© Uitgeverij Osjato BV
Auteur: Jan Dijkgraaf
Omslagfoto: Timon Moll
Vormgeving: Wouter Nijman

ISBN 978 90 830 9665 0

NUR 402

Eerste druk, oktober 2020
Tweede druk, oktober 2020
Derde druk, november 2020

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, online publicatie of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever kan echter aansprakelijk worden gesteld voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

De Hengelose middag (1)

Erica: ‘Als ik nu dood zou gaan, heb ik een mooi leven gehad. Ik geef mijn leven op een schaal van 1 tot 10 wel een 8.’

Martien: ‘Daar zou ik voor jou ook aan denken, een 8. Maar voor mezelf geen 8. Ik ga toch voor een 6 of 7. Een zesenhalf.’

Erica: ‘Hè? Hoezo?’

Martien: ‘Nou, ik had dat toch liever niet meegemaakt, met die man in dat Eilat. Dan was mijn leven heel anders verlopen.’

Erica: ‘Je hebt jaren gezegd: “Als er een pil tegen was, dan nam ik ‘m meteen.” Dat had ik ook graag gewild, want dan hadden we heel wat minder tranen gelaten.’

Martien: ‘Dat is ook het enige, hoor. Het geeft je leven zo’n andere wending. Het is daarna nog goed gekomen, maar het is zo zonde van al die jaren. Dat is het ergste. Ik heb jou heel veel verdriet aangedaan. En mezelf ook.’

Erica: ‘Als jij niet was wie je was… Jij bent homo en daardoor heb je een bepaald gedrag en daarom hebben wij zo’n succes met de serie en vinden mensen je leuk. Zo is het wel.’

Martien: ‘Maar dat is twee jaar. Twee jaar succes…’

Erica: ‘Dit gaat jou veel meer brengen. Dat succes is het positieve ervan. Dat je tijdelijk je gezin bent kwijtgeraakt, is het negatieve. Ik heb er heel veel over na zitten denken of ik met je getrouwd zou zijn als ik alles van tevoren had geweten. Ik heb namelijk een soort afwijking. Op de havo was ik helemaal weg van Remco Tonino. Dat bleek later ook een homo te zijn. Je hebt van die vrouwen die vallen op foute mannen. En ik val gewoon op homo-achtige mannen. Ik had met een hetero-man nooit zo’n band gekregen dat ik ermee wilde trouwen. Dat zit in me en daar heb ik gewoon mee te dealen. En nu is het toch weer goed? En je hebt twee prachtige meiden.’

Martien: ‘Dat is waar. Zoals je nu praat… Dan geef ik mijn leven toch wel een 8.’

De Israëlische avond

Martien Meiland en Erica Renkema hebben niet per se hetzelfde beeld van ‘de ideale vakantie’. Daarom gaat Martien weleens alleen met de kinderen op reis. Zo ook eind oktober 2001. De Israëlische badplaats Eilat, waar je in die tijd van het jaar nog heel goed kunt werken aan een bruine huid, is de bestemming.

Erica: ‘Dat vliegtuig in, de hele tijd aan het zwembad zitten en weer met het vliegtuig terug, dat zag ik in die tijd helemaal niet zitten. Ik zei: “Gaan jullie maar gezellig met z’n drieën.” Ik had net die dikke pil van Simone de Beauvoir gekocht, ‘De Tweede Sekse’, en dacht: lekker lezen bij de Aga cooker, kaasje erbij, wijntje erbij, vroeg naar bed en helemaal niemand zien.

Op 1 november kwamen ze terug en ik vond de dagen daarna dat-ie raar deed. Heel raar. ’s Morgens boven de wc hangen om te proberen over te geven, wat dan niet lukte, en meer van dat soort dingen. Heel typisch gedrag. Op een gegeven moment zitten we te eten en ik pak zo’n lamp die we boven de eettafel hadden hangen, schijn ‘m in zijn gezicht en zeg: “Wat is er aan de hand met jou? Er is iets!” “Nee hoor, niks,” zegt-ie. Dat kunnen mannen heel goed, liegen. Alsof ik dat niet door zou hebben.

Uiteindelijk, op zondagavond 4 november, kwam het hoge woord eruit. “Ja, ik heb gezoend met iemand daar.” Het gekke was dat ik meteen vroeg: ‘Was het een man of was het een vrouw?” Hij antwoordde: “Het was een vrouw.” Daarna wilde hij de nachtkluisstorting gaan doen, dus hij ging geld tellen aan tafel. Ik achter ‘m aan… En uiteindelijk gaf-ie toe: “Het was toch een man.” Hij kon het gewoon niet uit z’n bek krijgen.

Ik dacht: ik moet naar boven. Ik ben naar de slaapkamer gegaan, ik heb de ramen wagenwijd open gegooid en ben eruit gaan hangen. Ik móest frisse lucht hebben. Ik dacht: ik heb tóch gelijk. Hoeveel jaar had ik niet gevraagd: ”Weet je het zeker?” Op een gegeven moment werd ik misselijk van mezelf. Dan sprak ik mezelf toe. “Erica, nou moet je een keer ophouden, klaar. Het is gewoon niet zo. We hebben een heel gewone relatie. Kap er nou eens mee.” Maar die avond dacht ik: ik heb tóch gelijk gehad. Soms is het zo erg om gelijk te krijgen… Je wilt dit niet. Je hele wereld stort in.’

Martien: ‘Bij allebei.’

Erica: ‘Ja. Mensen zeggen wel: “Toen kon-ie eindelijk zichzelf zijn.” Helemaal niet!’

Martien: ‘Helemaal niet. Ik vond het verschrikkelijk.’

Erica: ‘Hij wilde dit niet. Ik zie mezelf daarna nog tegen die Aga cooker staan. Hij vertellen. De meiden lagen op bed en hij ging een drankje drinken in de bar. Daar zat een man naast ‘m in een grijs met witte camouflagebroek en die duwt opeens zijn mond op Martiens mond en er gebeurt iets in zijn hoofd. Als een soort explosie. “Wat overkomt me nou? Wat is dit geweldig! Dit heb ik nog nooit ervaren.” Toen heeft-ie met die man afgesproken voor de volgende avond. Dus Martien de hele volgende dag zenuwachtig en ’s avonds weer naar die bar.

Die man is nooit gekomen. Dat was meteen zijn eerste homo-domper. Want ze zijn zo onbetrouwbaar als de pest. Als er een ander lekker ding voorbij komt, gaan ze daar op af. Het heeft allemaal helemaal geen inhoud. Maar dat moment heeft bij hem zoveel losgemaakt. Daarna is het helemaal los gegaan.’

Martien: ‘Ik vond het vreselijk. Toen dat gebeurde en dat gevoel in mijn lijf ontstond, voelde ik diréct mijn hele wereld instorten. Meteen! Twee dagen nadat ik het Erica verteld had, ben ik naar dokter Moerman gegaan, de huisarts. Toen heb ik gezegd: “Moet u luisteren, dit en dit is mij overkomen. Kunt u mij geen spuit geven, met hormonen, waardoor ik mijn oude gevoel weer terug krijg? Ze kunnen zoveel tegenwoordig.” “Dat bestaat niet,” zei-ie.’

Erica: ‘Later zijn we wel bij de seksuoloog geweest.’

Martien: ‘Toen wij daar in Leiden binnen kwamen, hoorde ik die man zeggen: “Dit is de eerste van zes sessies.” Maar na de eerste sessie zei-ie: “Jullie hoeven hier niet meer te komen. Het heeft geen zin om hier jullie geld en mijn tijd aan te verdoen. Jullie weten al van elkaar hoe jullie er mee om moeten gaan.” Ik was precies 40 toen het gebeurde.’

