wel rijk door,’ oppert ze. Hij kijkt haar wantrouwend aan en zegt: ‘Ach, in zo’n klein taalgebied als Nederland kan je van een boek niet leven.’

‘Wanneer krijg ik het dagboekje?’ vraagt Sanne.

‘Bij een etentje. Dan krijg je het dagboekje,’ zegt Boorman meteen. ‘Weet je wat? Wacht nog even hier. Als er niemand meer komt, gaan we samen weg en zoeken een gezellig tentje op waar we een glas wijn kunnen drinken. Dan gaan we aansluitend ergens een hapje eten. Wat vind je?’

Ik sta hier nog te twijfelen ook! Ik krijg bijna een hekel aan mezelf, denkt Sanne. Ze haalt diep adem en zegt: ‘Boorman, geen flauwekul. Ik wil dat dagboek terug. Dat is van mij. Niet van jou. Dus kom op met dat ding. Volgens mij heb je het gewoon bij je!’ Ze ziet even iets door zijn ogen flitsen, waardoor ze denkt: Raak! Hij heeft het inderdaad bij zich. Hij kijkt schuin naar zijn aktetas en Sanne wijst: ‘Daar. Pak het nu maar. Dan zijn we meteen klaar.’

‘O, is dat het dagboek?’ vraagt een stem achter haar. Er komt een jonge blonde vrouw naast haar staan, die nieuws-gierig meekijkt en zegt: ‘Ik had van een vriendin gehoord dat u het af en toe liet zien, op signeersessies. Ik vind het zó fascinerend!’

Boorman heeft inmiddels het dagboekje tevoorschijn gehaald en op tafel gelegd. Hij glimlacht verontschuldigend naar de blonde fan en zegt: ‘Dit is maar één van de bronnen. Het behoort aan deze mevrouw.’

‘Bent u de dochter van de vrouw waar het boek over gaat?’ vraagt de vrouw.

‘Nee. Een soort nichtje. Maar ik kan u verzekeren dat de heer Boorman het grootste deel zelf heeft verzonnen. Dat is de kracht van de literator, nietwaar?’

‘O zeker,’ beaamt de vrouw. ‘Ik vind hem een groot schrijver. Absoluut!’

Sanne steekt het dagboekje in haar jaszak en zegt: ‘Dat zou ik graag willen beamen. Maar ik moet het allemaal nog lezen. Wilt u mijn boek signeren?’

‘Sorry,’ lacht de blonde vrouw. ‘Ik moet gewoon op mijn beurt wachten. Maar ik vind het allemaal ook zo spannend!’ En dan tegen Boorman: ‘Ik bewonder u al vanaf uw eerste boek, weet u.’ Dan doet ze een pas naar achteren. Boorman zit diep over Sannes boek gebogen en schrijft. Dan slaat hij het boek dicht en schuift het over tafel naar haar toe. Hij kijkt haar haast smekend aan. Als Sanne naar hem toe buigt, krijgt zijn gezicht even een hoopvolle uitdrukking. Even maar. Maar Sanne fluistert hem toe: ‘Volgens mij wil die vrouw achter me dolgraag met je eten. Bof jij even? Dag Mees!’ Ze pakt haar boek en loopt weg.

Bij de kassa kijkt ze wat Boorman erin heeft geschreven. Ze leest tot haar stomme verbazing: ‘Voor Sanne. Die de liefde van mijn leven had kunnen zijn.’ Ze draait zich om en kijkt naar Boorman. Maar die kijkt haar kant niet op. Die zit met de blonde fan te babbelen. Sanne kan aan de opgewonden klank van de stemmen horen dat het een geanimeerd gesprek is en ze ziet hoe Boorman ijdel zijn hand door zijn haar laat glijden en de vrouw toelacht.

‘Dat is dan 19,90,’ zegt het meisje achter de kassa. ‘Wilt u het bonnetje?’

‘Graag,’ antwoordt Sanne.

Bij de uitgang van de winkel kijkt ze nog even om. Maar Boorman praat met de blonde vrouw en kijkt niet naar haar.

‘Eikel,’ zegt ze half hardop. En ze lacht er meteen om. Zo. Klaar. Einde verhaal.

Meteen krijgt ze zo’n knal tegen haar hoofd, dat het haar duizelt. Ze struikelt half en klapt met een knie tegen de grond. Haar plastic tasje met het boek van Boorman valt op de grond.

‘Au!’, kreunt ze. ‘Mijn kop! O, mijn knie!’ Door de onverwachte pijn laat ze zich helemaal op de grond zakken. Ze tast naar haar knie en voelt allemaal bloed. Dan pas hoort ze een stem zeggen: ‘O, sorry! Dat komt door mij! U liep tegen mijn schilderij op. O, wat suf. Ik keek helemaal niet waar ik liep!’

Ze kijkt in twee blauwe ogen met pretrimpels onder heel kortgeknipt grijs haar. En tot haar stomme verbazing zegt de stem: ‘Sanne! Jij bent het! O verdorie. Vertel. Heb je iets gebroken? Gekneusd? Gescheurd? Nee, zeg maar niets, lieverd. Laat mij maar even.’ De man legt zijn handen om haar kuit en begint vakkundig haar knie te inspecteren.

‘Gaat het wel met je?’ vraagt de man bezorgd. Hij tast haar onderbeen af en schudt zijn hoofd. ‘Niks mis mee. Nog even slank!’ En hij lacht er hartelijk bij. Die lach! Dan weet ze het ineens.

‘Peter! Jij bent Peter Granides!’

‘Gelukkig,’ lacht de man, terwijl hij nu haar knie in allerlei bochten draait. ‘Je geheugen is ook nog intact. En die knie is kapot. Maar niet gekneusd, geen gescheurde banden, niks ernstigs.’ Hij gaat staan en steekt haar de hand toe. Langzaam hijst Sanne zich overeind, en meteen zegt ze: ‘O, sorry, ik lijk wel honderd! Alles doet zeer!’

‘Lieverd, we zijn allebei niet zo jong meer,’ lacht Granides. ‘De laatste keer dat ik je zag waren we al een paar jaartjes ouder. Weet je nog?’ Sanne knikt. Ze weet het nog als de dag van gisteren. De reünie van haar middelbare school, waar ze hand in hand door de lokalen liep met haar jeugdliefde, Peter Granides. En die ze zoende, aan het eind van de avond. De herinnering komt zo helder boven, dat ze er een kleur van krijgt. Granides ziet het ook. Hij grijnst breed en zegt: ‘Ja. Inderdaad. Je weet het dus nog!’

‘Mijn hele broek is aan gort,’ constateert ze. En ze beseft dat ze die mededeling meer doet om hem af te leiden van de herinnering aan die wonderlijke laatste ontmoeting, dan dat ze er inderdaad verbaasd over is.

‘Je knie is ook kapot. Eigenlijk moet je nu zo snel mogelijk naar huis om de wond goed schoon te maken.’

‘Ja. Je hebt gelijk. Ik ga maar snel,’ zegt Sanne. En ze denkt: wat is hij grijs! Maar hij ziet er nog steeds leuk uit. Leuk en vertrouwd.

‘Woon je dichtbij?’ vraagt hij.

‘Nee. Ik ben met de auto. Ik sta in de parkeergarage. Maar dat is geen probleem hoor,’ zegt ze gehaast.

