‘Het probleem van Nederlanders is
dat ze zichzelf zo wegcijferen, zo
bescheiden zijn, dat ze hun eigen
geschiedenis niet meer geloven.’

– Johan van Veen (1893-1959)

Beste landgenoot,

Als er nu één verhaal verteld moet worden, dan is dat het verhaal van Johan van Veen. Ingenieur. Vader van het Deltaplan. Een van de grootste Nederlanders aller tijden.

En vrijwel niemand die hem kent.

In het Groningse plaatsje Uithuizermeeden is een klein monument voor hem opgericht. Een grauwe buste die nauwelijks op hem lijkt, tussen een parkeerplaats en een supermarkt (‘een van de lelijkste plekken van Nederland’, aldus Johans biograaf).

Hij noemde zichzelf ‘dr. Cassandra’, naar de Griekse prinses die wist dat Troje zou vallen, maar door niemand werd geloofd. Johan van Veen was een ambtenaar bij Rijkswaterstaat en voorspelde de Watersnoodramp van 1953. Niet één keer, maar twintig jaar lang. ‘Ja, dit kan in Nederland, want ze begrijpen er niets van’, had hij in 1952 nog tegen een journalist van Elsevier gezegd. De hoofdredacteur schrapte het interview toen uit het blad. ‘Paniekzaaierij’, vond hij het.

Het verhaal van Johan is het verhaal van Nederland. Een verhaal van een klein land aan de Noordzee, dat eigenlijk al in de golven zou moeten zijn verdwenen. Een land waar je je kop niet boven het maaiveld uit moet steken, en waar onbeleefdheid tot deugd is verheven. Een land van kleine kruideniers die klagen en zeiken, zeuren en mekkeren, die ‘lukt niet’, ‘mag niet’ en ‘kan niet’ blijven roepen, totdat ze zelf – ineens – het onmogelijke doen.

Maar daar is dan wel eerst een ramp voor nodig.

1

31 januari 1953. Het weerbericht uit De Bilt voorspelt weinig bijzonders: ‘Zwaarbewolkt met regen, krachtige, af en toe harde wind tussen zuidwest en zuid.’

Een winters dagje. Lekker binnenblijven dus. Gezinnen in heel Nederland kruipen voor de kachel en stemmen af op De familie Doorsnee, het radiohoorspel van Annie M.G. Schmidt. ’s Avonds is het ook gezellig in café Honkoop, de dorpskroeg van Nieuwerkerk aan den IJssel. Er wordt gelachen, gedronken en gedanst – totdat iemand de kroeg binnenstormt.

Het water. Het water staat te hoog. Nieuwerkerk ligt achter Schielands Hoge Zeedijk, die al eeuwen de inwoners van de polder beschermt. Die polder ligt bijna 7 meter onder de zeespiegel, en erachter wonen meer dan drie miljoen mensen, van Gouda tot Den Haag, van Rotterdam tot Leiden.

Als deze dijk het begeeft, verdrinkt half Holland.

Burgemeester Jaap Vogelaar laat de noodklokken van Nieuwerkerk luiden. Hij roept de gasten van café Honkoop op zo veel mogelijk zandzakken te halen. Zelf rent hij in het pikkedonker langs de rivier en schreeuwt waar de dijk moet worden verstevigd. Tientallen mannen komen in actie. Maar als ze voelen dat hun laarzen wegzakken, zien dat het water over de rand klotst en beseffen dat de dijk het ieder moment kan begeven, hollen velen weer terug.