Erica: ‘Ik heb daar heel veel over nagedacht, waarom toen pas. Ik denk zelf: Martien kon bij mij altijd de persoon zijn die hij was. Hij deed altijd de vrouwelijke dingen. Ramen lappen, gezellig maken, een cursus bloemschikken. En ik vond het leuk om tegels te plakken in de wc of de trap te kitten en te schilderen. Hij was goed in zijn element bij mij, waardoor het er helemaal niet uitkwam dat hij homo was. Wij waren zo’n goed team samen! Ik had vrouwelijke collega’s die altijd over hun man zaten te klagen. “Hij doet niks, gooit alles naast de wasmand en ik moet alles drie keer vragen.” En dan dacht ik altijd: wat heb ik het getróffen. Ik heb helemaal niks te klagen. Later blijkt dat het een homo wordt, daar zit je ook niet op te wachten.’

Martien: ‘Nee.’

Erica: ‘Het is altijd wat met die man.’

Martien: ‘Ja.’

Erica: ‘Toen bleef-ie gek doen en heb ik gezegd: “Ga maar naar dat Amsterdam toe. Ga maar kijken.”’

Martien: ‘Zij zei tegen mij: “Ga dat nou maar uitvinden, je hebt in no time iemand.” Nou, er kwam niemand.’

Erica: ‘Ik dacht eigenlijk: hij vindt het toch niks. Ik dacht aan een bevlieging. Maar dat was dus niet zo. Het is nooit meer weggegaan.’

Het burgemeesterszoontje

Op de kermis van Noordwijkerhout ontbrandde het vuur. Of liever gezegd: ging het verkeerslicht aan. Want Nico Meiland (De Zilk, 4 juni 1937) en zijn verovering Nel Duivenvoorden (Noordwijkerhout, 20 februari 1935) hielden er vanaf dat moment een aan/uit-relatie op na.

Het licht gaat definitief op groen als ze begin 1961 in café Brama vieren dat ze in de echt zijn verbonden. Misschien uit liefde. Zeker uit fatsoen. Want Nel is op dat moment al zwanger van haar eerste kind.

Martien Meiland komt op 26 augustus 1961 dus ter wereld als ‘moetje’. Een lot dat hij manmoedig draagt. Want: “Dat gold voor zoveel kinderen in die tijd. Het is me ook nooit verweten.”

Dat had makkelijk anders kunnen zijn, want in het huwelijk van Nico en Nel zal het regelmatig stormen. Waarbij Martien steevast het kamp van zijn moeder kiest.

Geen kwaad woord van Martien over zijn moeder. Nel Duivenvoorden, lokaal bekend als ‘Nel van Jaap Aardappel’, heeft het in haar leven niet getroffen. Heel in het kort: analfabeet, getrouwd met een man die alcoholist was en de laatste jaren van haar veel te korte leven (ze werd slechts 45) kankerpatiënte.

‘Mijn moeder had geen zin in de lagere school en haar ouders, die een aardappelhandel hadden, zeiden al snel: “Dan ga je toch niet? Kom dan maar bij ons in de schuur werken, bij de aardappels.” Dat deed ze. Dom, dom, dom! Net als met tanden poetsen. “Geen zin om je tanden te poetsen? Dan poets je maar niet!” “Geen zin in de tandarts? Dan ga je toch niet.” Zo dom. Het waren rare mensen. Het was een rare tijd.

Ik heb er bij mijn moeder weleens op aangedrongen om alsnog te leren lezen of schrijven, maar het had geen zin. En je durfde je moeder ook niet echt te confronteren met het feit dat jij wist dat ze niet kon lezen en schrijven. Dat is te pijnlijk. Je schaamde je er een beetje voor. Ik vertelde het al helemaal niet aan anderen. Als ik een rapport van school had en mijn vader was toevallig niet thuis, dan liep ik gauw naar tante Aat en die maakte dan de handtekening. Gek genoeg heb ik nooit gemerkt dat ze het zelf erg vond.

Op de een of andere manier werd er altijd goed voor haar gezorgd. Ze kon doordat ze niet kon lezen en schrijven natuurlijk ook niet autorijden. Maar ze had een zus, tante Bets, een heel leuke vrouw die iedereen in Noordwijkerhout kende, die haar dan op sleeptouw nam.

Tante Bets en ome Piet Kemming hadden zoals zoveel familieleden een eigen bedrijf. Een loonbedrijf. Tante Bets deed daar de administratie. Zij was heel krachtig en pienter. Mijn moeder en zij hielden heel erg van mooie kleding en daarom nam tante Bets haar heel vaak mee naar Leiden en Haarlem om te shoppen. En dan gingen Anneke, een van de dochters van tante Bets, en ik mee. En na afloop in Noordwijk aan Zee bij Van Rooijen, waar je zo’n lopend buffet had, gingen we friet eten. Enig! Hebben we jaren gedaan, bijna elke week.

Vaak kocht mijn moeder twee jurken en die deed ze dan achterin de kast. Ze zei niks tegen mijn vader, want die zag toch niet of ze iets nieuws droeg en geld was er genoeg. Daardoor zag mijn moeder er altijd uit als een dametje. En eens per week ging ze, altijd op vrijdag, naar Rietje, de kapster. Watergolfje. Plus om de zoveel tijd een permanent. De kerk was natuurlijk ook een gewoonte. Beide families, de Meilanden en de Duivenvoordens, zijn katholiek, dus we gingen elke zaterdagavond of zondagochtend.

Eigenlijk was mijn moeder heel geliefd. Ook bij de familie Meiland. Dat was een heel grote familie, met wel twaalf kinderen. Dat moest in die tijd hè, anders stond de pastoor aan de deur.

Ze was gewoon leuk. Iedereen kende haar, mede door tante Bets. En ze was gek op tradities. Met de hele familie tijdens de kermis naar Van der Geest, waar we dan voor het raam zaten. En carnaval, dat ze met tante Aat en de vrouwen in de optocht meeliep. Ze was echt een fuifnummer. Hield ook wel van een Coebergh ijs. Maar met mate. Wat ze wel had, en dat heb ik van haar geërfd: als we ergens waren en het was heel gezellig, dan kon ze zomaar opeens zeggen: “Ik ben er klaar mee, we gaan!” Had ze binnen twee minuten haar tas in haar hand en haar jas aan en gingen we weg. Dat heb ik ook altijd. Als ik ergens klaar mee ben, zeg ik: “Stoppen. Wegwezen hier!”’

Wie ‘Nel van Jaap Aardappel’ alleen kent van de feesten en partijen, ziet niet die andere kant van haar leven: thuis.

‘De weekenden waren gezellig, maar doordeweeks was er altijd ruzie. Ze was absoluut een gevangene van dat huwelijk. Ik dacht weleens: stel je voor dat ze een andere man had ontmoet en daarmee in het diepe was gesprongen… Dat had ik fantastisch gevonden! Want het was vreselijk in dat huis. Mijn vader sloeg haar niet, maar die ruzies waren vréselijk. Als ze ouder had mogen worden, had ik er zelf voor kunnen zorgen dat ze wegkwam. Desnoods was ik haar financieel gaan steunen. Door die ziekte heb ik die kans helaas niet gehad.

