GIFTIG

Suzanna Esther

Copyright © 2021 Suzanna Esther

Eerste druk: oktober 2021

Omslagontwerp: Suzanna Esther, Poseidon Media

Vormgeving binnenwerk: Suzanna Esther

Redactie: Sabine Mourits, Liesbeth Bartenstein

ISBN 9789083127620

Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van de auteur worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook. Overeenkomsten met bestaande personen of situaties berusten op toeval. Het verhaal is deels gebaseerd op ervaringen en deels ontsproten uit de levendige fantasie van de schrijver.

www.suzannaesther.nl

‘Kutwijven!’

Ze klauwde wanhopig in de bast, houtsplinters drongen in het zachte vlees onder haar nagels, het snoer sneed in haar polsen.

De prop vervormde haar schreeuw tot schor gerochel.

Lieve God, ik doe alles, alles. Laat me leven.

1.

De regendruppels op de voorruit vormden langgerekte tranen. Ik schakelde terug en verhoogde het tempo van de ruitenwissers. De benzinemeterwijzer raakte het rood, het lampje brandde nog niet. Het was me al eens overkomen dat de motor van het barrel ermee uitscheidde. Bam, midden op de snelweg. Ik kon nog net uitrollen naar de vluchtstrook.

In de weilanden aan weerskanten van de weg werden grazende koeien deels verzwolgen door de compacte mist. Zoveel ruimte in rechthoekige vlakken die enkel als levensbron voor ons voedsel diende, kwam mij voor als een gigantische verspilling. Hoeveel woonwijken kon je daar bouwen?

Ik besefte dat ik op de vlucht was. Na alle ellende snakte ik naar een ander leven, om het even waar. In mijn studententijd, ver voordat het verplicht werd, had ik altijd mijn paspoort en zelfs een tandenborstel bij me met de intentie dat als ik Nederland spuugzat was, ik vanaf Schiphol het eerste het beste vliegtuig kon nemen. Geld kon ik overal verdienen.

Mijn favoriete dagdroom was dat ik als kamermeisje in een hotel woonde waar ik gratis at. Na een seizoen hard werken zou ik van mijn gespaarde geld een prachtig huis kopen. Het was naïef, maar niet onmogelijk. Anderen deden het tenslotte ook.

Ik miste mijn oude onbezonnen zelf. De laatste keer dat ik iets spontaans ondernam, was zeven jaar geleden.

En vorige week, maar dat telde niet.

Fantaseren over mijn hotelplan riep nog altijd een gevoel van vrijheid op. De weinige keren dat ik uit een koffer leefde, raakte ik er binnen een etmaal aan gewend. Hoe minder bagage, hoe beter. Dat gold voor het leven ook.

Ik hield me hardnekkig vast aan de overtuiging dat niemand klakkeloos hoefde te accepteren wat je zonder inspraak kreeg voorgeschoteld. Helemaal niet als het kruimels waren!

Je zult maar geboren worden in een achterstandswijk, met ouders die kunnen lezen noch schrijven. Moet je dan aanvaarden dat je bij voorbaat met drie-nul achterstaat?

Ik nam de afslag. Om niet te hoeven stoppen, had ik grofweg de route uit mijn hoofd geleerd, maar ik wist niet meer of ik naar links of rechts moest.

De man achter me toeterde, passeerde met gierende banden en stak zijn middelvinger op.

Ik ging aan de kant, parkeerde het barrel in de berm en met de alarmlichten aan griste ik de uitgeprinte blaadjes uit mijn tas.

Het landgoed werd al sinds het begin van de 15de eeuw door de familie van Haeften bewoond. Wellicht behoorden ze tot een invloedrijk boerengeslacht?

Vanaf 1662 was huis ten Have een adellijk landgoed. Het had een woelige geschiedenis en was zelfs tientallen jaren een vrouwengesticht geweest.

Naar Freuds idiote richtlijnen, overgenomen van de Franse neuroloog Jean-Martin Charcot, kregen vrouwen tot de eerste helft van de negentiende eeuw regelmatig de diagnose hysterie. Soms werden ze tegen hun wil opgesloten en bleek achteraf dat ze uit de weg waren geruimd door echtgenoten zodat die vrij spel hadden met hun minnares. Lekker makkelijk!

De door brede boomstammen omzoomde weg werd smaller. Als een tegenligger alle ruimte nam, kon ik geen kant op.

Gelukkig verscheen al snel het bord waarop met zwierige letters Huis ten Have stond.

Het zandpad door het bos leidde tot aan een gietijzeren hek. Reikend uit mijn naar beneden gedraaide raam kon ik net bij de knop van de ingemetselde intercom.

‘Wat komt u doen?’ vroeg een mannenstem.

‘Ik kom voor de familie van Haeften, Mara van den Berghe.’

‘U wordt verwacht. Het hek opent automatisch. De auto kunt u in de schuur parkeren. Pas op voor de hond.’

Stapvoets reed ik het terrein op. Het eerste wat door mijn hoofd schoot, was vergane glorie. Als een log rechthoekig schip doemde het huis in het oer-Hollandse landschap op. Het gras van het gazon stond hoog en werd overwoekerd door paardenbloemen. Achter het gebouw strekte zich een perceel landbouwgrond uit met tot kluiten omgewoelde aarde. Naast de stenen trap die naar een bordes en een kasteelpoort leidde, stonden twee gigantische beelden. Het geel verkleurde marmer vloekte met de grijze stenen van het pand.

Ik stuurde de auto om de verweerde, niet werkende fontein en reed langs het op een poppenhuis lijkend bijgebouw.

