Verander je hart, verander je leven

© 2013, Heart Clinics Ministries

Tweede vernieuwde druk, november 2018

Auteur: Cees Bots

Tekst: destinypublication.com

Omslagontwerp en vormgeving: Jonathan Reining, Jore ontwerp

Foto omslag: Fotografie Elisabeth Ismail

Beelden: © Thinkstock

Grafische productie en begeleiding: qualitydots.nl

ISBN 978-90-829392-1-7

NUR 707

heartclinics.nl

Niets uit deze uitgave mag worden gebruikt of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Tenzij anders vermeld, is voor de Bijbelteksten gebruikgemaakt van de NBG-vertaling 1951.

INHOUD

Voorwoord bij de vernieuwde uitgave

Aanbevelingen

Voorwoord - Cees haalt het beste in mij naar boven

Inleiding - Wie is Cees Bots?

Hoofdstuk 1 • Ons hart, de bron van ons leven

Hoofdstuk 2 • Heer, hoe denkt U over mij?

Sta Mij toe jou lief te hebben

Hoofdstuk 3 • De vier vijanden van ons hart

Hoofdstuk 4 • Je bent geliefd en geaccepteerd

Hoofdstuk 5 • De zegen van de vader

Het goede nieuws: bijna te mooi om waar te zijn!

Hoofdstuk 6 • Ontdek de deur van hoop

Hoofdstuk 7 • Ik vergeef je

Hoofdstuk 8 • Je kunt jezelf niet fixen

Hoofdstuk 9 • Je bent in al je omstandigheden geliefd

Hoofdstuk 10 • Alleen in de stilte

Hoofdstuk 11 • Ik kijk naar Hem en Hij kijkt naar mij

Epiloog

Bijlage 1: Bijbelteksten

Bijlage 2: Gods liefde in de Heart Clinics

Getuigenis - Ik ben geliefd, ik voél het!

Personal Life Coach

Dit boek draag ik op aan mijn kinderen: Eva, Thijs en Rutger, die mij geleerd hebben om lief te hebben.

Brennan Manning (1934-2013)

“Jezus is het menselijke gezicht van God”

Brennan Manning

VOORWOORD BIJ DE VERNIEUWDE UITGAVE

Wie zichzelf verliest, vindt liefde

Na meer dan 53 jaar zoeken naar de betekenis van liefde en na meer dan 2300 mensen in Heart Clinics bediend te hebben, ben ik ervan overtuigd dat mensen op zichzelf gericht zijn. Dat geldt zowel voor iemand die lijdt aan een minderwaardigheidscomplex als voor iemand die last heeft van superioriteitsgevoelens. Ze zijn allebei geobsedeerd door hoe ze eruitzien, hoe ze op anderen overkomen en hoe ze behandeld worden. Paulus zegt dat we niet meer voor onszelf leven, maar dat is nu juist ons probleem: we leven voor onszelf en niet voor God. Voor jezelf leven is het wezen van de zonde. Je veeleisende IK op de troon zetten is ten diepste een aandoening van het hart. Daarom begrijpen we de liefde niet. Bizar dat de meeste mensen hun problemen proberen op te lossen door beter of juist slechter van zichzelf te denken, terwijl het er juist om gaat minder aan jezelf te denken. Wie zichzelf wil vinden, moet zichzelf verliezen.

De Bijbel spreekt veel over liefde. Het begint en eindigt met een bruiloft en het huwelijk wordt in de Bijbel meer geëerd dan in andere religies. God is de uitvinder van de liefde en de erotiek. Hij bedacht het verschil tussen man en vrouw en de aantrekkingskracht tussen beiden. Een van mijn favoriete verzen staat in Hooglied, hét Bijbelboek over liefde:

“Houd mij dicht tegen je aan, ik wil altijd in jouw armen blijven. Want de liefde is zo sterk als de dood. De hartstocht laat niet meer los, net zomin als het dodenrijk dat doet. Het vuur van de hartstocht brandt met hete vlammen, door de Here ontstoken. Geen water kan die liefde doven, geen rivier kan de liefde wegspoelen. Zelfs als iemand al zijn bezittingen bood in ruil voor de liefde, zou hem dat niet baten. Met minachting zou hem de deur worden gewezen.”

