-

Jacob voelt dat er een diepere waarheid schuilgaat achter het leven dat hij tot nu toe heeft geleid, een waarheid die voor hem verborgen lijkt te blijven. Zijn ontmoeting met de mysterieuze Clara brengt hem in contact met diepere lagen van zijn bewustzijn. Dit betekent het begin van een queeste, waarin hij uitgedaagd wordt om op zoek te gaan naar antwoorden op de vraag wie hij ten diepste is. Uiteindelijk voert zijn zoektocht hem naar een afgelegen berglandschap in Ecuador, een plek die voor hem van essentiële betekenis zal worden.

Het vrouwelijk gelaat van God van Peter Strobosch neemt ons in beeldende en symbolische taal mee in de relatie van een westerse man met een halfbloed indiaanse vrouw. Het is een verhaal waarin grote levensvragen aan de orde komen, een verhaal dat ons doet beseffen dat we meer zijn dan de persoon die we denken te zijn.

-

PETER STROBOSCH

het VROUWELIJK GELAAT van GOD

ROMAN

-

© 2018 Peter Strobosch

Omslagbeeld Dirk Wuestenhagen

Auteursfoto Gert-Jan den Besten

Omslagontwerp en e-book Suzan Beijer

Redactie Tjerk Noordraven

Eindredactie Roelof Broekman

ISBN 978 90 827 7382 8

NUR 301

www.peterstrobosch.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2018, ISBN 978 90 827 7380 4

-

Voor mijn kinderen:

Jobbe, Lara, Yuri en Rafa

-

Deel I · CLARA

-

1

Goedgeluimd en met een plezierig licht gevoel in mijn onderbuik liep ik op de grens van zand en water in noordelijke richting. Ongeveer een halve kilometer vanaf zijn strandhuis zou ik na een kleine knik in de kustlijn vlak na enkele hoge rotsen de monding vinden van een riviertje, had Oscar me uitgelegd. Het was er niet zo diep en de elders aan de kust heersende sterke onderstroom was daar afwezig. Pas in de aanstaande maanmaand zou het karige stroompje aanzwellen tot een rusteloze rivier, maar nu zou ik er nog veilig kunnen zwemmen.

De nauwelijks ontwaakte zeewind streek zachtjes langs mijn hoofd en nam de flarden van gedachten die daarin huisden met zich mee. De zon blikte timide over de kam van de heuvel die landinwaarts opdoemde achter de palmen. Haar prille stralen verlichtten de dageraad met de uitnodigende verwachting van een nieuwe dag. Doffe zandkorrels om me heen lichtten op, als korenaren in de mist die in een oogwenk goudgeel kleuren wanneer de zon de grijze nevel doet optrekken. Kleine krabbetjes, opgeschrikt door mijn naderende voeten, schoten haastig weg in kuiltjes van het vochtige strand. Her en der lag een dode vis tussen de talrijke schelpen. Een verweerd stuk touw herinnerde me eraan dat er in deze paradijselijke omgeving ook mensen woonden. Slechts de schreeuw van een enkele meeuw verbrak af en toe de weldadige stilte.

Ik stond stil en keek uit over de onmetelijke oceaan die zich in haar verre verlatenheid voor mij uitstrekte en ergens ver van mij vandaan een vage verbintenis aanging met de horizon die zich licht bollend leek op te willen trekken aan de hemel daarboven. Uitlopers van de monotoon bruisende branding kwamen langzaam aanrollen en koesterden mijn voeten alvorens – met tegenzin zo leek het wel – terug te wijken naar zee. Zilveren slierten sierden de oppervlakte van het ochtendblauwe water met een kortstondige, beloftevolle schittering. Dankbaar zoog ik mijn longen vol met de frisse lucht en vervolgde ik mijn weg.

Ik naderde de rotsen die steeds groter leken te worden en mij het uitzicht op het verdere verloop van de kustlijn ontnamen. Met elke pas liep ik een stukje verder weg van de zee en stak de korte bocht af naar rechts. Op het moment waarop de rotspartij het zicht weer prijsgaf, stokte de adem in mijn keel. Daar waar het zoete en zoute water elkaar ontmoetten, stond een vrouw. Ze was naakt. Het water reikte tot halverwege haar gespierde, donkere billen die omgeven waren door een kraag van wit schuim. Haar bovenlichaam en haar geheven armen waren licht achterover gebogen. Haar gezicht en handpalmen waren gericht naar de rijzende zon. Doodstil stond ze daar, minutenlang, in een houding van totale overgave. De bewegingen van haar lippen leken erop te duiden dat ze woorden prevelde. Ze bracht haar handen naar elkaar toe en maakte met een rechte rug een buiging voorover, tot haar bovenlichaam horizontaal gestrekt vlak boven het water hing. Daarbij vielen haar lange donkere haren als een gordijntje langs haar gezicht in zee en golfden zachtjes mee met de rimpelingen aan de oppervlakte. Deze houding hield ze even vast, waarna ze haar hoofd optilde en met gestrekte rug weer omhoog kwam in de positie waarin ik haar had aangetroffen. Met haar soepele en krachtige lichaam herhaalde ze deze buigende en weer omhoog komende beweging verschillende keren.