Ik beschermde mijn moeder als tiener. Als het maar even kon, was ik bij haar. Toen ik 17 was, zei ze: “Jij moet eens een keertje uitgaan. Ga naar Noordwijk.” Maar dat wilde ik helemaal niet. Als mijn vader heel laat thuis kwam, ging ik naar bed met mijn broer Jaap en zus Nelleke en dan liet ik hen in slaap vallen en ging daarna zelf heel zachtjes uit bed om mijn moeder beneden voor de tv gezelschap te houden. Want ergens vond ik haar zielig. Ik dacht: wat een vreselijk leven heb je. Maar ze bleef het zeggen, dus ik dacht op een gegeven moment toch: nou, dan ga ik maar. Toen was ik ook meteen niet meer te houden, want ik vond het zo leuk. En toen zei ze: “Waarom ben je altijd zo laat thuis en ben je altijd weg?” Ja, ik vond haar zielig. En dan werd ze ook nog maar 45. Haar leven was sowieso te kort.

Ze was een heel gezette vrouw. Op haar 40ste kreeg ze darmkanker en werd slanker. Toen hadden ze gezegd: “Als het vijf jaar wegblijft, dan ben je genezen.” Ze had heel erg pech, want na vierenhalf jaar stak het de kop weer op en was er geen redden meer aan. Ze werd magerder en magerder en was op een gegeven moment zo verslapt dat ze in de woonkamer op een ziekenhuisbed lag met haar stoma. Dat maakte ik elke keer schoon, want ik verzorgde haar dat laatste halfjaar. Dat ze maar 45 mocht worden... Zo erg. Toen ik 46 werd, was ik me er heel bewust van dat ik ouder was dan zij ooit is geworden.

Ze kon niet praten over de dood of de kanker. Daar wilde ze niets van weten. Ze noemde het geen ‘kanker’, niet eens ‘K’. Ze was gewoon ziek. Ook nog in dat laatste halfjaar, toen het echt fout was. Ik kon dus nooit zeggen: “Nou ma, je hebt nog maar zo lang.” Dat kwam niet eens in me op. Terwijl ik er wel met haar over had willen praten. Dan kun je misschien nog een echt gesprek krijgen. Over haar leven. “Hoe heb je dat beleefd?” “Straks verdwijn je van deze aardkloot, je bent maar 45 jaar hier geweest, heb je het fijn gehad?” Zoiets. Dat had toen kunnen gebeuren. Nu kan het niet meer. Als het antwoord op die laatste vraag ‘nee’ was geweest, dan had ik geweten dat ik het altijd bij het rechte eind heb gehad. Want volgens mij had ze geen fijn leven.

Het is wel zo dat ze altijd werd voorgetrokken. Ze hadden bij haar thuis met haar te doen. Haar broers Jan en Janti zaten in de aardappelgroothandel, tante Bets was mondig en ze vonden mijn moeder op de een of andere manier altijd zielig. Of ze zichzelf ook zielig vond, weet ik niet. Maar ze wist wel dat ze altijd werd voorgetrokken. Volgens mij hebben haar ouders haar ook geholpen met het kopen van het eerste huis. Dat ze 40.000 of 60.000 gulden kreeg. Dat was best bijzonder.’

Minstens zo bijzonder was een moment vlak voor moeder Nel overleed. ‘Ze vroeg een minuut voor ze haar ogen sloot: “Martien, wil je me één ding beloven? Dat je Nelleke en Jaap bij je vader weghaalt? Jullie moeten weg bij die man!” Ik dacht natuurlijk: jij kan mij dit toch niet vragen? Ik was zelf eigenlijk nog een kind, van 19, en ik had ontslag genomen om voor haar te kunnen zorgen, dus ik had niet eens werk. En Jaap en Nelleke waren 15 en 13. Maar om haar gerust te stellen zei ik: “Natuurlijk doe ik dat. Daar moet je helemaal niet over inzitten, dat komt helemaal goed. Dat gaan we doen, tuurlijk gaan we dat doen.” Terwijl ik gelijk dacht: dat kan helemaal niet. Want waar moeten wij heen? We hebben dan helemaal geen geld. Ik dacht: ik ga gewoon in dit huis voor mijn broer en zus en vader zorgen. Ook al vond ik het geen fijne man, hij was wel degene die geld in het laatje bracht en als ik het nodig had, kon ik het gewoon pakken. Ik deed wel góed. Al kon ik toen niet bedenken dat kort daarna Erica in mijn leven zou komen en dat alles zou veranderen. Mijn moeder geruststellen vond ik op dat moment belangrijker dan eerlijk zijn. En daar sta ik nog altijd achter.

Die ziekteperiode was vreselijk. Ik had haar steeds meer achteruit zien gaan. Ze kwam het bed niet meer uit. Plassen en poepen deed ze met zo’n steek. Je ziet elke dag een verslechtering. Tot de dag aanbrak dat tante Aat ’s morgens tegen me zei: “Moet je luisteren, ik weet het niet hoor. Maar het gaat heel slecht. Ik geef het nog een halfuur.” Dus ik met de fiets als een gek naar de school van Jaap en Nelleke. Ik ben gewoon de school binnen gerend. “Waar is mijn broer? Waar is mijn zus? Ze moeten komen!” Eenmaal thuis bleven zij in de keuken en stond ik bij het bed. Haar ogen sloten, de laatste adem kwam en klaar.

Ze was nog wel bediend. En de dokter kwam. En dan dat hele ritueel van de avondwake, dat mensen afscheid kwamen nemen. Al die mensen die in de gang stonden en buiten… Dat was op mijn verjaardag. Want ze zeiden allemaal: “Gecondoleerd hè. En oh ja, ook nog gefeliciteerd.” Heel pijnlijk.

Mijn vader regelde met tante Aat de begrafenis. Als laatste loop je dan de kerk uit achter de kist en dan spelen ze dat vreselijke lied ‘Blijf mij nabij’. Toen zag ik alleen maar water. Tranen, tranen, tranen. Ik zie het zo weer voor me. Ik zie me nog lopen. Pfff…

Later in mijn leven heb ik haar vooral gemist op bijzondere momenten. Ik denk dat dat het instinct van de mens is, dat die pijn slijt. Als je voor het eerst vader wordt, dan denk je: o, wat jammer dat ze er niet is. Wat had ze dit leuk gevonden! En dan zie ik echt zo’n huisvrouw die gelijk zou zeggen: “Als je weg moet, kom maar hoor, met je kind.” Daar denk je dan aan. Of als je gaat trouwen. Wat zou zij van Erica hebben gevonden? Ik denk dat ze had gevonden dat Erica leuk was om te zien. Maar ik weet niet of het geklopt zou hebben qua karakters. Mijn moeder was natuurlijk heel ouderwets. Zij vond ook dat een man moest rijden in de auto. Misschien wel omdat ze zelf geen borden kon lezen. En ze zou zich hebben afgevraagd waarom die vrouwen allemaal werken.

Weet je wat ook zo apart was bij mijn moeder en dat ouderwetse? Opeens hield die kerk op. Van het ene op het andere moment. Op een gegeven moment had je een trend in de kerk, dat niet meer de pastoor en de misdienaars de hostie uitdeelden, maar ook het volk. Zij stond in de rij en er staat een man tegenover haar uit het dorp en die zegt: “Het lichaam van Christus…” en die geeft gewoon een geile knipoog naar mijn moeder. Toen was ze meteen klaar. Nooit meer in de kerk geweest! Nooit meer, alleen nog met begrafenissen. “Is dat nou de kerk,” zei ze. “De katholieke kerk?”

