Dorothée Loorbach

Blut

Hoe niks de weg werd naar alles

Colofon

Redactie Suzanne Buis

Opmaak binnenwerk Laurens Wonnink

Vormgeving cover Susan Bijen

Tekstcorrectie Myrke van der Does

Foto achterflap Melvin Winkeler

Drukwerk Drukwerkconsultancy

Uitgever Soundofconfetti

isbn: 978-90-830753-2-7

isbn e-book: 978-90-830753-0-3

© 2020 Dorothée Loorbach

nur-codes: 600, 740, 770, 780, 800

Trefwoorden: ondernemerschap,
persoonlijke ontwikkeling, autobiograﬁsch

Uit deze uitgave mag uitsluitend iets verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microﬁlm, opnamen, of op welke andere wijze ook, hetzij chemisch, elektronisch of mechanisch, na voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Any part of this book may only be reproduced, stored in a retrieval system and/or transmitted in any form, by print, photoprint, microﬁlm, recording, or other means, chemical, electronic or mechanical, with the written permission of the publisher.

Inhoudsopgave

Inleiding door Femke Hogema

Voorwoord

Dankjewel

Hoe het kwam

Les 1: Geld is belangrijk

Les 2: Geld is tijd

Les 3: Geld is waarde

Les 4: Wat mensen zeggen is onbelangrijk

Les 5: Wat mensen zeggen is belangrijk

Les 6: Het is heel simpel

Les 7: Blijf blut

Les 8: Geld is onbelangrijk

Nawoord

Voor Emma

Mijn prachtige wijze dochter, die een onvoorstelbare rijkdom brengt in mijn perceptie op het leven en in het leven zelf. Ik hou van je, van hier tot aan de maan en de sterren en helemaal via Drenthe weer terug.

‘The real measure of your wealth is how much you’d be worth if you lost all your money.’

Bernard Meltzer

Inleiding door Femke Hogema

Dit is een heel belangrijk boek over geld. Dorothée raakt in ‘BLUT’ de diepere lagen. Ze kon er niet omheen haar relatie met geld tot aan het bot te ontleden. Ze neemt mij als lezer mee in haar onderzoek en zet me daardoor op een toegankelijke manier aan het denken over mijn eigen relatie met geld.

‘BLUT’ staat vol met pareltjes zoals deze: ‘geld kan pas onbelangrijk worden, nadat je het eerst belangrijk hebt gemaakt’. En deze, zoals Dorothée het zelf noemt, wrede paradox: ‘hoe meer je gelooft dat tijd belangrijker is dan geld, hoe groter het risico dat geld uiteindelijk belangrijker wordt dan tijd.’

Dit boek is voor iedereen die op het gebied van geld nog wat te doen heeft. Voor iedereen voor wie geld te belangrijk, of te onbelangrijk is. Voor iedereen die er te weinig van heeft. Voor iedereen die het er niet over wil hebben. Zelfs voor iedereen die er geen boek over wil lezen. Want omdat het boek over Dorothée gaat, en niet over jou of mij, is het goed te doen ;-)

Femke Hogema

Auteur, ondernemer, spreker

Voorwoord

‘I am a series of small victories and large defeats and I am as amazed as any other that I have gotten from there to here.’

Charles Bukowski

Op 4 augustus 2016 zei ik dat ik binnen een jaar een boek zou hebben geschreven over hoe ik van nul euro naar een fortuin zou gaan. Op het moment dat ik dit schrijf is het 25 augustus 2019. En ik begin weer helemaal opnieuw. Voor iedereen die het kocht toen ik nog zei dat het binnen een jaar af zou zijn: sorry. Ik was te bang.

Ik heb mezelf onderschat. Want op dit moment staan er wel tien boeken in mijn geldproject-document, waarbij ik met elke nieuwe pagina een
laag dieper leek te komen. In wat voorafging aan het project, wat ik onderweg leerde en wat er sindsdien gebeurde. Maar bij alles wat ik schreef vroeg ik mezelf af: zit hier wel iemand op te wachten? Wat meteen de essentie van het geldproject raakt. Het project ging namelijk nooit echt over geld. Het ging over alle dieperliggende oorzaken die uiteindelijk leidden tot een verknipte relatie met geld. Wat ook terugkwam in andere aspecten van mijn leven. Mijn armoede was niet alleen materieel. Ik was ook blut in tijd, ruimte, ontspanning, rust in mijn hoofd, toekomstperspectief en relaties. Alles was op.

In periodes waarin ik amper mijn rekeningen kon betalen bleef ik dure cadeaus geven en rondjes en lunches betalen. Dan zei ik als poging tot zelfspot: ‘Geld is geen probleem.’

En dat was waar. Geld was nooit het probleem. Omdat er altijd genoeg van binnen handbereik is bijvoorbeeld, alleen niet altijd bij mij. Meestal omdat ik mijn hand niet uitstak. Maar daar kom ik op terug.

Geld is geen probleem. Het is een symptoom van een probleem.

Om mijn relatie met geld te veranderen, moest ik mijn perceptie erover veranderen. Om mijn perceptie te veranderen, moest ik de manier waarop ik mijn eigen gedrag verantwoordde, veranderen. En dat is f*cking eng.

Want zo kwam ik uit bij laag na laag na laag van mijn eigen bullshit. Over geld, over waar geld voor staat, over of het belangrijk is of niet, of je een goed mens kunt zijn als je veel geld vraagt voor wat je doet, of je dat geld waard bent en over hoe je jezelf zo saboteert dat geld niet naar je toe komt maar je vermijdt.

Daar werd het zweverig. En interessant. Waardoor het boek schrijven steeds enger werd. Want in augustus 2016, toen ik ongeveer twee minuten had nagedacht over wat voor soort boek dit moest worden, dacht ik nog vanuit waar ik op dat moment stond: ik snap niks van geld. Ik vind ﬁnanciën saai, ingewikkeld en eng. Ik ben blut. Sommige mensen zijn ﬁnancieel heel succesvol. Als ik van die mensen ga leren, hoef ik nooit meer blut te zijn. En daarmee kan ik andere mensen, te beginnen met zzp’ers, helpen om ook niet meer blut te zijn.

Toen was het nog simpel.

Ik ging interviewen en heel veel boeken lezen. Ik zou niet alleen leren over ondernemerschap, maar ook over mijn hypotheek, slimmer sparen en een pensioen opbouwen. Met mijn verhoogde ﬁnanciële intelligentie zou ik anderen helpen met een managementboek over hoe je ervoor zorgt dat je niet meer blut bent. En daarin zit nou net het probleem.

