Voorbij Reactiviteit

Praktische Gids voor de 4 Fasen
van Bewustzijn Ontwikkeling

Van dezelfde auteur-

De Kracht van Aandacht - Kleine Gids voor het Trainen van Je Geest
Eenvoud van Perfectie - Kleine Gids voor het Spirituele Pad

Afbeelding voorzijde © Yann Arthus-Bertrand

Uitgeverij MindConsult
©2022 ISBN 9789083126128

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Quotes zijn welkom Het boek is gedrukt op ongebleekt papier van FSC herkomst.

Voor Brigitte, mijn lief

Wat er ook Gebeurt
Zie het onder Ogen
Omarm het
En Rust in Wat Is

Inhoud

Voorwoord

Inleiding

Het Spirituele Pad

(1) Het Spirituele Pad belichaamt ons verlangen naar thuis zijn in de wereld, in ons lichaam en in onze geest

(2) Een Spiritueel Pad heeft een logische structuur en een concreet doel

(3) Essentieel op het Pad is een betrouwbaar en coherent Zicht op Bewust Zijn

(4) De kern van het Spirituele Pad is zorg voor Je Geest

(5) Bewustzijn Ontwikkeling is niet het scheppen van iets, maar het realiseren van de ruimte die er al is

De 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling

(6) Schema 4 Fasen en 5 Subfasen

(7) Een perspectief is een geloof over de Werkelijkheid

(8) Bewustzijn ontwikkelen is verruimen van perspectief

(9) Mechanisme van Bewustzijn Ontwikkeling

(10) Intermezzo

1. De Autonome Fase - Voorbij Afhankelijkheid

(11) Onze ontwikkeling van baby tot volwassene is enorm, en ze is autonoom

(12) De Magische Subfase kenmerkt zich door doen zonder weten

(13) De Mythische Subfase kenmerkt zich door verhalen en fantasie

(14) Onevenwichtige ontwikkeling leidt tot emotionele en mentale reactiviteit

2. De Emotionele Fase - Voorbij Emoties

(15) Zonder Ontmanteling van Emotionele Reactiviteit geen Bewustzijn Ontwikkeling

(16) Magisch Denken leidt van Almacht naar Onmacht

(17) Liefdevolle Aandacht is een noodzakelijke voorwaarde in Intieme Relaties

(18) De Kracht van de Dubbele Ontkenning

(19) Intermezzo

3. De Mentale Fase - Voorbij Gedachten

(20) Voorbij Gedachten-Ontmantelen van Mentale Reactiviteit

(21) Zonder Aandacht is er Niets

(22) Voorbij Gedachten is er Rust en Ruimte

(23) De enige manier om pijn te verdragen is om het pijn te laten doen

(24) Intermezzo

4. De Realisatie Fase - Voorbij het Zelf

(25) De Overstijging van Subject en Object

(26) Drie Essentiële Punten voor het Trainen van Je Geest

(27) Ontmantelen van gehechtheid aan het Zelf

(28) Rusten in Zijn (1)

(29) Rusten in Zijn (2)

(30) Intermezzo

Eén Enkele Smaak

(31) Alles wat we zien is een perspectief, niet de waarheid

(32) Gelijktijdigheid van stilte en beweging overstijgt dualiteit

(33) Het direct zien van leegte -anders dan dit is er geen meditatie

(34) Spontane Bevrijding door Niet Doen

(35) Hét Spirituele Pad bestaat niet-er is alleen jouw Pad (1)

(36) Hét Spirituele Pad bestaat niet-er is alleen jouw Pad (2)

(37) Hét Spirituele Pad bestaat niet-er is alleen jouw Pad (3)

(38) Het Ervaren van Een Enkele Smaak

Nawoord

Over de auteur

Literatuur

Voorwoord

BAM! Daar was het: een moment van helderheid, allesomvattend, tegelijkertijd ook zonder enkele vorm. Het was alsof mijn schedelpan werd opgelicht en ik alle ruimte ervoer die er is. Moeilijk in woorden te vatten, maar zeker iets om naar te streven. 'Wat we willen:/ Momenten/ Van helderheid/ Of beter nog: van grote/ Klaarheid', schreef Martin Bril treffend in zijn gedicht 'Kunst'.

Dit overkwam mij meer dan vijftien jaar geleden, tijdens een meditatietraining bij Ramo de Boer. Tijdens de training zette ik de eerste schreden op mijn spirituele pad. Baas worden over mijn eigen geest, dat wilde ik wel. Maar dat gaat natuurlijk niet vanzelf, en zeker niet van de een op de andere dag.

Het duurde even totdat ik door had dat dit actieve studie en beoefening vergt. En bovendien: is verlicht worden in dit leven een realistisch doel? Maar wat dan wel? Leren om te gaan met wat je in je leven tegenkomt, vrij te zijn van 'lijden' en te leven vanuit aandacht is ook waardevol om na te streven, besefte ik.

Ramo geeft in zijn eerdere boek Eenvoud van Perfectie - Kleine Gids voor het Spirituele Pad aan hoe je meer inzicht kunt verwerven. Hij schetst de 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling die je als mens doorloopt- of deels doorloopt, al naar gelang de inzichten die je in je leven opdoet en daadwerkelijk in handelen omzet.