Ik stond als aan de grond genageld en mijn blik werd onweerstaanbaar naar haar toegezogen. Het was alsof de volledige omgeving oploste en samenkwam in haar. Glinsterende waterdruppels die als kleine diamantjes haar glanzende haren bekroonden, gaven haar een uitstraling van licht en een aureool van onaanraakbaarheid. Ze leek godin en vrouw tegelijk. Sterk en krachtdadig, vrouwelijk en ontvankelijk. Op dat moment besefte ik dat schoonheid niet iets betrekkelijks, doch iets absoluuts is. Haar aanwezigheid leek de omgeving van een hogere energie te vervullen. De welvingen en rondingen van haar fiere en bevallige lichaam tekenden zich weelderig en in perfecte harmonie af tegen de achtergrond van een wit schuimende branding en een heldere, lichtblauwe ochtendhemel daarboven.

Onwillekeurig deed ik enkele stappen in haar richting, zodat ik haar gezicht beter kon zien. Mijn mond werd droog, mijn hele wezen was gefocust op haar aanwezigheid. Droomde ik, of was zij werkelijkheid? Een snijdende pijn schoot door mijn onderbuik. Een diep en onstuimig verlangen werd door deze vrouw aangeraakt. Een verlangen naar iets dat ik niet kon benoemen. Een soort heimwee, een vage herinnering aan iets dat zich als een heilige onheelbare wond in de diepste plooien van mijn essentie had vastgezet. Heiligheid geportretteerd door de fijne fysionomie van haar gelaat, met onmiskenbaar indiaanse trekken. Licht golvend haar, volle wenkbrauwen boven wat ver uit elkaar staande ogen; een tikkeltje brede neus die eigenwijs en zelfs een beetje brutaal de wereld instak. De rondingen van haar schouders en haar volle borsten met stevige tepels, evenals de welgevormde welvingen van haar heupen en haar bekoorlijke dijen, maakten haar verschijning voor mij volmaakt. De maagdelijke ochtendzon weerspiegelde haar glanzend naakte gedaante in het kristalheldere water. Zo vormden haar lichaam en de reflectie ervan in de zee een adembenemende twee-eenheid, een perfect symbool van heiligheid en vrouwelijkheid.

In vervoering stond ik daar, niet in staat me te bewegen, met een brok in mijn keel en tranen die brandden achter mijn ogen. Tranen om wat? Tranen omdat ik geraakt was door het goddelijke dat haar omringde? Tranen omdat ik vrouwelijke schoonheid in haar zuiverste vorm mocht aanschouwen? Of borrelden ze op uit de diepten van mijn levensvragen waarmee het zien van deze vrouw mij confronteerde?

Het moment werd verbroken door de schreeuw van een pelikaan. Even hield ze haar hoofd schuin en aandachtig stil alsof ze het geluid wilde toestaan zich ten volle in haar wezen door te laten dringen. Een flauwe glimlach verscheen rond haar mond en ik zag hoe haar lichaam ontspande. Ze opende haar ogen en draaide langzaam haar hoofd in de richting vanwaar het geluid was gekomen. Haar blik leek te zoeken naar de tastbaarheid van een vogel maar raakte in plaats daarvan mijn ogen. Hitte sloeg uit iedere porie van mijn huid. Gefixeerd sloegen we elkaar gade, een moment dat me een eeuwigheid leek.

Zij was het die dit doorbrak. Ze deed enkele stappen in mijn richting en waadde het water uit. Haar tred was sierlijk en ferm. Haar blik, waar ook iets van droefheid in leek te schuilen, bleef rusten op die van mij. Ze deed geen enkele moeite om haar geslacht te bedekken. Op de een of andere manier zou dat ook ongepast zijn geweest, ging het door me heen. Het stemde me blij, omdat ze daarmee aangaf zeker te zijn van zichzelf en van haar aanwezigheid.

Langzaam kwam ze naar me toe lopen, zich bewust van haar vrouwelijkheid die met elke stap leek toe te nemen. De afstand die ons scheidde werd met elke van haar schreden kleiner, en daarmee onze ontmoeting een kwestie van aftellende seconden. Terwijl haar tred kalm en bewust bleef, werd haar aanwezigheid intenser en namen de vormen van haar lichaam in toenemende mate bezit van mijn mannelijkheid. Bij elke stap werd ze minder godin, en meer vrouw van vlees en bloed. De verstilling in de vezels van mijn lichaam maakte plaats voor een lichte tinteling van nieuwsgierigheid en opwinding, en ik voelde mijn lid groot en hard worden in mijn zwembroek. Het water glom op haar bruine huid. Een viertal wijnrode kralen waren door haar glanzende haren heen gevlochten – aan de rechter binnenkant, zodat ze pas zichtbaar werden als ze haar hoofd een beetje scheef hield. Geen moment liet haar blik de mijne los. Compleet op haar gemak en vrij van elk gevoel van schaamte kwam ze dichterbij. Haar aanwezigheid was iriserend, bijna transcendent. Ik voelde me tegelijkertijd rustig, opgewonden en ook een beetje angstig.