Mijn moeder was een lieve vrouw. Zorgzaam. Gezellig. Alleen was er doordeweeks altijd maar dat gezeur met die vent. En maar bellen waar-ie nu weer uithing. Daar kon ze heel slecht tegen. Ik ook. Op een gegeven moment belde ik een broer van mijn vader op en zei: “Kunnen jullie niet eens praten?” En toen kreeg ik te horen: “Het ligt aan je moeder. Dat is zo’n moeilijke vrouw. En daarom drinkt-ie.” Toen heb ik gewoon de hoorn erop gegooid, want in mijn beleving was dat helemaal niet zo. Ik vond haar helemaal niet moeilijk.’

Over vader Nico Meiland is Martiens oordeel een stuk minder mild. Zeg maar: ronduit vernietigend. ‘Nooit een band mee gehad. Als kind al niet. Vreselijke man. Ik heb nooit liefde gevoeld. Ik herinner me niet één leuk vader-zoon-moment met die man. Geen autoritje, niet spelen op het strand, geen knuffel, helemaal niks. Knuffelen ben ik zelf ook niet zo van. Erica ook niet. Wij zijn helemaal niet van het aanraken. Dat heb ik dan misschien wel van mijn vader. Ik had als klein kind ook geen hekel aan hem, we hadden gewoon geen band.

Er was wel veel ellende. Hij was alcoholist. Daar is-ie zelfs voor opgenomen geweest. En hoe vaak ik van mijn moeder niet naar zijn favoriete kroeg, café Van Hage in Lisse, heb moeten bellen… “Is meneer Meiland er?” Dan zat-ie aan de bar. Het gekke was: in het weekend ging het altijd prima tussen mijn vader en moeder, was alles koek en ei. Doordeweeks was het hommeles. Dan kwam-ie weer laat thuis. Of hij had zijn auto ergens in een tuin geparkeerd en dan stond de politie aan de Koninginneweg voor de deur. Moest-ie voorkomen en kreeg-ie een taakstraf. Uiteindelijk is hij via de Jellinek naar een kliniek aan het Spaarne in Haarlem gegaan en daarna is het een aantal jaren goed gegaan. Je had toen een soort trend met Shandy, een mix van bier en frisdrank. Dat heeft-ie jaren gedronken.

Nee, ik had geen goeie klik met ‘m. Later realiseerde ik me: dat hoeft ook niet. Je wordt geboren uit een zaadje en een eitje en dat hoeft niet per se te betekenen dat je een goede band hebt met je vader of moeder. Je hebt natuurlijk wel hun genen. Uiterlijk lijk ik misschien op hem, maar innerlijk totaal niet. Al denk ik soms weleens dat ik ook te veel drink. Maar dat praat ik dan recht. Ik drink alleen een wijntje, hij dronk ook jenever, sterke drank. Maar verder? Ik zou niet weten welke karaktertrekken ik van ‘m heb.

Mijn vader was commissionair, dat was een heel goede baan. We gingen wel steeds vooruit qua wonen. Eerst naar een groter huis aan de Koninginneweg, toen naar een twee-onder-een-kapwoning aan de Kerkstraat. Dat was voor die tijd luxe. Hij verdiende veel, maar er ging ook veel uit.’

Er zijn drie duidelijke momenten geweest die ervoor hebben gezorgd dat de toch al broze relatie tussen vader Nico en zoon Martien Meiland een knauw kreeg.

Moment 1: het snelweg-incident.

‘Ik was een jaar of veertien. Ik zat met hem in de auto op de weg tussen Noordwijk en Katwijk en opeens zei hij: “Besef je wel dat je moeder kanker heeft?” Ik wist dat nog helemaal niet! Dus ik zei: “Waar heb jíj het nou over? Zet de auto maar stil, ik loop wel naar huis.” Het kwam zo hard bij me aan, dat-ie dat zo plompverloren zei. Zo grof vond ik dat. Ik wilde niet meer met die man in de auto en ben het hele stuk naar huis gaan lopen.’

Moment 2: de diefstal.

‘Enige tijd later gebeurde er weer wat. Ik werkte bij mijn ooms in de gladiolen en het geld dat ik verdiende, stopte ik in zo’n oranje koningin Juliana-blikje. Op een gegeven moment was dat blikje leeg. Dat had mijn eigen vader gedaan. Dat weet ik niet 99, maar honderd procent zeker. Dat is toch niet best, als je je eigen kind besodemietert? Dat is toch niet goed? Toen ik ‘m er mee confronteerde, ontkende hij het glashard. Dat deed-ie met alles. Als we een feestje in de familie hadden, een bruiloft bijvoorbeeld, dan ging-ie natuurlijk mee. En dan keken mijn broer en ik elkaar om half elf aan, want we zagen dat onze vader alweer helemaal lam was. “Nico, doe nou rustig aan!” “Welnee, niks aan de hand,” zei-ie dan. Hij kon heel goed liegen.’

Moment 3: het vreemdgaan.

‘Op het ziekbed van mijn moeder kwam ik erachter dat hij iets had met tante Aat. Ik was 18, 19. Als je dat ziet gebeuren, terwijl je moeder heel ziek in de huiskamer ligt, dat is natuurlijk vreselijk. Dat heeft zo’n impact op me gehad. Ik was héls. Zo erg voor mijn moeder. Dat doe je toch niet?

Ome Janti, de broer van mijn moeder en de man van tante Aat, heeft het later van mijn broer gehoord. Toen was tante Aat al overleden. Het gekke is: het was ook nog eens mijn lievelingstante. Ze hadden geen kinderen en zij was een heel leuke vrouw die altijd bij ons was. Mijn moeder heeft ook grote steun aan haar gehad. Zeker toen ze ziek was. Toen kwam tante Aat heel vaak langs om te helpen en koffie te drinken. Toen is dat met mijn vader gebeurd. Ik weet zeker dat mijn moeder het ook wist. Maar ik durfde daar als jongen natuurlijk niet met haar over te praten. Ik heb tante Aat er zelf nooit op aangesproken. Soms dacht ik wel: had ik moeten doen. Maar nu ik ouder word, denk ik: nee. Heeft geen zin, joh. Laat maar zitten. Erg hè? Mijn moeder zei weleens tegen familieleden over mijn vader: “Het is eigenlijk zo’n goeie vent.” En dan dacht ik: goeie vent? Vreselijke vent!’

Toen zijn moeder ernstig ziek werd, nam Martien, zonder dat er uitgebreid over gesproken werd, ontslag om thuis de boel te gaan runnen. Zijn vader was er niet toe in staat en hij was de oudste. ‘Ik heb mijn moeder zelf verzorgd tot haar einde. Ik nam gewoon alle taken over, Koken, de was doen, het huis. Eens per week kwam een goede vriendin van mijn moeder, Jo Vreeken, helpen. Voor mijn vader veranderde er niets. Zijn hele leven bleef hetzelfde. Werken, zuipen en die geheime relatie met mijn tante. Die over ging toen hij, niet lang nadat mijn moeder was overleden iemand anders leerde kennen. Bartha van Eeden. Dat is uiteindelijk de vrouw geweest waar hij de rest van zijn leven mee bleef. Had ik ook niets mee, die vrouw.’