De deuren van de schuur ernaast stonden op een kier.

Ik liet de motor lopen en keek schichtig om me heen. Met dieren had ik een lijntje, maar waakhonden waren meestal niet zo happig op vreemden. Of juist wel?

Ik trok de houten deuren verder open. De verroeste scharnieren knarsten.

Voor zover ik kon zien, was de schuur een opslagplaats voor tuinbenodigdheden. Geen spoor van de hond. Wellicht liep hij los op het terrein?

Met moeite parkeerde ik tussen een antieke zaagmachine en een grasmaaiauto.

Ik stapte uit, pakte mijn handtas van de voorstoel en zette hem op het dak. Nadat ik mijn koffer uit de bagageruimte had getild en de klep en het portier had afgesloten, liep ik nieuwsgierig de schuur in.

Achterin, op een tussenetage die met een gammele ladder bereikbaar was, lagen opgestapelde hooibalen. Een plastic gordijn schermde het deel eronder af.

Het rook er ranzig. De geur deed me denken aan een slagerij. Rauw vlees, vet en bloed.

Ik duwde het melkwitte zeil opzij. Aan de achterwand hingen werktuigen van ijzer en leer. Op een gebutste houten tafel lagen, naast een snijplank van natuursteen, messen in diverse maten.

Met mijn hand voor mijn mond, onderdrukte ik een kreet van afschuw.

Uit een opengesneden karkas van een haasachtige puilden bloederige ingewanden. Maag, darmen …

Kortstondig dacht ik dat het lijk nog dampte, maar dat was vast mijn verbeelding.

In de uiterste hoek waren aan de houten balken van het plafond kettingen bevestigd met aan het uiteinde haken. Er hingen drie aan hun poten opgehangen hazen, waarvan er een van zijn vacht was ontdaan.

Ik kon best tegen een stootje, maar toch.

‘Wie bent u? Dit is privéterrein.’

Met een betrapt gevoel draaide ik me om.

‘Mara van den Berghe. Ik moest mijn auto hier neerzetten.’

‘Dudley. Jachtopziener.’ Hij maakte een afkeurend keelgeluid.

Zijn gedrongen gestalte gehuld in een afgedragen groene jas ging zonder zichtbare nek over in een opvallend groot hoofd. De dicht bij elkaar staande ogen werden overschaduwd door een doorlopende wenkbrauw van grijszwarte haren. Vettige slierten kwamen onder zijn pet vandaan.

Ik wist even niet wat ik moest zeggen.

De man staarde me broeierig aan.

‘Waar kan ik hem dan neerzetten?’ Al had ik niks fout gedaan, toch hief ik mijn handen als in een verontschuldiging.

‘Als de meesteres het zegt.’ Dudley draaide zijn logge lijf op zijn gelaarsde hielen en beende met grote passen de schuur uit.

Wat een welkom! Ik had gelukkig niets te maken met een botte boer, wiens taak het blijkbaar was het omliggende park haasvrij te houden en de dieren te slachten. Mijn missie was een andere.

Ik liep naar mijn auto, pakte mijn handtas van het dak en viste mijn mobieltje eruit. Ik opende het scherm. Er waren geen berichten. Godzijdank.

2.

Als een soort Mary Poppins liep ik met mijn koffer en ruim bemeten handtas over het knerpende grind naar de stenen trap.

De beelden bleken griffioenen. Ze staarden me met hun kille steenogen argwanend aan.

Op het bordes gluurde ik door de met tralies afgezette ruit van de in de poort ingebouwde deur en belde aan. Voor de gein tilde ik de koperen klopper op.

Ik hoorde een slot verschuiven. De deur ging open.

Het meisje in de deuropening droeg een overgooier van blauwe stof met daaronder een wit bloesje. Bruine vlechten hingen over haar smalle schouders, het spitse gezichtje keek nors naar me op.

‘Ben jij de nieuwe gouvernante?’ vroeg ze.

Jemig, hadden ze haar dat verteld? Het klonk ongelofelijk truttig. Buiten de geheimhouding van mijn daadwerkelijke rol waren er geen afspraken gemaakt over hoe ik mijn aanwezigheid moest verklaren. Gezelschapsdame?

Ik forceerde een glimlach en stak mijn hand uit. ‘Jij bent vast Annabelle. Mijn naam is Mara.’

Ze wendde zich abrupt af en liep naar het midden van de hal. De hakken van haar lakschoentjes tikten op de zwart-witte plavuizen. Ze draaide zich met de handjes in haar zijden om en bekeek me kritisch.

Aarzelend deed ik een stap naar voren, veegde mijn laarzen aan de kokosmat en duwde de deur dicht.

‘Annabelle!’ Een vrouwenstem kwam uit een van de kamers die op de hal uitkwamen.

‘Ja.’ Het meisje draaide verveeld met haar ogen.

De jachttrofeeën aan de wanden gaven me na het bloederige tafereel in de schuur een morbide tweede indruk. Er hing een everzwijn, een hertenkop met gewei en een beer met een muil vol vlijmscherpe tanden. Had Dudley die ook geschoten?

De vrouw kwam de kamer uit, liep op me af en reikte me haar hand. ‘Welkom in huis ten Have. Eline van Haeften.’

De ogen in een regelmatig gezicht waren van het lichtste blauw dat ik ooit had gezien. Bijna eng. Een wrong van honingkleurige haren lag in haar slanke hals.

Het kleine meisje leek niet op, naar ik aannam, haar beeldschone moeder.

