1e druk: februari 2021
Auteur: Daan Fousert
Ontwerp omslag: Daan Fousert
ISBN: 9789083121604
www.daanfousert.nl

Druk: Pumbo.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd bestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de auteur of uitgever.

EcQ

(spreek uit: eccu)

Ecologische Intelligentie

Daan Fousert

IInhoud

IIVoorwoord

IIIInleiding

1Ecologie

2De intelligentieniveaus

3Ecologische bewustwording

4EcQ. Wat het is en hoe het werkt

5De relevantie van EcQ

6Het spectrum van EcQ

7Samenhang van de intelligentieniveaus

8Biomimetica

9Sustainable Development Goals

10Circulaire economie

11De meetbaarheid van EcQ

12Ecologisch intelligente bewuste energie

13Ecologische transparantie & classificatie

14EcQ en generatieverschillen

15EcQ en gezondheid

16EcQ: een tegengeluid

17Wat nu?

18Bronnen

19Bijlagen

Bijlage 1: Toets je EcQ

Bijlage 2: Kantelpunten en mismatches in de ecologie

Bijlage 3: En dan, wat is de natuur nog in ons land?

Bijlage 4: Sustainable Development Goals

IIVoorwoord

De interviews en lezingen door André Kuipers, Nederlands astronaut, laten ons inzien hoe kwetsbaar en klein de aarde eigenlijk is als je van grote afstand, al voortbewegend door de ruimte, onze wereldbol beschouwd.

Dit confronterende boek van Daan Fousert roept dat beeld bij me op. Immers door op afstand naar iets te kijken zien we veelal zaken beter in perspectief, en realiseren we de relativiteit van die dingen die ons dagelijks bezig houden.

Ons bewust worden van onze leefomgeving, hoe we in de maatschappij staan, hoe we omgaan met alles wat de aarde voorbrengt en dan vooral hoe wij als mensheid ervoor zorgen dat ook onze kinderen en de generaties daarna een acceptabel en goed leven kunnen hebben.

Daan Fousert confronteert de lezer enerzijds met zijn reflecties die je behoorlijk aan het nadenken zetten, en anderzijds reikt hij ons in dit boek prachtige hulpmiddelen aan.

De introductie van Ecologische Intelligentie (EcQ) en de verbindingen die met de andere vier bekende intelligentieniveaus (IQ: cognitieve intelligentie; EQ: emotionele intelligentie; SQ: spirituele intelligentie; FQ: fysieke intelligentie) worden gelegd, zijn op zijn zachtjes gezegd: verbluffend te noemen. Daan Fousert legt in dit boek uit dat alle intelligentieniveaus integraal met elkaar verbonden zijn. Een mens is pas optimaal in balans als deze integraliteit volledig wordt beleefd en gevoeld. Wel stelt hij dat ieder intelligentieniveau pas volwaardig en compleet kan worden beleefd als het voorliggende intelligentieniveau op orde is.

Verderop in het boek wordt deze integrale verbinding heel mooi toegelicht. Alvast een samenvatting omdat juist deze benadering ons als mensen zal helpen om beter en verantwoorder met de maatschappij en natuur om te gaan. Bij IQ ontstaat het begrip ‘samen’ omdat een individu alleen mens kan zijn in relatie tot de ander. Dit leidt bij EQ en contact van het individu met die ander tot verbinding. Bij SQ gaat het over bewustwording en inzicht dat leidt tot bezieling. Energie en balans geven veerkracht (FQ). Uiteindelijk kan een individu met respect en (veer)kracht een belangrijk aandeel leveren aan een leefwereld voor alles en iedereen; en dat een ‘footprint’ zal hebben die een bijdrage levert aan het behoud van onze aarde (EcQ dus).

Wat het boek ‘Ecologische Intelligentie’ en alle andere middelen, die mij in de afgelopen decennia zijn aangereikt, in feite zeggen: gebruik beter wat we ontvangen en wat we bewust en onbewust al bezitten. En door het toepassen van deze middelen kunnen we het verschil maken in onze ambitie om een beter en mooier leefklimaat te creëren met elkaar nu en voor later.