Door met Erica te gaan samenwonen, ontvluchtte Martien de ellende. Jaren later verbrak hij het contact met zijn vader helemaal. ‘Het verwaterde. Ik had er geen zin meer in. Erica bleef het wel proberen. Bij heel speciale gelegenheden zei ze dan: “Doe niet zo koppig, we gaan er gewoon heen.” En dan liet ik me weer overhalen. Werd ik de volgende ochtend wakker en dan had ik alweer spijt. “Zie je nou? Het moest een leuke avond worden en het werd weer narigheid.” Altijd weer die teleurstelling. Ik was eigenlijk altijd teleurgesteld in die man. Erica kon me alleen maar gelijk geven. Dus uiteindelijk heb ik echt afstand genomen. Nooit officieel gezegd, maar gewoon altijd weggebleven. Dan zie je iemand niet meer. Zeker de laatste twee, drie jaar van zijn leven was dat zo. Ook geen kerstkaart of een belletje. Ik dacht gewoon opeens: moet je luisteren, waarom zou ik die man nog moeten zien? En hij dacht blijkbaar hetzelfde.

Nou ja, nog één keer heb ik ‘m gezien. Toen hij in het ziekenhuis lag voor-ie doodging, ben ik wel geweest. Ik denk dat ik ging omdat mijn broer zei: “Misschien nog een uur en dan gaat-ie hemelen.” Hij lag daar in dat bed en was nog wel bij zijn positieven, maar ik had geen behoefte om nog iets te vragen of hem nog een laatste keer te omhelzen ofzo. Het was wel goed dat ik er was, omdat mijn broer en zus en ik er met z’n drieën waren. Want wij zijn natuurlijk heel hecht. Nou ja, met mijn zus inmiddels niet meer, maar toen nog wel.

Wanneer hij overleed? Dat weet ik dus echt niet. Het kan wel tien of twaalf jaar geleden zijn. Hij woonde met die Bartha samen in Plan Zeeburg in Noordwijkerhout. En hij kreeg gewoon kanker. Slokdarmkanker, geloof ik. Zulke dingen moet je Jaap vragen. Die weet dat precies.’

Broer Jaap en zus Nelleke hadden het contact met hun vader niet verbroken. ‘Mijn broer is bijna zijn hele leven ondernemer geweest en heeft altijd in bloemen gezeten. Nu heeft hij een succesnummer met die Calla’s. Toen mijn vader ophield met werken als commissionair, ging hij vaak bij Jaap op het land werken. Dat deed mijn broer eigenlijk om hem van de straat te houden. Hij en mijn zus hielden hem altijd de hand boven het hoofd, voor de goede lieve vrede. Dat gebeurt natuurlijk in veel families. Maar ik ben niet zo. Mij niet bellen. Het was gewoon altijd gezeik met die vent. Erica zei altijd: “Maak het toch weer goed.” Maar het viel gewoon altijd tegen.’

Erica: ‘Zijn vader was een binnenvetter. Die liet nooit zijn emoties blijken. Daarom dronk-ie waarschijnlijk ook. Over zijn moeders ziekte werd niet gesproken. Over Martiens homoseksualiteit ook niet. Hij vond dat een hele rare, onbekende wereld. Ik denk dat hij het liever negeerde.’

Martien: ‘Dat wilde ik ook helemaal niet met hem. Vond ik helemaal niet belangrijk. Maar mijn vader was toch al dood toen ik 50 werd en dat feest gaf?’

Erica: ‘Nee, hij is in 2012 overleden.’

Martien: ‘Was ook weer gedoe, met de begrafenis. Alle neefjes en nichtjes mochten een kaarsje aansteken, maar Montana en Maxime niet. Die stonden achterin de kerk en zagen hun neefjes en nichtjes naar de kist lopen. Jaap, die het allemaal regelde, had er gewoon niet aan gedacht. Die dacht: die meiden hebben hun opa al zo lang niet gezien… Toen we het daar later met ‘m over hadden, zei-ie: “O, heb je dat zo ervaren?” Die vond het vreselijk. Dat is onze Jaap, hè. Die doet alles met de beste bedoelingen. Hem vergeef je binnen een minuut alles.’

De compassie die Martien voor zijn broer voelt, is er niet voor Bartha van Eeden, die feitelijk zijn stiefmoeder werd.

De korte samenvatting: ‘Die gekke Bartha van Eeden.’

De lange samenvatting: ‘Zij was getrouwd met een bakker, Henk van Eeden. Dat ze een soort van met mijn vader ging terwijl ze nog bij Henk was, mocht natuurlijk niemand weten. Dat was een schandaal. Nadat die Henk een hartaanval kreeg, kropen mijn vader en zij dezelfde dag nog bij elkaar in huis. Dat wist niemand, want we hielden het allemaal stil. In het begin dacht ik nog dat het een leuke vrouw zou zijn, maar ik had al snel door dat dat niet zo was.

Haar familie stond altijd op nummer één. Met Sinterklaas zei ze: “Ik doe er niks aan.” Maar dan kwam Jaap er twee dagen later achter dat het hele huis vol zat met haar kinderen en kleinkinderen met grote cadeaus. En Nico betaalde alles.

Toen ik net ontdekt had dat ik homo ben, deed zij ook heel raar. Wij gingen op visite bij tante Bets en daar stond haar auto. Nu moet je weten dat je bij tante Bets altijd door de achterdeur naar binnen kwam. Maar wat gebeurt er? Wij komen binnen en zij blijkt door de voordeur te zijn verdwenen. En later heeft ze ook gezegd: “Homo zijn, daar kies je toch zelf voor?” Toen was het wat mij betreft over.’

Erica, met haar korte versie: ‘Een domme vrouw.’

Ondertussen blijkt dat ‘ouwe Nico’ stiekem wel een vrouwenmagneet was.

Erica: ‘Hij was altijd heel erg populair bij de dames. Gezellig in de kroeg, een goeie bos haar en een beetje leuk doen tegen de vrouwtjes…’

Martien: ‘“Meid, wat ben jij een pláátje,” zei hij altijd. “Ik zou je zo willen inlijsten.” Dan waren die vrouwen helemaal blij, joh. Zoiets hadden ze járen niet gehoord en onze Nico zei het ze gewoon. Hij verkocht altijd mooie praatjes. Iedereen vond hem een joviale kerel. Al wist wel half Noordwijkerhout dat-ie heel veel dronk. Maar hij had geen kwade dronk. Hij werd gewoon lam.’

Nico Meiland liet zijn kinderen toen hij in 2012 op 74-jarige leeftijd overleed meer herinneringen dan geld na.

Erica: ‘Hij had geen geld. We zijn nog wezen eten. Was nog lachen. “Nou is het al bijna op?” vroegen we.’

Martien: ‘Jaap regelde dat allemaal. We waren in een restaurant in Noordwijk. “Hier, ik heb een envelop voor iedereen.” Dus ik zeg: “Valt het mee? Is het 300?” Toen was het iets van duizend euro. Hebben we een heel leuke avond gehad. Reed ik na afloop naar huis, was ik die envelop helemaal vergeten mee te nemen. Maar ook dat regelde Jaap. De begrafenis was wel geweldig. Wijn en bitterballen. Echt een feest. Zo’n enige dag, met allemaal neven en nichten en andere oude bekenden. Énig!’

Erica: ‘Maar dat ging dus wel allemaal van de erfenis af.’

Dat de situatie in Huize Meiland in de jaren ’60 en ’70 niet al te rooskleurig was, bleef volgens Martien behoorlijk goed verborgen achter de gordijnen. ‘Je keek niet bij anderen naar binnen, hè. Tante Bets zei altijd: “Je ziet ze wel voor de kop, maar niet in de krop.” Je weet niet wat achter de muren plaatsvindt. Wellicht zijn er ook mensen geweest die over ons zeiden: “Wat een leuk stel, die Nel en die Nico! Kijk ze nou eens met die drie kindjes op de kermis. Wat hebben ze het leuk!” Mijn moeder hield het stil. Tante Bets en ome Piet wisten het. Tante Aat en ome Janti. En Jo Vreeken, die kwam schoonmaken. Maar de buitenwacht niet.’