‘Weet je, loop even met me mee. Ik woon hier om de hoek! Dan doen we een verband op je knie en gaan we daarna gezellig een kop koffie halen voor de schrik. Nou? Wat vind je ervan?’ Hij kijkt haar zo ontwapenend aan, dat ze al geknikt heeft voordat ze er echt goed over kan nadenken. En als ze naast hem voortstrompelt met een knie die ze steeds dikker en dikker voelt worden, bedenkt ze dat hij een vrouw heeft en kinderen. En dus ook een verbanddoos. Dit is geen mal afspraakje. Dit is een noodmaatregel, besluit ze.

‘Hier is het,’ zegt Peter. Hij wijst op een toegangsdeur naast de ingang van een bruin café.

‘Jij woont echt om de hoek,’ zegt Sanne verbaasd. En ze denkt: wat een rare plek voor een gezin. Granides heeft de voordeur al opengemaakt. Er is een trappenhuis en een hele rij grijze brievenbussen.

‘Ja, het is een echt stadsappartement. Na mijn scheiding ben ik hier in getrokken. Alweer acht jaar geleden, inmiddels. Het is maar één trap op. Gaat het?’ Hij steekt haar behulpzaam een hand toe, maar ze schudt haar hoofd.

‘Ik kan beter de leuning vasthouden.’

‘Stapje voor stapje,’ zegt hij zorgzaam. ‘Maar wel blijven bewegen, hoor! Anders wordt je knie helemaal stijf.’ Hij maakt zijn voordeur open en wordt meteen begroet door een kat die miauwt ter begroeting.

‘Dag meneer Van Poorten! Dit is Sanne. Sanne, maak kennis met meneer Van Poorten. En ga zitten. Dan zoek ik verband en schoonmaakspul.’ Sanne aait de kat en hinkt naar een stoel bij de tafel. Daar laat ze zich zakken en dan kijkt ze nieuwsgierig om zich heen. Gezellig. Zeker voor een man. Verbazingwekkend gezellig eigenlijk. Aan een muur hangen allemaal foto’s van zijn kinderen en waarschijnlijk ook van kleinkinderen, voor zover ze kan beoordelen. Als hij weer binnenkomt, met in zijn handen een verbanddoos, wijst ze op de foto’s en vraagt: ‘De kinderen?’

‘Ja. En twee kleinkinderen. Maar die zie ik niet vaak. Dat ligt allemaal een beetje moeilijk sinds de scheiding. Vouw je broekspijp eens omhoog?’

Dan maakt hij de schaafwond op haar knie schoon. Grondig en zonder omwegen. De tranen lopen haar over de wangen. Dan zegt hij: ‘Jij bent wel héél stoer. Je gaf geen kik!’

En hij veegt plagerig een traan van haar wang.

‘Ja, en toen?’ Yvonne gilt het bijna door de telefoon.

‘Nou, toen niks. Peter heeft me naar de parkeergarage geëscorteerd. Want ik hinkte nogal. En ik ben even langs de huisarts gereden. Die had inloopspreekuur. Verrekte banden heb ik. Rustig aan en pootje omhoog,’ vertelt Sanne.

‘Nee! Dat bedoel ik allemaal niet! Heb je een afspraak? Het is tenslotte je grote jeugdliefde!’

‘Dus jij bent niet geïnteresseerd in mijn knie,’ vraagt Sanne verontwaardigd.

‘Inderdaad,’ bevestigt Yvonne. ‘Ik wil weten hoe het zit met de liefde.’

Sanne schiet in de lach. ‘Jij bent ook niks veranderd!’

‘Nou, ik zit nu heel gelukkig op de bank. Naast Luuk. En dat is fantastisch. We hebben een leuke vakantie achter de rug en we hebben besloten géén hond te nemen. Voorlopig. In ruil voor lange weekendjes naar waterpretparken en zo. Dus heel verstandig en heel stabiel huisje, boompje, beestje. Maar al die malle avonturen van vroeger, die mis ik soms wel een beetje!’

‘Dus ben ik aan de beurt,’ zucht Sanne.

‘Vertel,’ lacht Yvonne.

‘We hebben een afspraak voor een etentje. Maar vaag. Zo van: “We moeten gauw eens afspreken.” “Ja, moeten we doen!” Hij zou bellen of mailen. Ik wacht wel af.’

‘Vond je hem nog leuk?’

‘Kind, ik had hartstikke pijn in mijn knie. En ik was de ont-moeting met Mees Boorman nog aan het verwerken.’ Sanne beseft dat ze het complete verhaal over die ontmoeting niet aan Yvonne heeft verteld. En dat ze nog steeds met het dagboekje naar Daan en Abel moet. Maar de ontmoeting met Peter Granides geeft voldoende voer aan Yvonnes fantasie. Ze geniet: ‘O, ik vind het zó heerlijk allemaal.’

‘Ja, als het een ander overkomt, is het misschien allemaal wel lollig,’ zegt Sanne. ‘Maar ik vind het hoog tijd voor een beetje rust.’

‘Nou, voorlopig weet je waar je je verhaal kwijt kunt!’ lacht Yvonne. ‘We moeten gauw weer eens afspreken.’

‘Ja. Moeten we doen.’

‘Waar hebben we die meer gehoord!’ Lachend beëindigen ze hun gesprek.

Juffrouw Schaap komt langs met zelfgemaakte kompressen. ‘Drie maal daags in een natte doek om je knie wikkelen. Een halfuur laten zitten en dan zal je zien dat de zwelling er zo uit trekt.’

‘Wat zit erin?’ vraagt Sanne achterdochtig. ‘Het stinkt zo! U bent de laatste tijd wel bezig met kwalijk riekende planten!’ ‘Berk, wilg, moerasspirea en marjolein. Maar wat je ruikt is de azijn. Die zit in de lap. En als je die nat maakt, wordt de lucht nog erger. Ik waarschuw je maar vast. Wel doen, hè?’ Schaap heft zo’n dreigende wijsvinger, dat Sanne knikt als een klein kind dat net een standje heeft gekregen.

‘Goed zo,’ zegt Schaap tevreden. ‘En ik kreeg een kaart voor het huwelijk van Wichard en Jennifer. Wat enig! Ik ben nu al bezig om een huisapotheek voor ze samen te stellen. Is dat geen leuk idee? Ik heb een oud keukenrek met van die porseleinen bakken. Die ga ik vullen.’

‘Wat een enig cadeau,’ zegt Sanne. ‘Ik heb nog geen kaart gekregen. Hij zal vanmiddag wel in de bus zitten.’

‘Het was een heel gedoe om het ding open te maken. Maar ik zal de verrassing niet verklappen,’ lacht Schaapje geheimzinnig. En meteen daarop: ‘Hoe vind je mijn nieuwe jurk? Lapje van de markt. Mooie knoopjes hè? Voor de bruiloft maak ik iets extra feestelijks.’

‘Ik hou mijn hart vast,’ plaagt Sanne.

‘Ja. Rokus ook,’ lacht Schaap met haar mee.

Aan het eind van de middag hinkelt ze naar haar brievenbus en haalt daar een bubbeltjesenvelop uit. Tot Sannes verbazing zit er een blikken doosje in, met daarop een bruid en een bruidegom in de gestileerde afbeelding die je wel aantreft op openbare toiletten. Alleen heeft het mannetje hier een hoge hoed op en het vrouwtje een bruidssluier.

‘Daar heb ik een blikopener voor nodig,’ mompelt ze tegen Hazel, die om haar heen draait en lijkt te vragen: wanneer gaan we nu uit?

‘Jij moet maar even zelf in de tuin rennen, pup,’ zegt ze tegen de hond.

Petronella stapt naar buiten, als ze Sanne ziet lopen. Zij heeft ook een blikje in haar hand en roept: ‘Sanne! Wij hebben ook een kaart gekregen! Heb jij een blikopener?’

‘Volgens mij wel. Jullie niet?’