Toen ze vlak voor me stond, keek ze me recht aan en zei: ‘Hallo, ik ben Clara.’

Mijn mond was kurkdroog, als de zinderende rimpels in het zand van een dorstige woestijn. Vergeefs probeerde ik te slikken, mijn gehemelte te bevochtigen met mijn tong, en knikte ik haar toe. Ongedwongen liep ze een paar passen bij me vandaan en pakte ze een donkerroze rok en een wit T-shirt van een laaghangende palmtak. Met haar blote billen stapte ze in haar rok, trok ze haar shirt aan en kwam ze weer voor me staan. Als een tweede huid drapeerde het katoen zich om haar natte bovenlichaam. Haar tepels leken door de dunne stof uitvergroot te worden op haar natte borsten. Ik kon het niet nalaten mijn blik daar eventjes op te laten rusten. Een kortstondig moment, maar misschien net iets te lang. Want zij zag het en moest glimlachen. Een dolksteek ging door mijn hart- en buikstreek.

‘Mag ik nu ook weten hoe jij heet?’ vroeg ze me met een open, plezierige stem.

Ik vermande me, schraapte mijn keel, stak mijn hand uit en antwoordde: ‘Dag Clara, ik ben Jacob.’

Haar handdruk voelde precies zoals ik had gehoopt: warm, krachtig en vrouwelijk. Op de een of andere manier putte ik hier zelfvertrouwen uit en zei: ‘Ik had niet gedacht mijn verblijf hier aan het strand op deze wijze te beginnen.’

Haar lach ontblootte twee rijen smetteloos witte tanden en veroorzaakte wederom een pijnscheut in mijn onderlijf.

‘Jij logeert zeker in het huis van Oscar?’ vroeg ze.

Ik knikte.

‘Vanmorgen zag ik je voor zijn huis op het strand in meditatiehouding zitten. Om je niet te storen, ben ik stilletjes achter je langs gelopen.’

‘Dat is attent van je,’ antwoordde ik. Vluchtig keek ik haar aan.

‘Zullen we teruglopen?’ vroeg ze, en wees met haar arm in de richting van waaruit ik gekomen was. Voordat ik kon antwoorden, had ze al een eerste stap gezet.

Met onze voeten in het water liepen we zwijgend langs het strand. Ik wilde haar vragen naar de bewegingen die ik haar had zien maken in het water, maar deed dat niet.

Na enkele minuten was zij het die de stilte verbrak: ‘Mediteer je al lang, Jacob?’

Haar vraag verraste me. ‘Eh… nee, nog niet zo lang. Ongeveer een jaar geleden ben ik daarmee begonnen; bij een boeddhistisch centrum in mijn woonplaats.’

Haar prachtige ogen keken me van opzij met belangstelling aan. Dat was althans mijn interpretatie. Wat een onorthodoxe manier van contact maken, ging het door me heen. Niet een vraag als: waar kom je vandaan? Of: wat doe je hier? Niets van dat alles. Mediteer je al lang? had ze zonder omwegen gevraagd.

Ik vroeg me af of ze van mijn gezicht kon aflezen wat ik dacht, maar al te lang kon ik daar niet bij stilstaan, want ze vroeg: ‘En mag ik zo vrij zijn te vragen waarom je daarmee bent begonnen?’

Even voelde ik een lichte aarzeling. Moest ik een vrouw die ik pas minuten geleden had ontmoet, vertellen wat me ertoe had gebracht om te gaan mediteren? Maar de warme blik waarmee ze me uitnodigend en met oprechte belangstelling aankeek, haalde me over de streep.

‘Dat is een lang verhaal, Clara, maar in essentie komt het erop neer dat ik me bewust werd dat het leven dat ik leidde, mij niet gelukkig maakte; dat ik de keuzes in mijn leven – nou ja, vele in ieder geval – gebaseerd had op een levensvisie en op een beeld van mijzelf die grotendeels het product waren van mijn opvoeding en vroege levenservaringen. Ik vond onvoldoende voldoening in mijn werk en ook in mijn persoonlijke leven begon het te wringen. Ik begon iets te missen zonder te weten wat precies: iets oorspronkelijks, iets authentieks. Alsof er zoveel meer in mij schuilging dat nooit de kans had gekregen om te bloeien. Een verlangen werd in mij aangeraakt om dat onbekende deel van mijzelf te leren kennen en van daaruit mijn leven vorm en inhoud te geven. Niet dat ik ongelukkig was, hoor – dat hield ik me althans voor. Wat is dat trouwens, gelukkig zijn? Maar in ieder geval vervulde mijn leven, dat in belangrijke mate gericht was op hard werken en presteren, me niet meer. En daarmee begon ook mijn zelfbeeld te schuiven. Het beeld dat ik telkens weer van mezelf maakte en dat ik alsmaar trachtte te bevestigen door mijn inspanningen en dadendrang. Niet alleen voor mezelf, maar ook voor mijn omgeving. Maar dit beeld, van laten we zeggen ‘een maatschappelijk geslaagde Jacob’, ging kantelen zonder dat daar iets anders voor in de plaats kwam. En dat ging schrijnen, als een schaafwond die niet wil helen. Nee, pijnlijker nog, als een gat in mijn ziel. Ik begon me af te vragen wat het doel in mijn leven nu eigenlijk is en welke diepere lagen er achter mijn alledaagse, subjectieve werkelijkheid verscholen gaan. En of er niet een… eh, noem het een échte werkelijkheid, een hogere waarheid is die voor mij onzichtbaar was gebleven.’

