Jij bent van ons

Eerder verscheen van de hand van Herry Vos

Zwijgen mag, psychotherapie met een getraumatiseerde puber (2019)

Als ik je zou zeggen... (2021) Een dichtbundel met illustraties van Ina van de Nes en Tess Dribbel

JIJ BENT VAN ONS

wat gezegd moet worden

Herry Vos

Uitgeverij Voshboek

Copyright © Herry Vos
1e druk 2022
2e druk 2023

Uitgeverij Voshboek
voshboek.nl
voshboek@outlook.com

Omslagbeeld ©Tess Dribbel
Omslag vormgeving Irma Lamberts

Foto auteur Irma Lamberts

Druk Centraal Boekhuis

ISBN 9789082990379
NUR740

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, internet of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever

Voor hen die het niet meer kunnen of mogen vertellen

Waarschuwing

Passages in het boek kunnen overlevers triggeren
Wees voorzichtig, zorg voor steun

Bij de tweede druk

Onverwacht snel is er een tweede druk nodig. Verheugend nieuws, want het betekent dat het boek de weg vindt waarop wij Tess, Marleen en ik hoopten.

Het biedt mij ook de gelegenheid hier en daar kleine foutjes te herstellen en sommige zinnen nog iets beter te maken.

Diverse mensen lieten me ook weten wat ze van het boek vinden. Daar zijn wij heel blij mee. Dus blijf dat vooral doen. Een paar voorbeelden:

Je hebt erin een goede “navigerende balans” gevonden tussen de zeer akelige getuigenissen, zowel van clienten als van therapeuten, en van de kennis en uitleg over hoe dat in zijn werk gaat, en over de gevolgen. De korte hoofdstukken en de veranderende perspectieven zijn m.i. een goed gekozen structurering van de personen en de nodige informatie. Je meeleven en persoonlijke betrokkenheid bij het lot van de gemaakte slachtoffers komen goed over, naast je zorgvuldige waarschuwing richting de lezer, die ik terecht en op zijn plaats vind. Het is inderdaad afschuwelijk om te lezen, weerzinwekkend en moeilijk te geloven dat dit in Nederland, Engeland, Duitsland zo onder de radar zou kunnen spelen en dat zo weinig bewijs boven tafel komt, al leg je uit hoe dat zo komt. De neiging om dit als een naïeve, zieke fantasie en complotdenken af te doen herken ik als wens tijdens het lezen, naast het onmachtige gevoel, ook het gevoel bij mezelf om, retroactief, niet genoeg te hebben kunnen en willen doen om te helpen.

Ik heb je boek besteld in de hoop een goede inzage te krijgen van hoe deze netwerken in elkaar zitten, hoe dit mogelijk is. Ik hoopte ook te leren hoe de slachtoffers na zoveel misbruik nog überhaupt kunnen leven en hoe ze alles mentaal ervaren. Daar is dit boek zeker in geslaagd! Hoewel ik werd gegrepen door de verhalen, was het wel een moeilijk boek om te lezen. Dit vooral door de nare ervaringen en situatieschetsen die erin voorkwamen.

De schrijfstijl was in het begin verwarrend. Delen gingen steeds over andere personen met andere namen. "Gaat het in dit stuk nu echt over een ander persoon, of over een alter binnen dezelfde persoon?" is een vraag die ik mezelf meerdere keren heb gesteld. Toch heeft dit bewezen een krachtige manier van schrijven te zijn. Naarmate je verder in het boek komt, begin je namen te onthouden en weet je wel over wie het gaat. De verhalen van meerdere personen worden naast elkaar opgebouwd, waardoor het extra hard aankomt als één van de personages wegvalt omdat deze het niet heeft gered.

Je gaat jezelf afvragen; hoeveel van de personen die nu nog over zijn, halen het eind van het boek? Daarom toch een erg krachtige schrijfstijl.

Dit heeft mij enorm aan het denken gezet. Daarom; bedankt voor het samenstellen van dit boek en voor de inzichten die het verhaal verduidelijken. Ik ga hem zeker aanraden en doorgeven aan kennissen.