Het kan zijn dat de lezer niet alle reflecties deelt met de schrijver, en dat hij of zij andere ervaringen heeft. Ik juich het alleen maar toe dat de lezer aan het nadenken wordt gezet over zijn of haar handelen en dat dit boek een toekomstperspectief biedt. Ik hoop daarom dat dit boek een belangrijke bijdrage mag leveren aan een betere wereld en dat de lezer de inspiratie vindt om zelf verder invulling te geven aan een betere samenleving, en de harmonie te vinden in zijn of haar fysieke omgeving en leefwereld, met respect voor de aarde en de natuur, in de meest brede zin.

Thijs Aarten,

Mens en vooral wereldburger, die een (kleine) bijdrage probeert te leveren aan de transformatie naar een duurzame samenleving.

IIIInleiding

Dit boek is bedoeld om bewustwording te scheppen voor en het belang te onderstrepen van een complete kijk op en herstel van onze ecologie. Er zijn gelukkig veel initiatieven op dat gebied echter deze worden onvolledig opgepakt. Onze ecologie bestaat uit acht aspecten, die ik in hoofdstuk 6 uitwerk. Soms zijn we te fragmentarisch bezig op slechts één aspect. Zo draagt elektrisch rijden bijvoorbeeld bij aan een reductie van CO₂-uitstoot en een afbouw van fossiele brandstof maar negeert het de negatieve impact op biodiversiteit (bodemvernietiging), inclusiviteit (uitsluiting van mensen die kobalt moeten delven), diversiteit (verjagen van mensen van hun geboortegrond omdat daar het kostbare kobalt ligt) en circulariteit (slecht een minuscuul klein gedeelte van de batterijen wordt gerecycled of hergebruikt).

We leven binnen de begrenzing van onze biosfeer, dat is het gedeelte van de aarde waar leven mogelijk is. En deze biosfeer wordt, door de manier waarop we leven en consumeren veel geweld aangedaan. Een gezonde biosfeer is van levensbelang, zeker nu we weten dat we inmiddels 60% (bron: Global footprint Network National footprint Accounts 2019) van de grondstoffen van onze aarde hebben verbruikt. De reductie van CO₂-uitstoot is belangrijk en ook de realisatie dat ons huidige consumptie- en leefpatroon niet alleen ons schaadt maar ook de generaties na ons. Dat vraagt bewustwording en leiderschap die zich niet alleen richten op verdienen van geld maar vooral op behouden en zekerstellen van de biosfeer.

Doorgaan zoals we al generaties doen zal onze balans in de vier intelligentieniveaus (die ik in hoofdstuk 3 zal behandelen) onder druk zetten en schade tot gevolg hebben En dat hebben we voor een groot deel zelf in de hand.

‘Historisch gezien heeft ons joods-christelijke geloof ertoe geleid dat we denken dat wij de intelligentie wezens zijn die in een afzonderlijk proces, dat verschilt van alle andere dieren en van planten, zijn geschapen. Dit gezichtspunt doet ons op eenvoudiger wezens neerkijken als niet-intelligente levensvormen, met name de organismen die lager op de evolutionaire ladder van het leven staan.’

Prof. Dr. Bruce Lipton in de ‘Biologie van de overtuiging’

Toch, en dat wordt inmiddels door velen onderschreven, leven we allemaal in een kwetsbaar dynamisch evenwicht. Niet alleen met andere levensvormen maar ook met onze natuurlijke omgeving.

We hebben allemaal geleerd (zie de opmerking van Bruce Lipton) dat de mens aan het einde van de voedselketen staat en dat gegeven heeft ons een gevoel van superioriteit gegeven over alles wat leeft en alles wat de aarde ons te bieden heeft. Het is een houding van arrogantie en macht waarbij wij de aarde en alles wat daarop leeft ondergeschikt hebben gemaakt aan ons zijn. Het is EGO denken van de bovenste plank.

De werkelijkheid dringt tot ons door dat het anders moet.

De mens maakt deel uit van deze leefwereld en van het ecologisch systeem. Als dat denken dieper tot ons doordringt dan beseffen we dat wij niet alleen gebruiker zijn van wat de aarde ons verschaft maar tevens beheerder. En dat we als zodanig zijn ‘aangesteld’ om ons leefsysteem optimaal te onderhouden en te preserveren.

De Earth Overshoot Day, dat is het moment in een jaar waarop de mens alle natuurlijke bronnen heeft verbruikt die de aarde in een jaar kan leveren, valt steeds vroeger. De dag waarop we roofbouw gaan plegen op onze aarde daarmee ook. En als we in dit tempo doorgaan dan houdt het een keer op en zullen we geconfronteerd worden met een onomkeerbaar tekort. En dan zijn we mogelijk te laat om het tij te keren.