4 Fasen hebben we te doorlopen. Het geeft moed dat we de eerste Autonome Fase hoe dan ook in zijn geheel afleggen, en een groot deel van de daarop volgende Emotionele Fase eveneens. In deze laatste Fase blijft voor mij het ontmantelen van emotionele reactiviteit een belangrijke uitdaging. Voordat ik het weet bumper-kleef ik in het verkeer, nadat ik vind dat ik door een auto ben afgesneden. En ook in mijn relatie en op mijn werk ligt emotionele reactiviteit op de loer.

Het helpt wanneer je je bewust wordt van je patronen, ze herkent en ook in staat bent emotionele reactiviteit te doorbreken. En om een stap verder te gaan: het herkennen van mentale reactiviteit. Ontspannen in Aandacht - om te gaan met wat er is. Maar dat gaat niet vanzelf, nog steeds niet.

Voor mij zijn deze afleveringen over de 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling een prima hulpmiddel om mijn schreden op het spirituele pad te vervolgen. Het lichten van mijn schedelpan is tot vandaag de dag een eenmalige ervaring gebleken. Helaas. Meer mensen zijn hiernaar op zoek. Het hierboven aangehaalde gedicht sluit Martin Bril af met een goede raad: ‘De kunst is zo te leven/ Dat het je overkomt/ Die klaarheid, af en toe'.

Beoefening heeft mij zonder meer veel gebracht. In staat zijn om rustig te verblijven met wat er is, en inzicht te krijgen in mijn gedrag en patronen. Praktische oefeningen uit dit boek helpen daarbij, zij bieden de juiste ingrediënten voor een goede invulling van je persoonlijke beoefening. Terecht staat te lezen dat aandacht, concentratie en herhaling essentieel zijn om stappen te zetten.

Een goed idee dus om de dag op deze manier te beginnen. Dat kan door vooraan in het boek te starten. Maar 'zappend', gewoon er doorheen bladeren en een enkele aflevering kiezen, kan ook. Precies als bij het lezen van een gedichtenbundel: waar je oog op valt, is die dag een beoefening waard.

Ik wens eenieder toe dit boek geregeld open te slaan en te ervaren waar de tekst en oefening je brengt. En dan stap voor stap te ontwikkelen naar de volgende Fase. Of gewoon even blijven hangen, dat kan natuurlijk ook.

Heb plezier,
Jim Wouda.
Adviseur strategie en communicatie

Het gedicht 'Kunst' van Martin Bril komt uit zijn bundel 'Verzameld werk' - Uitgeverij 521, Amsterdam 2002.

inleiding

Bij het schrijven van dit boek bevinden we ons in een tijd waarin steeds meer globale omstandigheden de aandacht trekken. De klimaatcrisis is niet meer een mogelijkheid in de toekomst, ze is al waarneembaar in overstromingen, hittegolven, droogte en andere veranderingen van het klimaat. De coronapandemie heerst al langere tijd en brengt onrust in de samenleving, en de politieke en economische situatie is weinig rooskleurig gezien de strijd tussen verschillende machtsblokken.

Terwijl er echt nog genoeg land, eten en welvaart is weten we het maar niet rechtvaardig te verdelen, het globale systeem bevoordeelt al eeuwen de rijken en benadeelt de armen. Het liberale kapitalistische gedachtegoed wil je vervolgens ook nog laten geloven dat het je eigen verdienste of schuld is - een geloof wat systemische fouten tot individuele problemen maakt.

Je vraagt je waarschijnlijk af wat een boek over Bewustzijn Ontwikkeling en het ontmantelen van reactiviteit met deze ontwikkelingen te maken heeft. Wel, in mijn perspectief alles. Hoewel we geloven dat onze invloed op omstandigheden minimaal is hebben we wel degelijk invloed op onszelf, onze directe omgeving en indirect op onze ruimere omgeving en de globale situatie.

Het verantwoordelijkheid nemen voor de kwaliteit van je eigen Bewustzijn is al langer gaande. Lang was de slogan 'verander de wereld, begin bij jezelf populair, gevolgd door de slogan 'als je geen deel bent van de oplossing, dan ben je deel van het probleem' waarmee MTV in een milieuspotje onze invloed én verantwoordelijkheid begin jaren '80 onder onze aandacht bracht.

Verander de wereld, begin bij jezelf

De slogan is gericht het nemen van onze individuele verantwoordelijkheid, en we kunnen haar lezen als een aansporing om ons innerlijke milieu, de kwaliteit van ons bewustzijn te verhogen. Dit is het meest wezenlijke wat we kunnen doen om uiterlijk ethisch en effectief invloed uit te kunnen oefenen in de wereld. En dat is hard nodig, we hebben geen tijd te verliezen. Ondanks de populariteit van de New Age stroming, die sterk rust op Magisch Denken, zijn meer betrouwbare en effectieve wijzen van Bewustzijn Ontwikkeling te vinden in Wijsheidtradities zoals het Tibetaans-Boeddhisme, Zen Boeddhisme, Taoïsme, Soefisme en Advaita Vedanta.