Als je arm bent, denk je in schaarste.

Als je rijk bent – in welke zin van het woord dan ook – kun je het je veroorloven om te denken in overvloed.

Toen ik arm was dacht ik in termen van ‘niet meer blut zijn’ en ‘rijk worden’. Puur uit noodzaak. Maar ik was binnen zes maanden al deﬁnitief vrij van ﬁnanciële stress. Daarmee verdween die noodzaak.

Door geld belangrijk te maken, werd geld onbelangrijk. Laat me die even luider zeggen voor het geval je verder geen woord onthoudt van dit hele boek:

Als je geld belangrijk genoeg maakt, wordt het vanzelf onbelangrijk.

Hier kom ik uitgebreid op terug, maar dan heb je hem vast. Aangezien bij jou het leven waarschijnlijk ook wel eens je oorspronkelijke plannen onderbreekt. Om dit boek voorbij de eerste pagina te lezen bijvoorbeeld. Of om er iets van toe te passen. En de kans dat dat laatste gebeurt is groter naarmate je minder geldproblemen ervaart.

Ik heb mijn geldproblemen in een paar maanden opgelost.

Toen ik weer geld had, begonnen oude patronen er weer in te sluipen. De urgentie van alleen boodschappen kunnen doen als ik nog kleingeld in de bank zou vinden bracht me tot ongekende hoogten qua oplossend vermogen, leiderschap, eigenaarschap en creatief denken.

Ik had mijn gedrag ook twintig jaar eerder kunnen veranderen, aangezien ik toen niet minder intelligent was. Maar ik zag het pas toen ik het zag. En bij mij ging dat het best als ik geen kant meer op kon.

Tegenwoordig heb ik geen urgentie meer nodig om mijn leven beter te maken. Omdat ik het leven zelf waardevol genoeg vind om het als zodanig te behandelen. Ook als niemand kijkt of als ik niet in de problemen kom wanneer ik het niet doe.

Waarde. Daar kwam elk interview, elk getypt woord en elk inzicht onderweg op uit. En bij elke mail of Whatsapp die ik de afgelopen jaren kreeg van zzp’ers en andere mensen met geldstress, dacht ik: ook bij jou is het probleem niet geld, maar waarde.

Dus toen had ik een probleem met mijn ‘ik schrijf wel even een managementboek’. Het boek dat ik aan het schrijven was zou weinig toevoegen aan de honderden boeken, trainingen, podcasts en blogs die er al zijn over het vergaren van meer geld. Zou ik dat boek schrijven, dan zou het in een maand af kunnen zijn. Maar zou het voor mij waardeloos zijn. En voor jou waarschijnlijk ook.

Dus het boek moest niet gaan over geld, maar mensen helpen bij wie hun gebrek aan (eigen)waarde leidt tot geldproblemen. Het doel moest niet zijn het vergaren van meer geld op zich, maar leiden tot meer vrijheid, meer waarde, meer ruimte, meer lucht, meer autonomie, meer tijd. Alle dingen waar je amper bij kunt als je te weinig geld hebt. Intussen werd het boek steeds dikker. Ik had meer dan 100.000 woorden maar nog geen boodschap. Al wel tien boeken, maar het boek dat ik ook aan anderen durfde te laten lezen durfde ik er niet uit te distilleren. De redenen daarvoor hadden allemaal te maken met angst:

Those who can’t, teach.

Ik wil altijd tot de essentie van dingen komen, begrijpen waarom dingen gebeuren, zien hoe ze anders kunnen en dat toepassen. Tenminste, dat is het verhaal dat ik mezelf en anderen over mezelf vertelde. En als ik terugkijk op mijn leven, vind ik meer dan overtuigend bewijs om het zelf te geloven. Toen ik vijf jaar oud was, piekerde ik ‘s nachts al over de zin van het heelal, van ons bestaan in het geheel en dat van mij in het bijzonder. Ik vond als kind al dat ik meer zou moeten kunnen betekenen voor anderen dan dat waartoe ik op dat moment in staat was. Toen ik elf jaar was, had ik mijn eigen abonnement op het nrc, omdat ik vond dat de regionale krant niet genoeg achtergrondinformatie gaf om te begrijpen waarom dingen gebeurden. Alles wilde ik altijd niet alleen begrijpen, maar ook doorgronden. En ik geloofde altijd vooral in actie. Mijn grootste allergie in het leven is slachtoffergedrag. Passief afwachten tot iets beter wordt of beter vol te houden. En gelukkig bleek ik in staat om zelf dingen in gang te zetten, de ervaringen te hebben die ik het liefst wilde en oplossingen te vinden voor wat niet werkte of waar het teveel of te lang schuurde om nog te kunnen leiden tot een positieve ervaring. Ik heb al drie bucketlijsten waargemaakt en onder andere in Amerika en in Londen gewoond, ben moeder geworden, ondernemer geworden (en daar jarenlang succesvol in geweest), heb een kinderboek geschreven en een live tv-programma gepresenteerd. En nog veel meer dus. Als ik iets wil veranderen, verander ik zelf. Dacht ik. Tot ik moest erkennen dat de voorbeelden waaruit blijkt dat ik leef naar de dingen die ik geloof er veel minder waren dan degene die het tegenovergestelde laten zien. Als ik heel eerlijk kijk naar mijn geschiedenis, probeerde ik wel tot de essentie te komen, dingen te begrijpen en mijn autonomie te vergroten, maar raakte ik in wezen alleen het buitenste vernislaagje van mijn leven. Op de vlakken die me het makkelijkst af gingen, deed ik vaak genoeg mijn best om te bevestigen dat ik handelde naar wat ik belangrijk vond. Verandering kwam pas toen ik het durfde toe te passen op de dingen die ik eng vind. Geld, ondernemerschap, grenzen aangeven, waarde bepalen, familie, vriendschappen, liefde. Ik ben heel goed in anderen leren hoe ze meer autonomie en meer authenticiteit creëren. Maar het duurde heel lang voordat ik inzag dat ik anderen leede wat ik zelf niet kon.