Ze had met volle aandacht geluisterd en schonk me een warme glimlach. Een gevoel van blijdschap golfde door me heen. Niet alleen door haar houding, ook omdat ik dit zonder enige terughoudendheid tegen haar had uitgesproken.

‘Wat heb je er tot nu toe van geleerd, Jacob?’ vroeg ze met een nieuwsgierige uitdrukking op haar gezicht.

‘Ik weet het niet precies. Nog niet zo heel veel, denk ik. Ik beschouw mezelf als iemand die de eerste stappen zet op dit pad; als een beginneling, zeker als ik me vergelijk met anderen in de groep. Sommigen van hen mediteren al jaren en ervaren bewustzijnsstaten waar ik vooralsnog alleen maar van kan dromen. En tegelijkertijd ben ik me ervan bewust dat een dergelijke manier van denken ook weer een verlangen, een grijpen, een uitreiken, een ‘beter willen zijn dan ik ben’ impliceert en dat deze manier van kijken naar mezelf en naar mijn omgeving alleen maar frustratie en lijden oplevert.’

Met een sierlijk gebaar schoof ze een haarlok die voor haar gezicht was gevallen naar achteren en keek me vervolgens weer aan. ‘Dat lijkt me een niet onbelangrijk inzicht, Jacob. Word je ook blij van het mediteren?’

‘Blij?’

‘Ja, blij! Anders zou je er niet mee doorgaan, dunkt me.’

Grappig, zo had ik het nog nooit bekeken. Voor mij had het gaan zitten op een kussentje vooral te maken met discipline en gewoon doen, ook als ik er geen zin in had. En dat vond ik vaak lastig genoeg.

‘Eh, waar ik blij om ben is dat ik beter in staat ben om dat eeuwige ik-gerichte denken af en toe eens uit te schakelen. Die momenten van rust in mijn hoofd ervaar ik als een groot geschenk, al duren ze maar kort.’

Ze knikte me toe. ‘En wat betreft het zelfbeeld waar je het over had?’

‘Tja, het begint me langzamerhand te dagen dat dat niet een soort vaste entiteit is, maar het product van mijn gewaarzijn; dat ik dat niet bén. Soms lukt het me om me daar niet meer mee te identificeren, maar ik moet eerlijk toegeven dat ik in het leven van alledag met al zijn hectiek meestal weer heel snel word teruggezogen in het bekende jasje van mijn zelfbeeld.’

Ze glimlachte flauwtjes. ‘Ja, Jacob, ik herken wat je zegt. Het blijft oefenen en nog eens oefenen om dat beeld los te laten en de vrijheid in te plonsen.’

Ik moest denken aan een boeddhistische non die maanden geleden in ons centrum een workshop had gegeven. Eerst was ze ingegaan op verschillende vormen van begeerte als oorzaken van lijden, zoals zintuiglijk verlangen of willen dat je zus of zo bent; vervolgens op hoe deze vormen van begeerte weer te maken hebben met de perceptie van een ‘zelf’ en de identificatie met een zelfbeeld. Met een in mijn ogen bewonderenswaardige hoeveelheid humor en zelfspot verhaalde zij – af en toe onder luid schaterlachen – over haar eigen levenslessen. Op basis van mijn eigen levenservaring kon ik die grotendeels wel plaatsen, maar ingewikkeld vond ik het worden toen ze inging op het pad dat leidt naar het opheffen van lijden. Dat vond ik lastig. Daar had ik niet een-twee-drie een beeld bij, maar het had wel van doen met mijn verlangen, die wat ik noemde: échte werkelijkheid, te leren kennen. Toen ik haar hier een vraag over stelde, zei ze onder meer dat wat ik de échte werkelijkheid noemde, in wezen vlak voor onze neus ligt, maar dat we er met onze alledaagse blik meestal overheen kijken. Haar woorden hadden me in verwarring gebracht, maar ook geprikkeld.

Ik deelde mijn gedachten met Clara. Haar gezicht lichtte op en ze zei vrolijk: ‘Wie weet heeft die non wel gelijk, Jacob!’ Weer die smetteloos witte tanden omlijst door een gulle glimlach. ‘Dan hoeven we ons daar geen zorgen over te maken en kunnen we voor altijd genieten op dit luilekkerstrand.’ Ze gaf me een speelse duw tegen mijn bovenarm en schaterde het uit. Haar toon had ondeugend en plagend geklonken. Haar ogen twinkelden vol levenslust.

