© 2019 Jack Cox - econsenso

Eerste druk: mei 2019

AUTEURSBEGELEIDING EN REDACTIE: Marjolein Westerterp

OMSLAGONTWERP EN ONTWERP BINNENWERK: Studio Jan de Boer

ONTWERP E-BOOK: Coco Bookmedia BV, Amersfoort

Luisterboek via Storytel

FOTO AUTEUR: Sacha Ruland

DRUK EN BINDWERK: Wilco BV, Amersfoort

ISBN 9789083009117

ISBN E-BOOK 9789083009124

NUR 160

Meer actuele informatie over onderwerpen uit dit boek vind je op

www.econsenso.nl

Belangrijke begrippen, aangegeven door een * worden verklaard in het hoofdstuk achtergrond. Personen die in Vlindereconomie worden aangehaald worden nader voorgesteld in de namengalerij.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, social media of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

VLINDERS

Al sinds mensenheugenis duiken vlinders op in afbeeldingen, symbolen en verhalen. In Egypte zijn afbeeldingen bekend van 3500 jaar oud, de Egyptenaren zagen de vlinder als symbool van geluk. De Azteken beschouwden vlinders als zielen van gestorven strijdmakkers en naast de slang was de vlinder het meest afgebeelde dier.

In Japan worden vlinders gezien als gelukssymbool, in China zijn vlinders gemaakt van jade, een symbool voor de liefde.

Voor de Zuni, een Noord-Amerikaanse indianenstam, betekent de vlinder vruchtbaarheid en tevens de aankondiger van de zomer.

De Grieken geloofden dat telkens als een vlinder uit zijn cocon kruipt er iemand wordt geboren. Het Griekse woord psyche betekent niet alleen vlinder, maar staat daarnaast ook voor ziel.

Vlinders spelen met name een grote rol in de symboliek vanwege hun metamorfose. De overgang van een kruipend, wormachtig dier naar een grootvleugelig gekleurd insect is enorm. Ze staan daarom, behalve voor geluk, liefde en vrijheid, symbool voor een nieuw begin, de wedergeboorte of de wederopstanding.

Ieder voorjaar kun je er getuige van zijn hoe dikke rupsen bladeren verorberen en hoe een paar weken later vlinders door de tuin fladderen. Met behulp van moderne technieken lukt het onderzoekers steeds beter om het geheim van de metamorfose tot vlinder te ontrafelen.

De rups is een “eetmachine”, geboren met speciale organen om voedsel vast te grijpen en naar binnen te werken. Meteen nadat de jonge rups uit zijn eitje komt, begint hij aan zijn eetprogramma. Als eerste staat zijn oude omhulsel op het menu. Daarna doet hij zich tegoed aan planten. Tegen de tijd dat dit op zijn eind komt, kan de rups meer dan 3000 keer zwaarder zijn geworden.

Uiteindelijk moet er een eind komen aan de eetlust van de rups. Hij is immers voor een mooier doel ontworpen. Op een dag bouwt de waggelende, kortpotige, bladeren verslindende worm zich om tot een prachtig vliegend schepsel dat voor tal van bloemen stuifmeel zal overbrengen.

Een vlinderpop ziet er nogal passief uit. Hij eet niet en verplaatst zich niet, hij zit daar maar stil niets te doen, vastgehecht aan een plant. Dit is echter maar schijn. Binnen een paar dagen wordt elk onderdeel van het eerdere leven zorgvuldig uit elkaar gehaald en gehergroepeerd. Slechts enkele organen van de larve, zoals een paar spieren en zenuwen, overleven deze transformatie. De meeste zijn helemaal nieuw. Het popstadium is een tussenfase naar het uiteindelijke doel; de creatie van een aerodynamisch vlinderlichaam.