Those who can’t, teach. Vaak wordt dit gezegd over docenten en trainers en in negatieve zin. De docent ondernemerschap die nooit zijn baan heeft durven opzeggen. De relatietherapeut die haar ex stalkt. Ik vatte deze zin altijd positief op: je wilt van betekenis zijn voor anderen in iets wat voor jezelf heel belangrijk is, maar wat je niet kreeg of kon. Ik geloof dat dat voor veel mensen waar is. Vooral voor mensen die hun loopbaan wijden aan het helpen van anderen. Het hoeft ook niet verkeerd te zijn. En zeker niet zinloos. Ik werkte onder andere in de horeca, sales, consultancy, marketing-communicatie en televisie. Ik ben onder andere copywriter, strateeg, ondernemer, trainer, presentator en projectleider geweest. Ik werd elke keer gewoon dat wat op mijn pad kwam. Altijd kwam dat wat ik toevoegde – of in elk geval wílde toevoegen – neer op authenticiteit en autonomie. Door het te leren aan anderen leerde ik het indirect zelf. Vooral de laatste jaren als trainer en spreker. Ik heb zelf ervaren dat je soms zelf het snelst en het best kunt leren juist door het anderen te leren. En ik kwam op een punt dat ik mezelf niet meer geloofde. Wat nogal kut is, want daar kan ik niet omheen, met al mijn het-moet-wel-echt-zijn-principes. Dat was het punt waarop ik wist dat ik bij anderen wel zou wegkomen met het publiceren van het oorspronkelijke boek, maar niet bij mezelf. En ik geloof dat karakter is wat je doet als niemand kijkt. Dus ik was f*cked. Want het boek dat ik nu moest schrijven vroeg zoveel meer van me dan de beste tips verzamelen met een leuk persoonlijk sausje eroverheen. Om te gaan van ‘hoe je rijk wordt’ naar ‘hoe je een rijk leven leidt’, moest ik zelf naar de essentie van mijn relatie met geld en waarom ik die steeds opnieuw saboteerde. Dát ik het saboteerde wist ik in augustus 2016 al. Maar dat dat zichzelf in meerdere en mindere mate maar bleef herhalen, was ik zat. Ik wilde 100% verantwoordelijkheid nemen, voor de situatie die ik had gecreëerd én voor het creëren van een duurzame oplossing. Daarom ben ik dit project begonnen, terwijl ik genoeg welgestelde liefdevolle mensen om me heen heb die me direct geholpen zouden hebben met een lening of lucratieve opdracht. Dan had niemand ontdekt hoe kneuzig mijn leven op dat moment was. Maar het zou ook de oorzaak niet hebben weggenomen. Ik zou mezelf blijven saboteren, omdat ik niet wist waaróm ik mezelf saboteerde. En zolang er geen absolute urgentie was om mijn situatie blijvend te veranderen, zou ik het antwoord daarop niet vinden en dus niet veranderen. Daarom dit project, inclusief alle schaamte en kwetsbaarheid die ervoor nodig is. Omdat ik oprecht hoop dat ik anderen daarmee kan helpen op een dieper niveau dan wel of geen geld hebben, moet alle schaamte en kwetsbaarheid die achter het project plaatsvond ook in het boek. En dat moet je durven.

Schrijven is een f*cking eng proces

Vroeger was ik copywriter. Ik had al een boek geschreven dat goed ontvangen is. Ik heb columns gehad en teksten van anderen beoordeeld en geredigeerd. Dus ik dacht: ik kan schrijven.

Dat was niet helemaal waar. Technisch kan ik schrijven. Creatief ook. Maar zodra ik tot de conclusie kwam dat dit geen oppervlakkig managementboek meer mocht zijn, realiseerde ik me dat ik niet écht schreef. Ik durfde niet naar de diepere lagen, de donkere hoeken in mezelf, die zich vroeg of laat in het schrijfproces onherroepelijk zouden openbaren. Dus ik ging mezelf bekwamen in schrijfontwijkend gedrag: eerst mijn inbox leeg, mijn bureau opruimen, nog meer lezen, nog meer interviewen.

Gelukkig kwam het leven er keihard tussendoor. Ik werd knetterverliefd, was binnen een jaar zwanger, de relatie was niet bestand tegen de zwangerschap, ik had al mijn tijd, mentale bandbreedte en energie nodig om daar voor mezelf en voor mijn dochter en met de vader van mijn zoon een nieuwe weg in te vinden en het boek verdween naar de achtergrond. Logisch en terecht, maar tegen de tijd dat de rust in mijn leven was teruggekeerd, was het nóg moeilijker om weer verder te schrijven. Terwijl het in het begin zo makkelijk ging. Toen was het nog een productieproces. Informatie die ik kreeg van anderen doorvertalen naar concrete tips kon ik wel. Dat was puur data reproduceren. Ineens zat ik in een creatief proces.

Nu mijn woorden niet meer aan de oppervlakte bleven hangen en ik dieper moest durven kijken, ging ik ook vanuit een dieper niveau schrijven. Ik ontdekte de scheppingskracht en expressie waar ik autonome kunstenaars wel eens over had gehoord. Een bewustzijnsniveau waarop je dingen tegenkomt die je met je hoofd niet had kunnen bedenken, waar je een nieuw soort werkelijkheid tegenkomt, antwoorden vindt op vragen die je niet eens kende. Ik kwam in een ﬂow waarin ik woorden vanzelf op mijn scherm zag verschijnen, die ik vaak pas bij het teruglezen begreep. Dat was een magische ontdekking. Via schrijven heb ik toegang tot kennis waar ik mentaal niet eens bij kan. Ineens zat ik op mijn roeping, mijn purpose, mijn superkracht, hoe je het ook wilt noemen. Dat is fantastisch. En heel eng. Want elke keer dat ik op dat niveau van bewustzijn kom, kom ik ook bij een dimensie van de werkelijkheid die ik zelf niet kan overzien. Waar al mijn eigen bullshit niet meer waar is. Waar al die verhalen die ik mezelf vertel geen betekenis meer hebben. Waar alles wat ik waarneem iets is wat ik zelf gecreëerd heb. En waar alles zit wat ik – vaak om goede redenen – heb weggestopt. Ik kon tijdens het schrijven van dit boek alleen maar bij die magische dimensie via de beerput van oude angsten, verdriet, boosheid en pijn. En ik zou ook niet anders willen, want ik wilde essentie en als je iets eenmaal gezien hebt, kun je het niet meer niet zien. Maar: simpel is niet altijd eenvoudig. Of comfortabel. De manier van schrijven die ik nu ineens ontdekte was volledig nieuw voor me. Als ik schrijf, écht schrijf, lijkt al het andere ineens te verbleken, op stand-by te gaan, of zich af te spelen als een ﬁlm waar ik op afstand naar kijk. Het gevoel dat ik heb als ik schrijf is even verslavend als beangstigend. Ineens begreep ik dat zoveel kunstenaars en muzikanten die ik bewonder geen makkelijke levens of persoonlijkheden hadden. Dat ze als geen ander diep moesten gaan om op het niveau te komen van pure expressie en scheppingskracht. Ik heb altijd geloofd dat kunst en muziek zich bevinden op een hoger bewustzijnsniveau dan het niveau dat we fysiek ervaren, maar nu pas ervoer ik dat ook bij schrijven. Dat schrijven geen beroep is maar een roeping. Waarbij je je openstelt voor iets hogers. Je weet niet wat je schept. Alleen dat je er niet zomaar komt en je er – als je er al bij kunt – niet eens altijd wilt zijn.