‘Kind, met al die verse groente uit de tuin? Welnee. Als ik er al één heb, dan heb ik hem de laatste jaren niet gezien! Ik loop meteen even met je mee,’ zegt Petronella. Ze stapt naar buiten en loopt naast Sanne mee.

‘Kan ik je nog ergens mee helpen?’ vraagt ze, vlak voordat ze binnenstappen.

‘Nee. Ik heb alles. Zelfs kompressen van Schaap.’

‘Allemachtig, als dat niet helpt, dan weet ik het niet meer,’ zegt Petronella geschrokken, als ze de azijnlucht in haar neus krijgt.

‘Papieren mijlpalen,’ zegt Sanne ontroerd, als ze het blikje heeft opengemaakt en de trouwaankondiging van Jennifer en Wichard in haar handen houdt.

Petronella knikt en vraagt: ‘Kan ik echt niks voor je doen?’ ‘Echt niks. Ik ga nog een keer een kompres omdoen van Schaap. Dat moet nat. Dan gaat het nog erger stinken,’ zegt Sanne.

‘Ik ben al weg!’ roept Petronella meteen.

Als Sanne met haar been omhoog zit en licht misselijk het kompres zijn helende werking laat doen, gaat de telefoon. Het is Daan.

‘Schat, we hebben een kaart en nu hebben we een idee. Een filmpje. Au!’ Dan klinkt de stem van Abel: ‘Hij is zo kort door de bocht, die jongen. Dag lieverd. Hoe gaat het met je?’ ‘Ik heb mijn knie bezeerd. Ik zit met een stinkend kompres van Schaap om mijn knie,’ vertelt Sanne. Abel ligt meteen slap van het lachen.

‘Ze heeft een kompres van Schaap om haar…’ begint hij tegen Daan. Daan gilt: ‘Zet die telefoon nou eindelijk eens op de luidspreker, Abel!’

Het duurt even, maar dan kan Sanne haar verhaal vertellen. Ze laat de episode Boorman weg en zwijgt over het dagboekje. Maar de ontmoeting met Peter Granides wil ze de jongens niet onthouden.

‘Dat was mijn jeugdliefde. Van de middelbare school,’ vertelt ze.

‘Echt waar? O, dat zijn de ergste! Ik weet nog goed, ik had Jannie. Wat een naam hè? Maar heimelijk was ik verliefd op Erik! Ja, dat besefte ik toen nog helemaal niet. Ik dacht wel, die Jannie, dat is het niet. Echt niet!’ gilt Abel.

‘Ik had Paulien,’ meldt Daan. Even is het stil. Dan vraagt Sanne: ‘Wil je erover praten?’

‘Nee.’ Ze barsten alle drie in lachen uit. Dan zegt Daan: ‘Maar nu even serieus. We dachten erover om een filmpje op te nemen voor het bruidspaar. Waarin we iets leuks doen. Iets met een liedje en alle familie en vrienden en zo. Wat vind je?’

‘Fantastisch. Helemaal leuk,’ zegt Sanne meteen.

‘Mooi. Dan bedenken Abel en ik een plan. Want wij zijn creatief geaard, nietwaar?’

‘Ik wil wel meedenken, hoor,’ bied Sanne aan. ‘Al heb ik het dan niet bij mijn geboorte meegekregen.’

‘Schat, we doen niks zonder jou,’ verzekert Daan haar.

‘We zijn niks zonder jou,’ overtreft Abel hem.

‘Zo kan het wel weer,’ vindt Sanne.

‘We bellen!’ zingen Daan en Abel tweestemmig.

Drie dagen rust, dat moet voldoende zijn om het boek Jose phine van Mees Boorman te lezen, besluit Sanne. Meteen bij de eerste pagina grijpt het verhaal haar enorm. Het dagboekje van Josephine is als tijdsbeeld door het verhaal heen gevlochten, dat draait om het mislukte liefdesleven van de zoon van Josephine. Mees heeft in de roman dus een man als hoofdpersoon genomen. Geen wonder dat Schaapje doorkreeg dat Frederique hier zichzelf nooit in zal herkennen! Frederique heeft nooit een liefde in haar leven gekend, en deze romanfiguur, die Mees opvoert als Charles Philippe, beleeft het ene drama na het andere. Het verhaal van zijn moeder Josephine is daar tussendoor gevlochten als reden waarom hij zich maar niet kan binden. Uiteindelijk beseft Charles dat hij maar één liefde in zijn leven heeft. Dat is zijn moeder Josephine. Die wetenschap drijft hem tot een zelfgekozen einde, dat zo ontroerend is beschreven, dat het Sanne even bij de keel grijpt. Als ze de derde avond het boek uit heeft, slaat ze het met een klap dicht. En ze besluit nog diezelfde avond het hele verhaal van Josephine aan Daan en Abel te vertellen.

‘Vanavond? Het dagboekje? Ja, super!’ geniet Daan meteen.

‘We nemen pizza’s mee. Maken we er een heerlijk avondje van met je zere knie!’

Op tafel staan twee grote borden met pizzapunten. Er is rode wijn en een klein dagboekje. Sanne vertelt en leest voor. Ze verhaalt van haar ontmoeting met Frederique en beschrijft hoe de twee foto’s van Josephine en Leo naast elkaar in de kamer hangen. Daan pinkt even ontroerd een traan weg en Abel legt vertederd zijn hand op Daans knie. Als Sanne vertelt hoe Boorman het dagboekje wegnam en gebruikte voor zijn boek, reageren ze verontwaardigd.

‘We moeten die vent een proces aandoen! Dat is diefstal! En plagiaat. Dat ook nog.’

‘Ja, we pakken hem aan. Dat doen we. We hebben het bewijs in de vorm van het dagboekje!’ Maar Sanne heft haar hand op.

‘Wacht! Het verhaal is nog lang niet klaar!’ Ze laat het boek van Mees Boorman zien, met de kopieën uit het dagboekje en ze vertelt wat juffrouw Schaapje haar doorgaf.

‘Frederique zal zichzelf niet herkennen in het boek. En zij mag de waarheid nooit weten. Dat zou iedere grond onder haar voeten wegslaan. Josephine heeft zo haar best gedaan om haar als basis een sprookje van ware liefde mee te geven, dat mogen wij niet vernielen. Dat recht hebben we gewoon niet.’ Ze schuift het boek met de titel ‘Josephine’ over tafel heen naar hen toe.

‘Lees dit maar. En onthoud heel goed het ware verhaal van Josephine, maar vertel het nóóit aan iemand door!’ Daan pakt het boek van tafel en slaat het open.

‘Er staat een opdracht voor jou in!’ zegt ie geschrokken.

‘Ja. Ik weet wat er staat,’ lacht Sanne. ‘Maar Boorman werpt zich wel vaker in een roman. En ik heb zijn boek allang uit!’ Ze lachen. Dan vraagt Abel: ‘Wat doen we met het echte dagboekje? Wie moet dat nu bewaren?’

‘Ik wilde het al die tijd verbranden. En eigenlijk vind ik dat nog steeds de beste oplossing. Om het af te sluiten. Wat vinden jullie?’

‘Laten we dat maar doen. Dan is het klaar ook,’ zegt Abel.

‘Heeft Schaap daarover geen bericht doorgekregen van Josephine?’ vraagt Daan.

‘Ik denk dat Josephine het wel best vindt. Ik zou het ook erg prettig vinden als iemand de moeite nam om belastende geschriften voor mij te verbranden als ik dat zelf niet meer kan doen,’ vindt Sanne.

‘Oei, heb jij zoveel belastende geschriften?’ vragen Daan en Abel meteen.

