Miep Oranje

DE FICTIEVE WAARHEID
ACHTER HAAR VERDWIJNING

Geertje Geerlings

Colofon

Eerste uitgave: september 2020

Geertje Geerlings

Uitgeverij Vogelvrij

Omslagontwerp: Cutting Edge Studio

Tyopgrafie & E-boekontwerp: Black Bee Media

ISBN 978-90-8305-586-2

© 2020 Uitgeverij Vogelvrij. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaargemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemmingvan de rechthebbende(n).

© 2020 Uitgeverij Vogelvrij. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise, without the prior permission in writing from the proprietor(s).

Algemeen dagblad van 5 mei 2014, door Richard Hoving:

De verdwijning van verraadster Miep Oranje uit Soest is een van de grootste mysteries van de Tweede Wereldoorlog. De 83-jarige oud-politieman John de Blaey uit Den Haag zoekt al bijna twintig jaar naar zijn nicht. Hij heeft nog een sprankje hoop dat het raadsel rond ‘de koerierster des doods’ wordt opgelost.

‘Sinds 2003 probeer ik te achterhalen of de BVD een dossier over Miep Oranje heeft aangelegd. Elk verzoek om informatie wordt tot dusverre afgewezen met een beroep op de staatsveiligheid. Mogelijk dat ze na de oorlog in Duitsland is gaan wonen en voor de Nederlandse veiligheidsdienst is gaan werken. Maar bewijs hiervoor heb ik niet.’

Tientallen verzetsmensen en onderduikers zijn verraden door de charmante studente Miep Oranje. In sommige publicaties is sprake van tweehonderd slachtoffers.

‘Een onwaarschijnlijk aantal,’ zegt haar neef John de Blaey beslist. ‘Ze heeft mensen verraden in de oorlog. Dat staat vast. Ook voor mij. Maar hoeveel weet niemand met zekerheid.’

Miep raakt in de oorlog via een vriendin betrokken bij de verzetsgroep Rolls Royce, die in de omgeving van haar geboorteplaats Soest actief is. Ze verricht allerhande koerierswerk. Op 29 december 1943 stuit ze in de bossen bij Lage Vuursche op de Duitse Feldgendarmerie, die op zoek is naar gedeserteerde soldaten. In haar fietstas vinden de Duitsers exemplaren van illegale kranten. De 20-jarige Miep wordt gearresteerd en overgebracht naar het hoofdkantoor van de Sicherheitsdienst aan de Euterpestraat in Amsterdam.

Twee maanden na haar arrestatie is Miep Oranje plotseling terug in Soest. Tegen haar familie en vrienden zegt ze dat ze is ontsnapt uit de gevangenis. Kort daarna vinden in Soest en omgeving meerdere invallen door de Duitsers plaats, waarbij verzetsstrijders en onderduikers worden opgepakt. Een van de slachtoffers van het verraad is Arend Quelle, de broer van een goede vriendin van haar. Quelle sterft later in het Duitse concentratiekamp Neuengamme.

(…)

Website VERBORGEN GESCHIEDENISSEN EN ANDERE FEITEN van Gerard de Boer, 10 oktober 2015:

(…)

Miep, die zeer anti-Duits was, zat al vrij spoedig na de Nederlandse capitulatie in 1940 in het verzet. Onder de schuilnamen ‘Edith’ en ‘Netty’ was ze als koerierster eerst actief bij de Landelijke Raad van Verzet en de kleine verzetsgroep ‘Rolls Royce’. Daarna deed ze verzetswerk voor de Landelijke Ondergrondse. Ze was dus goed op de hoogte van veel illegale activiteiten in Nederland. In december 1943 werd Miep echter gearresteerd en overgebracht naar het Amsterdamse bureau van de Sicherheitsdienst (SD) aan de Euterpestraat. Daar stelde de SD’er Herbert Oelschlägel haar voor de keus: naar het concentratiekamp of werken voor de SD. Miep koos voor het laatste en leverde als ‘V-Frau’ heel wat verzetsstrijders aan de Duitsers uit.

(…)

Na de oorlog deden er allerlei wilde verhalen de ronde. Zo zou Miep na haar gevangenneming in mei 1945 ondervraagd zijn door de Britse inlichtingenofficier majoor Windham Wright met wie ze een verhouding kreeg; met hem zou ze naar Kenia en Tanzania zijn vertrokken. Dat is niet juist. Uit mijn onderzoek is gebleken dat Windham Wright - die na de oorlog in 1945 met zijn gezin aan de Bloemkampweg in Wassenaar woonde - in 1946 weer naar Engeland is teruggekeerd.

Volgens een ander verhaal zou Miep na de oorlog vanwege haar talenkennis in Duitsland gerekruteerd zijn door de CIA. Zij zou daar in het huwelijk zijn getreden met een Amerikaanse officier en later met hem naar de VS zijn vertrokken. Maar na grondig archiefonderzoek door een Amerikaanse journalist kan dat verhaal ook naar het rijk der fabelen worden verwezen.