‘Ga jij maar even naar je kamer, dan kan ik met Mara praten,’ zei ze tegen haar dochter.

Annabelles donkere ogen flitsten van mij naar haar moeder. Ze draaide zich zonder een woord om, greep de leuning van de met rood tapijt beklede trap en beklom demonstratief stampend de treden.

‘Ze trekt wel bij,’ zei Eline vergoelijkend en ze ging me voor. Haar jurk van vederlichte stof fladderde achter haar aan.

Met de ruige laarzen tot halverwege mijn in spijkerstof gehulde kuiten voelde ik me ten opzichte van haar feeërieke uitstraling een molenpaard. Ik liet mijn koffer in de gang en knoopte mijn kunstbonten jas open. Gelukkig droeg ik mijn mooiste blouse; de glanzende blauwe met de grote puntkraag.

‘Ik zal Von Straus roepen. Thee?’ Ze liep naar een dressoir waarop een aantal fotolijsten prijkten en schoof de hendel op een goudkleurige aan de wand bevestigde plaquette omlaag.

Een bel rinkelde door het pand.

Von Straus. Wat was dat voor naam?

Gespannen ging ik op de sofa zitten. De drie hoge ramen gaven deels uitzicht op het bos en deels op de met slootjes doorsneden kale akker.

De vrouw nam plaats in een fauteuil van beige velours en sloeg elegant haar benen over elkaar. ‘Het is je vast opgevallen dat ze zich vreemd gedraagt. Zo doet ze vaak tegen een nieuwe.’

‘Heeft Annabelle altijd thuisonderwijs gekregen?’ vroeg ik verwonderd.

‘Tot haar zevende ging ze naar een kleinschalige school in Veenbrug. Het gezelschap van kinderen van haar leeftijd deed haar goed. Helaas werd er geadviseerd ander onderwijs voor haar te zoeken.’ De vrouw boog zich over de salontafel en opende een sierlijk kistje. Ze pakte er een sigaret uit, duwde de filter in een pijpje en reikte naar een verzilverde tafelaansteker.

‘U had gebeld?’ De man in de deuropening droeg een livrei.

‘Wil je Mara’s jas in de garderobe hangen?’ Ze keek op een verfijnd horloge rond haar smalle pols. ‘Het is theetijd.’

De man knikte formeel en verdween.

Mijn jas hing nog over de leuning.

‘Gérard von Straus.’ Eline leunde giechelend achterover. Ze lurkte aan het pijpje en blies met geheven kin en getuite lippen de rook omhoog.

Ik schoof ongemakkelijk naar achteren en wist niet wat ik moest zeggen. De vrouw liep zeker tegen de veertig, maar ze gedroeg zich als een hautaine puber.

‘Ik houd me normaal gesproken niet bezig met het ontvangen van personeel. Ik wist tot vorige week niet eens dat de vorige gouvernante was opgestapt. Hoewel, het contact tussen haar en Annabelle verliep stroef.’ Ze keek me peinzend aan. ‘Wat is jouw ervaring met uitzonderlijke kinderen?’

‘Ik was coach en studiebegeleider in het onderwijs.’ Dat het een stagetraject was van een paar maanden, waarbij ik uren naast introverte en moeizaam lerende leerlingen zat, terwijl zij wezenloos naar een computerscherm staarden, leek me niet het juiste antwoord.

Von Strauss kwam met een dienblad de kamer binnen en zette het op tafel.

Naast de theepot stond een etagère met biscuits. Een beetje overdreven.

‘Gérard, kun jij Dudley melden dat hij twee hazen naar de keuken brengt? Of doe er maar drie. We zijn vanavond met acht man.’

Ik zag de karkassen in de schuur weer voor me. Misselijkheid welde in me op.

Het hoekige gezicht van Gérard verstrakte. ‘Hoe laat had u willen dineren?’ vroeg hij met een kortstondige blik naar mij.

‘Rond een uur of zeven. Oh, dit is Mara van den Berghe. Zij is de nieuwe gouvernante van Annabelle.’ Ze keek me aan. ‘Jij draait gewoon mee in het huishouden. Wat moet je anders met je avonden …’ Alweer klonk dat rare gegiebel.

Von Straus boog als een knipmes en griste mijn jas van de sofa. In de deuropening draaide hij zich om. ‘Zal ik juffrouw Annabelle roepen?’

‘Nee, ik heb haar zojuist naar boven gestuurd. Breng je alvast Mara’s koffer naar de logeerkamer?’

‘Welke had u in gedachten?’

‘Naast Annabelles kamer natuurlijk.’ Haar lichte wenkbrauwen fronsten.

Bij de brief met de opdracht, ondertekend met de Familie Van Haeften, zat een lijst met namen van de direct betrokkenen.

Annabelle, haar vader, Eline, de grootmoeder die een deel van het huis bewoonde en ik maakten samen vijf.

Het leek mij zeer onwaarschijnlijk dat het personeel, de niet nader genoemde Gérard von Straus en de jachtopziener met de familie meeaten.

Dineren met acht personen?

3.

Op de eerste verdieping leidde een wenteltrap naar de tweede. Ik vroeg me af hoe een oude dame al die treden beklom. Was er soms een lift?

Ondanks de vale loper met kelimmotieven die over het parket was gespannen, kraakten de planken.

Gérard von Straus liep voor me uit. Halverwege de gang opende hij een deur en liet me voorgaan.

Mijn koffer stond naast het bed. De degelijke inrichting deed me denken aan de hotelkamers in Duitsland waar ik als kind met mijn vader verbleef.