In dit boek wil ik je meenemen in een begrip dat ik in 2018 lanceerde: EcQ (spreek uit eccu) dat staat voor Ecologische Intelligentie, in de hoop dat we heel bewust vanuit dat intelligentieniveau gaan leven.

Ik ben, voor zover ik weet, de eerste die het begrip EcQ hanteert maar niet de eerste die spreekt over ecologische intelligentie. In 2009 verscheen het boek van Daniel Goleman onder de Engelse Titel Ecological Intelligence, en in datzelfde jaar in Nederland onder de titel Groene intelligentie. Het kreeg weinig aandacht. Daniel Goleman vult zijn boek met een psychologische oplossing en voorbeelden hoe het ook kan, zonder dat hij een duidelijke definitie of betekenis geeft aan het begrip ecologische intelligentie. Dat poog ik wel te doen in dit boek. Ik geef het een duiding, in navolging van de andere intelligentieniveaus en hang er een definitie en betekenis aan.

Bovendien zet ik het in relatie tot de andere intelligentieniveaus. Dat doe ik bewust omdat alle niveaus met elkaar samenhangen en een tijdsvolgorde van bekendwording hebben waardoor er ook een tijdsvolgorde van ecologisch bewustzijn is ontstaan. Alle niveaus maken ons tot een volledig en volwaardig mens die in staat geacht mag worden zijn/haar verantwoordelijkheid te pakken op het niveau van de ecologische intelligentie.

In dit boek laat ik ook het ‘tegengeluid’ horen. Mensen, waaronder wetenschappers en wetenschapsjournalisten, die een andere mening zijn toegedaan en aan willen tonen dat de aarde zichzelf wel redt, zonder hulp van de mens. Welk stroming jij ook aanhangt, het maakt ecologisch intelligent leven relevant.

Misschien denk je ‘het loopt wel los’ met de ecologie of dat dit een taak van de overheid is. Ik zie het als ons aller verantwoordelijkheid omdat het om onze leefwereld gaat. Dit boek wil bijdragen aan dat besef en aan een ecologische economische leefstijl. Daarbij roep ik ook verantwoordelijken op ons daarbij te helpen door hun focus te verleggen van de neoliberale economie naar een ecologische economie en verduidelijking van wet- en regelgeving te verschaffen alsook een andere classificering te gebruiken die ons helpt in te zien of dat wat wij kopen veilig is of schade aanricht.

Daan Fousert

Februari 2021

1Ecologie

Om het begrip ecologische intelligentie te begrijpen is het belangrijk een beeld te hebben van wat ecologie is. De ecologie onderzoekt de samenhang van levende wezens (organismen, populaties, leefgemeenschappen of landschappen) met elkaar en hun omgeving. De omgeving van een organisme houdt zowel de fysische aspecten (som van de abiotische factoren) in, als alle andere organismen die hetzelfde habitat bewonen. Het is een onderdeel van de `biologie`.

Ecologie is de leer van het leven en de voorwaarden van bestaan der organismen in relatie tot hun omgeving.

Kort en goed komt het neer op het bovenstaande. Omdat dit geen biologieboek is en ik toch iets wil zeggen over ecologie, lijkt het me beter je mee te nemen in wat er zoal over geschreven wordt. Er bestaat een Nederlands Vlaamse Vereniging van Ecologen, het NEVECOL waar de meeste ecologen bij zijn aangesloten. Daarnaast heb je ook nog het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO.KNAW). Op hun websites vind je een keur aan artikelen die in de afgelopen jaren zijn gepubliceerd en deze geven je ook een beeld waar ecologen zich mee bezig houden en wat hun mening is omtrent zaken die hun vakgebied betreffen. Natuurlijk spreken ecologen zich ook wel publiekelijk uit. Goed voorbeeld is Prof. Dr. Louise Vet, die ik verderop in dit boek zal aanhalen. Ik twijfel er niet aan dat ecologen betrokken worden door de overheid in hun ambitie om 100% circulair te zijn in 2050. Aan de andere kant valt het me op dat wij, als burger, daar weinig over horen en heb ik ook niet de indruk dat wij weten hoe zij aankijken tegen milieu en aanverwante zaken. Bovendien, en dan spreek ik op grond van mijn eigen ervaring, weten we nog maar een fractie van de impact die wij als mens hebben op onze aarde. Het zou goed zijn als we daar vaker en intenser over geïnformeerd zouden worden en onszelf daarover informeren. Het is niet alleen een openbaring als je dat laatste doet, maar ook een spiegel die je wordt voorgehouden. Het dringt dan pas echt tot je door wat we aan het doen zijn en hoe belangrijk onze bijdrage kan zijn aan een gezonde ecologie.