Even voelde ik een soortgelijke verwarring in me opkomen als toen aan het einde van die workshop, maar ik zette deze van me af en vroeg: ‘Mediteer jij soms ook?’

Ze staarde een moment in stilte voor zich uit. Wat een prachtige wimpers!

‘Ik beoefen t’ai chi,’ zei ze. ‘Voor mij is dat ook een vorm van meditatie. Vroeger heb ik wel geprobeerd om te mediteren, maar t’ai chi past beter bij me.’

‘Waarom?’ vroeg ik geïnteresseerd.

‘Omdat het me in beweging beter afgaat me te herinneren wie ik ten diepste ben dan door stil te zitten op een kussentje. Misschien heeft dat ook wel met mijn afkomst te maken.’

Nieuwsgierig keek ik haar aan.

‘Ik ben opgegroeid in een leefwereld en in een cultuur waar we de spirituele dimensie van het leven vooral beleven in zang en dans. Bovendien was ik als jong meisje altijd aan het spelen en stoeien met jongens. Stilzitten ligt niet zo in mijn aard.’

Ze zweeg en keek uit over zee. Even leek ze in gedachten terug te zijn in haar jeugd. Ik vermoedde dat ze het onderwerp wilde laten rusten, maar daarin vergiste ik me, want ze wendde haar blik weer tot mij en zei: ‘Onze ware natuur ligt dicht onder onze huid, Jacob. Ons indiaanse bloed zit vol spirituele bloedlichaampjes, om het zo maar te zeggen. We leven met het permanente bewustzijn dat de ziel van onze voorouders diep in onszelf is verankerd. Dat heeft eeuwenlang opgedrongen katholicisme niet kunnen veranderen.’

Ze schrok van haar laatste woorden en sloeg snel een hand voor haar mond. ‘Neem me niet kwalijk, wanneer ik je…’

Ontkennend schudde ik mijn hoofd en glimlachte ik haar toe. Ik voelde vertedering. Niet alleen door haar woorden, maar ook door de uitdrukking op haar gezicht en de prachtige warme kleur van haar stem.

‘Nee hoor, helemaal niet.’

Opgelucht keek ze me aan. ‘Ik ben er trots op deel uit te maken van een wereld waar de transcendente staat aanwezig is in alle elementen van de natuur en van het universum,’ ging ze verder. ‘Niet altijd ben ik me dat bewust hoor. Mijn drukke leven maakt dat ook niet gemakkelijk. Maar op de een of andere manier kan ik er wel altijd op terugvallen. Wanneer ik opsta bijvoorbeeld, het raam van mijn slaapkamer verder opendoe en de wind langs mijn huid voel strijken. De energiestroom, de lichtheid van bestaan die mij dan doordringt, geeft me een gevoel van ultieme vrijheid en stemt me blij en tevreden.’

Als om haar woorden kracht bij te zetten, liep ze enkele meters het water in en stak haar handen in de lucht, de palmen naar de horizon gewend alsof ze de wind wilde vangen in haar handen. Zo bleef ze een ogenblik roerloos staan. Ze leek samen te vloeien met de aarde die haar droeg, met het water dat haar omringde en met de wind die haar haren beroerde. Voor haar dreef een pelikaan tevreden op de vredige oceaan. Gauguin zou dit beeld op doek hebben vastgelegd, schoot het door me heen. Ze draaide haar hoofd over haar schouder naar mij om en schonk me een glimlach die zo puur was dat ik niet anders kon dan deze gul beantwoorden.

Ze zette een pas in mijn richting en trapte met een speelse voetbeweging een plens fris water tegen me aan. Ik gloeide vanbinnen.

Haar ogen keken me doordringend aan toen ze vervolgde: ‘En Jacob, ook doet het me de dag beginnen in het besef dat ik ten diepste een goed mens ben, en de mensen om mij heen ook. Dat er in eenieder een fundamentele goedheid schuilgaat, al kan deze verborgen blijven in ons menselijk gedrag. Een fundamentele goedheid die ik ook kan ervaren wanneer iemand naar me glimlacht, zoals jij zo-even. Dat doet me innerlijk stralen. En al duurt die glimlach maar even, het effect blijft lang in me doorwerken.’

Ze kwam naar me toe en we vervolgden onze weg. Haar woorden en haar spontane, ongedwongen manier van praten hadden me kippenvel bezorgd, ondanks de toenemende warmte. Wat een oermens!

‘Die vrije dimensie ervaar ik ook,’ ging ze verder, ‘wanneer ik ’s morgens vroeg de zon groet. Dat herinnert mij eraan dat we deel uitmaken van een groter geheel, dat alles en iedereen met elkaar is verbonden door middel van de levensessentie die aanwezig is in alles wat zich om ons heen bevindt: in ieder mens, in alle dieren, planten en bomen, maar ook in de zandkorrels en schelpen waar we nu overheen lopen.’