(Hooglied 8:6-7 HTB)

We willen allemaal bemind worden, maar dan moeten we ons op de liefde voorbereiden. Dat gaat alleen maar werken als we zelf liefhebbende mensen worden. Als we op zoek gaan naar liefde - als we verwachten dat we bemind zullen worden - worden we niet liefdevol; we worden dan afhankelijke, hunkerende, liefdeloze mensen. Maar als we liefhebben zonder een tegenprestatie te verwachten, dan zal liefde onze beloning zijn, zonder dat wij die hebben nagestreefd.

Cees Bots

September 2018

AANBEVELING

Verhalen van anderen, maar ze gaan over mij

Wat een eigenaardige kerel, dacht ik toen ik Cees voor het eerst ontmoette. Dat was op een Heart Clinic¹, waar ik eigenlijk niet eens veel zin in had. Cees stelde zich voor, begon verhaaltjes te vertellen en ik vroeg mezelf behoorlijk af waarom ik me ook alweer had opgegeven.

Maar het duurde niet lang of ik begon zijn hart te zien. Ik zag hoe hij contact maakte met de deelnemers, hoe hij eerlijk vertelde over zichzelf en hoe zijn ogen keken als hij het over Jezus had. Ik zag ook dat keer op keer ontmoetingen ontstonden. Tussen mensen en Jezus. Tussen wat mensen over zichzelf geloven en wat God over hen gelooft. Tussen eerlijkheid en genade. En in elk van die ontmoetingen gebeurde er echt iets. Iets met liefde. Iets dat maakte dat het voor mij twee dagen werden die met kop en schouders boven de weken eromheen uitstaken.

Nu ken ik Cees beter. Als ik Cees nu tegenkom, weet ik dat ik een verhaal ontmoet. Het verhaal van iemand die er een bende van heeft gemaakt, aan het eind van zichzelf is gekomen, zich uiteindelijk heeft laten vinden door Jezus en voor wie vervolgens alles anders werd: twee stappen vooruit, één achteruit, drie vooruit. Dus als ik Cees ontmoet, dan kom ik ergens mezelf tegen, want mijn verhaal is anders, maar ook precies hetzelfde.

Daarom ben ik enthousiast over dit boek, omdat het vol met zulk soort verhalen staat. Eerlijke verhalen, ontroerende verhalen, grappige verhalen. Net zoals Jezus ze vaak vertelde. Het zijn verhalen van anderen, maar ze gaan over mij. En over jou. En over Cees, die overigens nog steeds een eigenaardige kerel is.

Jasper van der Kolk,

Management consultant en pastor in Amsterdam

1. Meer informatie over Heart Clinics vind je in de bijlage achterin dit boek.

AANBEVELING

Moeite om liefde te ontvangen? Dit boek gaat je helpen!

Midden 2016 had ik een afspraak met Cees. Al tijdens onze eerste ontmoeting in België had hij mijn hart gestolen. Na een kleine twee uur rijden en een ontvangst met een warme hug, zat ik bij Cees aan de keukentafel. Zijn wijze, indringende woorden en de liefde die Hij uitstraalde, zouden mijn innerlijke mens – of, in nietchristelijk jargon: mijn gevoel en zelfbeeld - totaal veranderen. Binnen een kwartier werd het issue waarmee ik al bijna mijn hele leven worstelde, blootgelegd, ontworteld en verwijderd. Wat een impact had dit op mij! Gewoon aan de keukentafel, bij een lekkere kop koffie met gebak.

Cees, die ook wel de ‘pastor van de liefde’ genoemd wordt, heeft een heel levensverhaal. Eén met meer dorens dan rozen. Maar momenteel is hij één van de gelukkigste, meest van het leven genietende mensen die ik ken. Eigenlijk hebben we allemaal zo’n levensverhaal met issues. We hebben nu eenmaal allemaal dezelfde opa, namelijk Adam. Ieder van ons heeft een bepaald zelfbeeld meegekregen vanuit zijn of haar kindertijd. Eén ding weet ik nu wel zeker: hoe goed onze ouders het ook meenden met ons, we zijn allemaal het product geworden van een gebroken leven. Gelukkig krijgen we bij onze bekering een nieuw hart. Een zacht hart van vlees, want het hart van steen is eruit. Maar waarom lopen we dan toch nog met zo veel ballast rond? Cees zegt hierover: “Dit hart heeft achterstallig onderhoud”. Onze denk- en gevoelswereld zijn nog niet in orde.