‘Maak de houtkachel maar aan,’ lacht Sanne.

Even later kijken ze naar het vuur dat de vergeelde bladzijden van het dagboekje van Josephine grijpt en aanvreet. De bladen krullen langzaam om en de gekrulde schuine letters lijken op te lichten, voordat ze vlam vatten. Sanne grijpt de pook en geeft het boekje een zetje, zodat het vuur overal goed bij kan komen. Ze kijken zwijgend toe hoe het ware verhaal van Josephine voorgoed verdwijnt.

Na drie dagen kompressen en rondhinken, krijgt haar knie de normale afmeting terug. Ze meldt zich bij Petronella in ‘De Roos en de Koekoek’ en gaat weer aan het werk.

‘Als je moe wordt, meteen zitten en been omhoog,’ raadt Petronella haar aan.

‘Ik heb vanmiddag een afspraak met die club van vrouwelijke ondernemers. Je weet wel, voor hun ledenavond,’ zegt Sanne. ‘Kan ik allemaal zittend doen.’

‘Heel verstandig,’ zegt Petronella.

Sanne heeft een ontmoeting met de voorzitter van de netwerkclub in een restaurant in de stad. Als ze het restaurant in loopt, ziet ze iemand aan een tafel zitten die zo oplettend kijkt naar iedereen die binnenkomt, dat ze meteen oogcontact heeft.

‘Sanne Molenaar?’ vraagt de vrouw, terwijl ze opstaat.

‘Ja. Dan moet u Marjolein Kwel zijn, de voorzitter van “Eva”,’ lacht Sanne, terwijl ze haar hand uitsteekt. De vrouw schudt haar de hand en zegt: ‘Zullen we van u meteen jij maken?’

‘Graag.’

Het wordt een nuttig theeuurtje. Al heel snel hebben ze een avondvullend programma in elkaar gesleuteld van twee keer vijfenveertig minuten met een pauze van een halfuur en daarna tijd en gelegenheid tot vragen en kennismaking. Het bedrag dat ‘De Roos en de Koekoek’ vraagt voor het verzorgen van de avond, is geen enkel punt.

‘Dat valt me alles mee,’ zegt Marjolein.

‘Het is voor ons de eerste keer. Dus een beetje een experiment. Als het slaagt, doen we veel nieuwe waardevolle contacten op en kunnen we dit concept ook voor andere verenigingen in de markt zetten,’ legt Sanne uit.

‘Slim,’ vindt Kwel. Ze nemen hartelijk afscheid en tot Sannes verbazing jubelt de voorzitter: ‘Ik vond het zo’n leuke ontmoeting!’ en ze geeft Sanne drie zoenen op haar wangen.

Als Petronella later vraagt: ‘Hoe was het?’ antwoordt Sanne bedachtzaam: ‘Het was wel een érg enthousiaste voorzitter.’

Als Sanne ’s avonds even in de mailbox van De Roos en de Koekoek kijkt, om te zien of er nog dringende zaken tussen zitten, ziet ze tot haar verrassing een e-mail van Peter Granides. Ze slaat alle andere mailtjes over en ruimt zelfs alle reclame niet meteen naar de prullenbak, maar opent hem meteen.

‘Lieve Sanne, in de hoop dat jij dit mailtje tenminste opent! Voor hetzelfde geld zitten vreemde ogen nu deze tekst te lezen. Lees dan niet verder. Print dit mailtje uit en geef het aan Sanne!!! Hahahaha. Lieve Sanne, ik was behoorlijk in de war van onze ontmoeting. Dat klinkt extremer dan ik het bedoel. Maar voordat ik het nog erger maak, ik was al nooit een schrijver, gaan we een keertje samen eten? Lunchen desnoods? Dat zou ik zo leuk vinden. En ik hoop dat het goed gaat met je knie! Ik hoor graag van je. Liefs van Peter.’

Sanne aarzelt maar heel kort. Dan vliegen haar vingers over de toetsen. Ze antwoordt:

‘Hé Peter! Dat is een verrassing! Natuurlijk ga ik graag een keer met je eten! Doe maar een voorstel! Gezellig! En met mijn knie gaat het prima! Ben alweer aan het werk en doe weer van alles. Hoor van je! Groet van mij! Sanne.’

Ze leest het over. Wat een uitroeptekens! Ze haalt er vier weg. Leest de tekst opnieuw. Dan haalt ze nog één uitroepteken weg en verzendt het mailtje. Ziezo. Nu is hij aan zet. Tevreden kijkt ze naar haar beeldscherm en behandelt de rest van de post. Terwijl ze daarmee bezig is, verschijnt een icoontje in beeld. Nieuwe post. Van Granides! Hij antwoordt:

‘Zaterdag aanstaande? Er is een Mexicaans restaurantje waar je een fantastische vegetarische maaltijd kan bestellen.

En dat ben ik niet eens… Maar misschien jij wel? Ze hebben ook lekkere vleesschotels. Nou ja, hoe dan ook, het is er altijd gezellig en ik zou het heerlijk vinden. Ik hoor gauw van je? Liefs van je Peter.’

Het is nu al ‘mijn Peter’ bedenkt Sanne grijnzend. Hij zit op dit moment dus achter zijn computer. Als ze nu terugmailt, heeft ze meteen een afspraak voor zaterdag. Maar dat staat zo gretig. Zal ze wel? Zal ze niet? Misschien eerst even een stukje lopen met Hazel? En meteen als ze aan Hazel denkt, denkt ze aan Rob. Ben ik hier wel aan toe? Heb ik hier überhaupt wel zin in? Kom op, doe niet zo mal. Dit is geen aanzet tot een relatie! Dit is gewoon een oude jeugdvriend met wie ik ga eten! En herinneringen ophalen en zo. En eens kijken hoe onze levens gelopen zijn. Dat is het. Toch? Ze klikt op ‘Reply’ en begint een antwoord te tikken:

‘Zaterdag is helemaal leuk! Zullen we bij die Mexicaan afspreken? Je bedoelt toch dat tentje op de marktplaats? Ze - ven uur? Hoor van je. Tot zaterdag alvast. Sanne.’

Ze leest het nog even kritisch door. Dan knikt ze goedkeurend. Vooral de zin ‘Tot zaterdag alvast’ is een vondst. Dan denkt hij dat ik nu de computer uitzet en morgen wel zie of hij heeft geantwoord. Vriendelijk en toch met een zekere afstand. Dat is de toon. Helemaal goed. Ze verzendt het mailtje en ruimt de rest van de postbus op. Er is ook een mail van Marjolein Kwel over de avond voor vereniging Eva. Sanne opent het bericht en leest:

‘Hoi Sanne, ik was heel blij met ons overleg. Maar toch wil ik na bestuursoverleg nog even terugkomen op de prijs. We denken dat er nog wel iets af kan. Is dat een probleem, denk je? Kan je nog met een tegenbod komen? Liefs van Marjolein.’

Nou ja! Sanne leest het met stijgend verontwaardiging. Ze antwoordt meteen en zonder maar een minuut na te denken over een nieuw voorstel:

‘Nee Marjolein. Het spijt me enorm, maar het voorstel is en blijft zoals we hebben besproken en waar je overigens mee akkoord bent gegaan. Als we de avond moeten afblazen, wil ik dat graag voor het weekend weten in verband met de planning. Met vriendelijke groet van Sanne.’

Zo. Dat kan je in je zak steken, mevrouw Kwel! Hoe durf je. Ping! Antwoord van Granides.

Granides mailt:

‘Super! Ja, dat tentje bedoel ik. Ik zal een tafeltje reserveren. Mail je me nog even of je rood drinkt of wit? X. Peter.’