Herry Vos

Dit wordt een chaotisch, verward verhaal. Het kan niet anders. Ik probeer woorden te vinden, zinnen te maken die recht doen aan hoe het leven er uitziet van mensen die zo gruwelijk zijn misbruikt vanaf dat ze heel klein waren. Dat was en is chaos, daar was en is slechts verwarring.

Sluit je niet af, lezer. Ik weet het, dat is soms niet te vermijden. Ik ken het. Maar open je weer. Zij, over wie dit verhaal gaat, hebben er recht op.

Het moet geschreven worden. De verhalen grijpen me aan, ze verontrusten me, maken me bang, laten me machteloosheid voelen, en ze maken me ook kwaad. Daarom moet ik het schrijven, en het moet gelezen worden.

Schrijver met te weinig woorden, zo voelt het. Veel te weinig om jullie, lezers, goed te kunnen laten meebeleven wat de mensen waarover ik probeer te schrijven, is aangedaan. Ik gebruik mijn fantasie, want ik was er niet bij. Hun verhalen zijn waar. De werkelijkheid overschrijdt mijn fantasie. Vele malen. Ik neem het jullie niet kwalijk als jullie bij het lezen je oren en ogen je hart willen sluiten. Voel je niet schuldig daarover. Schuldgevoel is pas op z’n plaats als je oren en ogen gesloten blijft houden en denkt dat het allemaal niet waar is, fantasie ontsproten aan een verwarde geest. Blijf luisteren, zoals ook ik dat probeer te doen. Neem adempauzes, die heb je nodig. En accepteer dus dat wat je hier gaat lezen soms chaotisch aandoet. Het kan niet anders, want chaos is de realiteit van de mensen over wie ik schrijf. Blijf lezen, probeer iets te voelen van die chaos. Luister. Luisteren is het begin van erkenning. Erkenning is voor de overlevers het begin van de opbouw.

Ik ben de schrijver van dit verhaal.

1

‘Zeg Peter, je vertelt ons nooit iets over je werk als therapeut. Maar wij, ik zeker, zijn er wel nieuwsgierig naar. Dus, kom op.’

Ik kijk ze aan, de mensen met wie ik in het restaurant zit, na een avond in de schouwburg. Cabaret, een Marokkaanse man. Oh nee, zijn ouders kwamen daar vandaan, hij werd hier geboren en kreeg dus vaak de bekende opmerkingen naar zijn hoofd; geen erkenning. Zoals mijn cliënten.

Wat zal ik zeggen? Dat ze mijn avond nu verpesten, dat ik juist door de avond dat gevoel van zware zwartheid even kwijt was? Nu is het er weer. Ik weet waar het vandaan komt, en ik ben ook bang dat ik ze zal afschrikken als ik het vertel. Dus doe ik er het zwijgen toe.

‘Sorry jongens, het is al laat, morgen vroeg weer op. Je kent het hè; we moeten allemaal weer, morgen.’

Het moeten, dat niet voor mij geldt. Of toch? Is het een moeten waarmee ik elke dag opnieuw doe wat ik doe? Er is zeker een moeten, die druk voel ik. Ik kan niet anders – meer – dan doen wat ik doe. Luisteren. Naar hen naar wie nooit werd geluisterd. Dus ben ik niet tevreden met mijn zwijgen tegenover mijn vrienden.

Want de verhalen die ik hoor moeten doorverteld worden, gehoord worden.

Ik ben Peter, ik ben psychotherapeut. Mijn taak is het om jullie, lezers, over mijn worsteling te vertellen. De worsteling met hen en met mijzelf die ik ervaar als behandelaar van mensen die de meest afgrijselijke gruwelen zijn aangedaan. Ik deel mijn kennis over dit alles met jullie in herkenbare hoofdstukken.

2

KENNIS

In dit verhaal gaat het over dingen die onder de oppervlakte moeten blijven. Zodat de schijn bewaard blijft. De schijn van een normaal gezin. De schijn van een integere beleidspersoon. De schijn van een onpartijdige juridische scheidsrechter. De schijn van een te vertrouwen vertrouwenspersoon.

Schijn is belangrijk, want dan wordt er geen onwelgevallige aandacht aan je besteed. Schijn maakt dat je gewoon je gang kunt gaan, dat het niet opvalt dat je stiekem zaken beïnvloedt. Schijn houdt je uit de schijnwerpers en zorgt ervoor dat niemand je verdenkt van zeer kwalijke criminele activiteiten.