Hij hield niet van hitte. Geen exotische oorden voor hem. Eerlijkheidshalve hadden die ook niet mijn voorkeur. Ik had er een hekel aan als mijn kleding door transpiratie aan mijn lichaam plakte. Buiten Duitsland, een trektocht door Frankrijk in mijn studententijd en een weekendje Brussel had ik nog niet veel van de wereld gezien.

De butler bleef stoïcijns voor zich uitkijkend in de deuropening staan en schraapte zijn keel.

Wilde hij een fooi?

‘Het diner vindt om zeven uur plaats in de eetzaal.’ Hij keek naar mijn spijkerbroek en laarzen. ‘U dient als voorbeeld voor juffrouw Annabelle. Het is uw taak dat ze gepast gekleed én stipt op tijd aanwezig is.’ De toon van zijn stem, het trekje rond zijn lippen was afkeurend.

‘We zullen ons voorbeeldig gedragen.’ Ik gaf hem een olijke knipoog.

Zijn gezicht bleef in de plooi. Hij maakte rechtsomkeert en marcheerde de gang in.

Wat een hark! Hij zag er smetteloos uit, net als butlers in oude films, maar mijn hemel, ik moest er niet aan denken om zo’n zuur en star type dagelijks om me heen te hebben.

Ik sloot de deur, liep naar de twijfelaar en zette mijn tas op de sprei.

Onder het venster stond een klein mahoniehouten bureau.

In het bovenste laatje lag een blocnote met een afbeelding van een griffioen op een schild met gekruiste dolken. In een leren doosje zat een met de familienaam gegraveerde vulpen. Helemaal achterin lag een bijbel.

Wat was eigenlijk het verschil tussen een griffioen en een draak? Beide waren mythologische dieren. Hoewel, échte draken bestonden.

Naast een antiek aandoende wastafel met spiegel zat een deur. Mijn kamer lag naast die van Annabelle, dus die moest in de hare uitkomen. Ik duwde de klink omlaag, maar hij zat op slot.

Ik klopte aan.

Er werd een sleutel omgedraaid. De deur ging met een ruk open.

Het meisje was gehuld in een cape van zwart fluweel. Ze had haar vlechten losgemaakt, de matbruine haren kwamen onder de kap vandaan en vielen golvend langs haar gezicht.

‘Ik ben onzichtbaar,’ fluisterde ze geheimzinnig.

‘Ik zie een voetje,’ zei ik met een glimlach en duwde de deur verder open.

Schielijk trok ze hem de cape binnen.

‘Kom, een beetje licht kan geen kwaad,’ zei ik geamuseerd en verontrust tegelijk.

Ik wilde de gesloten gordijnen openschuiven, toen ze begon te gillen. Het schrille geluid deed een aanslag op mijn geprikkelde zenuwen en ik drukte mijn handpalmen tegen mijn oren. Wat bezielde dat kind?

‘Ik doe een lampje aan, goed?’

Het daglicht uit mijn kamer viel op de muur waar de contouren van een lamp op een nachtkastje zichtbaar waren. Ik volgde het snoer en drukte de schakelaar in.

Annabelles gegil stopte. Ze zat met gesloten ogen en betraande wangen op de grond en wiegde neuriënd heen en weer.

Ze was overduidelijk niet in orde. Het was om moedeloos van te worden.

‘Kom eens?’ Ik ging op haar bed zitten en klopte op de sprei met geborduurde rozenknoppen.

Annabelle opende haar ogen. ‘Ga jij nu ook weg?’ vroeg ze droevig kijkend.

Ik wilde niets liever. Hoe kon ik de verantwoordelijkheid dragen voor een kind? Mijn leven lag in puin!

Ik schoof van het bed en gleed op mijn knieën over het parket.

Haar huid had een grauwe kleur, het oogwit rond haar irissen was waterig. De spitse neus was te groot voor haar gezichtje.

Ze zag er niet gezond uit. Meisjes van negen hoorden blozende wangen te hebben waarin je wilde knijpen.

‘Nee. Ik ga niet weg.’

Een smal handje kwam uit de cape.

Net voor ik hem wilde pakken, hoorde ik de deur opengaan.

Een in een gebloemde chique jurk geklede vrouw kwam door de deuropening en zette een dienblad met een glas melk en een schaaltje biscuits neer.

Ik schatte haar rond de vijftig. De opgestoken haren hadden een vale roestkleur, haar jurk omsloot een volslank figuur.

‘Juffrouw Annabelles melk. Vanavond zijn er gasten. Kun je er zorg voor dragen dat ze gaat rusten?’

In een beweging kwam ik overeind, liep op de vrouw af en stak mijn hand uit. ‘Mara van den Berghe.’

‘Thérese van Willingen, huishoudster en gezelschapsdame van de vrouw des huizes.’ Ze negeerde mijn gebaar en maakte een vreemdsoortig buiginkje.

Zou ze het gegil van Annabelle hebben gehoord? ‘Eline van Haeften heeft mij gastvrij ontvangen. Ik begrijp dat ze het druk heeft, maar het huis is groot. Kun jij mij een korte rondleiding geven?’ vroeg ik met een aarzelend lachje.

‘Eline is niet de vrouw des huizes,’ zei Thèrese kortaf.

Annabelle was overeind gekrabbeld. Ze stond bij het bureau, pakte het glas en dronk het voor de helft leeg.

‘O.’ Ik wist niet goed hoe ik op deze afstandelijke vrouw moest reageren.

‘Ik kan je alles laten zien,’ mompelde het meisje.