Gaandeweg kwamen er tussen alle tips voor ondernemerschap en het vergroten van je ﬁnanciële intelligentie ineens hoofdstukken en passages over dingen die veel belangrijker, diepgaander en zinvoller leken dan alles wat ik al had. En toen kwam ook nog dat besef dat ik eerst zelf kwetsbaar moest durven zijn in het boek. Mezelf moest laten zien. Wat bevestigd werd toen ik bij mensen die het al hadden besteld rondvraag deed en iedereen die ik sprak zei dat ze wilden weten wat mijn proces was geweest, niet wat andere ondernemers of schrijvers hadden gezegd. Shit. Daar had ik eigenlijk geen zin in. Want:

ik wilde het niet over mij hebben.

Toen ik die zin typte, zat ik mezelf uit te lachen. Want onderweg bleek dat de meeste stress die ik creëerde omtrent geld, haar oorsprong vond in de overtuiging ‘ik ben niet belangrijk’. Daar kom ik verderop uitgebreid op terug, maar dit ontwijkende gedrag is daar exemplarisch voor. Het is ongelooﬂijk hoe symbolisch de totstandkoming van dit boek staat voor de oorzaak van dit boek. Naast het schrijven leerde het proces van het schrijven en alle obstakels die ik daarin tegenkwam me minstens zoveel als alle dure opleidingen die ik in mijn leven heb gevolgd op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. Het legde alles bloot wat ik zelf liever niet zag. Te beginnen bij mezelf dus.

Nu voelt het mega-hypocriet dat ik het niet over mezelf wilde hebben. Want hoe ga je dan iets toevoegen van betekenis? Door anderen na te praten? Ik voelde me zoals die moeders die in een restaurant van grote afstand tegen hun kind schreeuwen dat het niet mag schreeuwen. Maar het gevoel eronder zit er nog steeds. Elke keer als ik het woord ‘ik’ zie staan, irriteert me dat een beetje. Ik wil niet dat het over mij gaat. Maar als ik wil dat jij iets hebt aan de dingen die ik verkeerd deed, zal ik ze op alle vlakken eerlijk en ongenuanceerd moeten adresseren. En daar hoort dus bij dat er veel ‘ik’ staat. Ook wanneer ik me nu schaam voor het gedrag dat ik toen liet zien. Dat heeft me tijdens het schrijven enorm in de weg gezeten. Maar als het nu gebeurt, denk ik gewoon aan de woorden van schrijfster Maya Angelou: ‘When you know better, you do better.’ Hoe meer ik de dingen met je deel waar ik me nu voor schaam, hoe beter jij nu al kunt doen dan ik deed. Dus dit boek moet gewoon geschreven worden, anders ben ik de enige die er wat aan heeft. En het gaat natuurlijk niet alleen over mij.

Het momentum was voorbij

Stel, jij gaat nu een grote verandering in en daar wil je over een paar jaar een boek over schrijven. Het domste dat je dan kunt doen is doen wat ik deed: denken dat je het boek pas kunt schrijven als je verandering gelukt is. Want dan ben je je momentum kwijt.

Ik begon slim: vanaf dag 1 hield ik een dagboek bij waarin ik alles opschreef wat er rondom het Geldproject gebeurde. Na drie weken was ik mijn eigen dagboek zat. Ik dacht: ‘daar zit niemand op te wachten. Het gaat om wat ik aan het eind geleerd heb. Ik vat het gewoon samen als ik klaar ben.’

Op dat moment stopte ik met documenteren. Had ik al die momentopnamen maar vastgelegd. Want nu kan ik er niet meer bij. Hoe ik mijn kennis vergrootte, welke inzichten ik op een dag had opgedaan, hoe een nieuw besef of nieuw gedrag voelde, hoe anderen reageerden, hoeveel ik eigenlijk niet wist en nu wel, hoe het was om ineens een kasboek bij te houden, om voor het eerst weer naar de kapper te kunnen, me te realiseren dat ik ineens een halfjaar zonder opdrachten zou kunnen overleven, hoe het voor mijn dochter was, hoe ik me voelde toen ik een heel grote belastingaanslag kreeg op het moment dat een klant na een heel grote opdracht niet betaalde, hoe het was om boodschappen te moeten doen met het laatste beetje kleingeld dat ik had en welke overtuigingen ik allemaal had voordat ik beter wist. Zodra ik beter wist, ging ik beter doen en kon ik met mijn gedachten, gevoelens en voorstellingsvermogen niet meer bij de situatie, omdat die er niet meer was. Waar ging ik dan in godsnaam over schrijven?

Dus als jij zoiets gaat doen: creëer niet, documenteer. Het is waardevoller dan je denkt. Ook als je geen boek gaat schrijven trouwens. Sinds een half jaar schrijf ik bijna elke dag minimaal tien minuten iets in een dagboek. Ik ga zitten en schrijf wat in me opkomt. Op het moment zelf lijkt het triviaal, maar als ik teruglees zie ik ineens patronen, vooruitgang, groei, toevalligheden. Als ik nu teruglees wat ik een halfjaar geleden schreef, ben ik weer terug in het moment. Maar dan op een manier waarbij ik er van een afstandje naar kan kijken. Dus ik hou niet alleen herinneringen levend, ik kijk er achteraf ook zuiverder naar. En in het moment van schrijven ontdek ik ook steeds nieuwe dingen, juist doordat ik niet bedenk dat ik over iets speciﬁeks moet schrijven of er andere kaders voor heb. Ik schrijf wat in me opkomt, waardoor ik beter zie wat me echt bezighoudt. Ik documenteer nog steeds en kan het je van harte aanbevelen.