Het verhaal dat hier wordt verteld is dus maar een deel van het verhaal: de daders komen niet aan het woord, niet zelf: zij verbergen zich, en omdat ze zo goed zijn in het ophouden van de schijn en het zodanig indoctrineren van hun slachtoffers dat deze daar ook goed in worden en loyaal blijven, lukt hen dat ook.

Totdat iemand het aandurft en opstaat, tegen alle dwang, bedreiging en gruwel in, en het verhaal vertelt. Het verhaal over hoe daders zijn en wat zij doen.

3

Ik was te laat. Veel te laat: bijna tien jaar nadat mijn zus werd geboren. En zij kwam al zes jaar na mijn oudste zus. Gepland was ik niet. Planning was ook niet de gewoonte in het gezin waarin ik terecht kwam. Godsdienstige regels maakten dat tot een verboden iets. Blijkbaar slaagden mijn ouders erin ‘op te passen’, zoals dat heet. Of misschien hadden ze geen seks, dat kan ook. Er was geen liefde tussen hen, maar dat zegt niets, wat seks betreft.

Ik treuzelde om naar buiten te komen. Had ik een voorgevoel?

Gewenst was ik dus niet, en dat werd erger toen bleek dat ik niet perfect was. Een hazenlip. Ze hadden het kunnen weten, want ook een zus en moeder waren daarmee behept.

Misschien moet ik iets vertellen over dat niet perfect zijn, om duidelijk te maken waarom dat belangrijk was. Mijn vader komt uit een gezin waarin perfectie een merkwaardige rol speelde. Zijn moeder, om wie alles draaide, wilde dat alles perfect was. Zo zag ze er ook uit, als ik de verhalen mag geloven. Niet onknap, deftige jurken, altijd opgemaakt, kapsels waar alle haren zich voegden naar haar wil. Die wil was wet. In huis alles op z’n plaats, servies met een schilfertje eraf verdween in de afvalbak. Strenge regels voor de kinderen, straf bij overtreding. Zoals je kunt verwachten werd mijn vader rebels en trouwde een niet perfecte vrouw. Dat betekende een definitieve breuk. Ik heb die grootouders dan ook nooit gekend. De andere daarentegen des te beter.

Het is wel vreemd, maar zijn keus voor het niet perfecte betekende niet dat hij er tolerant voor was. Hij had losse handjes, waar mijn moeder en de kinderen van profiteerden, zoals hij dat noemde. Ik weet niet wat erger was, die losse handjes of dat wat uit zijn mond kwam om duidelijk te maken hoe laag hij moeder en de kinderen vond staan.

Goed, daar was ik dus, dubbel ongewenst. Veel aandacht kreeg ik niet, hoewel dat moeilijk geweest moet zijn, vanwege mijn handicap die toch maakt dat voeden een urenlange strijd geweest zal zijn. Ik herinner me dat niet, en er werden ook geen woorden aan vuil gemaakt. Er waren wel vuile woorden, om aan te geven hoeveel last ik bezorgde en hoe smerig ik ook letterlijk was. Trien, dat werd mijn naam.

Aan alles zitten twee kanten, dus ook aan mijn niet perfect zijn. Voor iets anders was ik dat wel.

Ik ben Emma.

oOo

‘Vandaag ga ik het doen.’

Niet voor het eerst belooft ze het zichzelf. En niet voor het eerst zal het weer niet lukken. Wanneer wel? Wanneer zal ze het aandurven tegen de regels van de groep in te gaan? Niet meer bang te zijn voor de straffen die zeker zullen volgen? Nee, dat kan niet: die angst is er altijd en zal er altijd zijn. Maar zij wil groter worden dan haar angst. Is het gunstig dat de angst niet overal zit? Er zijn delen die er geen weet van hebben. Delen die er genoeg van hebben. Die het vermoeden hebben gekregen dat er nog een andere wereld is dan die ene die zij allen kennen vanaf… Ja, vanaf wanneer eigenlijk? Kennen ze een andere wereld dan die van pijn?

Wie ben ik?

oOo

‘Ilse, Kun je me vertellen wat er is gebeurd na de laatste keer dat we elkaar spraken, een paar dagen geleden?’