Er waren zeker ook dingen gewoon, zoals bij vele anderen. ‘De inrichting van het huis. Een rood fluwelen bankstel met van die sliertjes aan de onderkant. Een marmeren salontafel met een messing onderstel. Een eiken kast, eiken eettafel, eiken stoelen. Vréselijk, maar zo was dat toen. En we hadden een plaatsje achter en een platje op het schuurtje, waar we lagen te zonnen. En later, toen we naar een duurder huis gingen, hadden we een tuin.

Ik keek naar ‘Q&Q’. Verder keken we naar ‘Peyton Place’, met dokter Rossi. ‘Eén van de Acht’, met Mies Bouwman. En ‘Wie van de Drie’. Dat was bij ons één grote happening. Als ‘Wie van de Drie’ op tv was op zaterdagavond, met Berend Boudewijn en die met die grote bril, Loes Haasdijk, haalde mijn moeder speciaal gebak. De sfeer was dan geweldig! En wij keken natuurlijk altijd naar het Songfestival. Dat was een happening. Ik weet nog goed dat Teach-In won in 1975.

We hadden ook een pick-up. De eerste plaat die mijn vader en moeder kochten, was van Olga Lowina. Dat jodelen. Vreselijk. Echt te erg. En natuurlijk veel Nederlandstalig. Carnavalsmuziek was heel erg in, in die tijd. Mijn eerste eigen plaatje was Bonnie St. Claire en Unit Gloria, ‘Clap your hands and stamp your feet’. Ik kocht best wel veel. En later cassettebandjes. Ik was weg van Mud, die jongens met die wijde broeken. En van ABBA.’

Hoogtepunten waren de verjaardagen van vader Nico en moeder Nel.

‘Eén groot feest. Hadden we het hele huis verbouwd, allemaal stoelen in kringen en een podium van aardappelkisten van mijn opa. Ik zat op gitaarles en had blaadjes geniet met liedjes en stukjes en dan stond ik daar met mijn gitaar en met Jaap en Nelleke op het podium en deden we een voorstelling, met onder meer ‘Als het om de liefde gaat’ van Sandra en Andres. En ‘Mien, waar is mijn feestneus?’ Daar zaten die mensen allemaal naar uit te kijken. Dat duurde dan zo’n twintig minuten en als het klaar was, dacht ik: hè bah, nou moet ik zo lang wachten voor we het weer kunnen doen…

Elke verjaardag was één van de hoogtepunten de komst van tante Bets. De hele familie adoreerde tante Bets. Als ze er om half tien nog niet was, zei iedereen: “Waar is Bets?” En dan gingen we bellen. Dat vond ze natuurlijk hartstikke leuk. “Ik kom er zo aan, hoor!” Deed ze expres. En aan het eind van de avond had ze het hoogste woord. En altijd volle bak hè. De sigaretten stonden gewoon op tafel, het was helemaal blauw van de rook. Bitterballen, schalen met frikadellen, salades, feest! Enig!

Gek genoeg kan ik me niet één verjaardag van mezelf als kind herinneren. Helemaal niets. Alleen Sinterklaas. Dat deden we dan weer meteen heel overdreven. Mijn zus kreeg niet één pop, nee, die kreeg meteen twaalf poppen in een doos. Altijd dure cadeaus. Dat regelde mijn moeder. Sinterklaas was helemaal top. Kerstmis ook. Eerste Kerstdag met opa en oma Duivenvoorden erbij en Tweede Kerstdag naar de Meilanden in De Zilk. Dat moest. “Verplichtingen,” zeiden we dan, want als je niet ging, werden ze kwaad.

Oud en Nieuw leefde wel bij Jaap en Nelleke. Die hielden heel erg van vuurwerk. Ik niet, ik heb daar niks mee .Waarschijnlijk door mijn blinde oog. Je kan zomaar een vuurpijl in je goeie oog krijgen.’

Een apart verhaal waren de jaarlijkse vakanties. Die gingen naar Eersel, Eersel en… Eersel!

‘Van zaterdag tot zaterdag. Dan huurden we een huisje op een bungalowpark waar een heel groot meer bij was met een strand. Daar gingen we ontbijten en de rest van de dag lekker op de handdoek in de zon, in een bootje en zwemmen. En dan ’s middags boodschappen doen om te koken. Of naar het restaurant.

Het was wel leuk. Maar het was ook altijd hetzelfde. Daarom was ik zo blij dat ik Erica leerde kennen. Toen opende zich een nieuwe wereld voor me. Al was mijn eerste keer naar het buitenland niet met haar. Toen ik 17 was, ben ik naar Benidorm geweest met een goede vriend van me, Rinus Oldedamink, en een goede vriendin, Emmy Bon, en haar zus Carla. Toen hebben we wel lekker de beest uitgehangen. Stappen natuurlijk. En in het hotel was zo’n leuk feest. Vrouwen moesten mannenkleding aan en andersom. Ik liep in een witte damesoverall met rode ceintuur en toen er foto’s werden gemaakt, lag ik helemaal vooraan als een diva. Iedereen stond achter me. Zo leuk!

Maar wat wel raar was: ik kwam na een week terug en dacht dat iedereen me wel heel erg gemist had. Maar toen ik thuis kwam, was er niemand. Dus ik liep naar opa en oma Duivenvoorden een paar huizen verderop om te kijken of mijn moeder daar was. En die zei alleen maar: “O, ben je d’r?” Verder niks. Niet even vragen hoe het geweest was. Totaal geen enthousiasme dat ik terug was. Níets. Alleen maar dat “O, ben je er weer?” Vond ik zo raar. Zo’n teleurstelling. In mijn beleving had ik net een wereldreis achter de rug.’

Een incident dat grote invloed had (en heeft) op het leven van Martien is nu nog -letterlijk- zichtbaar: het moment waarop hij een schaar in zijn rechteroog stak. En moeder Meiland eh… niet heel adequaat ingreep.

‘Ik was vier. Mijn moeder was boven aan het stofzuigen en ik zat gewoon beneden in mijn eentje plaatjes te knippen. Daarbij stak ik per ongeluk met die schaar in mijn oog. Het deed niet echt zeer, maar ik ging toch maar even naar boven. “Mam, ik heb in mijn oog gestoken.” Ze keek en zei: “Ik zie niks, is prima.” Dus ik ging gewoon door met spelen en later slapen.

De volgende ochtend werd ik wakker en mijn hele kussen was drijf- en drijfnat. Dus ik weer naar mijn vader en moeder. “Mam, mijn kussen is helemaal nat.” Toen zei ze: “Dat is niet goed. Dan gaan we toch maar naar de huisarts.” Die zei: “Dat is hele foute boel. Direct naar het ziekenhuis!”’

Wat volgde was een halfjaar in het ziekenhuis in Leiden, een halfjaar in Sluiskil in Zeeland en in totaal negen operaties. ‘Vreselijk! Zeker dat Zeeland. Ik lag op een kamer met een kind dat elke dag bezoek kreeg. En mijn ouders kwamen natuurlijk alleen in het weekend, ze moesten met de pont.