De ombouw van rups naar vlinder kun je vergelijken met een drastische woningrenovatie. Tijdens het “stille” popstadium wordt veel van het spijsverteringskanaal van de rups, zijn spieren en zenuwstelsel, uit elkaar gehaald, zoals een huis tot op zijn grondvesten wordt afgebroken. Ondertussen worden de nieuwe, volwassen onderdelen aangemaakt. Ook het oude zenuwstelsel ondergaat een reorganisatie, waarbij de cellen die niet vernietigd worden een andere plek krijgen. Dat resulteert in een heel ander zenuwstelsel, alsof de volledige bedrading van een huis is vernieuwd.

Er is echter één groot verschil met de renovatie van een woning. Daar gaat alles wat gesloopt wordt naar een stortplaats en nieuwe materialen worden naar binnen gebracht. Bij een pop is dat anders. De pop eet niet, dus alle onderdelen moeten komen uit de materialen die reeds zijn opgeslagen. De vloeibaar gemaakte onderdelen van de rups vormen de bouwmaterialen voor de volwassen onderdelen.¹

Vlinders planten zich voort door eitjes te leggen, de belangrijkste taak van een vlindervrouwtje is om een geschikte locatie te vinden om de eitjes af te zetten. Deze plek moet niet alleen veilig zijn voor de eitjes, maar moet ook voldoende voedsel bieden voor de rupsen. Het doel in het leven van de vlinder is zich voortplanten, hij zal dan ook direct op zoek gaan naar een partner om de cyclus opnieuw te laten beginnen.

Veel antwoorden op de problemen waarmee wij als maatschappij worstelen liggen gewoon voor het oprapen, direct om ons heen. Als we de bereidheid hebben om te kijken naar en te leren van de natuur, zouden veel van die problemen als sneeuw voor de zon verdwijnen.

De laatste jaren zijn enorme stappen gezet in de wijze waarop wij omgaan met ons afval. In het verleden werd bij de productie van goederen lineair* gedacht en was het heel vanzelfsprekend dat als een product werd gemaakt, het vervolgens werd gebruikt en na een bepaalde periode werd weggegooid en het als afval eindigde. Met gigantische afvalbergen en bijbehorende milieuverontreinigingen als gevolg.

Momenteel zijn er zeer veel verschillende en uiteenlopende initiatieven om het gehele productieproces circulair* te laten verlopen. Dus voordat er met de productie wordt begonnen, wordt er eerst nagedacht over wat er gebeurt als het product niet meer nodig is en afval wordt. Kan het dan als grondstof dienen voor een ander, nieuw te maken product?

Deze denkwijze sluit aan bij de wijze waarop de natuur functioneert. Alles staat met elkaar in verbinding en het afval van het een is automatisch voedsel of grondstof voor het ander.

Onderzoekers hebben wel eens geprobeerd om het wordingsproces van een vlinder te versnellen. Ze dachten dat het handig zou zijn voor de vlinder als ze de pop alvast een stukje openknipten, zodat hij zich niet door een heel smalle opening hoefde te wurmen.

Het resultaat was echter een vlinder met misvormde vleugels. De smalle opening heeft juist een functie. Hierdoor wordt het vocht vanuit zijn lichaam naar zijn vleugels gestuwd en daardoor wordt zijn lijf slank en zijn vleugels groot en sterk genoeg om te kunnen vliegen. Duidelijk komt hier naar voren dat je geen enkele fase in het proces kunt overslaan of daarin een kortere weg kunt kiezen.

En soms kan hulp, hoe goed bedoeld ook, derhalve een averechts effect hebben en juist niet datgene wat je beoogt bewerkstelligen.

Dit geldt ook voor ons. We moeten alle stappen in de juiste volgorde zetten om tot een gewenste situatie te komen: Alles wat we tot dusver hebben weten te realiseren is van het grootste belang geweest om te komen tot waar we nu staan en waar we met zijn allen naartoe willen.