Naar aanleiding van mijn eerdere artikel over Miep Oranje kreeg ik op 25 juni 2014 van een voormalige opsporingsambtenaar belangrijke informatie toegestuurd. Hij wist mij te melden dat Miep Oranje vlak voor het einde van de oorlog vanuit Duitsland weer naar Nederland was teruggekeerd. In april 1945 is zij in het Gelderse Scherpenzeel bij de boerderij van de familie Van Ommering in handen gekomen van verzetslieden die haar hadden herkend uit de tijd dat Miep bij de Landelijke Ondergrondse zat. Vanwege haar verraad werd na onderling overleg besloten haar uit de weg te ruimen. Volgens de opsporingsambtenaar zou zij ‘ergens in de buurt van die boerderij gedumpt zijn’. Haar lichaam is echter nooit gevonden.

Website Huygens Ing:

(…)

Vader hertrouwde in 1935, maar tussen Miep en haar stiefmoeder klikte het niet. Van 1936 tot 1938 woonde ze in Dover bij haar vader, die tijdelijk in Londen was gedetacheerd. Haar zus was toen al het huis uit. Terug in Nederland ging Miep naar de christelijke ulo in Soestdijk en vervolgens naar het Baarnsch Lyceum, waar ze in 1942 met hoge cijfers haar hbs-a-diploma behaalde. Klasgenoten omschreven haar later als een teruggetrokken, gesloten type, al kon ze helder argumenteren en had ze een duidelijke eigen mening. Hoewel de oorlog op school nauwelijks een thema was, liet Miep altijd weten dat ze anti-Duits was.

(…)

In de ogen van medestudenten was Oranje een buitenstaander die zich niet mengde in gesprekken over de oorlog. Wel weigerde ze de loyaliteitsverklaring te tekenen. Onder de schuilnaam Edith de Graaf werkte ze als koerierster in de omgeving van Soest. Op 30 december 1943 viel ze in de bossen bij Lage Vuursche met een fietstas vol illegale vlugschriften in handen van de Sicherheitsdienst.

(…)

In juli 1944 wist Miep Oranje op voorspraak van verzetsstrijder Kees Brouwer in het Centraal Bureau van de Landelijke Organisatie voor hulp aan Onderduikers in Hilversum te infiltreren. Als koerierster en privésecretaresse van LO-leider Hugo (Teunis van Vliet) had ze toegang tot alle illegale contactadressen. De ene na de andere LO’er liep begin augustus 1944 tegen de lamp. Velen, onder wie LO-oprichtster Helena Rietberg, werden na het verraad aangehouden en gefusilleerd of vonden de dood in Duitse kampen.

Op 8 augustus 1944 bezocht Miep Oranje haar vader. Daarna verdween ze voorgoed van het toneel. (…) Ze vluchtte vermoedelijk naar Duitsland; op 7 september 1944 trad ze daar in dienst van het Rode Kruis. Op 3 oktober 1962 werd ze door de Arrondissementsbank in Utrecht per 9 augustus 1944 juridisch doodverklaard en tot op heden ontbreekt van haar ieder spoor.

(…)

Ze zou met een eenarmige Britse inlichtingenman in Tanzania terechtgekomen zijn, met een hoge Amerikaanse officier in de Verenigde Staten en als echtgenote van een Canadees in Canada. Het bleken allemaal loze geruchten en ook voor de theorie dat Miep Oranje in februari 1945 vlakbij een boerderij in Scherpenzeel door het verzet zou zijn geliquideerd ontbreekt overtuigend bewijs.

(…)

De politieke opsporingsdienst verhoorde na de oorlog een groot aantal getuigen tegen haar, maar tot een rechtszaak is het nooit gekomen: Oranje werd niet bij verstek veroordeeld. Professionele noch particuliere onderzoekers konden het raadsel Miep Oranje naar tevredenheid oplossen.

(…)

Dit verhaal is fictie en speculatie, vrij gebaseerd op tegenstrijdige publicaties.

1.

Het was het einde van de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Jazzmuziek begon bij de jeugd aan populariteit in te boeten en werd vervangen door rock-’n-roll, een muziekstijl die niet opwindender was dan zijn voorganger en al zeker niet meer geacheveerd of melodieuzer, maar alleen maar anders. Generaties eisen nou eenmaal hun eigenheid en dus het anders willen dan hun ouders. Uit de openslaande deuren van het kleine jarendertighuis aan een vergeten laantje in Bilthoven klonk echter nog de muziek van de oorlogsjaren en de periode vlak daarna, en het betrof in dit geval een jonge Carmen McRae, begeleid door strijkers en een ritmesectie, die het ene voorbeeld na het andere van de weergaloze eenvoud van Cole Porter de tuin in deed dwarrelen. Fien van eind dertig, gekleed in een simpel flodderjurkje en met rommelig opgestoken haar - het nonchalante en quasi-onverzorgde bevestigde haar onweerstaanbaarheid uitbundig, voor wie daar oog voor had - trof in haar eigen diepe achtertuin de jonge en nog wat sprietige Marlène van bijna achttien, die daar net onverwacht en plotseling verschenen was. ‘Wie ben jij?’ vroeg Fien verbaasd.

‘Ik ben uw buurmeisje. Al best een hele tijd. Ik woon hiernaast.’