Het hielp allemaal niks. Ik was blind aan dat oog. Ik was een van de eersten in Nederland die gebruik maakte van een contactlens. Als ik naar de kleuterschool moest, deed ik eerst zelf een contactlens in. En voor ik naar bed ging weer uit. Ze hoopten dat ik toch beter zicht kon krijgen. Maar ik kreeg met de jaren steeds meer het gevoel dat het niks hielp. Dan ging ik elke keer voor controles naar dokter Henri in een monumentaal pand in Leiden en dat kostte heel veel geld. Toen ik een jaar of twaalf, dertien was, dacht ik: wat moet ik met die poppenkast? Ik stop ermee. Had ik acht jaar voor niks lopen klooien.

Ik ben nog geopereerd door de chirurg die ook prinses Christine veel geopereerd had. Uiteindelijk hebben ze geprobeerd er een vaste lens in te zetten. Maar ook dat is mislukt. Later kon ik weer licht zien. Toen ze op een keer onze auto stalen en ik wilde ingrijpen, kreeg ik een klap op dat oog. Moest ik naar het Oogziekenhuis in Rotterdam en daar hebben ze het licht alsnog kunnen terughalen. Maar ik zie verder niets. Daardoor ben ik altijd extra angstig met scharen in de buurt. Als onze kleindochter Claire een schaar pakt, sta ik meteen op mijn achterste benen. “Weg met die schaar!” Het is natuurlijk toch een trauma.’

Jaren later, na het eerste Franse kasteelavontuur, kreeg Martien toch weer hoop. Hij werkte bij Van Roon Living en ontmoette in Delhi de eigenaar van het bedrijf Gupta.

‘Richard van Roon en ik kwamen daar voor de inkoop. Gupta was toen Richards vader en moeder er nog kwamen een klein bedrijf, maar was onder leiding van meneer Gupta gigantisch gegroeid, met ook scholen en ziekenhuizen.

Ik leerde meneer Gupta kennen tijdens een etentje. “What’s the matter with your eye,” vroeg hij. Dus ik vertellen dat ik met een schaar in mijn oog had geprikt en dat ik aan dat oog blind was. Zegt hij opeens: “Moet je luisteren, jij moet je helemaal niet druk maken, jij krijgt van mij een nieuw oog!” Ik zeg: “Ik krijg van jou een nieuw oog? Dat kán toch helemaal niet?” “Jawel,” zegt-ie, “ik heb ook een oogziekenhuis en in Delhi doen wij oogtransplantaties. Morgenochtend om vijf uur staat er een taxi voor je hotel, die pikt jou op, dan ga je naar mijn oogziekenhuis en dan gaan we jou een nieuw oog geven.” Ik dacht meteen: wat leuk, dan wil ik een donker oog, dan heb ik twee verschillende.

Toen ik aankwam in dat ziekenhuis waren er allemaal mensen aan het wachten, maar ik mocht meteen door. Ik kreeg de hele dag allerlei onderzoeken. Om half zeven ’s avonds kreeg ik de uitslag. Het was toch niet mogelijk. De spieren waren in al die jaren zo verslapt, die zouden nooit meer dat nieuwe oog vast kunnen houden. Was dat wel het geval geweest, dan had ik daar dus gewoon een oogtransplantatie gehad.

In de taxi naar het hotel dacht ik wel: wat zou het eigenlijk een rare gewaarwording zijn geweest. Want ik ben al vanaf mijn kleuterschooltijd gewend aan beperkt zicht. Er zou een heel andere wereld voor me open zijn gegaan. Zou dat niet vreemd zijn? Zou ik dat wel aankunnen? Maar goed, het heeft dus uiteindelijk niet zo mogen zijn.’

Het is een bijzonder kind, en dat is-ie! Dat gold voor Dick Trom, de eerste kwajongen in de Nederlandse jeugdliteratuur, maar ook voor Martien. Dat leverde hem onder meer de bijnaam ‘burgemeesterszoontje’ op. ‘Vanaf mijn zesde ging ik elke zaterdagmorgen naar slager Duindam om vlees te halen voor het weekend. Dan stond ik keurig in de rij en was het: “Dan is nu het zoontje van de burgemeester aan de beurt!”

Zo werd ik genoemd omdat ik netjes praatte en er netjes uitzag. Zoals elk kind in die tijd. Hoge kniekousen met een blok, nette schoentjes eronder, een kort broekje en spencertjes. Altijd hetzelfde type kleding. En er ging nooit iets kapot, want ik klom niet in bomen.

Ik was al jong weg van mooie kleding. Toen ik een jaar of veertien was, zei ik tegen mijn moeder dat ik bij Jo van Eyk een heel mooie spijkerbroek en een jasje had gezien. “Ja, moet je luisteren,” zei ze, “daar ga je maar lekker zelf voor werken.”

Ik deed trouwens alle boodschappen voor het gezin. Al heel jong deed ik dingen waarvan ik later dacht: goh, dat ik dat al deed op die leeftijd. Maar ik vond het helemaal niet erg, het was leuk. Als we ’s zondags na de kerk bij opa en oma Duivenvoorden koffie ging drinken, tippelde ik altijd voor de rest uit naar huis en als zij dan kwamen, had ik een pan nasi klaar. Dat had ik mezelf dan geleerd, als jochie van 13. En vaak gingen we ’s middags nog even naar Zandvoort om een visje te halen. Als zondagmiddaguitje.

Op zaterdag aten we altijd friet van snackbar Vrolijk. “Haal jij het?” vroeg mijn moeder. Dan kreeg ik, een ventje van 7 nog, een lijstje mee. Zoveel patat, zoveel frikadellen… Dat lijstje gaf ik dan aan Carla en als ik klaar was, hing ik dat plastic tasje met al die troep aan het stuur van mijn fiets.

Eén keer kwam dat tasje voor mijn band en sloeg ik helemaal over de kop. Ik kwam met mijn hoofd op de stenen en ben helemaal bewusteloos geraakt. Dus ik kwam later thuis en zeg: “Ik ben zó gevallen…” Waarop mijn moeder antwoordde: “Ach joh, het is maar een schaafwondje. Kom maar eten.” Daar was ze zo makkelijk in. De tandarts was er ook nooit bij. Mijn moeder was altijd heel bezorgd vooraf, maar als er dan een ongeluk gebeurde, was het: “Kom op, gewoon doorgaan. Niks aan de hand.”

Ik was als kind verder een heel makkelijk ventje. Nooit kattenkwaad uitgehaald. Nou, één keer. Ik ging een keer op een zondag varen met mijn neefjes Gerard en Peter Duivenvoorden en toen kwamen we op de Gooweg bij allemaal tulpenvelden. Zijn we uitgestapt en gingen we tulpen pakken die we de volgende dag aan de deur zouden gaan venten. Maar het huis van die tuinder lag hoger, dus die man zag het en kwam op ons af. ”Waar zijn jullie mee bezig? Ik bel de politie!” Toen zei ik: “Maar die tulpen staan hier toch maar gewoon te staan? Die kunnen we toch gewoon…” “Nee, dat mag niet!” Toen werden we weggestuurd. Verder heb ik nooit iets gestolen.

Ik was echt heel braaf. Ik had een brommer, een Puch. Niet opgevoerd. Ik heb nooit een knokpartij meegemaakt. Waarom doen mensen dat? Zo raar. Ik ging voor de gezelligheid met vrienden. Ik wilde lachen. Zelfs in mijn pubertijd heb ik niks geks gedaan. Ja, ik switchte van kleding. Ik ging opeens naar de Legerdump in Leiden en daar kocht ik bruine hoge Kickers, een heel strakke spijkerbroek en camouflagekleding. Een legerjasje. Als je aan mensen vraagt hoe ik was, zullen ze allemaal zeggen: “Ik kan niks vervelends over hem zeggen als kind.”