In mijn zoektocht naar achtergrondinformatie liep ik tegen een veelvoud van artikelen aan. Het is onmogelijk die allemaal op te nemen dus heb ik er een paar, met toestemming van de bron, geselecteerd. Ik zou je graag willen stimuleren je eigen zoektocht te starten. Links en verwijzingen vind je achter in dit boek maar het volstaat om het woord ecologie te googelen en ik beloof je dat er een wereld voor je opengaat. Er zijn twee artikelen van de Stichting Biowetenschappen en Maatschappij die ik als bijlagen heb opgenomen in dit boek en waar ik je graag naar verwijs. In bijlage 2, ‘Kantelpunten en mismatches in de ecologie’ van Sarian Kosten en Marten Scheffer, een publicatie van 29 september 2015 en in bijlage 3 een redactioneel artikel van september 2018: ‘En dan, wat is de natuur nog in ons land?’

Beide artikelen beschrijven duidelijk de delicate balans tussen de diverse systemen en de impact op het klimaat als daar verandering in komt. Het tweede artikel geeft aan dat er nog voldoende natuur in ons land is waar we ons druk over mogen maken en die we moeten zien te behouden. Bovendien geeft dat artikel ook een duidelijk overzicht van de economische waarde van onze natuur. Het lijkt soms wel alsof de natuur onze economie in de weg staat of andersom, terwijl er ook heel veel raakvlakken zijn. Die economische waarde moeten we niet onderschatten omdat we spreken over miljarden wereldwijd. Dat geeft toch te denken, niet? Als het dan zo groot is, dan loont het om zorgvuldiger en duurzamer met de ecologie om te gaan. Met andere woorden: er valt alles voor te zeggen om te streven naar een ecologische economie. Een economie die de ecologie niet uitsluit en een ecologie die economische winsten mogelijk maakt. Beiden hebben elkaar nodig. Ecologie kan dus ingezet worden als economisch mechanisme. Sla beide artikelen er maar eens op na om de waarde van ecologie helder te krijgen.

Het heeft geen zin om aan de hand van beide artikelen te concluderen dat de landbouw en met name de landbouwers de vijand van onze natuur zijn. Lees wat ik daar over schrijf op blz. 109 en verder, naar aanleiding van het boek van Tialda Hoogeveen ‘De Geur van Hooi’. Toegegeven: het effect van de landbouw is groot en zeker als je leest dat twee-derde van onze grond agrarisch wordt gebruikt, waarvan 50% voor de veehouderij, met alle nadelen van dien. De achtergronden en oorzaak van dit gebruik kennen we ook en heeft op de eerste plaats te maken met onze consumptie en op de tweede plaats met de regelgeving en stimulans vanuit de banken en overheid. Dat het nodig is dit percentage drastisch terug te draaien, behoeft geen betoog. De rekening mag daarvoor niet alleen bij de betrokken mensen in die sector gelegd worden. We herinneren ons allemaal nog wel de conclusies van de commissie Remkes over het stikstofbeleid in 2019. Een van de conclusies was dat een algemene regeling voor boeren die willen stoppen niet voldoende is en deels zelfs weggegooid geld. Onze regeringen kenmerken zich door maatregelen die alles net even in de goede richting kunnen duwen om vervolgens weer voorrang te geven aan de monetaire economie of om daar mee aan te tonen dat ze bewegen in de richting van Europese voorschriften en zo het braafste jongetje van de klas kunnen zijn. Oprekken en trekken binnen de huidige kaders zal niet het effect hebben dat nodig is voor een volledig herstel van de ecologische balans. Daarvoor behoeven we een Deltaplan dat vele jaren van kracht zal zijn. Een Deltaplan dat zich zal uitstrekken over de grenzen van ons land en in de hele wereld van kracht gaat worden. Dat vraagt niet alleen financiële offers van de overheid. Het vraagt ook offers van ons en een andere manier van leven en consumeren.