X. Wat suf. Hij zet er een kruisje bij. Sanne zit ernaar te kijken en krijgt ineens zin om terug te mailen dat ze ervan afziet. Een kruisje. Dat betekent ‘kusje’. Maar dat zetten schoolmeisjes onder briefjes en in hun agenda. En heel af en toe onder een sms’je. Maar het is kinderachtig. Te kinderachtig voor Granides en te kinderachtig voor haar. En rood of wit? Nou, dat kan ik die avond zelf ook wel meedelen. Dat hoef je niet tevoren op te geven of zo. Sanne sluit resoluut haar computer af.

De volgende dag al is er antwoord van Marjolein Kwel. Het luidt kort en krachtig:

‘Jammer. Dan zoals eerder afgesproken. Gr. M.’

Ja, jij ook grrrrr, denkt Sanne.

Maar de ontmoeting met Peter is ontzettend leuk. Peter zit er al, als Sanne tactisch om tien over zeven binnenkomt. Hij kijkt opgelucht, als ze binnenkomt, en zegt meteen: ‘Ik dacht dat je niet zou komen.’

‘We hebben toch afgesproken?’ lacht ze. Maar ze snapt het wel. Ze heeft niet meer gemaild. Flauw eigenlijk. Alleen om dat kruisje. Nou ja.

‘Rood of wit?’ vraagt hij.

‘Rood,’ zegt ze. En daarna is het geen moment meer stil of ongemakkelijk aan tafel. Granides is een boeiend verteller en Sanne luistert graag naar hem. Alleen over zijn huwelijk en de kinderen is hij een beetje op de vlakte. Maakt niet uit, denkt Sanne. Ik hoef ook niet zo nodig meteen alles te vertellen. Bovendien, misschien is dit wel eenmalig. Wie zal het zeggen?

Om elf uur besluit ze dat het tijd is om op te breken.

‘Nu al?’ zegt Granides teleurgesteld.

‘Ik heb een hond. Die moet nog uit. En eerlijk gezegd trek ik het niet echt als ik te vaak te laat naar bed ga,’ biecht Sanne op.

‘Maar we gaan dit toch wel herhalen hè? Een keer?’ Hij smeekt haar met twee handen tegen elkaar aan en lacht er - bij.

‘Tuurlijk,’ lacht ze terug.

Als ze buiten staan, kust hij haar op haar wangen en fluistert in haar oor: ‘En die keer? Wanneer is die keer?’

‘Ik mail je. Oké?’

‘Oké. Mijn auto staat in de parkeergarage. En de jouwe?’

‘Hierachter, langs de haven.’

‘Dan nemen we hier afscheid.’

‘Ja,

Totaal onverwacht zoent hij haar vol op haar mond. En ze zoent hem terug. Kort.

‘Mail me,’ zegt hij nog eens.

‘Doe ik,’ knikt ze. Dan lopen ze allebei een kant uit. En de hele weg denkt Sanne: Niet omkijken, niet omkijken! En niet huppelen!!!

Daan en Abel hebben intussen niet stilgezeten. Sanne krijgt een brief met daarin de uitnodiging om de volgende zaterdag aanwezig te zijn in hun flat om aldaar de filmact voor het huwelijk van Jennifer en Wichard op te nemen. Er zit een cd’tje bij met een liedje, een blaadje met de tekst en het vriendelijke verzoek om dat alvast enorm vaak te draaien en uit het hoofd te leren. Het is een liedje van Michael Bublé, Everything. Het komt Sanne een beetje bekend voor, maar de tekst kent ze niet. De rest van de week draait ze niets anders dan het liedje. Ze hoort het zo vaak, dat het haar neus uit komt. ‘You’re every word, you’re everything, so lalalalalalalalala.’

Als ze die zaterdag haar auto voor de flat van Daan en Abel parkeert, ziet ze tot haar verbazing Yvonne lopen met Renée.

‘Wij moeten ook zingen!’ jubelt Yvonne.

‘Wat leuk!’ geniet Sanne. ‘Kijk daar!’ Voor hen uit lopen Aaltje en Hubert, de ouders van Jennifer, en haar tante Dirkje. Bij Daan en Abel zit een bont gezelschap. Juffrouw Schaap, Cathy, Suzanne, de vriendin van Jennifer, Mara, het vriendinnetje van Rinke en twee onbekende jonge mannen; de ene met een indrukwekkende camera en de ander met geluidsapparatuur.

‘Jongens, wat hebben jullie allemaal bedacht?’ vraagt Sanne geschrokken.

Abel glundert. ‘Leuk hè? We hebben twee vrienden ingehuurd. Die hebben een studiootje. Dit gaat fantastisch worden! We hebben ook drank en hapjes!’

‘Ik moet over een kwartier weg,’ zegt Aaltje bits.

‘Aal, jij krijgt de hoofdrol,’ jubelt Daan.

‘Kijk, Aal, jij bent familie van Jennifer, dus als jij zingt, moet je deze blonde pruik op.’ Abel houdt een pruik omhoog ter demonstratie.

‘Ik dacht dat ze een nieuwe plumeau hadden,’ fluistert Yvonne naar Sanne. Die voelt nu al de eerste lachkriebels omhoog kruipen.

‘Ik zet geen pruik op,’ zegt Jennifers moeder gedecideerd. Daar besluit Sanne maar meteen dwars doorheen te roepen: ‘Wat enig! En wij? Van Wichards kant?’ Daan houdt een pruikje omhoog dat een behoorlijk wijkende haargrens vertoont.

‘Och, wat erg!’ lacht Sanne.

‘Nou ja, het begint een beetje te kalen bij die arme jongen, nietwaar? En onze kracht ligt in de overdrijving,’ grijnst Daan vals.

‘Ik loop over. Ik ben vanaf nu van Jennifers kant,’ deelt Yvonne mee. En ze gilt als Sanne haar in haar arm knijpt. Niet veel later zit Aaltje op een stoel, compleet met pruik, te zingen in de microfoon.

‘You’re a falling star, you’re the getaway car...’

‘Cut!’ gilt Daan. ‘Aal, daar moet je véél meer gevoel in leggen. En een beetje smachtend kijken.’ Hij doet het voor, zijn lippen overdreven getuit.

‘Geen denken aan,’ bromt Jennifers ma. Sanne staat met de Wichard-pruik voor de gangspiegel te oefenen.

‘And you play it coy, but it’s kinda cute.’

‘Kinda cute? Kind, wat zie je er uit,’ snikt Yvonne.

‘Hou je op! Ik ben me juist geweldig aan het concentreren!’ Sanne veegt lachtranen en uitgelopen mascara van haar wangen en begint weer overnieuw.

Uiteindelijk blijkt dat Daan en Abel nog veel meer pruiken hebben aangeschaft, dus aan het eind van het lied moeten ze allemaal samen op het balkon voor een totaalopname.

‘Koorshot! Koorshot!’ gilt Daan opgewonden.

‘Hou je toch rustig, schat. Straks bellen de buren de politie weer,’ sust Abel.

‘Weer? Hoezo, wéér?!’ vraagt Aaltje gealarmeerd. Als juffrouw Schaap het balkon op stapt, vraagt ze bezorgd: ‘Houdt deze constructie ons allemaal wel?’

‘Er kunnen makkelijk vijftien mensen op,’ verzekert Abel haar.

‘Maar Aaltje telt voor drie,’ roept Cathy.

‘Hè, ik dacht al, waar blijven de gezellige opmerkingen van Cathy,’ fluistert Yvonne naar Sanne.