Cees is supergevoelig van aard. Daar kan de Heilige Geest goed gebruik van maken. Deze gevoeligheid die versmolten wordt met de gave van de Geest, maakt van Cees een man met profetisch inzicht. Cees kijkt enkele minuten in je ogen en de Geest maakt hem al duidelijk waar je tegenaan loopt. Wat een aanwinst voor Gods gemeente hier op aarde! En omdat Kortrijk ook deel uitmaakt van deze aardbol, is dit ook een geweldige zegen voor België. Laat Cees nu een grote liefde voor België hebben. En dan doel ik niet alleen op de lekkere streekbieren. Nee, zijn liefde is vooral gericht op mensen die met pijn in hun hart rondlopen en hierdoor zelf niet tot hun bestemming komen.

Cees maakt tijd voor ons, Belgen. Hoe leuk is dat? België zal veranderen tot een land van mensen die geleerd hebben om op een gezonde manier van zichzelf te houden. Dit gezonde zelfbeeld zal tot gevolg hebben dat we kunnen uitdelen van de overvloed van Gods liefde. Want hoe kunnen we de ander liefhebben als we onszelf niet eerst volkomen liefhebben?

In dit boek beschrijft Cees in de eerste plaats zijn eigen levensverhaal. Zeker niet als een zware theologische uiteenzetting, maar als iets wat jij en ik allemaal hebben: een verhaal met issues. Zijn boek gaat je zeker helpen om te ontdekken hoe de Vader nu écht over jou denkt. Niet als een God die veel van zijn schepselen eist, maar als een Vader die zijn veeleisendheid op zijn Zoon heeft gelegd zodat we nu vrij toegang tot de Vader hebben. Lijkt dit te romantisch, te klef? Daar kan ik me iets bij voorstellen. Maar dit is nu eenmaal waar elk mens naar snakt. Een mens heeft twee basisbehoeften: dat hij geliefd wil zijn en gerespecteerd wil worden. Die behoeften kunnen vervuld worden, omdat onze Hemelse Vader dit zo graag aan ons wil geven. Het probleem is echter dat wij die liefde en erkenning zo moeilijk kunnen ontvangen. Juist daar gaat Cees je bij helpen. Met alle liefde!

Zegen bij het lezen van dit boek.

Edwin Declerck

Worship leader Level Church

AANBEVELING

Onder de indruk van Gods liefde

Cees, wat leuk dat je ons vroeg een aanbeveling in dit boek te schrijven. We voelen ons vereerd... Toen wij Cees voor het eerst hoorden in een kerkdienst werden we direct geraakt in ons hart. Met de nodige humor maar vooral gepassioneerd sprak hij over de liefde van Jezus en hoe je hart kan veranderen als je je van die liefde bewust wordt. Hoe vaak wordt niet gezegd: we weten wel dat Jezus van ons houdt, dat God van ons houdt, maar we ervaren het niet diep vanbinnen.

Inmiddels hebben we elkaar beter leren kennen, zijn we bevriend geraakt met elkaar en mogen we meewerken aan de door Cees gehouden Heart Clinics. In deze Heart Clinics wordt telkens weer duidelijk dat bepaalde issues in je hart een belemmering kunnen vormen om Gods vaderliefde en de innige en zichzelf opofferende liefde van Jezus te kunnen ervaren.

Telkens weer staan we verbaasd over wat mensen allemaal hebben meegemaakt. Soms ogenschijnlijk onschuldige zaken maar ook onvoorstelbaar pijnlijke gebeurtenissen. Beide kunnen een enorme impact op iemands persoonlijkheid hebben gehad en krassen op hun ziel (hart) hebben getrokken.

Met deze issues wordt tijdens de Heart Clinics afgerekend. Hoe heerlijk is het om te zien hoe mensen bevrijd worden van zaken waar ze soms al vele jaren onder gebukt gaan. Hoe mooi is het om mensen écht te zien veranderen, om te zien hoe relaties herstellen en een hart vervuld wordt van vrede, blijdschap en de volle zekerheid geliefd te zijn door je hemelse Vader, wat er ook is gebeurd; want niemand die in Christus Jezus is, wordt nog veroordeeld!