Van opzij keek ze me onderzoekend aan, alsof ze wilde taxeren of ik haar begreep.

‘Komt het in wezen niet op hetzelfde neer, Jacob? Meditatie, t’ai chi, natuurkrachten of een glimlach? Zijn er niet meerdere manieren die ons openen en ons bewust doen zijn van onze verbinding met alles om ons heen?’

Haar woorden echoden in mijn geest. Ik zocht naar een antwoord, maar kon geen passende woorden vinden.

Sneller dan ik had gehoopt, waren we aangekomen bij het huis van Oscar. Met een twinkeling en ook weer iets van droefheid in haar ogen keek ze me aan en zei: ‘We zien elkaar nog wel.’

‘Vast en zeker,’ antwoordde ik, terwijl ik haar recht in haar warme ogen keek.

Ze glimlachte, draaide zich om en verdween.

-

2

Noch diezelfde, noch de volgende dag zou ik haar terugzien, wat een vreemd gevoel van leegte in mij achterliet. Ik voelde me onrustig en kon me onmogelijk concentreren. De boeken die ik had meegenomen bleven onaangeroerd liggen. Naar muziek luisteren hielp niet. Overal om me heen voelde ik haar presentie. Ik deed lichaamsoefeningen en maakte lange wandelingen over het strand. Ook probeerde ik af en toe te mediteren, maar de wervelstorm aan gedachten en sensaties die door me heen raasde was zo allesoverheersend dat ik dat tenslotte opgaf.

In het strandhuis bracht ik de tijd voornamelijk door op het balkon. Dit was ruim en comfortabel. Overduidelijk werd er meer buiten dan binnen geleefd in het op palen gebouwde huis. Aan de voorzijde, tegen de balustrade, stond een eettafel met daaromheen vier stoelen van prachtig gevlamd laurier. Daarvandaan had je een schitterend uitzicht over het goudgele strand en de zee, gedecoreerd door de speelse motieven van de takken van twee palmbomen die voor het huis stonden. Aan de binnenzijde was een bamboe zitje geplaatst. Op het glazen tafeltje in het midden stonden twee gele, half opgebrande muskieten-werende kaarsen. Aan de bruin gebeitste wand hing een schilderij van olieverf – een strandgezicht met een kolkende, wit schuimende branding – dat zichtbaar te lijden had gehad van de zeewind en van het klimaat. Aan weerszijden daarvan hingen twee hangmatten aan stevige haken. Een ervan hing dubbelgeslagen omlaag, de andere had ik met het vlassen touw dat aan het uiteinde was vastgeknoopt, bevestigd aan eenzelfde haak op een van de dikke hoekpalen. Uren bracht ik daarin door, luisterend naar het monotone bruisen van de branding en de vreemde roerselen in het binnenste van mijn ziel. Enerzijds voelde haar aanwezigheid vertrouwd, op een manier alsof ik haar al lang kende. Anderzijds bracht ze me in verwarring, en wist ik niet waarom.

Talloze keren liet ik me uit de hangmat glijden en liep ik naar de bovenkant van de grote houten trap die vanaf het balkon naar beneden leidde. Daarvandaan kon ik net iets onderscheiden van een zinken dak van een huisje waarvan ik aannam dat het van haar was, want behalve het huis van Lucrecia en haar gezin was dat het enige andere in de naaste omgeving. Het stond verder landinwaarts in zuidelijke richting, aan de voet van de heuvel die het vlakke strandlandschap scheidde van het glooiende achterland, en ging grotendeels schuil achter de lange en brede, enigszins vergeelde bladeren van de plátano bomen die eromheen stonden. Af en toe voelde ik een opwelling om haar daar te gaan zoeken, maar dat leek me te opdringerig. We hadden elkaar immers nog maar één keer ontmoet.

Op de tweede ochtend na onze ontmoeting besloot ik na een onrustige nacht dat nóg een dag zonder haar te zien een niet-geleefde dag zou zijn. Vastberaden stond ik op en nam ik een snelle douche. Ik schoot in een korte broek en T-shirt, maakte een stuk papaja schoon, sprenkelde er wat limoensap overheen en liep het balkon op. De oceaan strekte zich in haar stille grootsheid in de verte voor mij uit, maar deze vredige aanblik was niet in staat om de rusteloosheid in mij te verdrijven. Ik haalde enkele keren diep adem, liet mijn longen vollopen met de zilte zeelucht en ging zitten aan de grote houten tafel. Lusteloos nam ik een hap van het oranje vruchtvlees en schoof het bord van mij af. Het was een van mijn lievelingsvruchten, maar nu smaakte ze me niet. Ik leunde achterover en aanschouwde het schilderij. Mijn blik bleef rusten op het schuim van de branding dat op enkele plekken verweerd en vergeeld was.