‘Ja, dat heb je wel vaker met buurmeisjes. Sorry dat we elkaar niet kennen. Ik ben nogal op mezelf.’

‘Ik kwam eens even een keertje kennismaken.’

‘En dan kom je gewoon achterom?’

‘Achterin staat er geen hek tussen de tuinen. En het is zulk mooi weer.’

‘Wat heeft dat ermee te maken?’ Fien glimlachte, of deed een poging daartoe. Ze wilde niet onaardig zijn.

‘Mijn vader zegt dat u mensenschuw bent. Maar ik vroeg me steeds af of dat wel waar was. Dus ik dacht, ik probeer het gewoon een keer. Misschien vindt ze het wel leuk, dacht ik, als ik een keertje langskom. Misschien vindt u het wel leuk.’

Ze keken elkaar aan.

‘Ik heet Marlène,’ sprak het meisje met grote, wijd opengesperde ogen.

Fien zweeg en aarzelde. Eigenlijk wilde ze haar duidelijk maken dat deze toenadering niet op prijs gesteld werd en haar vervolgens wegsturen, maar de onbevangenheid was ontwapenend en eerlijk gezegd verlangde ze ook regelmatig naar een beetje gezelschap, naar een praatje of gewoon wat gezelligheid, wat deze onverwachte ontmoeting in die zin verleidelijk voor haar maakte.

‘En u bent Fien. Toch? Of mag ik je en jou zeggen?’

‘Doe maar. Je bent er nou toch.’ Klonk ze humeurig? Zou best kunnen.

‘Mijn vader vindt je een van de mooiste vrouwen die hij ooit gezien heeft. En mijn moeder is het met hem eens. Ze kijken stiekem naar je als je langsloopt en als je in de zon ligt.’

Fien zweeg. Ze was het gewend aanbeden te worden om haar schoonheid en hoewel niets menselijks haar vreemd was en complimentjes welkom waren, hadden ze als ze over haar uiterlijke verschijning gingen in de loop van de tijd een wat wrange bijsmaak gekregen. Iets wat ze niet mocht laten merken.

Het meisje zette door. ‘Je woont hier dus helemaal alleen.’

‘Ja. Waarom niet?’

‘Soms heb je bezoek. Maar niet vaak.’

‘Nee. Waarom wel?’

‘Ben je mensenschuw?’

‘Ja. Daar komt het wel op neer.’ De directheid van het meisje opende haar, het ging vanzelf. Ze sprak de waarheid en dat was niet verstandig. Het was beter een einde te maken aan dit gesprek, wist ze.

‘Altijd geweest?’

Weer zweeg Fien. Deze laatste vraag wekte wantrouwen. Waren die grote, wijd opengesperde meisjesogen gestuurd door haar vader of iemand anders om haar uit te horen? Ze moest voorzichtig zijn.

‘Ik bedoel, ben je mensenschuw geboren?’

‘Nee. Dat denk ik niet.’

‘Dat dacht ik al. Dat komt toch bijna niet voor?’

‘Ik weet het niet.’

Ze stonden daar, in de zon, tussen de traag in de wind heen en weer deinende takken van berken en eiken.

‘Mag ik vaker langskomen?’

‘Nee. Waarvoor zou je dat willen?’

‘Gewoon. Om te praten.’

‘Waarover?’

‘We zien wel.’

‘Ik heb niks te zeggen.’

‘Ik wel.’

‘O ja? Waarover dan?’

‘Ik zie wel. Van alles.’ Marlène knikte. ‘Ik wil later ook zo mooi worden als jij,’ zei ze. ‘Maar dat zit er niet in, denk ik. Jammer.’

‘Het is maar hoe je uit je ogen kijkt,’ sprak Fien. ‘Neem dat van mij aan. Het is hoe je kijkt en hoe je beweegt. Het gaat allemaal om zelfvertrouwen. Mannen houden van kwetsbare vrouwen die sterk zijn. En nu moet je gaan. Ik heb dingen te doen.’ Ze draaide zich om en liep terug naar het huis.

Marlène keek haar na. Door de afstandelijkheid was de mysterieuze, aantrekkelijke buurvrouw alleen maar mysterieuzer en aantrekkelijker geworden.

2.

Een paar etmalen later zat Fien diep in de nacht, tegen een uur of vier, beneden in haar ochtendjas in het schaarse licht van een enkele kleine lamp. Weer was er bijna als vanzelf jazzmuziek in de ruimte aanwezig, vrij zacht nu, melodieuze bebop, een ballad die zowel wrang als teder klonk. Ze luisterde ernaar met gesloten ogen en kreunde wat mee met de snel omlaag en omhoog breiende improvisaties.

Na wat gestommel op de trap en in de gang kwam Anton binnen, een grote en nogal zware, mannelijke man van in de veertig. Ook hij droeg een ochtendjas, een vrouwelijke die hem veel te klein was. ‘Wat doe je?’

‘Niks. Luisteren.’

‘Wat is dat voor geluid?’

‘Wat?’

‘Dat je maakte. Voortbracht.’

‘Maakte ik geluid?’

‘Een soort kreunen.’

‘Ik zong mee, denk ik.’

‘Noem je dat zingen?’