Ik vond mijn verhaal oppervlakkig en onbelangrijk

Niet alleen in mijn geheugen was het momentum voorbij. Ook in mijn leven. Toen ik begon met het Geldproject, had ik echt helemaal geen geld meer. Mijn hele leven en totale hersencapaciteit draaiden om geld. Toen ik na een halfjaar geen geldstress meer had en na een jaar zeker wist dat ik genoeg groei had doorgemaakt om te zorgen dat dat de rest van mijn leven zo zou blijven, was het klaar. Zeker qua urgentie. Dat voelde heel egocentrisch: toen ik heftige geldstress had en zelf ervoer hoe je welzijn daaronder lijdt, wilde ik niets liever dan zo snel mogelijk anderen daarvoor behoeden. Maar zodra ik zelf niet meer in die situatie zat, gebeurden er twee opvallende dingen. Ten eerste dacht ik: ik was blut. Door mijn eigen schuld. Er zijn veel ergere dingen in de wereld en veel interessanter dingen om over te schrijven. Dat gevoel werd versterkt tot een vorm van gêne, nadat ik werd benaderd om een ted Talk te geven.

Dit is wat er gebeurde: Een paar jaar eerder had ik in Nederland een korte ted Talk gehouden. Voor wie het niet kent: ted staat voor Technology, Entertainment, and Design en het concept is ideas worth spreading. Het format is wereldwijd uitgerold en wordt onder strenge Amerikaanse regie in
allerlei landen doorvertaald naar evenementen onder de noemer tedx. Een ted Talk mag nooit langer dan 18 minuten duren. De meeste Talks duren korter. Mijn Talk in Nederland heette Why you should never look for a job en ging met name over het ontdekken wie je bent en in welke richting je purpose en waarden liggen, voordat je waar dan ook gaat werken. Iemand die me daar had meegemaakt vanuit de organisatie, zat nu in de organisatie van een Duits tedx event. Hij vroeg of ik een Talk wilde geven op voorwaarde dat het niet in de richting van ‘dat geluksgedoe enzo’ zou gaan, want ‘daar houden we niet van in Duitsland’. Toen dacht ik: dan doe ik het wel over het Geldproject. Heb ik meteen een goede structuur voor mijn boek. Lekker makkelijk.

Ik noemde de Talk 10 things I learned from being broke. Het ging amper over geld en ondernemerschap en vooral over wat ik leerde over het leven zelf en in het bijzonder over de waarde die je aan dingen toekent. Vlak voor de generale repetitie zeiden de curatoren dat ze emotie misten in mijn verhaal. Dus heb ik er kunstmatig emotie aan toegevoegd. Over de dag dat ik ontdekte dat ik echt niks meer had en geen andere oplossing kon vinden dan een boek crowdfunden, zei ik in eerste instantie: ‘What I wanted to do, was go to bed, hide under the covers, and hope this would all just go away’. Omdat ze bleven aandringen dat er emotie en wanhoop en verdriet enzo in moest, zei ik in de uiteindelijke versie van mijn Talk: ‘What I wanted to do, was go to bed, hide under the covers, and cry.’ Pas op de avond voor het evenement hoorde ik waar de andere sprekers het over zouden hebben. Er was een vluchteling die ernstig gehandicapt en ziek in een rolstoel alleen naar Duitsland was gekomen en die daar nu andere vluchtelingen helpt. Er was de eerste Deense vrouwelijke imam, die bijna alles verloor om haar roeping te kunnen volgen. Kleindochters van respectievelijk een oud-verzetsstrijder en een oud-Nazi. Een Schot die ptss opliep na de Lockerbie-aanslag. Een zestienjarige jongen die de wereld over reist voor zijn overleden broertje. En een Enschedese zzp’er die het 18 minuten lang ging hebben over hoe ze faalde als ondernemer.

Ik schaamde me kapot op het podium en was blij dat ik de eerste was. Dan was ik gewoon een voorprogramma voor de echte ‘ideas worth spreading’. Het meest schaamde ik me voor het feit dat ik ‘and cry’ had toegevoegd voor dramatisch effect. Als je broertje doodgaat, als je vrienden omkomen bij een aanslag en je de rest van je leven bang en gehandicapt bent, als je vlucht omdat je anders doodgaat, als je ontdekt dat jouw opa als Nazi net zo oprecht dacht voor het juiste te vechten als een verzetsstrijder, dan mag je in je Talk zeggen ‘and cry’. Niet als je door je eigen stomme schuld blut was. En zeker niet als die tranen gelogen waren. Vanaf dat moment wilde en durfde ik het boek niet meer te schrijven. Alles eraan voelde even nep als de toevoeging van die twee woorden aan mijn talk.

Ik was een nep-hippie

Ten tweede was ik ook niet meer zo bezig met anderen willen helpen. Niet dat ik dat besloot, maar het verdween ongemerkt naar de achtergrond. En toen was ik zwanger en diep ongelukkig en vervolgens continu gestrest en verdween het lange tijd helemaal uit mijn zicht. Zou de mens echt zo met zichzelf bezig zijn dat we alleen de behoefte voelen om mensen te helpen zolang hun pijn of ellende voor onszelf fysiek voelbaar is? Of geldt dat alleen voor mij? Hoe dan ook, mijn zelfgecreëerde geloof dat ik een moderne hippie was die oprecht iedereen wilde helpen, stortte in als een kaartenhuis. Sindsdien heb ik moeten erkennen dat ik niet alleen niet slechter ben dan een ander, wat ik stiekem lang geloofd heb, maar zelfs niet zo goed van karakter als ik dacht te zijn. Maar hoezeer alles ook draaide om hoe het met mij en mijn dierbaren ging, ik heb nooit de intentie gehad om dit boek niet te schrijven. En altijd de intentie om anderen te helpen. Dus hoe bang en/of egocentrisch ik ook ben geweest, ik wist altijd dat ik het zo goed mogelijk zou doen. En de ontwikkeling die ik in de gebeurtenissen na dat eerste jaar heb doorgemaakt, zullen absoluut bijdragen aan de kwaliteit van dit boek. Maar de angst was dat wat ik te melden had voor niemand echt waarde zou hebben en niemand zou helpen, omdat ik bang was dat het alleen maar over mij ging.

Ik heb drie jaar met tegenzin, inspiratieloos en op wilskracht geschreven. Al die tijd was ik bang voor het resultaat: dat het niet goed was, niet echt, niet origineel, niet waardevol, niet actueel. Dat het een lange aaneenschakeling zou zijn van een mix van zelfmedelijden, mezelf verklaren tot goeroe voor zzp’ers en doen alsof ik wist hoe het moest terwijl mijn leven pas twee jaar na het Geldproject op een absoluut dieptepunt zat. Ik was ook bang voor het proces: wat ik tegen zou komen, wat ik zou moeten aanvaarden of loslaten over mezelf en of ik wel iets te schrijven zou hebben op het moment dat ik het document weer zou openen.