‘Misschien kunnen we beter op straat de laatste opnames doen. Dan hebben we ook wat beweging erin,’ vindt de cameraman.

‘Helemaal goed! Dat wordt écht te gek!’ vindt Daan meteen.

‘Ik wou dat ik zo’n blonde pruik op mocht,’ verzucht Sanne. Ze lopen naar het parkje aan de overkant en nemen shots terwijl ze in een lange rij lopen, Aaltje voorop met een enorme draagbare cd-speler op haar schouder.

‘And in this crazy life, and through these crazy times,’ zingt Sanne.

‘Toepasselijke tekst is dit eigenlijk,’ sist Yvonne achter haar. Sanne is meteen uit de pas van het lachen.

Maar een uur later staat alles erop. Ze krijgen allemaal thee en koekjes van Daan en Abel en nemen dan vrolijk afscheid.

‘Tot op het grote feest! En je mooiste jurkje aan, hè schat?’ roepen Daan en Abel haar na.

‘En mijn hoed op,’ belooft Sanne.

Als ze in de auto zit, bedenkt ze dat ze totaal geen zin heeft om naar huis te gaan. In een opwelling rijdt ze naar het centrum en ze parkeert haar auto in de parkeergarage. Als ze door de gezellige winkelstraatjes loopt, valt haar blik ineens op een jurk in en etalage waar ze op slag verliefd op wordt. Dat is ’m. Soepele ecrukleurige stof met heel vage zachtpaarse rozen. Er hangt een effen jasje bij, heel kort, met een grote knoop middenvoor. En erboven hangt een knalpaarse hoed.

‘Fantastisch,’ fluistert ze.

Als ze even later het pashokje uit komt, zegt de verkoopster: ‘Die is voor u gemaakt.’ En dat klinkt dit keer niet als een cliché. Sanne zet de paarse hoed op en grijnst naar haar spiegelbeeld. Dan stelt ze de enige vraag die haar nog bezig - houdt: ‘Hoe kom ik aan paarse schoenen?’

‘Wij verkopen zijden pumps die u in iedere kleur kunt bestellen die u hebben wilt,’ zegt de verkoopster.

‘Briljant,’ zucht Sanne. ‘Pak maar in en bestel maar. Maat 39.’

Even later staat Sanne bepakt, bezakt en ingelukkig weer op straat. Net als ze om zich heen kijkt welke richting ze moet kiezen voor de snelste weg naar de parkeergarage, hoort ze haar naam roepen.

‘Sanne!’

‘Sanne!’ Ze kijkt om. ‘Mam!’ Aan de overkant van de gracht loopt Wichard.

‘Wich!’ Ze zwaait. Hij maakt een drinkgebaar. Zij steekt twee duimen op en aan weerskanten van het water lopen ze naar de brug. Daar begroeten ze elkaar. Hij slaat even twee armen stevig om haar heen en zoals altijd verbaast ze zich erover dat dit haar kind is, zo volwassen en zo sterk.

‘Ik dacht, ik roep maar “Sanne”! Dan kijk je vast veel eerder dan wanneer ik “mama” roep! Wat doe je in de stad?’

‘Ik heb mijn outfit voor jullie bruiloft gevonden,’ lacht Sanne.

‘Begin niet over de bruiloft. Ik kan er even niks over horen. Jurken, duiven, bruidssuikers, taart, en alweer duiven, brrr. Ik zal blij zijn als het allemaal achter de rug is,’ zucht Wichard.

‘Jongen toch. Is het zo erg?’

‘Ik wil helemaal geen besluiten nemen over wel of geen duiven. Interesseert me geen lor,’ bromt Wichard. Sanne schiet in de lach en wijst op een bruin café op de hoek.

‘Daar even zitten?’

‘Super.’

Als ze een plekje hebben gevonden aan een tafeltje bij het raam en de barman twee grote mokken cappuccino heeft geserveerd, vraagt Sanne: ‘Wat doe jij eigenlijk in de stad?’ ‘Schoenen kopen voor bij mijn pak. Ik heb een kleurstaal mee.’ Hij vist een strookje karton uit zijn zak en laat het zien.

‘Dat is zo’n kleurkaartje uit een bouwmarkt! Voor verf,’ zegt Sanne verrast.

‘Idee van Jennifer. Ze wil niet mee, want de schoenen zijn ook een verrassing. Maar ze wil wel zeker weten dat ik iets koop dat niet vloekt. Ze is omgeslagen tot een totale controlefreak. Ik word er af en toe gestoord van.’

‘Het is wel slim bedacht,’ zegt Sanne vergoelijkend. En dan:

‘Hoe erg is het? Lucht je hart maar eens. Dat helpt vast.’

Het is een tijdje stil. Wichard laat twee suikerklontjes door de schuimlaag op zijn cappuccino zakken en roert daarna bedachtzaam met zijn lepeltje. Dan herhaalt hij Sannes vraag.

‘Hoe erg is het?’ Hij schudt zijn hoofd. ‘Het is niet erg. Nee. Eigenlijk is het helemaal niet erg. Ik heb alleen geen ruimte in mijn hoofd voor dat geneuzel over bruidstaart en cadeautjes voor de gasten en weet ik wat al niet. Ik vind het allemaal wel best! Maar Jen, die gaat er totaal in op. Ik snap het ook wel. Het is de dag van haar leven, zegt ze. En dan denk ik, nou, ik hoop voor je dat er nog meer dagen ko - men!’ Hij lacht.

‘Met jou,’ zegt Sanne. Hij kijkt verrast op. ‘Ja. Natuurlijk met mij!’

‘Zeker weten?’

‘Ja. Natuurlijk zeker weten! Ze heeft zelfs een baan laten lopen omdat ze anders zoveel reistijd zou hebben dat we elkaar nauwelijks meer zouden zien. En dat was echt een enorme sprong in haar carrière geweest. Nee, we hebben echt voor elkaar gekozen. Ik ben dol op Jennifer! Twijfel jij daaraan?’ Wichard kijkt haar verbijsterd aan.

‘Nee,’ zegt Sanne. ‘Ik twijfel daar niet aan. Maar ik wil dat je jezelf dat hardop hoort zeggen. En dat je dan meteen snapt dat je daar dus ook iets voor moet doen. En dat is: welgemoed meewerken om jullie trouwdag inderdaad te maken tot de dag waar ze haar hele leven aan terug kan denken. Dus denk maar mee over duiven en weet ik veel. Als je Jennifer daar gelukkig mee maakt, is het een vorm van duurzaam investeren. Zo moet je het zien.’ Wichard schiet in de lach. Hij aait even waarderend over haar hand en zegt: ‘Wijze mam. Wat goed dat ik je tegenkwam. Nog een cappuccino?’ Sanne schudt haar hoofd en lacht: ‘Heb je helemaal geen tijd voor. Je moet nog schoenen kopen!’

‘Ja, en manchetknopen. Maar dat vond ik zo’n flauwekul, dat ik dat weigerde. Na dit lesje van jou ga ik ze natuurlijk toch halen. Want je hebt zo enorm gelijk!’

‘Heel goed,’ grijnst Sanne.

Ze kijkt hem na, als ze even later op de gracht staat. Voor hij de hoek omgaat, zwaait hij nog even. Ze zwaait terug en voelt ineens een vlaag van ontroering om Wichard en Jen-nifer, op weg naar een leven samen. Ze fluistert het hardop: ‘Ik hoop zo dat die kinderen gelukkig worden met elkaar. En met Rinke.’ Ze glimlacht om haar idee dat deze kleine intense bede onmiddellijk verhoord zal worden. Dus voegt ze er gauw hardop aan toe: ‘En ik ook!’ Blij en licht loopt ze verder.