Een glimlach verzachtte de stugge trekken van de vrouw. Ze liep naar Annabelle en streek met een vinger over haar wang. ‘Jij moet gaan liggen, lieverd. Mamère wil geen herhaling van vorige week.’

Het meisje draaide haar gezicht weg.

‘De lessen vinden plaats in de studeerkamer van Edouard van Haeften. Hij verblijft momenteel in het buitenland.’ De vrouw draaide zich abrupt om, liep naar de deur en sloot deze achter zich.

Annabelle trok de cape strak om zich heen en sjokte zonder sputteren naar haar bed.

Ik sloeg de dekens open. ‘Moet je elke middag rusten?’

‘Ja.’ Ze ging op de matras zitten. Haar ogen glansden vochtig. ‘Zij wil dat.’

Wie? Haar moeder, de grootmoeder of Thérese?

‘Zal ik je over een uurtje wakker maken?’

Ze drukte haar kin tegen de borst. Haarslierten verhulden haar gezichtsuitdrukking.

4.

Onthutst liet ik me op het bed vallen en staarde naar het plafond.

Annabelles omschakeling van een gillende keukenmeid naar een mak lammetje was vreemd. Waarom moest een negenjarige ’s middags naar bed?

De uitnodiging voor deze tijdelijke baan kwam via Annelie de Korte, een vriendin en oud-klasgenootje. Ik had een tijdje in haar praktijk meegedraaid.

‘Het is je op je lijf geschreven en ik kan er niet zomaar tussenuit. Misschien is het een goede afleiding.’

Annelie had me bij de opdrachtgever aanbevolen. Ze gingen akkoord en stuurden me een uitnodiging.

Geachte mevrouw van den Berghe,

Praktijk de Kern staat hoog aangeschreven in het behandelen van psychologische klachten bij kinderen.

Annabelle van Haeften, kleindochter van barones Louise Victoria Van Haeften-Bureel, is negen jaar. Omstreeks haar zesde levensjaar kreeg ze ernstige gedragsproblemen.

Annabelle volgt thuisonderwijs. Het verloop van gouvernantes aan huis is groot.

De opdracht: u verblijft een maand in huis ten Have, observeert Annabelles gedrag en stelt een diagnose en een behandelplan voor.

Hoogachtend,

Familie van Haeften

Het was pas half vijf. Wat ging ik doen? Ik had stromend water, maar ik ging me niet een maand lang aan de kraan wassen.

Speurend naar een toilet en de badkamer liep ik naar het einde van de gang.

Een raam met een diepe vensterbank vol kussens bood uitzicht op de omgeving. Het bos aan de voorzijde was waarschijnlijk ooit aangelegd om het pand vanaf de weg aan nieuwsgierige blikken te onttrekken.

Naast het raam bevond zich een gedateerde badkamer. Het toilet lag er schuin tegenover.

Ik opende een voor een alle deuren.

In het vertrek aan de andere kant van Annabelles kamer hing over de stoelleuning een herenpantalon en een blauw overhemd.

Er lag een opengeklapte koffer op het bed, het bureau lag vol met boeken en schriften. Blijkbaar bleef een van de dinergasten overnachten.

De oude barones bewoonde een deel van een vleugel, dus dat kon aan de andere kant van het trappenhuis zijn of op de tweede verdieping.

Als niemand mij wilde rondleiden, deed ik het wel zelf. Het was behoorlijk onbeschoft om iemand zonder nadere instructies verantwoordelijk te stellen voor een zorgenkind.

Narrig beklom ik de trap die ik achter Von Straus aanlopend had gespot.

Hij kwam uit op een gang met witgepleisterde muren. Op de vloer lag grijs gemarmerd zeil. In contrast met de gedateerde eerste verdieping, had de tweede de steriliteit van een ziekenhuis. Waarom was alleen deze gang gemoderniseerd?

Aarzelend opende ik de deur tegenover het trapgat. Ik gluurde naar binnen.

Het morsige behang hing in flarden aan de muren alsof een enorme klauw het er met scherpe nagels vanaf had geschraapt. Er stonden twee afgebladderde metalen kinderbedjes, zoals je die zag in verontrustende documentaires over praktijken in niet door overheden gesteunde kindertehuizen. Was dit een overblijfsel van het gesticht? Ik sloot de deur en opende die ernaast.

Hier stonden vier bedden met besmeurde matrassen. Het rook er naar schimmel. Een diertje met een staart schoot langs de plint en verdween in een gat. Muizen!

Ik liep naar het venster, schoof de vergeelde vitrage opzij en keek uit op de oprijlaan.

In de fontein, vast ooit het pronkstuk van het huis, hief een zeemeermin haar armen. Met haar gebutste vissenstaart rond een sokkel gedrapeerd, haar marmeren gezicht ten hemel gericht was het een toonbeeld van machteloosheid.

Fijn uitzicht als je hier zat opgesloten.

Er kwam een zwarte auto aanrijden die voor de ingang stopte.

Ik verschool me achter het gordijn.

Er stapte een artistiek geklede, jonge vrouw uit. Een gezette man hees zich met een wandelstok van de bijrijdersstoel.

De gasten arriveerden!

Mijn koffer was nog onuitgepakt. Niet dat ik veel zaaks had om aan te trekken, maar alles was onderhand gekreukt.

Ik viste mijn telefoon uit mijn kontzak. In mijn beleving was ik nog maar vijf minuten op speurtocht, maar er was een uur voorbij! Ik haastte me naar beneden.

*

Annabelles kamerdeur stond open.

Ik hoorde haar schaterlachen. ‘Wat een vrolijkheid,’ zei ik met mijn hoofd om de hoek.