_______________

¹ BRON: Wilson G. 2014 Metamorfose van de vlinder. Een symfonie van wonderen; wat verandert er allemaal in een pop? Weet 29:26-29

LEVENSCYCLUS

VOORWOORD

Het is akelig stil dit voorjaar in het Amsterdamse stadspark bij mij om de hoek. Onder de bloeiende bloesems van de onweerstaanbare Prunus (kersenboom) zoemt een eenzame bij, verder hoor ik niets. Een recent Duits onderzoek drukt deze stilte uit in statistiek. Ruim twee derde van de insectensoorten is uitgestorven. Ander nieuws dit voorjaar: 80% van de vlinders is verdwenen. Weg. Een end to birth, zoals Paul Hawken dit zo tastbaar noemt. Niet alleen kwetsbare en unieke soorten verdwijnen vliegensvlug, ook tot voor kort veelvoorkomende soorten lopen nu gevaar. De Silent Spring die Rachel Carson in 1962 voorspelde, lijkt dichterbij dan ooit. Urgenter dan 2019 wordt het niet.

Jack Cox en ik leerden elkaar kennen tijdens mijn ruim duizend kilometer lange wandeling vanaf de bron van de Maas in Frankrijk tot aan de monding in de Noordzee. Jack en zijn vrouw Caroline verwelkomden me in hun huis en boden me een slaapplek aan voor de nacht. Maasengelen, zo noem ik mensen zoals Jack en Caroline, die mij geholpen hebben tijdens mijn voetreis voor drinkbare rivieren. Drinkbare rivieren, daar verlang ik naar en daar zet ik me voor in. Drinkbare rivieren staat voor meer dan schoon water. Ga maar na. Alleen wanneer een heel stroomgebied gezond en in balans is, kunnen rivieren drinkbaar worden. Drinkbare rivieren zijn dus een indicator voor een gezond leefgebied.

Met mijn initiatief Drinkable Rivers mobiliseer ik mensen in stroomgebieden over de hele wereld om mee te helpen richting drinkbare rivieren. Al wandelend toon ik aan dat we dat kunnen bereiken. Stap voor stap, maar koersvast. Dit vraagt discipline en een ritme dat synchroon dient te lopen met onze hartslag, zodat we continu, moeiteloos en van binnenuit kunnen blijven handelen. Mijn persoonlijke kompas stuur ik aan de hand van de vraag: ‘Waar gaat mijn hart van zingen?’. Voor ons maatschappelijke en economische kompas stel ik voor om de volgende vraag leidend te maken: ‘Draagt dit gedrag, of deze maatregel, bij aan drinkbare rivieren?’

Een drinkbare rivier heeft iederéén nodig en is aan elk van onze keuzes overgeleverd. Alles en iedereen doet ertoe. Ik kwam tot dit inzicht (het in-zien waar Jack zo prachtig over schrijft) aan de Rupert rivier in het noorden van Canada. Veertien jaar geleden kanode ik een maand lang op deze rivier die destijds volledig drinkbaar was: van de bron tot aan de zee. Nog geen drie jaar later stroomden de tranen over mijn wangen, terwijl ik de hand vasthield van een inheemse vrouw wier familie hier al honderden, misschien zelfs duizenden jaren woont. Onder het mom van economische ontwikkeling was recent een zilvermijn geopend langs de Rupertrivier. Het kwik dat bij de zilverwinning wordt gebruikt had de rivier, de vissen en de inheemse bevolking in mum van tijd vergiftigd.

Inderdaad, met één ingreep, op basis van een verkeerd afgesteld kompas, namelijk gericht op economische groei, is de drinkbaarheid en daarmee de leefbaarheid van het Rupert stroomgebied verloren gegaan.

Aan de Limburgse diner- en ontbijttafel, op een steenworp afstand van de Maas, spraken Jack, Caroline en ik over de thema’s die in dit boek Vlindereconomie aan de orde komen. Hierin vinden jullie zijn visie en handvaten inzichtelijk gebundeld. Ik hoop dat dit boek nieuwe inzichten bij u zal doen ontpoppen.

LI AN PHOA

www.DrinkableRivers.org

WAAROM DIT BOEK

Als we de moed hebben om naar volgende generaties te kijken beseffen we al snel dat ons huidige financiële systeem verre van duurzaam is. Integendeel.

De vraag In hoeverre is ons financieel systeem in evenwicht? ligt ten grondslag aan mijn verhaal. Het antwoord zal ik vanuit zeer diverse perspectieven beschrijven.