‘Ik kan niet beter.’

‘Het klonk of je pijn had.’

Fien zuchtte, stond op en liep naar de platenspeler, waarvan ze met een simpele beweging het geluid uitzette door de naald van de draaiende plaat af te tillen.

‘Ik zei toch niet dat je de muziek uit moest zetten?’

‘Ik weet het. Als je dat gedaan had, had ik het niet gedaan.’ Het klonk bits, ze wist het.

Hij lachte even. ‘Hoe laat is het?’

‘Laat.’

‘Een uur of vier al.’

‘Als je het weet, waarom vraag je het dan?’ Waarom was ze zo onaardig?

‘Sorry.’ Hij plofte op de grote stoel. ‘Kun je niet slapen?’

‘Geeft niet. Dat heb ik wel vaker om deze tijd.’

‘En dan ga je hier in het donker zitten?’

‘Ik heb toch een lamp aan?’

Hij grijnsde. ‘Heb je last van me of zo? Moet ik weg?’

‘Nee.’

‘Wat dan?’

‘Je stelt stomme vragen.’

‘Zo gaat dat. Dat doen mensen. Het is gewoon wat tekst ter inleiding. Het zijn rituele vragen, zou je kunnen zeggen.’

‘Ter inleiding van wat?’

‘Van een conversatie. Ik zag dat je uit bed was en ik kom even kijken wat er aan de hand is.’

‘Die jas is je veel te klein.’

‘Ook niet echt een erg waardevolle opmerking. Omdat je er daarbij van uitgaat dat ik dat zelf nog niet wist. Wat opmerkelijk is. Maar inderdaad, hij is te klein. Ik kon niks anders vinden.’

Ze keek hem aan en glimlachte. Dat was wat haar beviel aan deze man: zijn rust en zijn kracht. Hij was niet bang voor haar. Veel mannen waren bang voor vrouwen zoals zij, waarschijnlijk omdat ze haar goedkeuring niet wilden verliezen. Hij was het niet en bij hem kon ze dus zichzelf zijn: bits, kortaf, kritisch, soms lief. ‘Een man in mijn huis. Ik weet niet wat ik meemaak.’

‘Lang geleden?’

‘Ja. En nog een Joodse man ook. Toch?’

‘Hoe weet je dat ik Joods ben?’

Ze wierp hem een quasi-minachtende blik toe, waarop hij nog eens grijnsde. ‘Ja ja. Maar dat hoeft niet. Je hebt ook zulke mannen die het niet zijn.’

‘Ik weet het. Maar ik dacht, jij bent het wel.’

‘Is dat iets? Betekent het iets voor je dat ik Joods ben?’

‘Het betekent dat je een verleden hebt. Een pijnlijk verleden waarschijnlijk. Je hebt mensen verloren.’

Anton leunde achterover en sloot even zijn ogen. ‘Ik slaap de laatste tijd ook slecht. Vroeg wakker worden en daarna niet meer in slaap kunnen komen. Toch komt het niet daardoor. Ik droom er ook nooit over. Nooit. Ik denk eraan, overdag, als ik even ergens moet wachten of zo. Dan zijn ze er opeens. Zij die er niet meer zijn, bedoel ik.’

Fien zweeg. Ze stelde nooit vragen over de oorlog en alles wat ermee samenhing. Nou was het ook niet zo dat ze vaak mensen ontmoette die het onderwerp aansneden, en zelf deed ze het al sowieso niet. De enkele keer dat het toch ter sprake kwam, vroeg ze niets en luisterde ze alleen maar. Het was gebleken zo wellevender te zijn, en het was ook veiliger.

‘Waarom ben jij een slechte slaper?’ vroeg hij.

‘Niet om een reden die me bekend is. Van nature, denk ik. Ik heb jaren gehad dat het elke nacht raak was. De laatste tijd ging het juist beter.’

‘Was het vanavond mijn schuld?’

‘Ik denk het niet. Het is toeval.’

‘Verklaar je veel met toeval?’

‘Bijna alles.’

Nu grinnikte hij. ‘Goed systeem. Daarmee kan je de wereld aan.’

‘Ja, dat werkt goed,’ zei zij.

‘Jouw zingen klinkt als pijn. Weet je dat? Echt. Je klonk als een hond met pijn.’

Fien zweeg. Hier hield ze dan weer helemaal niet van, dat hij haar probeerde te leren kennen, te doorgronden, uit de tent te lokken. Dat hij probeerde tot haar door te dringen. Ze keek van hem weg, terwijl ze zag dat hij dat zag.

‘Het verbaast me,’ zei hij.

‘Wat verbaast je?’

‘Dat het lang geleden is dat je een man over de vloer had.’

‘Waarom verbaast je dat?’

‘Zoals je bent.’

‘Hoe ben ik?’

‘Mooi. Aantrekkelijk. Hartstochtelijk.’

‘Het is het uur van de wolf.’

Het heen en weer springen van het ene onderwerp naar het andere was door hem in dit nachtelijke gesprek geïntroduceerd, zij maakte er nu gebruik van. Ze wilde het niet over haar schoonheid hebben, dat was iets wat haar in verlegenheid bracht, omdat het om macht ging die ze niet verdiend had, maar gewoon gekregen. Ze had er veel voordeel van gehad, maar het had nooit gevoeld als een verdienste.