Op de rand van haar bed zat een jongeman. Zijn hand lag ter hoogte van Annabelles buik. Het had iets ongepasts.

‘Hoi. Ik ben Thomas. Anna vertelde dat jij Mara heet?’

Gefascineerd staarde ik naar zijn welgevormde lippen die karikaturaal woorden vormden.

‘Hallo? Contact.’

‘Sorry. Hai. Mara van den Berghe,’ zei ik verlegen. ‘Ik kom voor Annabelle zorgen.’ Met benen van stroop nam ik een paar stappen en stak mijn hand uit.

Zijn vingers waren verfijnd, als die van een vrouw. Sproetjes waaierden uit over de getinte huid, die niet strookte met het rode haar.

Ik liep naar het raam, schoof de gordijnen opzij en opende Annabelles kledingkast. Onder Thomas’ en Annabelles blikken werden mijn bewegingen lomp en houterig.

In de spiegel aan de binnendeur ving ik een glimp op van mijn verwilderde haren, de te ruime spijkerbroek zakte af. Ik streek de losse plukken achter mijn oren en zei: ‘We moeten ons omkleden voor het diner. Wat wil je aan, Annabelle?’

‘Alleen Eline en Mamère noemen haar zo, toch Anna?’ vroeg Thomas retorisch en hij kwam overeind. ‘Ik moet me ook gaan omkleden.’

Het meisje knikte plechtig.

‘Was jij van plan die aan te houden?’ Thomas stond in de deuropening en hij wees naar mijn laarzen. Zijn aansluitende groene trui en de hippe spijkerbroek accentueerden zijn slanke, goed geproportioneerde lichaam.

Een elektrische schok schoot via mijn maag naar mijn tenen. Ik haatte het als mijn hormoonhuishouding autonoom reageerde op fysieke aantrekkingskracht. Als ik mijn leven in vogelvlucht overzag, kwam alle ellende daaruit voort. Geen haar op mijn hoofd die ooit nog iets met een man begon, laat staan met een sproetige rooie. De situatie was al ongemakkelijk genoeg.

5.

De kast in mijn kamer rook naar mottenballen. Een muffe pepermuntachtige geur. Mijn oma had verteld dat de mottenbal oorspronkelijk werd gerold van de hars van de kamferboom.

‘Die boom groeit in Azië en is familie van de laurier,’ zei ze. ‘De met etherische olie doordrenkte kamferballen werden gebruikt om motten te weren uit kleding, maar werden ook in kettingen gedragen om stekende insecten en luizen weg te houden.’ Ze moest lachen om mijn van afschuw uitgestoken tong.

Op de bovenste plank naast het hanggedeelte lag gestreken beddengoed. Ook dat deed me denken aan de linnenkast van oma, waarin alles gesteven werd opgeborgen.

Als mijn vader de zorg voor mij niet aankon, werd ik overgedragen aan mijn grootouders waar ik een groot deel van mijn kindertijd doorbracht.

Nadat ik mijn kleding had ingeruimd en uitgehangen, waren er ruimschoots hangers over.

Ik voelde paniek opkomen door de onzekerheid over wat me stond te wachten. Afgaande op de kleding in Annabelles kast, de jurk van Eline en die van Thérese, had ik niets passends. Twee rokken hingen uit te kreuken. De overslagjurk was te koud, daar moest een vest overheen, maar de twee die ik bij me had, zaten vol pluisjes en halen. Niets uit mijn garderobe was geschikt voor een formeel diner.

Gelukkig had ik op het laatste moment de korte laarsjes in mijn koffer gepropt. Ik droeg ze zelden; ze zaten te strak.

Ik koos een donkerblauwe broek. Met de blouse die ik aanhad en de vrouwelijkere laarsjes was het in ieder geval netjes. Het moest maar.

‘Mara?’ Het meisje stond in mijn kamer.

Ze droeg het door haar uitgekozen jurkje van bordeauxrood fluweel. Het leek of ze uit de vorige eeuw was gestapt.

‘Ja?’ De stugge stof bleef halverwege mijn heupen steken.

‘Ik ben moe en ik heb geen honger.’

Je bent niet de enige, schatje.

‘Je hoeft niet veel te eten. Wil je dat ik je net als Thomas Anna noem?’ Ik trok de rits omhoog en knoopte de broek dicht.

Ik wilde haar vragen welke rol de jongen in dit huishouden speelde, maar ik hield me in. Ik deed niet anders. Inhouden. Tot het niet meer lukte. Om de waarheid te achterhalen was het belangrijk niet te veel vragen te stellen. Het maakte mensen achterdochtig. De kunst van het leven draaide om het observeren van gedrag zonder dat men het merkte.

Anna keek toe hoe ik de speld uit mijn haren trok en voorover hangend een borstel door mijn krullen haalde.

‘Je hebt mooi haar,’ zei ze beteuterd.

‘Jij ook, hoor. Zal ik het voor je vlechten?’

‘Mamère wil niet dat mensen mij Anna noemen.’

‘Is zij jouw oma?’ Ik moest meer te weten zien te komen. Al die namen waren verwarrend.

‘Mamère is papa’s moeder.’ Ze staarde naar haar lakschoenen die ze onrustig over de vloer schoof.

Ik deed kleur op mijn lippen, stempelde het teveel op mijn pols en klikte de speld vast.

‘Ben je klaar om naar beneden te gaan?’ vroeg ik opgewekt. Vanbinnen raasden de zenuwen, hoogstwaarschijnlijk kreeg ik geen hap door mijn keel.