Vlindereconomie heeft als doel om datgene dat reeds bekend is te omarmen en op basis hiervan nieuwe visies te ontwikkelen.

De twee grootste uitdagingen in onze huidige tijd zijn de klimaatverandering en de steeds verder toenemende ongelijkheid in inkomens en vermogens.

Zijn hier oplossingen voor te bedenken en hoe kunnen deze daadwerkelijk toegepast gaan worden?

De oplossing kan in mijn optiek alleen werkelijkheid worden als er een grote groep mensen is die de informatie tot zich kan nemen. Dus begrijpen wat er staat om vervolgens zelf het verhaal uit te kunnen dragen.

Vaak betrap ik me erop dat als iemand mij informatie geeft over een onderwerp waar ik niet al te veel van weet, ik zijn uitleg weliswaar kan volgen op het moment zelf, maar dat ik een dag later het verhaal niet of nauwelijks kan navertellen. Als iemand mij dan vraagt ‘wat heeft hij gezegd?’ vertel ik een verhaal door zonder kop en staart, waardoor het effect verloren gaat.

Mijn boek heeft als doelstelling dat we met zoveel mensen als maar mogelijk is het verhaal kunnen doorvertellen. En de oplossing. Vandaar dat de nadruk ligt op het combineren van reeds bestaande inzichten.

Aangezien ik het onderwerp, van economie naar ecologie, vanuit diverse invalshoeken beschrijf, zal ik zowel economische, historische en financiële processen belichten als processen uit de natuur beschrijven en wetenschappers naar voren halen die hierin actief zijn of waren. Een noodzakelijke vraag in dit kader is: hoeveel wijsheid was er al voorhanden bij de oorspronkelijke bewoners van onze planeet?

Het onderzoek van diverse organisaties naar ons gedrag en de invloed hiervan op onze aarde zal ik eveneens meenemen in de beantwoording van de vraag. Bovendien zal ik een aantal mogelijke oplossingen tonen die in praktijk gebracht kunnen worden, die het mogelijk maken een gezondere planeet door te geven aan volgende generaties.

Kijken is iets anders dan zien,

Maar …

Zien begint met goed kijken.

Vandaar dat ik voor mijn zienswijze en oplossingen dankbaar gebruikmaak van de levenscyclus van de vlinder.

JACK COX

JACK COX, AANGENAAM

Ben je als persoon veel veranderd na 25 jaar lang werkzaam te zijn in de financiële wereld? Om deze vraag die mij door een goede vriend gesteld werd eerlijk te beantwoorden, moest ik wel even nadenken.

In 1993, toen ik mijn eerste stappen zette in de wereld van betaalde arbeid liep ik met een frisse en open blik het bankgebouw binnen. Ik had geen enkel idee wat het inhield om veertig uur per week voor een baas te werken. Uiteraard had ik wel diverse vakantiebaantjes gehad, maar dit voelde echt anders, serieuzer; er werd wat van mij verwacht en ik verwachtte ook nogal wat van mezelf. Ik stond aan het begin van de carrièreladder en had me voorgenomen deze in een flink tempo te beklimmen.

Na een korte periode op diverse afdelingen binnen de bank gesnuffeld te hebben kwam ik al snel terecht op de beleggingsafdeling. Vanuit mijn opleiding als accountant had ik een voorliefde voor getallen en een ruime interesse in bedrijven, maar zeker ook in de economie als geheel.

De effectenafdeling van een bank appelleerde aan succes en rijkdom. De klanten die aan beleggen deden waren vaak succesvolle ondernemers. Het waren de personen van wie ik kon leren en aan wie ik me wilde spiegelen.

Mijn pad werd steeds duidelijker zichtbaar. Ik voelde me, na een onwennige eerste fase, steeds beter op mijn plek en wilde steeds meer en verder vooruit. Hier hoorde in mijn optiek ook een postdoctorale opleiding tot beleggingsanalist bij. Deze opleiding gaf mij vertrouwen. De theoretische kennis die ik opdeed kon ik als het ware direct toepassen in de praktijk en ik begon de samenhang tussen de economische gebeurtenissen steeds beter te begrijpen.