Het is werkelijk prachtig om te zien hoe Cees door de Heer geleid wordt en met zo veel liefde en bewogenheid als een kundig chirurg mensen helpt hun pijn onder ogen te zien en bij Jezus te brengen. Cees, bedankt voor je openheid en voor de wijze waarop je je kwetsbaar opstelt, zodat mensen ook hún hart openen. Dankjewel voor je grapjes, je verhaaltjes en de wijze waarop je het hart van Abba Vader en van Jezus laat zien. Bedankt voor je wijze lessen en dat je de taak die je gekregen hebt zo liefdevol, vol toewijding en met zo veel inzicht in het menselijk hart, uitoefent. Wij zijn ervan overtuigd dat ieder die dit boek leest (meer) onder de indruk zal raken van Gods liefde en van het feit dat alleen Jezus een gebroken hart volkomen kan herstellen. Hij kwam om ons een leven van overvloed te geven: het leven in al z’n volheid. Een leven om volop van te genieten!

Paul en Sophie van Dormael

VOORWOORD

Cees haalt het beste in mij naar boven

Het was een frisse morgen in januari. Ik nam de trein richting Brussel, op weg naar een meeting voor mijn werk. Onderweg zocht ik op YouTube naar een bemoedigend filmpje en kwam terecht op het videokanaal van Cees Bots. Nieuwsgierig startte ik een willekeurige video. Hierin vertelde Cees zijn verhaal. Het ging over pijn, verdriet, teleurstelling en fouten maken, maar vooral over zijn zoektocht naar liefde. Geboeid luisterde ik naar hem. “Bescherm je hart boven alles, want uit je hart komt alles voort wat je doet”, hoorde ik Cees citeren uit Spreuken 4:23. Nu behoorde Cees niet tot dat soort sprekers waar ik gewoonlijk naar luister. Ik ben een ‘verstandsmens’ en word theologisch graag uitgedaagd. Vreemd genoeg kreeg Cees mijn volle aandacht en door zijn getuigenis raakte God mijn hart. Wauw, dit was een leuke rit naar Brussel! Toen ik ‘s avonds thuiskwam, was ik nog steeds onder de indruk en deelde mijn enthousiasme met mijn vrouw Roseline. “Naar die man moet je eens luisteren, hij spreekt tot je hart”, moedigde ik haar aan.

Een maand later had ik het voorrecht om Cees live te horen spreken in België en hem voor het eerst te ontmoeten. Opnieuw was ik onder de indruk. Cees is geen wandelende concordantie of bijbelcommentator, en zoals hij zelf zegt moet je niet bij hem zijn als je een Bijbelboek wilt fileren, maar met zijn verhalen - eerlijk, grappig en ontroerend - weet hij je hart te raken. Niet alleen zijn onderwijs maar ook zijn aanwezigheid maakte indruk. Doordat Cees op een gezonde manier van zichzelf is gaan houden, heeft hij ook de liefde van de Vader leren ontvangen, accepteren en doorgeven. Cees heeft zijn pijn ingeruild voor Gods liefde.

Ondertussen zijn we enkele jaren verder en is ook mijn hart veranderd door het boek van Cees, zijn onderwijs, onze persoonlijke gesprekjes en de Heart Clinic die ik bij hem heb gevolgd. Voor die tijd haalde ik mijn identiteit voornamelijk uit mijn bediening en was erg afhankelijk van de goedkeuring van anderen. Nu ervaar ik Gods onvoorwaardelijke liefde in mijn hart en vind ik mijn identiteit in wat Hij over mij zegt. Ik merk dat die hartsverandering mij onder andere in staat stelt om gezondere relaties aan te gaan.

Cees is als een geestelijke vader voor mij. Hij weet het beste in mij naar boven te halen. Hij daagt mij uit om in te gaan op de uitnodiging van Jezus om uit de boot te stappen en op het water te lopen.

“Verander je hart, verander je leven!” zal ook jou helpen om de muren rondom je hart neer te halen. Muren die je beletten om Gods liefde voor jou te ervaren. Je gaat ontdekken dat God je liefheeft en dat je in Jezus geaccepteerd bent, dat Hij een liefdevolle Vader is en dat er hoop is voor jou. Kortom, dit boek gaat je helpen om een gezonde relatie te krijgen met de Vader, waarin je zijn liefde kunt ontvangen en kunt doorgeven. Ongetwijfeld zal dat je functioneren beïnvloeden: hoe je in de wereld staat, de kwaliteit van je relaties en hoe je omgaat met pijn, lijden of teleurstelling. Bedankt voor dit prachtige boek, Cees.

Voor jou die dit boek nu in handen hebt: veel moois toegewenst bij het lezen!