‘Het uur van de wolf?’

‘Zo noem ik het. Op dit uur huilt de wolf. Midden in de nacht. En dan komt alles naar je toe. En is het allemaal erg groot. Nog groter dan het al is.’

‘En dan denk je de volgende dag: waar heb ik me eigenlijk druk om gemaakt?’

‘Soms denk ik dat weleens ja. Maar ook heel vaak niet.’

‘Heb je er spijt van?’

‘Waarvan?’

‘Van vanavond. Van mij.’

‘Wat heb ik aan spijt?’

‘Ja dus.’

‘Nee. Ik denk er niet over na. Spijt is niks. Het levert niks op.’

‘Moet altijd alles iets opleveren?’

‘Dat vind ik wel, ja.’

‘Ik vind van niet.’

In de stilte die volgde stond ze op, liep naar de platenspeler, tilde de zwenkarm op en zette de naald ergens midden op de nog draaiende plaat. Meteen was er de stroom van al die honderden noten die Charlie Parker aaneenreeg.

‘Wil je niet meer praten?’ vroeg hij.

‘Ik heb je niet gevraagd om erbij te komen zitten.’

‘Je hebt het me ook niet verboden.’

‘In het uur van de wolf ben ik iemand anders, Anton. Die kun je maar beter niet leren kennen.’

‘Te laat,’ lachte hij. Was het een echte lach?

‘We kunnen weer met elkaar naar bed gaan. Als je dat wilt. Dat kan ik. Daar ben ik goed in.’ Ze keek hem achteloos aan, alsof het er allemaal niet toe deed.

‘Ik weet het.’

‘Maak je geen illusies. Het is geen hartstocht. Niet echt. Het is wat ik kan. Ik vrij liever dan ik praat, omdat ik er goed in ben.’

‘Dat meen je niet.’

‘Waarom zou ik dat niet menen? Wat meen ik niet?’

‘Je doet alsof het een ambacht is dat je beheerst. Techniek. Ik geloof je niet. Dat was echt, daar in dat bed van je. Dat was absoluut echt.’

‘Ik geloofde er zelf in, bedoel je? Ja, dat is zo. Daarom kan ik het zo goed. Ik ga helemaal op in mijn rol.’

‘Je speelt het?’

‘Jazeker. Maar met hart en ziel. Ik geef mannen wat ze willen. Ik ben wie ze willen dat ik ben.’

‘Het is niet waar. En ik geloof inderdaad dat ik je zo niet wil leren kennen.’

Ze zag dat hij geïrriteerd was nu, uit zijn evenwicht. Het stelde haar teleur, omdat hij dus minder sterk was dan ze dacht. Maar het vervulde haar ook met trots, omdat het haar gelukt was hem te provoceren. ‘Voel je je nou bedrogen?’

‘Zoiets ja.’

‘Niet doen. De enige die ik echt bedrieg ben ik zelf.’ Nu klonk ze aardig, ze hoorde het. Alsof ze hem wilde troosten, alsof de kleine overwinning genoeg was en er nu kon worden ontspannen. ‘Dus je hebt familie verloren in de oorlog?’ Toch maar een vraag dan, om hem te tegemoet te komen.

‘Ja, natuurlijk.’

‘Dichtbij?’

‘Ja.’

‘Dat dacht ik al. Dat merk je aan van alles.’

‘Is dat zo?’

‘Ja.’

‘En wat heb jij meegemaakt?’

‘Als je een mooie vrouw bent, fiets je overal doorheen.’ Ze hoorde het zichzelf zeggen en schrok ervan, maar liet dat niet zien natuurlijk. Wat was ze aan het doen? Liefde was gevaarlijk, seks maakte haar loslippig, ze wist het.

‘Intrigerend.’

‘Dat hoort er ook bij.’ Snel terug naar de afstandelijkheid.

‘Bij wat?’

‘Ik blijf ongrijpbaar. Dat vinden jullie lekker. Aantrekkelijk.’

‘Ik ben opeens jullie. Ik ben één van de velen. En net had je bijna nooit een man over de vloer.’

‘Vroeger meer dan nu.’

‘Je bent cynisch. Dat is niet zo aantrekkelijk.’

‘Nee? Jammer voor je.’ Nu was het haar beurt om te grijnzen.

‘Het is zomaar iets? Voor een keertje?’

‘Luister Anton. We zijn leugenaars en verraders. Dat is gewoon zo. Jij verraadt nu je vrouw en wij verraden elkaar. Ik net jou, jij straks mij. Het is niet erg. Laten we het klein houden. Kleine gebeurtenissen, klein verraad.’

‘Waarom denk je dat ik getrouwd ben?’

‘Ik weet niet hoe ik dat weet. Maar ik weet het.’

Anton zuchtte. Ze zwegen even, omdat dat kon in een nacht, omdat dat kon als er muziek op stond, omdat ze allebei van mening waren dat het niet altijd nodig was iets te zeggen. Charlie Parker rondde ondertussen af en begon opnieuw.