Als we het hele veld van Bewustzijn Ontwikkeling bekijken dan is voor velen het laagdrempelige New Age aanbod wel het eerste begin van werken aan jezelf. Zaak is, gezien vanuit het Bewustzijn Ontwikkeling perspectief, daar niet te blijven hangen en door te stromen naar de meer diepgaande studie en beoefening in een authentieke Wijsheidtraditie.

Hoewel het curriculum van deze tradities door generaties wijzen, leraren, studenten en beoefenaren op haar validiteit en werkzaamheid beproefd is, is het bewandelen van hun spirituele paden echter geen gelopen race. We zullen waarschijnlijk ontdekken dat er in de filosofie en beoefening elementen zitten die ons niet aanspreken, niet inspireren of niet passen. Hoewel dat regelmatig geduid wordt als weerstand of onwetendheid, is dat vaak niet het geval.

Er is geen standaard Spiritueel Pad

Alle wegen hebben zo hun eigenaardigheden ontwikkeld. De meeste hiervan zijn vaardige middelen voor onze Bewustzijn Ontwikkeling, terwijl andere juist hinderen. Zelf heb ik de drie spirituele leraren Bhagwan Shree Rajneesh, Babaji (Herakhan Baba) en Sogyal Rinpoche intensief mogen meemaken in direct onderricht, studie en beoefening in de afgelopen 4 decennia. De ontwikkeling in de relaties met deze Leraren verliepen in mijn ervaring niet veel anders dan die ik verderop in het boek schets in de eerste Fase van Bewustzijn Ontwikkeling, de/Autonome Fase.

Ook hier, net als in andere belangrijke relaties, spelen symbiose en differentiatie een belangrijke rol. Eerst nemen we alles aan, hij/zij is de erkende autoriteit en heeft kennis en ervaring die wij nodig hebben om ons te kunnen ontwikkelen op het Pad van Bewustzijn Ontwikkeling. Het is een natuurlijk en functioneel leerproces. Maar er komt een moment dat we, net als in onze volwassenwording, op eigen benen moeten gaan staan.

Dit betekent dat we na de noodzakelijke symbiose met de leraar en zijn of haar leer bewust moeten gaan differentiëren wat in ons eigen inzicht en ervaring wel en niet werkt voor ons. We moeten ons Pad eigen maken anders blijft het een weg met een te groot 'van horen zeggen' gehalte, waarin geloven eerder dan weten de rode draad is.

Referentie

In mijn ervaring is de differentiatie niet een van de meest plezierige perioden in de relatie met de Leraar en de sangha (groep van beoefenaren). Een belangrijk aspect is het gegeven dat we geen referentie hebben buiten de stroming zélf. Een referentie die ons meer en onafhankelijke informatie kan verschaffen over de inhoud en werkzaamheid van die specifieke inzichten en instructies op het Pad. Lastig is dat de diverse Wijsheidtradities wel overeenkomstige inzichten en beoefeningen hebben – denk bijvoorbeeld aan de beoefening van meditatietechnieken – maar dat ze toch zoveel van elkaar verschillen dat ze moeilijk te vergelijken zijn. Er is geen standaard Spiritueel Pad van Bewustzijn Ontwikkeling.

Hoewel de neiging van onze linkerhersenhelft – het verhalen en vergelijken – in latere stadia op het Pad juist overstegen dient te worden, is ze aan het begin van ons Pad een belangrijke vaardigheid om te checken of we nog de juiste kant opgaan. En daarvoor hebben we een betrouwbare referentie nodig buiten de traditie of stroming waar we deel van uitmaken. Het is, zeker in het begin, lastig om te beoordelen of je daadwerkelijk wijsheidinstructies toepast of ongemerkt terecht bent gekomen in een beperkende tunnelvisie. Het vraagt vertrouwen en overgave, maar dat doen we beter niet blind.

Model van Bewustzijn Ontwikkeling

In mijn eigen Bewustzijn Ontwikkeling in de laatste vier decennia, met de genoemde leraren, studies en ervaring als gestalttherapeut en trainer, is door de tijd heen een referentie ontstaan. Een inzicht in de logische en chronologische opvolging van Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling. In mijn eerste boek De Kracht van Aandacht – Kleine Gids voor het Trainen van Je Geest (2013) zijn de contouren van het huidige model al zichtbaar. In Eenvoud van Perfectie - Kleine Gids voor het Spirtuele Pad (2020) heb ik het model van de 4 Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling inhoudelijk verder uitgewerkt per Fase en Subfase.

De functie van het model is dat het een referentie biedt door inzichtelijk te maken wat je per Fase in ieder geval dient te doen om daadwerkelijk progressie te maken (noodzakelijke voorwaarde). Het kan alleen als referentie werken door zich te richten op de onderliggende structuur, de specifieke ontwikkelingsvraag en bijhorende technieken. Deze procesgerichte benadering, die mede voortkomt uit de gestaltpsychologie en therapie, maakt het mogelijk je eigen inhoudelijke beoefeningen te onderzoeken met deze referentie.

Reactiviteit ontmantelen