Nadat ik de opleiding met succes had afgerond en me begaf in een select groepje van beleggingsanalisten kon ik verder met het beklimmen van de carrièreladder. Inmiddels had ik de lokale bank verlaten en gekozen om te gaan werken voor een dochteronderneming die zich alleen maar bezighield met beleggen, voor meer dan bemiddelde klanten.

Deze periode viel ook samen met de opkomst van het internet. Iedereen voelde aan dat het wereldwijde web de wereld zou gaan veranderen. Maar op welke wijze en welke bedrijven uiteindelijk succesvol zouden blijken was totaal onvoorspelbaar. Dus werd alles gekocht wat ook maar enigszins met internet te maken had. Het zou in koers kunnen verdubbelen of zelfs vertienvoudigen. Je moest als belegger wel mee met de hype.

Hoe deze euforie eindigde herinner ik me al te goed. Worldonline was in Nederland de katalysator voor een lange periode van dalende koersen. Dit was ik, evenals mijn meer ervaren collega’s, niet gewend. Natuurlijk, beurzen corrigeerden wel eens, maar de algehele gedachte was dat een dergelijk verlies meestal binnen een periode van een jaar weer werd ingelopen.

Wij waren niet voorbereid op lange periodes van dalende koersen, laat staan dat onze klanten hierop voorbereid waren. In het jaar 2001 kwam daar 9/11 nog overheen. We konden ons opmaken voor nog meer correcties ...

In deze periode leerde ik een zeer belangrijke les die mij op weg hielp naar de volgende stap, ook al had ik hier op dat moment nog geen weet van. Almaar dalende koersen hebben een geheel andere uitwerking op de beleving van beleggers dan stijgende beurzen. Deze beleving loopt volledig asymmetrisch. Voor het eerst werd onderzoek gedaan naar de gedragingen van particuliere beleggers. Hieruit kwamen verrassende uitkomsten naar voren.

Een van de resultaten uit het onderzoek liet een factor 5 zien tussen de beleving van winst en verlies bij een particuliere belegger. Een negatief rendement van 5% stond in de beleving van een klant recht tegenover een positief rendement van 25%.

Deze uitkomst was een pijnlijke openbaring voor mij. Want hoe werkte het in de praktijk? Een bank of vermogensbeheerder richtte zich voornamelijk op het verslaan van een benchmark. Dit is meestal een combinatie van diverse beursindices. Had je het beter gedaan dan de benchmark, dan was het jaar geslaagd. Je kon met een goed gevoel het gesprek aangaan met je klanten. Je had immers waarde toegevoegd.

Echter, in een tijd dat beurzen structureel daalden, kon je niet meer aankomen met het verhaal dat je waarde had toegevoegd door te melden dat in plaats van 15% daling je slechts een negatief rendement van 13% had gerealiseerd. Het 2% beter had gedaan dan de benchmark. In de beleving van de klant had je hem moeten behoeden voor de waardedaling van zijn vermogen.

Met deze wetenschap in mijn achterhoofd wist ik dat je veel meer toegevoegde waarde kon leveren als je risico en rendement op een andere wijze benaderde.

Het eigen ondernemerschap lonkte. Ik wilde mijn dienstverlening veel meer afstemmen op de beleving van de klant. Als dit niet in loondienst kon, dan zelfstandig. Deze jongensdroom kon ik dankzij de onvoorwaardelijke steun van mijn vrouw Caroline eind 2004 in de praktijk brengen. Ik sloot mij aan als partner bij een onafhankelijke vermogensbeheerder en was nu zelfstandig ondernemer. Ik voelde me aan de ene kant in de wolken door de vrijheid die ik had, maar aan de andere kant ervoer ik ook de enorme druk om ervoor te zorgen dat ik mijn gezin kon onderhouden. Onze zoon Raoul was drie jaar oud en ik kon niet anders dan slagen in mijn opzet.