Onze vleesconsumptie bedroeg over 2015 wereldwijd 300 miljard kilogram, waarvan wij in Nederland 77 kg per persoon voor onze rekening namen. Een interessant artikel van De Correspondent beschreef dat de voorspelling is dat als het zich zo doorzet, de wereldbevolking in 2050 zo’n 465 miljard kg zal consumeren. Maar liefst 80% van de landbouwoogst in Europa is bestemd voor veevoer.

De prijs van ons vlees kan alleen maar zo laag zijn als het nu is omdat de prijs die de natuur betaalt onmetelijk hoog is. Nog los van het stikstofprobleem. Het lijkt erop dat een oplossing gevonden kan worden de prijs van vlees tig-keer te verhogen om onze consumptie van vlees drastisch te beperken. Misschien is het zelfs beter om vlees gewoon op de bon te zetten zodat wij per persoon maximaal 20 kilo vlees per jaar mogen afnemen. Een maatregel die geen onderscheid maakt tussen arm en rijk en die vooral een verrijking van de natuur zal zijn. Dit mag echter niet gaan ten koste van de landbouwer. Door compensatie, andere bedrijfsvoering (van gangbaar naar biologisch) en uitkopen kunnen we helpen deze slag te maken.

Dit is wat wij van de ecologie kunnen leren. Daarom is het zo belangrijk dat ecologie, consumenten en overheid de handen ineenslaan en samenwerken om tot de beste oplossingen te komen. Bovendien is het belangrijk en noodzakelijk dat we ons bewust worden van ons EcQ, onze ecologische intelligentie die ons zal helpen deze en vooral de juiste keuzes te maken.

2De intelligentieniveaus

Intelligentieniveaus zijn niet van deze tijd. We zijn ons al heel lang bewust van onze cognitieve intelligentie die we aanduiden met IQ.

IQ: de term Cognitieve Intelligentie, is ontstaan ergens in het begin van de 20e eeuw als duiding van het vermogen om kennis op te nemen en te verwerken,. Daarna zijn er allerlei testen ontwikkeld die de mate van cognitieve intelligentie kunnen meten en daaruit is het begrip Intelligentie Quotiënt ontstaan. IQ wordt vandaag de dag gezien als duiding van onze cognitieve intelligentie.

Omdat de Q is gegroeid als een begrip voor een intelligentieniveau, zijn daarna de andere niveaus ook geduid met een Q.

Het is opmerkelijk, als we naar de verschillende generaties kijken, dat het met name de Baby-boomers (1945-1960) en Generatie X (1961-1980) zijn die zijn opgegroeid (en dus gedragsmatig zijn gevoed) onder dit intelligentieniveau.

Zelfs Generatie Y (1981-1995) kreeg dat nog een stuk mee want pas in 1990 ontstond het begrip EQ, emotionele intelligentie, dat pas in de jaren daarna post begon te vatten.

EQ: Toen in 1990 Salovey en Mayer in een artikel voor het eerst spraken over Emotionele Intelligentie (EQ) kreeg het nagenoeg geen aandacht. Pas in 1995 toen David Goleman met zijn boek EQ kwam werd het een hype. Aanvankelijk werd er nog wel wat lacherig over gedaan en als ‘soft’ getypeerd, maar het begrip was geboren en is nu niet meer weg te denken uit management literatuur. Dat we een cognitief brein (linkerdeel van onze hersenen) hebben en een emotioneel brein (rechterdeel) is nu algemeen omarmd.

SQ: Ongeveer hetzelfde overkwam Danah Zohar en Dr. Ian Marshall toen in 2000 hun boek SQ (connecting with our Spiritual intelligence) uitkwam. Uit wetenschappelijk onderzoek aan de universiteit van Californië in 1997 was vastgesteld door Dr. Ramachchandran dat we in onze hersenen een ingebouwd spiritueel centrum hebben, de zogenaamde God-spot. Dankzij het boek van Zohar en Marshall werd SQ als duiding van spirituele intelligentie breed omarmd en is dit inmiddels volledig geaccepteerd. Steeds vaker wordt er binnen leiderschapsontwikkeling aandacht besteed aan de kracht van SQ.

FQ: Wanneer fysieke intelligentie voor het eerst als begrip is gelanceerd is niet te achterhalen. Algemeen wordt ervan uitgegaan dat dit rond de eeuwwisseling gebeurde. Dat het bestaat en ondertussen ook omarmd is, lijdt geen twijfel.