Voorheen kon ik het niet aanzien als mijn trainees of vrienden maar bleven uitstellen wat ze het liefst wilden doen of als ze ergens omheen bleven praten. Als ze niet overgingen tot actie, terwijl ze maar één eerste stap hoefden te zetten, die zowel hun perspectief op de situatie als de situatie zelf direct zou veranderen. En dat is precies wat ik drie jaar lang deed. Tot ik een keer wél ging schrijven. En niet meer kon stoppen. En al schrijvende kwam tot inzichten waar ik met geen training, opleiding, boek of interview bij had gekund. Toen wist ik: dit is niet alleen mijn superkracht, het is ook wat ik het allerliefst wil. Het is alleen eng, want het is nieuw, groot en belangrijk en het gaat hoe dan ook dingen veranderen. Misschien niet met dit boek, maar hoe meer ik schrijf, hoe meer ik begrijp. En hoe meer ik begrijp, hoe meer ik te vertellen heb waar een ander misschien ook wat mee kan of wil. Hoe groter iets is – ook als het iets is wat ﬁjn is – hoe enger. Stel, ik ga schrijven en word daar succesvol in. Dat idee beangstigt me stiekem meer dan het idee dat het niet lukt. Want daar ben ik al. Zo lang ik iets niet doe, lukt het niet en blijft alles hetzelfde. Zou ik bang zijn voor verandering, zelfs als die heel positief is? Waarschijnlijk wel. Marianne Williamson noemt het straalangst. In A return to love schrijft ze:

‘Our deepest fear is not that we are inadequate.

Our deepest fear is that we are powerful beyond measure.

It is our light, not our darkness that most frightens us.’

Weet je dat ik al vier jaar regelmatig een videofragment met deze tekst aan studenten en pas afgestudeerden laat zien en dat ik daar een heel goed verhaal bij heb? En zelf ben ik bang voor hoe groot het kan zijn. Zie je waarom ik me naarmate ik meer schreef, steeds hypocrieter begon te voelen als trainer en in het algemeen? Dat heb ik nu niet meer. Want ik doe nu beter, ik ben anders en train anders. En ik herinner mezelf geregeld aan dit gedicht en aan haar diepgaande betekenis.

Ik hoorde mezelf een paar maanden geleden tegen iemand zeggen: ‘Moed is niet de afwezigheid van angst. Het is bang zijn en het toch doen.’ Dat is het. Durf bang te zijn. Want als het belangrijk is en groot dan is het eng. Maar laat je er niet door bevriezen. Want achter je angst zitten de mooiste dingen. Juist als je bang bent, doe een stap vooruit. Ik besloot dat ook maar op mijn schrijfangst toe te passen.

Juist als je bang bent: doe een stap vooruit.

Ik zei tegen mezelf: ‘Je wilt toch schrijven? Schrijf dan. Al vind je het eng. Begin gewoon. En als het slecht is, begin je gewoon opnieuw.’ Ik ging een week alleen naar Ibiza. Op dag 2 klapte ik mijn laptop open. Ik begon helemaal opnieuw, met een leeg scherm. En de woorden kwamen gewoon. Wat me in 3 jaar niet lukte, ging in 3 dagen vanzelf. Daar ging het volgende aan vooraf:

Terug naar de ted Talk. Een paar maanden na het event zette de Amerikaanse ted-organisatie de talks online. Ze hadden de titel veranderd van ‘10 things I learned from being broke’ in ‘10 things I learned after losing a lot of money’. Daardoor voelde hij voor mij nóg onechter en ik durfde amper te kijken. Vanaf dat moment liepen mijn inboxen en socialmediakanalen zo vol met berichten dat ik maanden later nog steeds niet iedereen een reactie gestuurd had. Binnen twee weken was mijn Talk bijna een miljoen keer bekeken. Ik werd ineens vanuit allerlei landen benaderd om mijn verhaal nog een keer te doen en de tien lessen die ik zelf inmiddels had bestempeld als oppervlakkige open deuren, bleken veel mensen inzichten te hebben gegeven waar ze op dat moment niet zelf bij konden. En daar waren ze intens dankbaar voor. Ineens had mijn verhaal betekenis voor anderen. Ik had er echt mensen mee geholpen en veel meer dan ik ooit voor mogelijk had gehouden. Dezelfde blinde vlek die eerder mijn haast om anderen te helpen naar de achtergrond verschoof, leek nu ook weer mijn zicht op het grotere plaatje belemmerd te hebben. Toen ik vol schaamte mijn Talk hield, kon ik al lang niet meer invoelen hoe urgent en ernstig geen geld hebben is als je er middenin zit. Hoe het voelt dat je op dat moment niet kunt denken in oplossingen, omdat je in paniek bent. Bij alles wat ik vertelde, dacht ik: dit weet iedereen toch al lang? Toen ik mezelf dat hoorde denken, schoot me ineens te binnen: nee, dit weet niet iedereen al lang. Want twee jaar geleden wist jij het ook niet.

Wat ik eind 2018 vertelde, was van onschatbare waarde voor me geweest als iemand het mij in de zomer van 2016 had verteld. Of een jaar of twee eerder, toen ik begon met te weinig inkomen hebben. Of nog eerder, toen mijn beperkende overtuigingen over geld ontstonden.

Wat ik vertelde tijdens de ted Talk was voor veel mensen nieuw en dus waardevol. Dat ik mezelf zag als voorprogramma voor mensen met ‘echte’ problemen, veranderde daar niks aan.

Op het moment dat ik me dat realiseerde, schaamde ik me voor mijn eerdere schaamte. En dankzij al die mensen die wat hadden aan mijn verhaal, durfde ik het af te maken. Door helemaal opnieuw te beginnen. En deze keer het boek te schrijven dat ik drie jaar eerder zelf had willen lezen. Op www.geldproject.nl kun je alle interviews en blogs bekijken en er komt vast nog een podcast met de volledige gesprekken. Maar dit boek gaat over mijn verhaal. En over wat ik hoop dat jij beter zult doen dan ik deed. Dankzij de mensen die reageerden op mijn ted Talk lees jij nu dit boek. Ik hoop dat je er iets aan hebt, ook al is het maar een beetje. Dankjewel.