‘Dus je schoonheid en aantrekkelijkheid hebben je door de oorlog heen geholpen?’

‘Nee. Het was een grapje. Vergeet het. Ik heb me gedeisd gehouden. Zoals bijna iedereen.’

‘Mannen begeren jou, dat zal toch wel geholpen hebben. In situaties.’

‘Soms was dat meer een vloek dan een zegen.’

‘Wanneer is begeerd worden een vloek?’

‘Het gaat altijd daarom. Ik ben niet alleen maar mijn uiterlijk.’

‘Je wordt ook niet alleen maar om je uiterlijk begeerd, denk ik.’

‘Nee? Om wat dan nog meer?’

‘Om wie je bent.’

‘Ik maak me geen illusies.’

Hij kwam overeind, ging rechtop zitten. ‘Ik ben niet getrouwd. En ik wil graag dat het niet bij deze ene keer blijft.’

‘Over liegen gesproken, bedoel je?’

‘Ik lieg niet. Je had het fout. Ook mooie vrouwen kunnen zich vergissen.’

‘Waar woon je?’

‘Niet ver hier vandaan. Het verbaast me dat ik je nooit eerder gezien heb. Iemand zoals jij valt op.’

‘Hoeft niet. Hangt ervan af wat je aanhebt. En wat je met je haar doet. Hoe je om je heen kijkt. Een vrouw zoals ik weet hoe je onzichtbaar kan zijn.’

‘Maar nu heb ik je dan toch ontdekt. En nu blijf ik je zien. Wat je ook met je haar doet.’

‘Ik heb je niks te geven. Behalve dat wat je al gekregen hebt. En wat je eventueel nog een keer kan krijgen. Maar ik ben niet de vrouw die je zoekt.’

‘Zoek ik een vrouw? Wie zegt dat?’ Hij stond op en liep naar haar toe. ‘Mag ik even bij je komen zitten?’

‘Nee. Waarom?’

‘Ik wil mijn arm om je heen slaan. Je een kus geven.’

‘Dat lijkt me niet nodig. Misschien moet je maar eens gaan. Het wordt al licht. Bel nog maar eens als je zin hebt. Niet te vaak. Anders wordt het te gewoon.’ Ze moest ferm afstand houden nu. Dit was al veel te ver gegaan.

En hij stond daar nu wat onbeholpen, midden in de kamer, met inderdaad buiten al het vaagblauwe schijnsel van een nieuwe dag. Opeens was Charlie Parker veel en druk en ingewikkeld.

3.

Het was inmiddels zo’n zomerse ochtend geworden die Nederland klimatologisch even het aangenaamste land ter wereld maakte. De zon was uitbundig bezig de frisse koelte van de nacht te verdrijven. Van buiten klonk de stem van Marlène. ‘Fien?’ Er kwam geen antwoord. Het meisje stapte de serre binnen en keek nieuwsgierig de kamer in. ‘Is er iemand?’

Opeens stond Fien daar, in een lichtgele, los om haar lijf hangende zomerjurk en het haar weer rommelig opgestoken. In haar rechterhand droeg ze een gieter, die ze net gevuld had. Het water klotste over de rand. ‘Ben je er weer?’

‘Ja. Mag het?’

‘Ik moet eens een boek over bomen en planten kopen. Ik verzorg hier en in de tuin allerlei bloemen en planten maar ik weet eigenlijk niks. Ik geef ze water en ze groeien of ze gaan dood. Ik weet niet eens hoe ze heten. Sommige bloemen hebben meer water nodig dan andere. Denk ik.’

‘Als ze groeien zal het wel goed zijn.’ Marlène lacht even. ‘Wie was die man? Of mag ik dat niet vragen?’

‘Welke man?’

‘Met die Mercedes.’

‘Dat was zomaar een man.’

‘Ik heb ’m weleens gezien.’

‘Hij woont in het oude dorp.’ Fien aarzelde. Wat ging ze doen met dit contact? Een vriendin was altijd fijn, maar ook gevaarlijk. ‘Ik probeerde vannacht al van hem af te komen, maar dat lukte niet echt.’

‘Heb je nu een minnaar?’

‘Vind je spannend zeker?’

‘Ja. Heel erg.’

‘Stel je er niet te veel van voor. Ik had nu even een minnaar, ja. Vannacht. Maar nu heb ik hem niet meer. Misschien komt hij nog eens en dan heb ik hem weer even. Maar veel meer moet het niet worden.’

‘Dat wil je niet?’

‘Nee.’

‘Waarom niet?’

‘Minnaars geef je iets en dan ben je het kwijt.’

‘Jij krijgt toch ook wat?’

‘Niet echt. Wat zou ik krijgen?’

‘Liefde. Aandacht. Bewondering.’

‘Dat is een toneelstukje dat ze opvoeren. Zoals ik ook het mijne opvoer.’

‘Leuk, toneelstukjes.’

‘Ik ken ze uit mijn hoofd. Zowel dat van hem als dat van mezelf.’ Ze bekeek het meisje dat in al haar sprietige onhandigheid voor haar stond en voelde iets van verwantschap en vertrouwdheid. Op basis van wat? Ze had geen idee.