September 2018

Kurt Devos

Leider Level Church

“Je bent vandaag wat je gisteren hebt gegeten, gedronken en gedacht.”

Cees Bots

INLEIDING

Wie is Cees Bots?

Dit is het verhaal van Cees Bots (71). Op het eerste gezicht is zijn levensverhaal niet bijzonder. Cees is een man die opgroeide in het Brabant van de jaren vijftig, die zijn carrière als verkoper opbouwde, getrouwd was, kinderen kreeg, en nu, op 71-jarige leeftijd een zakenman is die zijn geld verdient met de verkoop van kleding uit het Verre Oosten, en pastor is.

Toch is er een reden om Cees’ verhaal in een boek op te tekenen. Cees’ verhaal is namelijk ook bijzonder. Niet vanwege zijn katholieke jeugd. Niet vanwege zijn loopbaan als ondernemer. Niet omdat hij voorganger is, en retraites en seminars geeft. Ook niet omdat Cees’ leven is getekend door zijn ongelukkige jeugd en zijn levenslange zoektocht naar liefde.

Nee – dit verhaal is bijzonder omdat iedereen iets van zijn eigen leven in Cees’ levensverhaal zal kunnen herkennen. Omdat verreweg de meesten van ons dit leven zijn begonnen met een achterstand, die we de rest van ons leven proberen in te halen. En omdat wij hunkeren naar bevestiging als volwaardig kind en erfgenaam van een vader; van dé Vader. Als jij ook zo iemand bent, dan is dit verhaal ook jouw verhaal. Maar we beginnen met Cees’ verhaal.

Dat begint in 1947 in Breda.

Weeskind met ouders

In dat jaar was zijn moeder zwanger. Het gezin Bots – vader Cees en moeder Annie – had al twee dochters voortgebracht en was nu in afwachting van de geboorte van een derde kind. Dat het een zoon zou worden, wisten ze toen nog niet, maar over de naam van een stamhouder hadden beide ouders al uitgebreid nagedacht. Moeder Johanna (1911-2001) wilde haar zoon Rob noemen, naar een zoon voor wie zij eerder in haar leven als au pair had gezorgd. Vader Cornelis (1907-1985) had echter andere plannen met de stamhouder. Die zou naar hemzelf genoemd moeten worden. Hij zou Cornelis heten, of korter: Cees.

Moeder liet zich overreden. Toen hun eerste zoon in 1947 het levenslicht zag, in de kraamkliniek van de Rooms-katholieke Stichting Moederheil in Breda, vroeg de arts aan Annie Bots hoe haar zoon moest heten. Ze zei: “Ik heb het allang geaccepteerd! Het wordt een Cees.” Daarop ontdekte de dokter tot zijn en haar verrassing dat een tweede kind aanstalten maakte voor zijn geboorte. Het was nog een zoon. Minuten later hield Annie Bots haar twee jongensbaby’s aan de borst. Een Cees en een Rob en beiden vleiden zich aan de boezem van hun moeder, dronken haar moedermelk en hoorden haar hartslag tot rust komen.

Zijn vader was een gerespecteerd man in het verzuilde katholieke Breda van die jaren. Bots senior was ambtenaar en werkte op de gemeentesecretarie van Breda. Bovendien was hij een prominent lid van de katholieke kerk in Princenhage en later in Breda. Als lid van het parochiale armbestuur had hij een vaste zitplaats vooraan in de kerk, waar het gezin elke kerkdienst neerplofte. Hij kende veel mensen, hielp veel mensen die het met minder geld moesten stellen en genoot daar een zeker aanzien.

Cees en zijn broer kregen een katholieke opvoeding. Na hun doopsel, eerste communie en vormsel waren de jongens jarenlang misdienaar in de kerk. Elke ochtend begon met een dienst in de kapel, waarbij de jongens in een rode toog over hun spierwitte superplie naar het altaar schreden – wierook, wijwatervat of schaal hosties in de hand.