Dankjewel

Er zijn zoveel mensen om te bedanken. Van de meesten weet ik niet eens hoe ze heten en sommigen zal ik vergeten te noemen. Maar als je waar of hoe dan ook wat dan ook hebt bijgedragen, weet dan dat ik je dankbaar ben.

Allereerst dank ik in het bijzonder Michel Leusink. Ik rondde bij jou en Sabine op de Trainingsboerderij in Hengelo mijn nlp Practitioner opleiding af en we sloten de borrel af met het Omdenken-spel. Daar kwam jij met het idee om een boek te schrijven.

www.detrainingsboerderij.nl

Mijn medecursisten Angelique, Carina, Gaby, Lotte en Manon. Jullie hadden al het volledige vertrouwen in het slagen van het Geldproject, nog voordat ik dat zelf had. Jullie luisterden naar mijn bekentenis dat ik mijn eigen armoede volledig zelf gecreëerd had en hadden daar geen enkel negatief oordeel over.

Casper Rossing. Naast een fulltime baan en een veelbelovende carrière als onvoorstelbaar getalenteerd muzikant en producer stak je heel veel tijd in video’s opnemen, monteren, graphics maken, meedenken over de doorvertaling naar social media en nog veel meer. Je bent van onschatbare waarde voor dit project en wil er absoluut niks voor hebben. Dankjewel, dankjewel, dankjewel.

www.dotlights.net

Esther Lenting. Je was mijn leukste en beste stagiaire ooit. Je bracht structuur, gaf me een schop onder mijn kont als dat nodig was en coachte me om verder en dieper te kijken en vooral te voelen.

www.estherlenting.nl

Pieter Plass. Ik heb je nooit ontmoet, maar je hielp me vanaf de eerste dag. Je kocht het boek, stuurde me links door, stuurde me hardcopy boeken, reageerde op blogs en deelde je eigen verhaal met me. Zelfs toen het project veel te lang stil lag, bleef jij helpen. Dat waardeer ik enorm.

www.cbbarnhem.nl

Pieter van der Haak, dank voor het delen van je aantekeningen van een best prijzige training over hoe je een non-ﬁctieboek schrijft.

www.talentontwikkeling.com

Manon Asbroek, dank voor het mailen van een e-book over ﬁnanciële intelligentie.

www.manonasbroek.nl

Anne Marie Westra, dank voor je tip om te beginnen bij de achterﬂap. Dat maakte dit project zoveel simpeler.

www.teameplu.nl

Dorien te Pas. Ik weet nog hoe blij en dankbaar ik was toen je me zomaar belde nadat je mijn blog had gelezen. Je bood me aan om gratis deel te nemen aan jouw Wadwerkweek in Friesland. Middenin de geldstress gaf je mij de fysieke en mentale ruimte om een nieuw perspectief te krijgen op mijn businessmodel, gewoon door een paar dagen niets te hoeven. Je was een waar kantelpunt in het project, ik vind jou en je projecten fantastisch en ik kom absoluut bij je terug.

www.dorientepas.nl

Björn Kijl. Je benaderde me naar aanleiding van mijn blog en deelde kennis met me over de ﬁnanciële wereld, die niet alleen van onschatbare waarde voor me was, maar me ook wekenlang boeken lezen en jargon uitpluizen bespaarde. Ik hoefde je nergens te noemen, zei je, maar ik doe het toch.

www.beterinbeleggen.nl

David Brinks. We kennen elkaar amper, maar je bood aan alles met me te delen wat je zelf in de laatste tien jaar hebt geleerd over het toewerken naar ﬁnanciële onafhankelijkheid. Hoe verder ik kwam in het project, hoe meer kwartjes uit je verhaal er vielen. Vooral je zin: ‘Ik kan ook goed nee zeggen.’ Dat moest ik nog leren.

www.hard-c.com

Frank Oonk. Je reageerde al na twee dagen met: ‘Investeerder nodig?’ en was bereid geld in het project te stoppen. Dat was niet nodig, want dan was het doel verloren gegaan, maar je gaf me vertrouwen dat ik iets goeds in handen had. Je bracht me focus en scherpte, bood een werkplek aan, bracht me in contact met je accountant en bouwde binnen een dag gratis een website voor me. Later deelde je met me hoe je zelf na jaren van maatschappelijk succes tegenslag ervoer en daar op een inspirerende manier mee omging. Chapeau en dankjewel.

www.frankoonk.nl

Erik Eggert. Je belde me al op dag 2 van het Geldproject, geloofde in de potentie ervan en zette je netwerk voor me in.

www.brandskills.nl

Marieke Hendriks-Van der Vossen. Dankjewel dat je altijd #noﬁlter bent.

www.zorralibre.nl

Wendy ter Bekke. We hadden elkaar nog maar twee keer ontmoet en toen liet ik jou als eerste mijn eerste hoofdstukken lezen. Daarna wist ik deﬁnitief dat er wél iemand op zat te wachten.

www.wendyraakt.nl

Myrke van der Does. Je begreep als tekstcorrector direct waar dit boek over ging en voerde dat door in je suggesties.

www.deschrijfcompany.com

Melvin Winkeler. Toen ik geen budget had voor professionele fotograﬁe, stond je erop dat ik hoe dan ook een goede foto nodig had. En die maakte je.

www.melvinwinkeler.nl

Suzanne Buis. Het is nooit in me opgekomen een andere redacteur te benaderen. Ik wist direct dat ik jou moest hebben. En keer op keer liet je zien waarom.

www.suzannebuis.nl

Laurens Wonnink. Op basis van een onaf hoofdstuk en zonder brieﬁng kwam je met precies de goede stijl. Dat kunnen niet veel vormgevers.

www.studioindex.nl

Ik wilde leren van de besten in de markt. En allemaal zeiden ze direct en zonder voorbehoud ja. In de meeste gevallen kreeg ik tot wel twee uur de tijd om alles te vragen wat ik wilde, mochten we zonder censuur kiezen wat we daarvan online wilden zetten en werden we doorverwezen naar andere topondernemers, die vervolgens ook weer ja zeiden. In willekeurige volgorde, maar dames natuurlijk eerst: dankjewel Annemarie van Gaal, Femke Hogema, Annette van Weezel Errens, Hennie van der Most, Marco Aarnink, Edwin Vlieg, Hans Kroeze, Michiel Pot, Herman Kok, Michel van Zundert, Jos Vanhommerig en Hans Kloosterman.

Bob. Je weet waarom.