‘Zal ik thee voor ons zetten?’ vroeg Marlène.

‘Thee.’

‘Waarom niet?’

‘Heb je daar zin in dan?’

‘Niet echt.’

‘Ik ook niet.’

‘Maar ik wil zo graag met je praten. Daarom wil ik thee. Als excuus. Vertel nou nog even over die man.’

‘Waarom?’ Fien zette de gieter neer en ging zitten. Ze kon het niet weerstaan.

‘Daar kan ik van leren. Voor later.’

‘Er valt niks te vertellen.’

‘Jammer.’

‘Waarom is dat jammer?’

‘Ben je dan niet met hem naar bed geweest?’

‘Waarom wil je dat weten?’

‘Ja dus. Maar dan is er toch wel iets te vertellen? Hoe was dat?’

‘Hoe dat was? Wat moet ik erover zeggen?’

‘Wat dan ook. Ik wil het zo graag weten.’

‘Wat ik al zei: stel je er niet al te veel van voor.’

‘Het is wel echt iets. Seks. Iets belangrijks. Daar ben ik wel achter. Dat het belangrijk is.’ Het meisje knikte. Als om haar eigen bewering kracht bij te zetten.

‘Voor mannen is het heel belangrijk. Ze doen er alles voor. Of laten er alles voor.’

‘Vrouwen niet? Jij niet?’

‘Nee. Het geeft ons macht. Dat wel.’

‘Heerlijk toch?’

‘Niet echt. Ik maak er gebruik van. Meer niet.’

‘Ik merk het ook al,’ zei Marlène en ze schoof naast Fien op de bank. ‘Hoe ze kijken. Wat ze zeggen. Dat ze naar je lachen. Dingen voor je doen. En dan ben ik nog maar heel gewoon. In vergelijking met jou.’

‘Ik ben ook heel gewoon. Geloof me.’

‘Nee. Misschien was je dat vroeger wel. Heb jij oude foto’s van jezelf? Van toen je jong was, bedoel ik. Mijn leeftijd. Ik zou weleens willen zien hoe je er toen uitzag.’

‘Nee. Ik heb geen foto’s.’

‘Niet? Hoe kan dat? Had je geen ouders dan?’

‘Ik wil het niet over het verleden hebben, als je het niet erg vindt.’

‘Waarom niet?’

Fien zuchtte. Ze wilde dit niet. Waarom had ze dit gesprek? Hoe kwam het dat ze hier in twee minuten in verzeild was geraakt? Dat meisje had een bijzondere charme, die haar verlokte tot openheid, dat was wel duidelijk. Irritant, maar ook herkenbaar. Had zij dat niet altijd met mannen gehad? Zou dat het zijn dat haar zo in haar aantrok? Zou kunnen. ‘Mijn foto’s zijn allemaal verbrand.’

‘Expres?’

‘Toen ik ergens woonde is het huis afgebrand. Dat wil zeggen, de bovenste verdieping.’

‘En daar lagen al je foto’s?’

‘Ja.’

‘Heb je helemaal niks over? Ook geen pasfotootje in je portemonnee of zo.’

‘Nee.’ Fien stond op. ‘Kom, we gaan de tuin in. Mijn bloemen hebben dorst.’ Ze pakt de gieter en liep ermee door de serre naar buiten. Marlène drentelde achter haar aan.

‘Ik heb een vriendje. Een beetje.’ Het meisje keek naar hoe de waterdouche uit de kop van de gieter de bloemetjes wreed tegen de aarde drukte.

‘Hou je van ’m?’

‘Nee.’

‘Houdt hij van jou?’

‘Hij zegt van wel.’

‘Mooi. Om niet te zeggen: ideaal.’

‘Maar hij kijkt wel naar andere meisjes en vrouwen, heb ik gezien.’

‘Dat is niet erg. Laat maar kijken.’

‘Ik heb hem vooral om gewoon een keer een vriend te hebben. Verder niks. Ik vind ’m niet eens echt leuk. En ik doe ook niks met ’m. Het is … Gewoon, om eens een keer een vriend te hebben. Maar wanneer woonde je in dat huis dat afbrandde?’

‘Niet zo veel vragen. Lang geleden. En wat ik zei: het verleden is geen liefhebberij van me. Het gaat om nu. Er bestaat niets anders dan het nu. Wat is het voor jongen? Beschrijf hem eens.’

‘Hij is lang en best wel knap.’

‘Donker haar?’

‘Waarom mag ík eigenlijk geen vragen stellen en jij wel?’

Fien antwoordde niet. Ze kantelde de gieter helemaal ondersteboven, zodat er ook nog wat water uit de bovenkant over de bloemen heen druppelde.

‘Ik zal niks meer vragen als ik een paar foto’s mag zien, van hoe je vroeger was.’

‘Hou eens op. Het mag. Maar ik heb ze niet.’

‘Heb je anders niet een oud paspoort ergens?’

Fien keek het meisje scherp aan. Dit ging niet goed. Ze was door iemand gestuurd waarschijnlijk. Door haar vader of iemand anders. Of was ze te achterdochtig nu en was het gewoon belangstelling en enthousiasme? De vragen waren bijna te direct om verdacht te zijn.