Resoluut stond ik op en liep de trap af naar beneden. Op de betonnen fundering onder het huis stond het stadsautootje dat Rosa, de vrouw van Oscar, mij had geleend. In de tuin, of waar dit stuk omheinde verzilte zandgrond dan ook voor door moest gaan, stonden her en der verspreid enkele armetierige boompjes en struiken. Een donkerrode heester stak opvallend af in een omgeving die overheerst werd door de kleurschakering van vaal zand en groen. Hij had iets weg van een eenzaam baken in zee en op de een of andere manier putte ik er hoop uit.

Ik stak de zandweg achter het huis over naar het pad dat schuin tegen de helling omhoog liep. Een hagedis keek me met zijn oranje oogjes nieuwsgierig aan en schoot vliegensvlug weg achter een agave. Het pad kwam uit bij de woning van Lucrecia en haar gezin. Bij aankomst had ik een praatje met haar gemaakt en van haar de sleutel van het strandhuis gekregen. Zij hield een oogje in het zeil, had Oscar me verteld. Ook zorgde ze ervoor dat het huis schoon bleef; en vooral vrij van kakkerlakken, had hij er lachend aan toegevoegd. Haar man Conforme deed af en toe wat herstelwerkzaamheden. Hij was timmerman en dat kwam mooi van pas. De vorige eigenaar, van wie mijn vrienden het huis kort geleden met inboedel en al hadden overgenomen, had het nogal verwaarloosd, en beetje bij beetje wilden zij het opknappen.

Met een wat onbestemd gevoel ging ik het pad op. Ik trof haar aan buiten op het erf, bezig met de was. Toen ze me zag, glimlachte ze vriendelijk een gouden hoektand bloot en zei: ‘Goedemorgen señor Jacobo, is alles naar wens in het huis van señor Oscar?’

Ik groette terug, antwoordde dat alles in orde was, en besloot maar gelijk de vraag te stellen die op mijn hart drukte. ‘Hebt u enig idee waar ik señora Clara kan vinden?’

Even keek ze me onderzoekend aan, alsof ze me wilde wegen of ik het antwoord op die vraag wel waard was. Zo leek het althans voor me.

‘Hoort u dat klopgeluid?’ vroeg ze na enkele seconden, en wees met haar arm in de richting van de kam van de heuvel.

Regelmatig had ik de afgelopen twee dagen hetzelfde geluid gehoord – als van doffe hamerslagen. Ik had aangenomen dat Conforme thuis met een of andere klus bezig was en had er verder geen aandacht aan besteed.

Ik knikte.

‘Daar zult u haar wel kunnen vinden,’ voegde ze eraan toe. ‘Als u wilt, kunt u hiervandaan gelijk doorsteken naar boven.’ Ze wees me de richting en ging met een onverholen glimlach om haar mond door met haar huishoudelijke activiteit.

Ik bedankte haar en liep langs haar huis de heuvel op. Naarmate ik hoger kwam, werd het klopgeluid steeds duidelijker en doordringender. Ondanks het nog vroege uur, was het al heet en klam. Ik begon te zweten.

Even onder de top zag ik haar, op een lommerrijke plek. Het enige wat ze droeg waren shorts en een paar teenslippers. Ook nu weer had het zien van haar naakte bovenlichaam een verstillende en tegelijkertijd elektriserende uitwerking op me. Gewapend met houten hamer en beitel ging ze uiterst geconcentreerd tekeer op een groot stuk hout. Het zweet gutste van haar prachtige bruine lijf, als glinsterende regendruppels die hun weg zoeken over de bast van een gladde boomstam. Klaarblijkelijk had ze me niet zien aankomen, want ze reageerde niet op mijn komst, en ik vroeg me af hoe ik mijn aanwezigheid op discrete wijze kenbaar kon maken. Op geen enkele manier wilde ik de indruk wekken dat ik naar haar had staan kijken. Stilletjes liep ik een stukje terug in de richting waar ik vandaan was gekomen, keerde om en liep terug naar boven. Daarbij maakte ik af en toe met opzet een knappend geluid door een droge tak onder mijn voeten te breken, maar ook dat had niet het beoogde effect. Met volle aandacht ging ze op in haar beeldhouwen. Pas toen ik haar op enkele meters was genaderd, kreeg ze mij in de gaten. Ze draaide haar hoofd in mijn richting, glimlachte droef en zei: ‘Ik wist dat je zou komen.’

Ik was stomverbaasd. Ze wist dat ik zou komen? Ik voelde een opwelling haar te vragen waarom ze dat had gezegd en waarom ze zich de afgelopen dagen niet had laten zien, maar de uitdrukking op haar gezicht deed me zwijgen.

‘Wacht even, nog een paar tikken,’ zei ze. Gefocust keek ze naar het beeld en liet ze met trefzekere bewegingen van haar gespierde arm de grote kop van de houten hamer nog enkele keren met kracht en precisie neerdalen op de beitel. Toen liet ze haar arm zakken, deed een paar stappen opzij en pakte een lichtgroen badlaken dat zo te zien achteloos weggeworpen op de grond lag, en wreef zich daarmee het zweet van haar hoofd en van haar bovenlichaam. Gracieus sloeg ze de grote handdoek om zich heen en knoopte deze met een geoefend gebaar van haar handen boven haar borsten vast.