Een lange stilte volgt, waarin de lange en slanke vrouw met het korte piekhaar – ze heeft haar lange krullen afgeknipt, en dat is niet omdat ze zich niet meer dolgraag erachter zou willen verschuilen – nerveus de kamer rondkijkt en haar handen wringt. Dan, plotseling, verandert er iets. De angstige blik verdwijnt en ze gaat rechterop zitten.

‘Hoe weet ik dat het jou iets kan schelen?’ Een bozige stem.

‘Ik merk dat jij, Carola, het van Ilse overneemt. Prima, als jullie het daarover eens zijn. Zeker kan het mij iets schelen. Ik zag hoe bang Ilse is, en ik zie die schram op je gezicht. Volgens mij komt die niet vanzelf. Weet jij, Carola, hoe het zit?’

Opnieuw een stilte. Carola kijkt nors, en maakt geen aanstalten antwoord te geven. Even onverwacht als de wisseling van een paar minuten geleden, zakt ze in elkaar en schuift van haar stoel. Vanaf een halfzittende positie kijkt ze omhoog.

‘Straf. Krabben met nagels.’ Een piepstemmetje.

‘Wat erg. Dat deed vast pijn. Straf, zeg je. Waarom was er straf?’

‘Omdat we hier waren en vertelden over… Nou ja, doet er niet toe. Dat is verboden.’ Carola nam het weer over.

‘Goed dat je dat zegt. Maar, hoe wisten ze in de groep dan waar jullie het hier over hadden?’

Stilte.

Ik ga jullie vertellen over mijn therapie met Ilse. Ik ben Helena, behandelaar.

4

Iedereen is er. Opa en oma, de ooms en tantes, vader en moeder, de oudere zusjes. Het is feest, ze wordt één jaar. Er is taart, met één kaarsje. Er is drank, veel drank. Iedereen doet vrolijk. Ze heeft een feestjurk aan. Vreemd, waar is haar luier? Ze is bloot van onderen.

Er wordt gezongen, eerst ‘Er is er een jarig…’ en er is ‘Hoera, hoera’, dan worden de liedjes schuiner, schunniger. De zusjes moeten meedoen, al kennen ze de tekst niet. Ze moeten ook op de bank gaan staan. De jarige wordt omhooggetild, steeds hoger. Ze gaat huilen. Er wordt gelachen. Ze wordt doorgegeven, van de ene hand naar de andere. Iedereen likt van onderen. Ook de zusjes moeten dat doen. Het huilen gaat door, nog harder. Een zusje loopt weg, krijgt een klap en moet weer op de bank gaan staan. Ook zij huilt. Dan, opeens is het stil. Een oom verdwijnt met de huilende jarige. Een ander met het grotere, ook huilende, zusje. Langzaam sterft het huilen weg. Het feest gaat door.

Zij is Emma.

oOo

‘Weer was ik te bang.’

Ze stelt zichzelf weer teleur, misschien niet helemaal terecht. Ze is, zo onopvallend mogelijk – je weet maar nooit, ze hebben vast en zeker een tracer op haar telefoon gezet – langs het gebouw gereden waar die vrouw werkt. De vrouw over wie ze hoorde fluisteren dat ze je kon helpen. Op de computer op school heeft ze in een tussenuur dat bedoeld is om achterstanden weg te werken, gezocht. De naam bleek net iets anders te zijn dan ze dacht, maar ze vond haar: Carina van der Vlugt. Met een - g - dus, en geen - ch -. Gespecialiseerd in mensen met vroegkinderlijk trauma, stond erbij. En een foto. Die deed voor haar alle twijfel verdwijnen. Nou ja, lang niet alle, eigenlijk. En dan heeft ze het alleen nog over zichzelf en niet over dat hele stel van binnen. Vroeg-kinderlijk trauma. Ja, dat is vast en zeker op haar van toepassing. Ze heeft geen enkele herinnering aan een tijd zonder. Herinneren is voor haar trouwens een vreemd iets. Ze snapt er niets van hoe dat werkt. Ondertussen heeft ze wel door dat er in haar verschillende stemmen aanwezig zijn, waarvan ze zich afvraagt wat die te betekenen hebben. En ze weet dat ze soms plotseling niets meer weet. Hoe dat kan, dat gaat haar ver boven haar pet. Een pet die ze trouwens van haar ouders en die anderen niet mocht dragen. Snapte ze ook niet.