Ze knikte gelaten en negeerde mijn uitgestoken hand.

‘Wijs jij me de weg, ik weet niet waar de eetzaal is.’ Het was vijf voor zeven. We waren in ieder geval op tijd.

Het meisje liep tergend langzaam tree voor tree naar beneden.

De tegenzin droop ervan af.

Onderaan de trap wachtte ik haar op. De beer aan de wand naast de salon keek met glazen ogen dreigend op me neer.

Als ik het goede voorbeeld moest geven, kon ik me maar beter als de donder herpakken.

Vroeger had ik met vergelijkbare situaties geen enkele moeite. Tegenwoordig hield ik me liever schuil, wentelde ik me in mijn zelfverkozen kluizenaarschap.

Annelie had me hiertoe aangespoord. Volgens haar moest ik uit mijn schulp, terug naar de vrouw die ik ooit was.

Ik rechtte mijn schouders en hief mijn hoofd.

‘Ga jij maar voor,’ zei ik directief.

Ze keek verbaasd op, nam de laatste treden versneld en liep de rechtergang achter de trap in.

Uit de deur die openstond, kwamen stemmen.

We gingen naar binnen.

De ruimte was schitterend ingericht. Alles glansde en blonk. In het midden stond een lange eettafel met statige stoelen. Erboven hing een kroonluchter met flonkerende ornamenten aan het hoge met cherubijnen beschilderde plafond.

Er was uitgebreid gedekt, zo te zien kregen we drie gangen. Weelderige bloemstukken prijkten tussen de borden en glazen.

‘Ah, daar hebben we de nieuwe gouvernante en onze prinses!’ riep de gezette man die ik uit de auto had zien stappen. Steunend op zijn wandelstok kwam hij op me af.

De man leek op de directeurs zoals die in stripboeken werden afgebeeld. Hij klemde een sigaar tussen zijn vlezige lippen, een horlogeketting zwierde vanuit zijn vestzak over zijn uitpuilende maagstreek. Het enige dat miste was een zwarte hoge hoed!

‘Mara van den Berghe, aangenaam,’ zei ik met een glimlach.

‘Van Tuilingen, Jean-Claude. Zeg maar Jean.’

Zijn worstenvingers knepen zo hard dat de ring aan mijn vinger pijnlijk tegen de naastliggende kootjes drukte.

De artistieke vrouw leunde tegen de rand van de marmeren schouw, waarin een vuur brandde. Ze droeg een jurk van elkaar overlappende stroken stof en staarde in de vlammen. ‘We wachten vol spanning op de koningin,’ zei ze zonder op te kijken.

Op de lage salontafel omringd door vier chesterfields stond een zilveren koelemmer met een geopende fles champagne, die was uitgeschonken in de coupes op het dienblad.

Jean liep er naartoe, boog zich en pakte wankelend een glas.

Bang dat hij ging omvallen, liep ik op hem af.

Hij bood me het glas galant aan.

‘Ik sta niet zo stevig,’ zei hij met een gegeneerd lachje. Met zijn hand wapperde hij in de richting van de vrouw bij de haard. ‘Mijn vrouw, Samantha van Tuilingen.’

Ik nam me voor het vanavond bij één alcoholische versnapering te houden.

Annabelle was in een van de diepe vensterbanken gekropen, waarin, net als in onze gang, kussens lagen.

‘Wat een prachtig huis,’ zei ik om de stilte te doorbreken en een gesprek op gang te brengen.

‘Ja, een schitterend erfgoed. Al jaren in de familie. Het huis heeft een rijke geschiedenis,’ zei Jean.

Omzichtig liep ik met het bruisende drankje naar Anna, legde mijn vrije hand op haar in een witte maillot gehulde knie en vroeg: ‘Wil jij ook iets drinken?’

Ze schudde haar hoofd. Vanachter het gordijn van haren keek ze me lodderig aan en ze wendde zich naar het venster waar het witte grind van de oprijlaan afstak tegen de verschillende tinten blauw en zwart.

Op een staande klok met houtsnijwerk van een door paarden voortgetrokken koets wezen de wijzers half acht aan.

Waarom was mij opgedragen om stipt zeven uur aanwezig te zijn?

Ik had het nog maar net gedacht of Annabelles moeder kwam de kamer in. Met haar gezicht naar de deur gericht bleef ze staan.

In de gang zei een rasperige stem: ‘Niet zo jagen, mijn lieve kind. Ze wachten maar.’

De door Thérese ondersteunde oude dame was volledig in het zwart. Het witzilveren haar zat in een warrige knot. Haar felle donkere ogen gleden priemend over het gezelschap. De puntige kin maakte me duidelijk dat deze vrouw de scherpheid zelve was en verre van dement.

‘Mamère!’ riep Jean verrukt. Met zijn naar voren hellende dikke buik hinkebeende hij naar de dame, greep haar knokige hand en drukte hem tegen zijn lippen.

‘Ach, Jean-Claude, doe niet zo theatraal.’ Ze trok zich los, wees gebiedend naar de stoel aan het hoofd van de tafel en met hulp van Thérese liep ze erheen. Met veel bombarie en geredder van haar hofdame nam ze plaats.

In het gezicht van Eline dat in de middag had geblaakt van jeugdigheid tekenden zich zorgelijke rimpels af.

‘We missen nog iemand,’ zei ze handenwringend.

Ja, Thomas, dacht ik, al had ik geen idee wie hij was. Hij had niet op de lijst gestaan, dus waarschijnlijk was hij een gast.