Fysieke intelligentie betekent dat je lichaam heel goed weet wat het nodig heeft. De kunst is om de signalen op tijd op te vangen. En er iets mee te doen. Als je dit goed doet, geeft je lichaam dat terug. Je zit lekkerder in je vel, hebt meer weerstand en meer energie. Bent ook meer in balans om stressvol werk regelmatig aan te kunnen. Een gezond lichaam is veerkrachtig en vitaal.

Deze vitaliteitservaring is inmiddels ook vertaald naar het werkveld en er wordt gesproken over vitale organisaties en vitaal leiderschap, waarmee geduid wordt op de veerkracht van een organisatie of een leidinggevende.

Deze vier intelligentieniveaus genieten nu een algemene bekendheid en worden gebruikt bij leiderschaps-, organisatie- en maatschappelijke ontwikkeling.

Ze zijn van groot belang, wil je jezelf kunnen dienen en wil je in staat zijn een ander te dienen zodat die kan groeien, zich kan ontwikkelen alsook emotioneel, spiritueel en fysiek gezond kan zijn. En wil je betekenisvolle organisaties ontwikkelen en leefgemeenschappen opbouwen waarin persoonlijk leiderschap en autonomie uitgangsbegrippen zijn, dan hanteer je deze intelligentieniveaus als uitgangspunt.

We gingen ervan uit dat deze vier uiteindelijk bepalend en voldoende waren voor de mate waarin we in balans kunnen zijn als mens en leider. En toch, werkend met deze vier intelligentieniveaus stuitten we regelmatig op onderwerpen en thema’s die van wezenlijk belang zijn maar niet echt gedekt werden door deze vier. Met name gaat het dan om thema’s als biosfeer, biodiversiteit, leefwereld, milieu, klimaat, inclusiviteit, diversiteit en circulariteit.

Omdat ik daar zelf ook mee geconfronteerd werd en geen intellectueel richtingsgevoel had bij deze thema’s, kwam ik tot de conclusie dat er nog een intelligentieniveau nodig is, namelijk datgene dat bepalend is voor de wijze waarop we gericht zijn op het in harmonie zijn en leven met onze fysieke omgeving en de leefwereld in de meest brede zin.

Natuurlijk werd en wordt er al veel geschreven en gesproken over duurzaamheid, rentmeesterschap, onze verantwoordelijkheid bewuster met de aarde en diens bronnen om te gaan, maar het ontbrak aan een kapstok om dat geheel aan op te hangen, waardoor ecologie en ecologisch bewustzijn, een net zo gelijkwaardige positie verkrijgen als het bewustzijn op de andere intelligentieniveaus.

De hantering van de begrippen EQ, SQ en FQ leidde ook tot een bewuster leven op die gebieden. Het rechtvaardigde als het ware dat we er aandacht aan gingen besteden, het op de agenda van onze levens, organisaties en maatschappij konden plaatsen, waardoor het serieus werd genomen.

Om ecologisch bewustzijn een gelijkwaardige positie te geven aan onze cognitieve, emotionele, spirituele en fysieke intelligentie, lanceerde ik het begrip EcQ (spreek uit: eccu), aangeduid met het volgende symbool:

(De symbolen van de intelligentieniveaus zijn ontwikkeld door Carla de Ruiter www.carladeruiter.nl)

3Ecologische bewustwording

Het ontbreekt de wereld niet aan mogelijkheden of oplossingen. Toch zal het nog een lange weg zal zijn voordat de wereld de neoliberale economie heeft omgeruild voor een ecologische economie. De economie is geen vijand van de natuur. Dat stelde ik al eerder. En het voorbeeld van de familie Remeker in hoofdstuk 8 bewijst dat. De grote uitdaging die we met z’n allen hebben is om de omslag te maken naar die ecologische economie. Dat kost moeite, inspanning, tijd en geld. Het hoeft echter niet per se ten koste te gaan van de luxe waaraan we gewend zijn en die we iedereen gunnen.,

Toch is het van levensbelang dat we gaan inzien, en dus ons gedrag daarop afstemmen, dat de ecologische economie de wereldsamenleving kan verzoenen met de levende systemen van onze aarde. Het is belangrijk ons te realiseren dat de gratis geleverde diensten van de aarde, zoals voedsel, drinkwater, grondstoffen, biosfeer, biodiversiteit, klimaat, geen hulpbronnen als andere zijn maar het fundament van alle economische processen. Als die bewustwording tot ons doordringt, zal ook het moment komen dat we daar allemaal zorgvuldiger mee omgaan. We kunnen niet doorgaan met die ongebreidelde exploitatie van kostbare en kosteloze producten die onze aarde levert of de aarde ‘opfokken’ met chemische hulpmiddelen of eenzijdige productiemethodes om er steeds meer winst uit te onttrekken.