Wie is zij?

oOo

‘Je wilde weten wat er was gebeurd. Nou, dat zou je moeten kunnen raden. We vertelden hier over die situatie in dat grote huis. En dat mag niet. We mogen niets vertellen over onze andere wereld. Dat weten we en dat weet jij. En toch vraag je ernaar. Ja, ik weet wel wat je wilt zeggen, dat je het helemaal niet gewoon vroeg, maar ik voel wel dat je het wilt weten. En er zijn delen van binnen die niet anders kunnen dan antwoord geven. Hebben ze geleerd, doen ze overal, automatisch. En dus volgt er straf. Viel wel mee deze keer. Er was een kat, en die stribbelde tegen. Vandaar die krabben. Nu weet ik het ook niet meer. Wat heeft het nog voor zin dat ik hier kom, als we alleen over onzin kunnen praten.’

‘Ilse, ik ben heel blij dat je dit vertelt. Je snijdt een groot probleem aan: wat kunnen we hier doen als we altijd straf krijgen als we vertellen wat ertoe doet. Ik zie in ieder geval één ding waar we het over zouden kunnen proberen te hebben: hoe kunnen we voorkómen dat de groep te weten komt wat er hier gezegd wordt? Want de groep heeft nog steeds alle macht over jullie.’

‘Ilse, ik ben heel blij dat je dit vertelt. Je snijdt een groot probleem aan: wat kunnen we hier doen als we altijd straf krijgen als we vertellen wat ertoe doet. Ik zie in ieder geval één ding waar we het over zouden kunnen proberen te hebben: hoe kunnen we voorkómen dat de groep te weten komt wat er hier gezegd wordt? Want de groep heeft nog steeds alle macht over jullie.’

Hier moet ik de komende tijd veel aandacht aan besteden, dit bedreigt de therapie.

Ik ben Helena, de behandelaar.

5

KENNIS

Hoe blijft voor de buitenwereld verborgen wat er gebeurt? De sleutelwoorden zijn dreiging, intimidatie, straf, angst en hersenspoeling. Macht. Vanaf het begin, dus vanaf het moment dat je geboren wordt, heel vaak. Of later, maar het draait altijd om die dingen.

Laat ik iets vertellen over hersenspoeling. Vakmensen noemen dat ook wel mind control.

Veel van jullie kennen het uit films over het leger, over dictators, uit thrillers. Het gebeurt echter ook hier, onder jullie ogen, met kinderen.

Hoe het werkt? Eigenlijk heel simpel. Als baas zorg je dat je vroeg begint, want hoe kleiner hoe beter het werkt. Je zorgt dat jij de macht hebt. Niet moeilijk, bij kinderen. Je zorgt dat er een voortdurende sfeer van angst is. Dat kun je op wel duizend verschillende manieren doen. Je leert de kinderen dat jij de baas bent en dat ze jou altijd moeten gehoorzamen. Omdat er altijd straf volgt – geen leuke straf, wel een pijnlijke – als je ongehoorzaam bent. Dan doe je dingen die hen extreem angstig maken en die pijn doen, en dan, zomaar, kan er een deelpersoontje ontstaan om aan die angst en pijn te ontkomen. Dat heet dissociëren. Je kan het ook splitsen noemen. Wat er al aan iets van een persoonlijkheidje was - nog heel 'onrijp' - wordt opgesplitst. En daarna kun je als baas een afgesplitst deel iets leren. Dat weten de andere deeltjes dus niet, alleen dat ene deel weet dat. En dan leer je dat deeltje bijvoorbeeld dat ze iets bepaalds moet doen – zoals vertellen aan de baas wat er op het kleuterdagverblijf is gebeurd, als de baas erom vraagt, bijvoorbeeld door een bepaald teken. Dat teken kan van alles zijn, een speciaal woord, een bepaald liedje, het noemen van een getal, en nog veel meer. De keus is oneindig.

En zo kunnen die bazen verschillende delen laten ontstaan. Dat kunnen er tien zijn, maar meestal (heel veel) meer. En al die delen krijgen verschillende taken. Heel simpel, toch? Wel met grote gevolgen.

6