Sanne staat te midden van familie en vrienden in een grote kring te wachten. Het landgoed waar Wichard en Jennifer elkaar het jawoord zullen geven, biedt een sprookjesachtige aanblik en alles ademt lente. Overal staan bloembakken vol narcissen en tulpen en in de gazons bloeien de krokussen. Een pril voorjaarszonnetje verwarmt haar gezicht. Wat een dag. Ze kijkt ontroerd de kring rond en ziet dat Jennifers moeder Aaltje een grote zakdoek in haar hand heeft. Die schat. Die staat straks vast te snikken.

‘Hubert, niet met de zijkant van je schoenen tegen het grind,’ sist Aaltje tegen Jennifers vader. Die bukt meteen schuldbewust om met zijn hand zijn schoenen weer schoon te vegen.

‘Niet met je handen!’ zegt Aaltje nu. En ze overhandigt hem haar zakdoek. Sanne voelt een lachkriebel opkomen.

Dan komt de auto aanrijden met Wichard, Jennifer en Rinke. Wichard parkeert in de kring en onder applaus stapt hij uit, loopt om de wagen heen en helpt galant Jennifer uit de auto stappen. Rinke is op eigen kracht al van de achterbank gesprongen en huppelt vrolijk rond om iedereen te begroeten.

‘Een zakdoek. Een zakdoek,’ snuft Aaltje. Sanne stopt haar meteen een papieren zakdoekje toe, waarvan ze bij voorbaat een voorraadje in haar mouw heeft gestopt.

‘Wat is ze mooi,’ fluistert ze ontroerd tegen Aaltje. Die kan geen woord meer uitbrengen. In optocht gaan alle gasten naar de bruidskoepel, waar de ambtenaar in klassieke toga klaarstaat om iedereen te verwelkomen.

En als ze allemaal een plaatsje hebben gevonden, klinkt er accordeonmuziek. De filmmuziek van ‘Les fabuleux destins d’Amélie Poulain’. Sanne herkent het meteen en krijgt tranen in haar ogen. De film zag ze ooit samen met Rob, in het huis in de Ardennen. Ze ziet het moment haarscherp voor zich: kaarslicht, wijn, dicht naast elkaar, brandend haardvuur en dan die ontroerend vertederende film. Samengebald puur geluk.

Door haar tranen heen ziet ze Wichard en Jennifer binnenkomen, stralend en zo heerlijk jong. Ze klapt mee met de anderen en lacht, als Rinke op haar afhuppelt, haar omhelst en kust en zegt: ‘Niet huilen, hoor oma! We gaan trouwen!’

‘Zo is het, pop van me. We gaan trouwen,’ beaamt ze. En daarna beleeft ze de hele ceremonie als in een roes. Herinneringen tuimelen door haar hoofd. Haar huwelijk met Frank, ooit, zo lang geleden en zo jong nog allebei. En haar huwelijk met Rob, mooi, intiem, heel volwassen en bedaard, maar ook ontzettend verliefd. Ze ziet haar eigen geluk weerspiegeld op het gezicht van Jennifer. En ze ziet hoeveel Jennifer van Wichard houdt en hoe ze steeds kijkt naar Rinke met zoiets zachts en teders, dat Sanne alweer tot in het diepst van haar ziel ontroerd raakt. Als in een droom zet ze haar handtekening in het getuigenregister, en als ze terugloopt naar haar stoel, bedenkt ze in een flits: Waar is Rob? Alsof het zo heel vanzelfsprekend zou zijn dat hij er gewoon bij was. Tot de dood ons scheidt. Ja. Zo gaat het.

‘Wat prachtig, hè?’ fluistert Schaapje haar vergenoegd toe. Die simpele mededeling doet haar ontwaken.

‘Ja. Dat is het,’ knikt ze terug.

‘Ben je er weer?’ vraagt Schaap, alsof die vreemde vraag de normaalste zaak van de wereld is. En Sanne knikt.

‘Ja. Ik ben er weer.’

‘Mooi,’ zegt Schaap tevreden.

Bij het diner spreekt Hubert als vader van de bruid het prille paar toe. Kort en zakelijk. Maar liefdevol. Aaltje knikt goedkeurend en klopt op zijn hand na afloop. Dan staat Sanne op. Ze tikt tegen haar glas. Iedereen wordt stil en ze voelt zich dankbaar dat alle gezichten om haar heen zo vertrouwd zijn en zo dierbaar.

‘Lieve Jennifer, lieve Wichard, lieve Rinke en lieve aanwezigen, ik heb gezocht in dichtbundels en in bundeltjes met spreuken en wijsheden. Ik las hoe de Chinezen dachten over liefde, herlas de brief van Paulus aan de Korintiërs, verbaasde me over de uitspraken van Oscar Wilde en verloor me in de sonnetten van William Shakespeare. Ik kon maar niets vinden dat op jullie sloeg. Maar gelukkig had ik ook nog het Schriftje van juffrouw Schaap! En daar las ik...’ Sanne stopt even om te wachten tot iedereen uitge - lachen is.

‘In het Schriftje van juffrouw Schaap las ik de spreuk die ik zocht,’ vervolgt Sanne. ‘Een spreuk waar je je aan vast kunt houden voor de rest van je leven. Die je als ijkpunt kunt gebruiken en waar je kracht uit kunt putten.’ Iedereen kijkt haar nu vol verwachting aan.

‘Schaapje zegt: “Liefde is de basis. Met van tijd tot tijd een flink stuk rabarbertaart!”’ Nu schiet iedereen in de lach. Maar Sanne schudt haar hoofd. ‘Nu denk je, dat is té simpel. Maar dat is het niet. Juist niet.’ Ze geeft een knikje naar het personeel dat klaarstaat en nu opkomt met een serveerwagen vol punten rabarbertaart. Ze worden onder applaus uitgedeeld en Sanne zegt: ‘Ik nodig het bruidspaar uit een hap te nemen, als eerste. En te beseffen wat ze proeven.’ Jennifer en Wichard nemen een hapje taart en kauwen nadenkend. ‘Zurig,’ zegt Jennifer. ‘Met wat zoet op de achtergrond. Fris ook,’ knikt Wichard. ‘En aards. Door de bodem. Korrelig en stevig,’ vindt Jennifer. ‘Een toets van vanille. Vol geur. Potdorie wat een lekkere taart,’ lacht Wichard.

‘Kijk, zo simpel is zo’n puntje niet hè?’ lacht Sanne. ‘Je moet door het zuur heen om de complexe smaak te waarderen. Het is als het leven zelf, kinderen. Of zoals het huwelijk, in jullie geval. Een beetje zoet, een beetje zuur, een beetje aards, een beetje luchtig, soms fris, soms zwaar, maar hoe je het ook proeft, de basis staat vast. De basis is liefde. En zolang de basis goed is, kun je alle smaken aan. Ik hef mijn glas op jullie, Jennifer en Wichard, op jullie toekomst, op de liefde en op de rabarbertaart van juffrouw Schaap!’

Als dank krijgt ze een vette knipoog van Schaapje, die niet alleen glundert vanwege haar spreuk, maar ook vanwege het contract dat ze heeft mogen afsluiten met het restaurant nadat ze haar taart hadden geproefd. Iedereen klapt voor haar toespraak en Jennifer veegt alweer een traan uit haar ooghoek. Wichard kijkt haar aan terwijl hij zijn glas heft.

Hij zegt geluidloos ‘Ik hou van je, mama,’ tegen haar. En daar krijgt Sanne op haar beurt tranen van in haar ogen.