Het voorbeeld van de familie Remeker toont aan dat overschakeling op een ecologische economie ons uiteindelijk rijker maakt omdat die de natuur respecteert en in ere houdt. Bovendien zien we door hun voorbeeldgedrag dat we met wat inspanning en zonder al te veel kosten in staat kunnen zijn om de overstelpende rijke verscheidenheid van onze natuur en onze aarde te herstellen.

Ik leg misschien iets te veel nadruk op het voorbeeld van de Familie Remeker. Dat doe ik omdat het zo aanspreekt. Tegelijkertijd ben ik me ervan bewust dat er vele andere bedrijven en bedrijfjes zijn die op soortgelijke manier hun bedrijf runnen.

Ook zijn er andere mooie voorbeelden van samenwerking. Ik verwijs naar de Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel:

(www.samenvoorbiodiversiteit.nl), waarin natuurorganisaties, boeren, burgers, wetenschappers, banken, overheden en bedrijven zich samen inzetten voor het herstel van de biodiversiteit in Nederland. De Stichting heeft zevenendertig projecten onder haar beheer, variërend van zadenteelt tot stads-landbouw, voedselbos tot landschapsboeren, bruisende bedrijfsterreinen tot bloemrijke rivieroevers. Dat doen ze samen met 72 partners (bedrijven, banken, overheden, universiteiten, etc.) en 57 supporters. De Stichting richt zich op zes thema’s: Coherente wet- en regelgeving, Draagvlak en gedeelde waarden, Gebiedsgerichte samenwerking, Kennis en innovatie, Monitoring en Verdienmodellen.

Andreas Weber zegt in zijn boek Biokapitaal het volgende:

‘Economen hebben altijd gedaan alsof de economische markt de enige realiteit was en het klimaat en alle andere levensvormen een soort voorraadkamer waaruit we naar believen voedsel kunnen halen, en waarin we naar hartenlust grondstoffen kunnen delven en ongelimiteerd ons afval kwijt kunnen. Ieder van ons is afhankelijk van de ecologische systemen op aarde en de prestaties en goederen die deze systemen leveren.’

Het klinkt hard en confronterend. Toch is het meer dan waar. De vraag is alleen hoe het tot ons kan doordringen en hoe wij die omslag kunnen maken. Het begint namelijk bij onszelf. Zodra wij ons ecologisch bewust zijn geworden en inzien dat wij de sleutel tot omslag in onze handen hebben, pas dan zal er iets gaan veranderen. En wachten op de ander heeft geen zin. We vinden misschien dat de ander eerst maar iets moet doen of dat dit een taak van overheden is of van het bedrijfsleven. En dan hebben we allemaal nog gelijk ook. Maar het gaat niet om ons gelijk. Het gaat om ons geluk! En als we ons dat realiseren en daarnaar gaan handelen dan zijn wij die steen in het water die rimpeling voortbrengt.

Een voorbeeld:

BLACK FRIDAY inruilen voor SUNNY FRIDAY

We kennen allemaal het fenomeen van Black Friday. Eenmaal per jaar mogen we dat meemaken, ergens zo op het einde van het jaar. In de aanloop naar die dag lopen onze mailboxen vol en worden we overladen met radio- en tv-commercials met een veelvoud aan aanbiedingen, allemaal in het kader van Black Friday. Met opzwepende teksten en nog meer reclamestunts worden we dan verleid om overal onze portemonnee open te trekken om maar uit te geven en te spenderen. Sterker nog: het gevoel wordt ons toegeschreeuwd dat we een dief van eigen portemonnee zijn als we geen gebruik maken van al dat moois en al dat aantrekkelijks.

De gretigheid en hebberigheid, twee destructieve monsters die in ons huizen, worden gewekt en uiteindelijk voelen we ons wel dom als we niet eens naar de aanbiedingen kijken, laat staan er niet van profiteren. CONSUMEREN!!!! , is de schreeuw.

Op de keper beschouwd is Black Friday een verdrietige en desastreuze dag, zeker als je leest dat de omzet in 2020 is verdubbeld ten opzichte van 2019.