‘We gaan beginnen,’ zei Mamère gedecideerd. Ze pakte het servet van haar bord, vouwde het zorgvuldig uit en drapeerde het over haar schoot. ‘Thérese, meld de keuken dat ze de soep kunnen opdienen.’

‘Waar had u mij en Annabelle gehad willen hebben?’ vroeg ik moedig.

De vrouw keek opzij. ‘Jij bent de nieuwe?’ Ze stak gebiedend haar hand uit.

Ik knikte. ‘Mara van den Berghe.’ Gehaast zette ik mijn glas op de vensterbank en liep op haar af.

Haar huid voelde koel, perkamentachtig. De gouden ringen met kleurige stenen zaten losjes om haar magere vingers.

‘Annabelle zit naast mij, jij zit naast haar.’

Ze keek geërgerd naar Eline die nerveus heen en weer liep. ‘Mens, ga zitten. Hij komt vanzelf als de honger zich aandient.’

*

De stoelen naast Eline waren leeg. Jean-Claude zat aan mijn andere zijde, zijn echtgenote ernaast.

Een stevige vrouw met een vriendelijk gezicht en hoogrode wangen reed een ouderwetse trolley met een soepterrine en een schaal met broodjes de zaal in.

Ze schepte op. Het bleek een waterige bouillon met flinters rundvlees en kruidensnippers.

Annabelle leunde lusteloos op een handpalm met haar elleboog op tafel.

Mamère keek me berispend aan.

‘Het ruikt heerlijk,’ zei ik bemoedigend en ik duwde subtiel Anna’s arm weg.

Ze wierp me een vernietigende blik toe, maar legde hem braaf bij de andere in haar schoot.

‘Nou, mensen, eet smakelijk. Krijgen we nog iets te drinken?’ vroeg Jean en hij wees naar de geopende fles wijn.

‘Ik neem de honneurs wel waar,’ zei een mannenstem.

Iedereen keek naar de man die energiek de kamer inliep.

Met moeite hield ik een nerveuze lach binnen.

Hij was gekleed in een klassieke kamerjas van glanzende stof, de gespierde kuiten waren fiks behaard en zijn voeten staken in herenpantoffels.

Hij griste de fles van tafel en keek geamuseerd rond. Zijn ogen hielden de mijne even vast, maar ze dwaalden al snel onrustig verder.

‘Iedereen wijn?’ Zonder een antwoord af te wachten schonk hij de glazen in.

‘Zou je je eerst niet even voorstellen,’ zei Mamère afkeurend. ‘Mara is de nieuwe gouvernante. Ze is een maand op proef.’

‘U kent mij al jaren,’ zei hij met een knipoog. Hij schoof de stoel naast Eline naar achteren en ging demonstratief zuchtend zitten. ‘Excuses, ik ben in de badkuip in slaap gesukkeld. Ik was bijna verzopen.’ Zijn bulderlach vulde de kamer.

Ik hoorde Annabelle giechelen.

Ze stootte me aan. ‘Hij is mijn lievelingsoom.’

‘Wat fluistert u in het oor van de charmante dame naast u? Gaat het over mij, juffrouw Anna?’ Zijn ogen twinkelden, hij kromde zijn vingers als een verrekijker en keek er quasi streng doorheen. De dunnende bruine haren vielen warrig over zijn voorhoofd, in zijn kaaklijn zaten diepe groeven.

‘Richard van Haeften! Ik ben de broer van de heer des huizes die zoals immer niet aanwezig is. Jullie zullen het met mij moeten doen. Wat is dit voor miezersoepje? Is er een karkas van een of ander gevogelte doorheen gezwommen?’ Hij viste er met zijn vingers een minuscuul stukje vlees uit, hield zijn lepel hoog en kieperde de soep terug in het bord.

‘Richard!’ Mamère depte haar mond en keek hem verbolgen aan. ‘Let niet op deze lomperik,’ zei ze tegen mij.

Tot mijn schrik zag ik Annabelle hetzelfde doen als haar obstinate oom.

Op haar gezicht lag een duivels trekje en ze keek tartend naar haar oma terwijl de soep op het tafelkleed spatte.

Iedereen at, behalve Anna en Richard.

Het was merkwaardig stil.

‘De volgende gang kan worden opgediend.’ Mamère knikte naar de vrouw die naast de tafel op nadere orders wachtte.

De borden werden weggehaald, de vrouw reed de rinkelende trolley de kamer uit.

‘Waar verblijft Edouard op het moment, Eline?’ vroeg Jeans vrouw.

‘Hij zit al weken in Zürich.’ Eline legde zuchtend haar servet neer en reikte naar haar glas.

‘Mijn zoon neemt zijn taken serieus. Er moet personeel worden afgevloeid en dat soort zware beslissingen moeten door hem worden genomen.’ Mamère tikte ongedurig met haar vingers op het tafelkleed.

‘Als hij vaker delegeerde, kon hij bij onze gezellige avondjes zijn,’ zei Richard met een cynisch lachje.

Elines wenkbrauwen fronsten. Het leek of ze iets wilde zeggen, maar ze slikte de woorden in.

‘Een bedrijf runnen is een grote verantwoordelijkheid. En dit alles,’ Jean-Claude zwaaide met zijn arm, waardoor hij bijna een glas van tafel stootte, ‘moet onderhouden worden. Ga er maar aan staan.’

‘Als mijn moeder mij vertrouwde, had hij een lichtere taak.’ De kaak van Richard stond strak. Het joviale was ineens ver te zoeken.

Mensenkinderen, wat was dit voor een circus. Ik kreeg het vermoeden dat ik in het hol van de leeuw was beland.