Op school probeerde ik ook gewoon mijn best te doen. Ik ging naar mijn kamer om te leren. Want als ik het opschreef, bleef het beter hangen. Nou ja, ik heb stiekem gerookt. Maar dat deed iedereen. Als mijn vader en moeder weg waren, rookte ik stiekem achter het fluwelen gordijn. En dan zo snel mogelijk wegwaaien. Maar op een gegeven moment zeiden ze: “Wat stinkt het hier.” Toen antwoordde ik: “Ja, moet je luisteren, ik rook.” Waarop mijn moeder antwoordde: “Ik ook. Doen we het vanaf nu gezellig samen.”’

Dat Martien zélf dacht dat alle jongetjes in Noordwijkerhout hoge kniekousen met een blok, nette schoentjes, een kort broekje en spencertjes droegen en netjes spraken, betekent niet dat het ook zo was. Dat merkte hij tijdens zijn schooltijd. ‘Op de basisschool begon de ellende. Ik werd continu gepest en uitgemaakt voor meisje. “Meisje! Meisje!” Geen idee waarom. Ik denk: door mijn gedrag. Ik was natuurlijk wel een heel net jongetje. De meeste jongens in Noordwijkerhout waren boeren. Vreselijk. Mijn broer ook. Met die boerenkiel.

Het pesten was wel iets groots. Ik weet wel dat ik het schoolplein echt heel vreselijk vond. Ik ging steeds naar de meester of de juf. “Ze pesten mij. Ze zeggen steeds vervelende dingen.” Dan werden ze er wel op gewezen dat ze het niet moesten doen, maar de volgende dag gingen ze weer. Zo zijn kinderen. Ik heb er geen trauma aan overgehouden. Misschien heb ik het vooral verdrongen.

Een paar jaar geleden was ik met Jaap in Noordwijkerhout op Culinair, bij de Witte Kerk, en toen kwamen we Gerard de Kat tegen, Gerard Heemskerk heet-ie eigenlijk. Dat is zo ongeveer de meest populaire Noordwijkerhouter die er is. Zit in allerlei organisaties, de voetbal, de kerk, noem maar op. Die sprak me aan en zei: “Ik heb er zó’n spijt van dat ik jou vroeger zo gepest heb.” Ik zeg: “Gerard, was jíj dat? Weet ik niks meer van!” “Weet je dat echt niet meer? Ik vind het zo erg!” Vond ik zó lief van hem. Zo’n hele grote man, die dan zoiets zegt. Dus ik zeg: “Weet je wat, Gerard? Ik vind het zo lief dat je dat vanuit je hart tegen mij durft te zeggen. Er is niks aan de hand, Gerard. Het is prima tussen ons.”

Zó’n leuke man, Gerard de Kat. Echt zo’n mán-man. En hij was heus niet de enige pester. Het waren er wel meer. De basisschool was daardoor voor mij echt niet leuk. Het begon vanaf de derde klas. Vooral verbaal, ik werd niet geslagen. Pas in de vijfde of zesde klas was er iemand die het voor me opnam, Pietje van Duin. Dat werd mijn allerbeste vriend. Nou ja, voor me opnemen… Ik was niet meer alleen.

Later probeerde ik het wel te relativeren. “Het was niet zo erg,” zei ik dan. Maar dat was het wél. Ik vond het vréselijk. Het gekke was: ik had toch best zin om naar school te gaan. Had ik met alles. School. De kerk. Het hoorde gewoon bij het leven. Het moest. Waarom zou je het dan met tegenzin doen? Daar heb je alleen jezelf mee.

Ik was geen goede leerling. Hobbelde gewoon mee. In de vierde ben ik zelfs blijven zitten, bij meneer Baaten. Komt misschien ook wel doordat er thuis geen druk op zat. Er werd niks aan huiswerk gedaan. Mijn moeder kon er niet bij helpen en mijn vader was er nooit.

Op de mavo draaide alles om. Daar werd ik opeens populair. Ik bleef ook daar een keer zitten en was dus twee jaar ouder dan mijn klasgenoten. Was wel een leuke tijd. Dat ik populair was, blijkt ook wel uit het feit dat ik in de derde klassenvertegenwoordiger werd. Ik kreeg de meeste stemmen. Dan moest je altijd dat boek bij je houden.

Ik merkte daar wel dat ik anders was dan anderen. Ik ging vooral met meiden om. Een vast clubje, met Edith, Yvonne en Kitty van Steijn, waar ik verliefd op werd. Ze was niet heel knap, maar gewoon een heel leuke meid om mee om te gaan. Van Yvonne was ik ook helemaal weg. Daar ging ik op klassenavonden mee slijmen. Zo heel langzaam dansen, weetjewel? Ik was verliefd, maar er gebeurde niks, hoor.

Op een gegeven moment voelde ik wel dat er over me gepraat werd. Niemand durfde hardop iets te zeggen, maar dan hoorde je ze zachtjes zeggen: “Kijk, dat is die homo.” En dan dacht ik: laat ze maar praten, want ik ben dat helemaal niet. Dus eerst was het ‘meisje’, op de lagere school, en later, op de mavo, dat andere woord.’

Martien verlaat de mavo, vlak voor zijn achttiende verjaardag, met een diploma. Met Nederlands, Engels, Duits, Frans, aardrijkskunde en geschiedenis in zijn pakket. Het zogenaamde ‘pretpakket’. Daarna wilde hij nog twee papiertjes halen: zijn rijbewijs en het diploma van de Kappersschool in Leiden. Het eerste lukte (in één keer zelfs), ondanks dat hij vanwege zijn blinde rechteroog geen diepte kan zien. Het tweede zou ‘m niet worden.

‘Kapper worden leek me leuk. En ik zag er toekomst in. Want ik dacht: haar blijft altijd groeien, dus er is altijd werk. Ik kocht van het geld dat ik gespaard had met gladiolen snijden en tulpen bossen bij mijn ooms een oranje Ford Taunus en daarmee ging ik één of twee dagen in de week met al die meiden van de Kappersschool die ook uit Noordwijkerhout kwamen naar de school op het Rapenburg in Leiden. Ik was helemaal het mannetje! En een leuke tijd dat ik daar heb gehad! ’s Middags gingen we in de pauze naar de discotheek, dansen op Donna Summer…

De andere dagen werkte ik bij Ben Hagen in Lisse. Maar ik was er helemaal niet goed in. Ik was heel gezellig, kon goed socializen en praten met die vrouwen. Maar als ik moest föhnen, kreeg ik elke keer op mijn donder van de eigenaar. Ik had er helemaal geen talent voor en ik vond er ook eigenlijk geen reet aan. Dus toen mijn moeder ziek was en ik ontslag nam om voor het gezin te gaan zorgen, dacht ik: het komt wel goed uit ook. En er komt vanzelf wat anders.’

Met datzelfde optimisme kijkt Martien terug op zijn jeugd. ‘Ondanks dat ik gepest werd op school, die ruzies thuis en dat ik als tiener moest zorgen voor mijn zieke moeder, die ook nog overleed, vind ik dat ik toch een gelukkige jeugd had. Ik vind het gewoon fijn om het mensen naar de zin te maken en te zorgen en dat heb ik automatisch moeten doen.