Cees was dan wel vernoemd naar zijn vader, hij leek niet op zijn vader. Uiterlijk had Cees meer weg van een broer van zijn vader, oom Theo, die commissaris bij de politie van Breda was. Met zijn broer Theo leefde vader in onmin. Theo maakte her en der schulden en dat gaf de familie een slechte naam. Dat dan uitgerekend zijn zoon op die broer Theo leek, vertroebelde de relatie tussen vader en zoon. Vader sprak zich zelden uit over zijn gevoel, maar als hij dan eens uitvoer, dan kreeg zoon Cees de volle laag, zo herinnert hij zich. Dat was omdat Cees op Theo leek. Van zijn moeder kreeg Cees wel liefde. Zijn moeder zag dat haar zoon leed en gaf hem graag klusjes in huis. De hulp in huis die zij van hem vroeg, vroeg zij nooit van zijn broer of zussen. Cees was handig en hielp graag mee in het huishouden, zeker als hij daar waardering voor terug kon krijgen.

Met rechtstreekse afwijzing kreeg Cees te maken in zijn schooljaren. Hij kon het tempo op school niet bijbenen. Hij noch zijn leraren wisten op dat moment dat hij dyslectisch was, maar daarom had hij moeite met lezen en schrijven. Om het niveau van de rest van de klas bij te benen, besloot de school hem bijlessen te geven. Een arts had gezegd dat hij zich niet ontspannen kon, omdat hij problemen had met leren en dus kreeg hij extra taken in het speelkwartier. Altijd als de andere kinderen buiten op het schoolplein speelden, bleef Cees in de klas zitten met extra werk. Dat frustreerde hem en hij begon de lessen te saboteren. Cees: “Ik kreeg steeds vaker straf. Dan stond ik de rest van de dag op de gang.”

Eenmaal thuisgekomen werd het er niet beter op voor Cees. Zijn vader vond de prestatie van zijn oudste zoon maar matig en liet hem dat vaak weten. Toen hij achttien jaar oud werd, mocht Cees niet op rijles, want “hij zou dat toch nooit kunnen”. De jonge Cees accepteerde het als waarheid. “Mijn vader had gelijk. Ik was niet goed genoeg. Daarvan was ik overtuigd geraakt.”

Zijn hart werd een open wond, waarin dergelijke leugens zich gemakkelijk nestelden. In de puberteit werd hij een rebel, die ruzie kreeg met zijn broer en zussen en met zijn ouders. Als zijn vader uit huis vertrok, zei hij altijd: “Kinderen, bemint elkander.” Cees: “En daarna barstten ruzies uit. De sfeer was vaak om te snijden.” Met zijn vader zelf kwam het echter niet tot een handgemeen. Cees: “Mijn vader zweeg altijd als ik hem uitdaagde. Hij ging de uitdaging nooit aan. Ik respecteerde hem niet.”

Om voor de pijn van de afwijzing thuis en op school te vluchten, trok hij zich vaak terug op zolder. Daar hield Cees zich in zijn eentje bezig met knutselen. Vooral op de figuurzaag was hij verzot. Hij zaagde van hout puzzels die hij vervolgens bijschaafde en met felle kleuren beschilderde met plaatjes van bijvoorbeeld kabouters. “Op zolder kon ik de dingen verwerken. Ik vluchtte voor de werkelijkheid. Als ik alleen was, was het goed. Dan mocht ik er zijn van mezelf.” Cees voelde zich alleen op de wereld. Niet alleen miste hij liefde, hij raakte er ook steeds meer van overtuigd dat hij geen liefde waard was. Hij veranderde langzaam in een weeskind.

Van de rust van een plek voor zichzelf is Cees blijven houden. Later in zijn leven bezocht hij niet alleen zelf geregeld een klooster om tot rust te komen, hij organiseerde zelfs retraites voor grotere groepen mensen. De kerk nam in zijn jeugd dan ook een centrale plek in. De monniken van het verderop in de stad gelegen paterklooster, vormden een tweede thuis voor Cees. Eén keer per jaar, bij voorkeur voor Pasen, ging hij er biechten. Dat deed hij liever niet in zijn eigen kerk – daar was de familie Bots een bekende verschijning – maar bij het paterklooster op de Haagdijk. Bovendien, zo zei zijn vader, “nemen de paters echt de tijd voor je.” De biecht was een serieuze gebeurtenis, waarbij je je zonden beleed aan een pater, die vervolgens een straf gaf, die penitentie werd genoemd. Die straf kwam meestal neer op het opzeggen van één weesgegroet en één Onze-Vader. Toen Cees twaalf jaar oud was, biechtte hij op hoe hij dacht over zijn vader, hoe hij presteerde op school en hoe de sfeer thuis was. De biechtvader gaf hem dat jaar een penitentie van vijf Onze-Vaders en vijf weesgegroetjes. Cees: “Ik schrok en zei: ‘Zo veel?’ Toen zei die pater tegen mij: ‘Schrik jij daarvan?’ Ik zei: ‘Ja.’ Toen zei hij: ‘Jij lijdt al zo veel, ik geef je absolutie. Ik zal voor jou die vijf weesgegroetjes en vijf Onze-Vaders dragen.’ Toen dacht ik: dat is echt genade!”