Maar dan is het klaar met alle gevoelige onderdelen van de bruiloft. Er is feest. Vrienden en kennissen vullen de zaal, de band begint te spelen en op het hoogtepunt starten Daan en Abel de film waarin familie en naaste vrienden optreden. Iedereen ligt slap van het lachen door de montage van de malle beelden, en als Sanne in beeld komt met de kalende Wichardpruik op en smachtend in de camera ‘nananana’ zingt, hijgt Wichard: ‘Ik heb in geen jaren zó gelachen! Misschien wel mijn hele leven niet!’

Sanne danst. Ze danst met haar zoon Wichard, met Daan, met Abel, met haar zwager Willem en met Hubert, Jennifers vader. Ze voelt haar voeten niet, het is alsof ze vleugels heeft.

‘Swinging mama,’ lacht Wichard, als hij langs haar heen danst met Jennifer in zijn armen.

‘Ik ben zó gelukkig!’ lacht Jennifer.

‘Ik ook. Voor jullie,’ lacht Sanne terug. Ze danst door, met collega’s van Jen en Wichard, met Yvonne, met Rinke, met boer Lok en met Rokus die alweer een stropdas om heeft in de stof van juffrouw Schaapjes jurk, een dessin van enorme zonnebloemen. En uiteindelijk danst ze met juffrouw Schaap. ‘Wat een feest,’ geniet Schaap. ‘Ik ben helemaal kapot.’

‘Ik zou altijd door kunnen dansen,’ lacht Sanne.

‘Dans maar, Sanne. Dans maar,’ zegt Schaap. ‘Dans wanneer je dansen mag, dan overwin je tegenslag.’ Ze lacht zacht als Sanne haar bedankt met drie dikke kussen op haar gerimpelde wangen.

Aan het eind van het feest staan ze in een grote kring om Jennifer en Wichard heen. Hand in hand met gekruiste armen. Ze zingen Auld lang syne en Sanne krijgt kippenvel van de oude woorden. ‘Should auld acquaintance be forgot...’ Zouden we oude vrienden en kennissen ooit vergeten? Ze voelt zich innig verbonden met de mensen in de kring en dankbaar dat ze er deel van uit mag maken. Sanne zingt de woorden recht vanuit haar hart. En ze neemt zich voor: morgen ga ik Peter Granides mailen. Oude vrienden en kennissen. Daar hoort hij ook bij. Ze glimlacht bij de gedachte en vanuit de kring knikt juffrouw Schaap haar goedkeurend toe.

Wichard en Jennifer nemen afscheid van iedereen. Ze gaan de kring rond en omarmen hun gasten. Sanne kijkt om zich heen om te ontdekken waar Rinke is. Schaapje vangt haar blik en knikt opzij, naar de rij lage stoeltjes langs de kant. Daar, onder het colbertje van Wichard, ligt Rinke te slapen. Sanne glimlacht. Hoe is het mogelijk. Dat kan alleen een kind, zo vast slapen in alle drukte om haar heen. Dan staat Jennifer voor haar, breed lachend en stralend van geluk.

‘Dag Sanne. Ik ga je geen mam noemen, hoor. Ik blijf gewoon Sanne zeggen. En ik wil je nog wel even vertellen dat ik zó ontzettend gelukkig ben! En dat ik Wichard ook heel gelukkig ga maken!’

‘Lieve schat, dat maak je hem al. Daar hoef je echt geen extra moeite voor te doen,’ zegt Sanne. Jennifer krijgt meteen tranen in haar ogen en slaat haar armen om Sanne heen. ‘En Rinke ga ik ook gelukkig maken,’ fluistert ze.

‘Dat doe je al. En daar ben ik zo ontzettend blij mee,’ fluistert Sanne terug.

‘Kan je een geheimpje bewaren?’ vraagt Jennifer dan.

Altijd.’

‘Je wordt weer oma.’ Jennifer lacht en laat Sanne los. Ze kijkt haar aan. Sanne kijkt terug. En ze ziet in Jennifers ogen zo ontzettend veel blijdschap, dat ze ineens begrijpt waar de uitdrukking ‘in blijde verwachting’ vandaan komt. Haar mond valt even open. Jennifer zwanger. Een kleinkind erbij! Jennifer knipoogt naar haar, omarmt haar nog een keer en fluistert in haar oor: ‘Pas twee maanden. Dus heel pril. Kan nog van alles misgaan. Maar zo voelt het niet! Wichard is door dolle heen. Die vindt het zo fantastisch! Verder weet niemand het. Dus, ssssst!’ Sanne knikt. Jennifer laat haar los en danst verder.

Dan legt juffrouw Schaap even haar hand op Sannes schouder en zegt: ‘Gefeliciteerd. Ik ga meteen breien. Wat heerlijk!’ ‘Nou hè?’ straalt Sanne. En ze lacht hardop. Die Schaap. Die kan je niet foppen. Geen moment. Even kijkt ze naar Jennifers moeder die met een nogal nors gezicht toekijkt hoe haar dochter afscheid neemt van iedereen. Een kleinkind zal Aaltje wel ontdooien. Misschien wordt het de liefste oma van de hele wereld. Wie zal het zeggen? En Hubert wordt vast en zeker de liefste opa. Ze grijnst als ze naar Jennifers vader kijkt die nu achter het bruidspaar aanhobbelt en op zijn beurt van iedereen uitgebreid afscheid staat te nemen. Als hij voor haar staat, omarmt hij haar en zegt: ‘We zijn nu een beetje familie, nietwaar? We mogen nu zoenen.’

‘Reken maar,’ lacht Sanne. In gedachten ziet ze hem al in aanbidding boven een wieg hangen en hobbelpaarden ma - ken van hout.

Ze loopt naar Rinke toe en kust haar heel lichtjes op haar voorhoofd. Dan staat Wichard achter haar, die haar zwijgend omhelst en drie kussen geeft.

‘Dank je wel, mam,’ zegt hij.

‘Waarvoor?’ vraagt Sann.

‘Voor het simpele feit dat je mijn moeder bent.’ Sanne moet er helemaal van zuchten. Dan zegt ze: ‘Nu geen gevoeligheden meer, hoor. Ik ben totaal verzadigd. Er kan geen complimentje of lieve opmerking meer bij!’

Wichard lacht. Hij pakt Rinke op, die meteen haar hoofd op zijn schouder legt, één oog opendoet en slaperig mompelt: ‘Dag oma.’

‘Dag lieve kind. Slaap maar lekker, straks, in je bedje.’

En dan is het feest voorbij. Opeens is het bruidspaar vertrokken en arriveren de bestelde taxi’s. Sanne deelt een taxi met Petronella en boer Lok. Petronella babbelt honderduit, maar Sanne is stil.

‘Ben je moe?’ vraagt Petronella.

‘Ook,’ bekent Sanne. ‘Maar vooral onder de indruk van de hele dag.’

‘Jennifer zag er zo prachtig uit,’ verzucht Petronella nog maar eens. ‘Alsof ze licht gaf.’ Sanne droomt weg. Haar gedachten gaan naar later, als ze de baby van Wichard en Jennifer in haar armen mag houden. Wat heerlijk, een zusje voor Rinke. Wat een geluk voor Wichard, dat hij na het overlijden van Hannah weer zoveel liefde hervonden heeft en wat heerlijk dat Rinke zoveel van Jennifer houdt. Ze zucht ervan, hardop. De taxi slaat de oprit in van de boerderij.

‘Wat een zucht. Waar zit je allemaal aan te denken?’ vraagt Petronella.

‘Aan de toekomst. Aan het begin van een heel nieuw leven. En aan rabarbertaart!’ zegt Sanne.