Gelukkig waren de beurzen in rustiger vaarwater terechtgekomen zodat beleggers weer terugkwamen en ik mijn verhaal kon vertellen. Zo bouwde ik langzaam maar gestaag mijn klantenportefeuille uit en creëerde hiermee mijn bestaansrecht.

In het eerste jaar ondernemerschap heb ik waarschijnlijk net zoveel over mezelf geleerd als in tien jaar loondienst. Meer dan eens werd ik uit mijn comfortzone geduwd. Maar als je vervolgens na een paar jaar terugkijkt op hetgeen je hebt bereikt, was ik wel in staat met een trotse blik naar mezelf kijken. Niet dat ik dit vaak deed, want het grootste deel van de tijd was ik kwijt om toekomstige successen na te jagen.

Wat ik in die beginjaren echter miste was het houden van aandelen in het bedrijf zelf. Ik was weliswaar eigen ondernemer, maar dit was niet genoeg. Eind 2007 gaf een van de zittende aandeelhouders aan zijn pakket te willen verkopen en werd ik gevraagd of ik dit wilde overnemen. Hier hoefde ik geen seconde over na te denken en begin 2008 was ik mede-eigenaar. Voor mij kon het ondernemerschap nu echt beginnen, niet wetende wat de komende jaren boven de markt zou komen te hangen.

2008 werd het jaar waarin een van de grootste financiële crisissen werd ingeleid. Vanuit de Verenigde Staten waar banken failliet gingen of noodgedwongen werden overgenomen door concurrenten, verdween het vertrouwen in het financiële systeem volledig. Banken begonnen elkaar te wantrouwen en weigerden nog geld uit te lenen, bang om het nooit meer terug te zien.

Beurzen kwamen in een vrije val terecht en de paniek was overal voelbaar. Er was wereldwijd niet alleen sprake van een financiële, maar ook van een economische crisis. Dagelijks berichtten de media over ontslagrondes bij bedrijven, faillissementen, over banken die met steun van de overheid op het nippertje werden gered. De economie was met een noodstop tot stilstand gekomen.

Gelukkig hadden wij ons hierop zo goed en kwaad als mogelijk was voorbereid. De portefeuilles voor onze relaties waren dusdanig samengesteld dat de grootste klappen ons bespaard bleven. Dit gaf persoonlijk behoorlijk wat rust. Als je start als aandeelhouder van een beleggingsonderneming hoop je juist op positieve beurzen om zeker te zijn van enige mate van continuïteit.

Achteraf is de crisis voor ons een zegen geweest. Hierdoor werd ons onderscheidend vermogen zichtbaar en werd dit juist het begin van een gestaag groeipad.

Cruciaal in deze periode was het herstel van vertrouwen in de bankensector. Iedere bank diende aan te geven hoeveel risicovolle leningen zij in de boeken had en hoe groot de kans was dat de leningen daadwerkelijk konden worden terugbetaald. Het vertrouwen in de financiële sector moest hersteld worden om economische activiteit weer mogelijk te maken.

Voor mij was deze crisis het ultieme bewijs hoe onze economische realiteit gestoeld is op vertrouwen. Vertrouwen dat door de eeuwen heen met zeer veel vernuft is opgebouwd, waardoor we geld als ruilmiddel konden gaan gebruiken. Later is daar een zeer fijnmazig bankensysteem aan toegevoegd zodat het mogelijk werd om enerzijds gelden te sparen en anderzijds gelden te lenen. Het vertrouwen in het instituut bank was immens groot.

Wat ging er dan mis? Juist het onbeperkte vertrouwen en het steeds verder versoepelen van regels voor de financiële sector maakten dat banken steeds meer hun eigen grenzen konden en mochten opzoeken. Het marktgerichte denken nam steeds meer de overhand.

Ten tijde van het ontstaan van de crisis hadden de meeste banken voor iedere € 100 die ze hadden uitgeleend ongeveer € 4 aan eigen middelen staan. In de jaren ’60 van de vorige eeuw stond tegenover een lening van € 100 nog een bedrag van € 20 aan eigen middelen. Het vijfvoudige. Dit geeft maar eens te meer aan hoe kwetsbaar banken werden voor tegenvallers.