Een besef van zonde kende Cees ook, maar een schuldgevoel zoals veel gereformeerden hebben meegekregen, was hem wel vreemd. Cees: “Ik leerde dat zonde betekent dat je je doel hebt gemist.” Dat leerde zijn moeder hem. Cees: “Elke zondag was het feest in huis. Dan kwam er visite over de vloer, familie, vrienden of mensen van de kerk. Mijn vader stak dan een sigaar op en binnen de kortste keren rook het hele huis naar sigarenrook. Vader nam er een jenever bij, of een goed glas wijn. En moeder maakte altijd een pan warme melk voor de koffie-verkeerd. En elke week ging zij zo op in gesprekken met de gasten, dat zij de melk vergat. Die kookte over. En altijd zei zij dan: ‘Ach, da’s nou zonde.’”

Narcist uit lijfbehoud

Wie Cees er op dit moment naar zou vragen, krijgt te horen dat de eerste decennia van zijn leven hun doel behoorlijk misten. Doordat hij geen bevestiging kreeg als kind of zelfs als man van zijn vader, zocht hij de liefde bij zichzelf. Cees: “Als niemand je liefde geeft, dan ga je van jezelf houden. Ik werd een narcist.” Echte vriendschappen had hij nauwelijks.

Toch leerde hij als jong volwassene wel op een andere manier omgaan met de pijn in zijn hart. Dat begon in de militaire dienst. Als achttienjarige diende hij in de kazernes van Ossendrecht, Leiden en op de kaderschool in Weert, en zo zag hij meer van de wereld buiten Breda. Net als tegenover zijn vader verzette hij zich ook op de kazerne tegen het gezag van zijn officieren. Het verschil was dat gebrek aan respect voor officieren wél consequenties had. Cees: “Een sergeant-majoor zei me bijvoorbeeld dat ik nodig naar de kapper moest. Nou, daar had ik geen zin in. Tot diezelfde officier vrijdagavond, toen ik mijn spullen al had gepakt voor mijn verlof, nog even inspecteerde of ik naar de kapper was geweest. Toen kreeg ik de sanctie om op vrijdagavond alsnog mijn haar te laten knippen. Dat weekend zat ik binnen. Dan leer je het wel snel af om je te verzetten.”

Na geproefd te hebben van een leven dat groter en ruimer was dan hij in Breda gewend was, zocht Cees het over de landsgrenzen. Hij solliciteerde bij twee luchtvaartmaatschappijen voor hij werd aangenomen bij de Holland-Amerikalijn. “Ik wilde vrijheid. Het was een vlucht. Ik wilde weg van huis.”

Die wens kwam uit: Cees werd eerst dining room steward en later bartender in de nachtclub van het cruiseschip S.S Rotterdam dat de havens van Zuid-, Midden- en Noord-Amerika aandeed en was maanden aaneen van huis weg. “Ik leerde cocktails shaken en papte aan met de klanten. En ik zag de wereld. De kroegen van het schip sloten altijd als we de territoriale wateren binnenvoeren. Dan werden de bars verzegeld en was ik vrij. In elke stad ging ik stappen.”

Hij leerde dat er een rasverkoper in hem school. Als bartender koppelde hij graag klanten aan elkaar en zijn handigheid in het sociale verkeer maakte dat hij dikke fooien wist te verdienen in zijn bar. “We take care of you”, zeiden zijn Amerikaanse klanten als zij hem ’s avonds een lapje dollars toestopten.

Ook later in zijn loopbaan kwam die vaardigheid van pas. Na drie jaar op de vaart nam hij ontslag bij de Holland-Amerikalijn. Hij kreeg een baan in een hotel in Amsterdam, de stad waar hij ook zijn vrouw leerde kennen. Hij werkte als brand manager van een sigarettenmerk en later als verkoper van kleding. Verkopen lag hem goed, of, zoals hij het zelf zegt: “Ik kan een ijskast aan een Eskimo verkopen.”