Ineke. Voor het appen van songteksten en artikelen die altijd precies op het juiste moment kwamen en me nieuwe inspiratie gaven, zonder dat je wist dat ik dat nodig had. En omdat je mijn liefste tante bent natuurlijk.

Femke. Je bent mijn stille kracht. Tijdens dit project hielp het altijd om te denken: wat zou Femke zeggen?

Russell. You, my friend, are the purest and smartest adult I have ever met. You were my catalyst for long needed change. And we will meet again, when the world is ready.

Mama. Je weet alle redenen waarom en ik hoop dat ik het vaak genoeg tegen je zeg. Dankjewel en ik hou van je.

Emma. Jij bent voor dit boek en in mijn hele leven zo belangrijk, dat je je eigen bladzijde krijgt. En dankjewel, lievelingsdochter en wijs kind.

Miles. Als ik niet alles was verloren voordat jij kwam, was jij niet gekomen. En nu je er bent, ben je mijn goeroe. Ik kijk goed naar je en je herinnert me er elke dag aan dat het niet uitmaakt wat je doet of wat je bent. Jij bent gewoon. Boos, bang, blij of bedroefd, je bent. En dat is genoeg.

Als je dit boek kocht voordat het af was. Als je niet vond dat ik een oplichter was met een marketingtrucje. Als je dat wel vond en het in mijn gezicht zei. Als je me vergaf dat ik je alleen water of thee kon aanbieden of dat je kind een tweedehands cadeautje voor haar verjaardag kreeg. Als je je netwerk voor me inzette. Als je je kennis, ervaring of verhaal met me deelde. Als je erkende dat jij ook blut bent geweest, dat je gefaald hebt – als ondernemer of in het leven – of dat je geen idee had of je volgende maand je hypotheek nog kon betalen. Als je naar mijn ted Talk keek of hem doorstuurde naar iemand die er wat aan zou kunnen hebben. Als je niet na een jaar, of twee, of drie jaar wachten je geld terug hoefde, maar bleef wachten op het boek. Als ik je eigenlijk bij naam had moeten noemen, maar dat vergeten ben. Als je de moeite neemt om dit boek te lezen. Als je aardig tegen me deed. En als je dat helemaal niet deed, waardoor ik nog sneller leerde. Dankjewel.

Hoe het kwam

‘When you get what you want, but not what you need.’

Coldplay

‘All that glitters is not gold.’

Geoffrey Chaucer

Vroeger was ik succesvol. Volgens de maatschappij dan. Jarenlang verdiende ik belachelijk veel geld. Vond ik. En dat geld gaf ik minstens zo hard weer uit. Of harder. Van zowel het verdienen als het uitgeven werd ik niet blij. Nu weet ik waarom.

Vanuit een goedbetaalde baan als human-resource-manager in de it had ik besloten voor mezelf te beginnen als copywriter. Voordat ik was overgestapt naar de it, had ik jarenlang in de reclame gewerkt als account executive en projectmanager. Meestal voor een directeur die copywriter was. Altijd vond ik dat wat die directeur schreef beter kon. Ik vond dat ík het beter kon, maar kon dat natuurlijk niet zeggen. Ik vond ook dat ik beter was in de buitendienst dan in de binnendienst en dat ik grotere opdrachtgevers aankon dan ik had, maar die waren ook altijd van de directeur. Daarnaast was ik voor geen meter aan te sturen. Ik denk eerlijk gezegd doordat ik altijd vond dat ik iets beter kon of dat ik slimmer was. Wat ik niet liet zien in de praktijk. Ik had altijd ideeën, maar kwam bijvoorbeeld zelden op tijd. Waarschijnlijk was ik helemaal niet zo slim of goed als ik dacht, maar omhoog roepen dat je het beter kunt is altijd makkelijker dan het waarmaken. Hoewel ik later ontdekte dat ik echt niet geschikt was om te werken in loondienst, speelde die factor toen waarschijnlijk nog helemaal niet zo sterk mee.

Ik was drieëntwintig. Ik had een groot ego en vaak een grote mond, maar was tegelijkertijd zo onzeker dat ik er ongelukkig van werd. Ik had geen idee wie ik was of wat ik echt wilde. Ik had vooral veel haast. Om te bewijzen wat ik kon en om carrière te maken, want dat zag ik mijn leeftijdgenoten doen. Ik kon maar niet beslissen wie ik moest zijn, dus ik moest iets vinden waar ik mijn identiteit aan kon ontlenen. Even was het genoeg geweest dat ik kon zeggen: ‘Ik werk bij een reclamebureau’, maar elke keer als ik me realiseerde dat ik daar maar heel weinig mocht en me daardoor eigenlijk vooral dom en ondergewaardeerd voelde, bleek dat niet genoeg. Ik had geen geld, geen auto, geen telefoon, geen status, niks. Niemand kon aan me zien dat ik wat kon.

Toen een leverancier me vroeg om als accountmanager met hem mee te gaan naar het it-bedrijf waar hij manager detachering was, was ik weg. Ik heb me geen moment afgevraagd of ik bij het bedrijf zou passen of andersom. Ik heb niet stilgestaan bij de vraag of new business wel wat voor me was. Ik wist überhaupt niet wat ik wilde. Ik ben er gaan werken omdat ik werd geselecteerd na een heel strenge sollicitatieprocedure met onnodig veel rondes, omdat de assessments me vertelden dat ik bovengemiddeld intelligent was en vooral omdat ik nu een lease-auto, een mobiele telefoon en een laptop had. En een kaartje waarop accountmanager stond. Ik wist geen reet van it. Maar dat vond ik geen probleem. Ik kocht een pak van Hugo Boss, een horloge van Armani en tadaa: ik had een identiteit.

Middenin de it-crisis moest ik de hele dag organisaties bellen die om half negen ‘s ochtends al door tien van mijn concurrenten gebeld waren en mij dus niet aan de lijn wilden. Vaak gingen ze binnen een minuut heel geïrriteerd doen en soms gingen ze tegen me schreeuwen of hingen ze gewoon op. Dus na een paar weken stelde ik nog maar één vraag: ‘Als ik met je wil werken, wat moet ik dan doen?’ En dan zeiden ze wat ik moest doen. En belde ik pas weer als ik dat kon waarmaken. Dat werkte. Ik presteerde aanvankelijk goed, maar alleen in de periodes dat er wat te winnen viel. Als er skitrips weggegeven werden aan de accountmanagers die het best hadden verkocht in de maanden ervoor, zat ik erbij. Daarna stortte het weer in. Nul intrinsieke motivatie, om er maar even een jeukwoord in te gooien.