‘Tegen de muskieten,’ zei ze, alsof ze zich wilde verontschuldigen voor het toedekken van haar naaktheid. Ze ging zitten op een stuk rots en nodigde mij met een handgebaar uit naast haar te komen zitten.

‘Wil je een slok?’ vroeg ze na een ogenblik met een stem waarin verdriet doorklonk. Zonder mijn antwoord af te wachten overhandigde ze mij een fles met water.

‘Dank je,’ antwoordde ik en pakte de fles aan. Ik was dankbaar voor het water, maar vooral voor haar natuurlijke gedrag, alsof we elkaar goed kenden. De droefheid die ze uitstraalde deed me denken aan de uitdrukking op haar gezicht twee dagen geleden. Ze zette haar ellebogen op haar knieën, steunde haar kin in haar handen en staarde voor zich uit naar het resultaat van haar houwen en zweten. Haar lichaamstaal deed me het stilzwijgen bewaren. Aandachtig sloeg ik het houten beeld gade. Het stelde een geknielde vrouw voor. Haar armen en handen hield ze ten hemel gespreid en ook haar gelaat was naar boven gericht. Daarop las ik immense pijn en verdriet, maar ook overgave. Haar mond leek te aarzelen tussen schreeuwen of zwijgen. De hals was buitenproportioneel lang, waardoor de indruk ontstond dat het hoofd los kwam van de romp. Op de plek van haar linkerborst bevond zich een schokkend groot, gapend gat, dat aan de binnenkant zwart was geverfd. Haar rechterhand hield een rond-ovaal voorwerp vast dat leek op een pot.

Evenals bij onze eerste ontmoeting was ik me bewust van de allesdoordringende energie van de vrouw naast me. In haar verborgen naaktheid sloeg zij het werk van haar geest en haar handen gade en zag ik dat in haar ogen heimelijk een paar tranen blonken, hetgeen de beklemming welke de uit hout gehouwen vrouw in mij opriep persoonlijker en intenser maakte. Een lichte rilling ging door me heen en mijn huidhaartjes gingen overeind staan. In stilzwijgen gehuld staarden we beiden naar het beeld met zijn gapende wond. De wind danste door het gebladerte met nauwelijks merkbare energie. Blaadjes ritselden zachtjes alsof ze me fluisterend iets wilden vertellen.

‘Mijn huisje hier aan het strand is mijn refugio, mijn schuilplaats,’ zo verbrak ze tenslotte de stilte. ‘Wanneer ik alleen wil zijn, dan kom ik hier. Vooral na periodes van drukke werkzaamheden, wanneer ik zonder mijn kinderen tot rust wil komen. Met hen breng ik hier een deel van de vakantieperiodes door, en af en toe een lang weekeinde. Ze vinden het hier heerlijk. Gelukkig hebben ze nu een leeftijd bereikt dat ze begrijpen dat ik hier af en toe ook alleen wil zijn, zoals nu.’

Ze zweeg en staarde weer naar het beeld. Met haar blik gefixeerd op de beeltenis van de vrouw, ging ze verder. ‘Ik ben net terug uit Chili. Begin vorige week kreeg ik bericht van de man van mijn hartsvriendin Gabriela. Zij heeft al geruime tijd borstkanker. Onlangs moest ze opnieuw een chemokuur ondergaan. Aanvankelijk bleek deze goed uit te werken, maar helaas was dit ijdele hoop. Volgens hem verslechterde haar situatie nu dermate snel, dat ik enkele dagen vrij heb genomen en het vliegtuig heb gepakt om bij haar te zijn. Gaby speelde een belangrijke rol in de mensenrechtenbeweging in haar land. Ze is een bevlogen en sterke vrouw. Ik heb enorme bewondering voor de manier waarop ze haar ziekte draagt. Ze klaagt geen moment, en ging tot enkele maanden geleden zo goed en zo kwaad als dat ging door met de dingen van alledag. De laatste tijd lukte dat echter niet meer.’

Ze zweeg, nam een slok water, veegde een haarsliert van haar bezwete voorhoofd en staarde weer naar het beeld. ‘Wat sinds haar ziekte van essentieel belang voor haar is geworden, is pottenbakken. Dit bleek haar een immense levensvreugde te verschaffen, ondanks de extra fysieke pijn en vermoeidheid die dit bij haar veroorzaakte. Pottenbakken gaf zin aan haar leven. Ze vertelde me dat ze daarin haar diepste wezen kon manifesteren. Ze noemde het haar ‘verborgen’ zelf, omdat, zo zei ze, ze er nagenoeg een heel leven voor nodig had gehad om te ontdekken dat ze in deze activiteit tot uitdrukking kon brengen wie zij ten diepste is. Op onze laatste avond samen zei ze me zelfs dat pottenbakken wellicht haar levensmissie was geweest. Dat raakte me diep.’