‘Nee. Ik heb ook geen oud paspoort.’

‘Met wie woonde je in dat huis dat afbrandde? Met een man? Met donker haar zeker?’

‘Ja.’

‘Hoe heette hij?’

‘Dat weet ik niet meer.’

‘Dat kan niet.’

‘Het is echt zo. Ik vergeet veel namen. Hij woonde er toevallig ook. We waren geen geliefden. Het was een huisgenoot voor een paar dagen, meer niet. Einde onderwerp.’ Fien bukte zich voorover en boog de door het water neergeslagen bloemen los van de aarde en een stukje omhoog.

‘Wij zijn vriendinnen, weet je dat?’ Marlène klonk opeens heel sterk en overtuigd. ‘Ook al ben jij veel ouder en wijzer dan ik. En heb je veel meegemaakt. Maar we zijn samen, dat waren we meteen al. Ik voel het. Het is een gevoel.’

Fien knikte. Het was waar, het meisje had gelijk. Ze waren vriendinnen en moeder en dochter tegelijk. En inderdaad, het was er meteen geweest, meteen. ‘Kom, we gaan de gieter weer vullen. Ik heb misschien nog één foto. Bedenk ik ineens. Die kom ik weleens tegen in mijn bureautje als ik op zoek ben naar papieren. Kom maar mee.’

Ze liepen in de richting van het huis.

‘Hoe oud ben je daarop?’

‘Jong. Net als jij nu. Zeventien of achttien.’

‘Die is dus niet verbrand?’

‘Zat in mijn tas toen, geloof ik.’

‘Waarom mocht ik hem eerst niet zien?’

‘Je mag hem zien. Ik was hem vergeten. Kom nou maar.’

Binnen zette Fien de gieter midden in de serre en liep door naar achter, de woonkamer in. Ze rommelde wat in een antiek bureautje, schoof wat lades open, om uit de derde een doosje te halen waarmee ze terugliep naar Marlène, die in de schuifdeuren op haar stond te wachten. Ze opende het en haalde er een foto uit, die ze aan Marlène overhandigde. ‘Kijk. Dat was ik.’

Het meisje keek naar de foto. ‘O jee,’ zei ze. ‘Je was toen al ongelooflijk mooi. Ja logisch, dat moet je dan al zijn, anders word je het nooit.’

‘Dat is niet gezegd. Dat is voor iedere vrouw anders. En wat ik zei, het zit ’m in de blik in je ogen en in hoe je beweegt. En dat kun je ontwikkelen.’

Marlène staarde naar het jonge meisje op de foto. ‘Je bent echt knap hier.’

‘Ja, dat zeiden ze altijd.’

‘Dat zie je toch zelf ook wel?’

‘Ja. Maar de waarde daarvan blijkt heel wat groter dan die zou moeten zijn. Dat is het probleem. Het is iets wat je toevallig hebt of bent. Dat heeft me altijd tegengestaan.’

‘Ik mag deze foto zeker niet houden?’

‘Nee natuurlijk niet. Het is de enige die ik heb. Geef maar.’ Ze pakte de foto terug en borg hem weer op in het doosje. ‘Kom. Ik ga de gieter weer vullen en verder met de bloemen. Leuk dat je geweest bent.’

‘Moet ik weg?’

‘Ja.’

‘Wanneer mag ik weer komen?’

‘Waarom wil je komen?’

‘Heb je geen familie? Geen vrienden? Ben je iedereen kwijtgeraakt in de oorlog of zo?’

‘Zoiets ja. En je mag best nog weleens komen, maar over het verleden wil ik het niet hebben. Volgens mij had ik dat al gezegd. Je bent eigenwijs en je luistert niet.’

‘Ik kan je nu nog helpen met de bloemen.’

‘Nee. Ik heb maar één gieter. En ik heb altijd veel om over na te denken. Ik zie je nog wel een keer. Maar ik vond het leuk dat je er was. Echt waar.’

‘Goed. Tot ziens dan. Dank je wel dat ik de foto mocht zien.’

‘Het is goed. Dag Marlène.’

Fien wachtte tot het meisje vertrokken was, pakte de gieter op en liep ermee richting de keuken. Ze was onrustig vanbinnen, merkte ze, dat meisje deed haar iets wat haar beviel en tegelijkertijd ook niet.

Verder lezen?

Benieuwd naar het hele verhaal en wil je verder lezen?

Over
Uitgeverij Vogelvrij

Uitgeverij Vogelvrij specialiseert zich in novelles met een hoog entertainmentgehalte over seks, relaties, liefde, politiek en maatschappij. Uitgegeven in de vorm van betaalbare e-boeken.

Melaats

POLITIEKE SATIRE

Haye van der Heyden

Nu te koop in onze webshop

Vrij vrij

EEN HUWELIJK
ZONDER ABSOLUTE MONOGAMIE

Erna & Frits Turing

Nu te koop in onze webshop

Dame Blanche

TRAGIKOMEDIE

Gijs Muller

Nu te koop in onze webshop

Ode Parfum

DE JONGE JAREN
VAN EEN GROOT TALENT

Geertje Geerlings

Nu te koop in onze webshop