Nadat overheden en centrale banken er in een gezamenlijk optreden alles aan hadden gedaan om het vertrouwen te herstellen, kwamen de eerste plannen en richtlijnen om te voorkomen dat zo’n enorme crisis nogmaals kan ontstaan.

Door de diverse centrale banken werden enorme hoeveelheden geld in het financiële systeem gepompt met als voornaamste doel dat banken altijd in staat moesten zijn om gelden uit te lenen. Tevens zorgde het enorme aanbod van geld ervoor dat rentestanden konden dalen, zodat lenen aantrekkelijker en toegankelijker werd. Uiteindelijk heeft dit geresulteerd in periodes van negatieve rentes. Dit was nog niet eerder voorgekomen en werd ook in geen enkel economisch studieboek vermeld.

Er kwamen strengere richtlijnen voor banken. De minimum eigen vermogen vereisten werden drastisch naar boven bijgesteld. Er moest een robuuster systeem komen, zodat banken meer weerstand kunnen bieden aan een mogelijke nieuwe crisis. Richtlijn werd dat voor iedere € 100 aan leningen er minimaal € 10 aan eigen middelen aanwezig moet zijn.

Gelukkig voor beleggers hadden de maatregelen het gewenste effect en begonnen beurzen weer te stijgen. In eerste instantie in de VS en later ook in Europa. Hier liep men nog aan tegen een behoorlijk lange en negatieve periode van een sceptischte houding ten opzichte van de euro. Er werd in de media zelfs druk gespeculeerd over het einde van het euro experiment.

De reden hiervoor was dat Europese landen zich diep in de schulden hadden gestoken om de banken te redden waardoor het vertrouwen in de landen zelf drastisch afnam, met Griekenland als eerste en grootste slachtoffer. Het land moest aankloppen bij de Europese Unie om zich nog te kunnen financieren. Later volgden landen als Portugal en Ierland. Al met al genoeg ingrediënten om een algehele eurocrisis te veroorzaken.

Deze negatieve periode eindigde pas toen de president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, in juli 2012 aangaf dat hij er alles aan zou doen om de euro overeind te houden. Dit gaf beleggers vertrouwen en speculanten die uit waren op de val van de euro realiseerden zich dat ze tegen zo’n machtige instantie uiteindelijk kansloos waren.

Nog eens te meer besefte ik hoe vertrouwen de basis is van ons hele financiële en economische systeem, maar tevens ook de achilleshiel. Iedere afbreuk aan dit vertrouwen kan een enorme kettingreactie teweegbrengen.

Inderdaad kan ik, als ik terugkijk op een periode van vijfentwintig jaar in de financiële wereld, stellen dat ik als persoon behoorlijk veranderd ben.

Door de dagelijkse gebeurtenissen om mij heen is mijn eigen bewustzijnsproces sneller gegaan dan wellicht het geval zou zijn geweest in een andere bedrijfstak. De financiële wereld heeft mij beide kanten van de medaille laten zien. Door de combinatie met het eigen ondernemerschap voelt het alsof dit nog diepere indrukken heeft achtergelaten.

Met een open blik kijken naar al hetgeen om je heen gebeurt, creëert een leerschool die voor mij goud waard is. Je wordt je steeds beter bewust van jezelf, je omgeving en de interactie hiertussen.

Het beleggingsvak brengt ook met zich mee dat je wordt uitgedaagd om verder te kijken dan je neus lang is. Tenslotte lopen beurzen ongeveer negen maanden tot een jaar vooruit op de actuele economische situatie. Je bent dus bijna altijd bezig met de toekomst.

Het nadenken over de toekomst en hoe we ons financiële systeem hebben opgetuigd heeft me doen inzien dat dit zeker niet duurzaam is, terwijl steeds meer partijen de term duurzaam beleggen propageren.

Hier, in Vlindereconomie, stel ik mezelf de vraag wat duurzame oplossingen kunnen zijn.