Valsheid in geschrifte

Peter den Hollander

      DE VERHALEN

I

Er schuiven reclameblaadjes over de kokosmat als Theo zijn deur opent. Hij bukt zijn lange lijf om ze op te rapen. Vluchtig controleert hij of er een brief tussen zit, natuurlijk niet. Hij legt de blaadjes op de onderste tree, veegt zijn haar naar achteren en gaat naar boven. In de keuken ruimt hij zijn tas leeg en leest het prikbord na op vergeten berichten of boodschappen. Tenslotte, zenuwachtig, gaat hij de kamer in. Het ruikt er muf. Hij schuift een van de grote ramen naast zijn bureau open. Aan de overkant passeert een moeder met twee dochtertjes. Theo is bang om te beginnen. Op zijn bureau liggen volgeschreven vellen papier. Hij pakt ze op en schudt ze tot een nette stapel.

‘Moet het toeval dat de schrijver verzint als verzonnen toeval herkenbaar blijven?’ leest hij in de kantlijn op het bovenste vel.

Melania zit op het witte bankje voor het huis. De zon staat hoog aan een wolkeloze hemel. Het is warm. Kleine zweetdruppels parelen onder haar dikke zwarte krullen

op haar voorhoofd. Ze heeft haar zondagse jurk aan. Er lopen mensen in donkere, versleten kleren, in en uit het huis. Er is veel gepraat. Er worden tassen en koffers naast haar op het bankje neergezet. Niemand heeft aandacht voor haar. Er zijn krijsende vrouwen. Ze zijn in het zwart gekleed.

Melania ‘s broertje danst om haar heen en lacht als een klein duiveltje.

‘Je bent mijn broertje niet,’ schreeuwt ze en gaat huilen. Ze voelt dat ze afscheid moet nemen.

Een grote man met een grijze baard, gekleed in een lange zwarte jurk en met een zwarte hoge muts op, doet vriendelijk en wil haar optillen. Ze slaat hem van zich af.

De hitte is ondraaglijk. De zon weerkaatst verblindend tegen de witte muren van de huizen van het dorp. De lichtblauwe voordeuren en de groene luiken van het huis aan de overkant hangen scheef. Melania haat het mooie weer. Ze zal het altijd haten.

Eveline wordt wakker en rolt zich op haar rug. In haar ogen voelt ze de tranen die in haar droom zijn blijven steken. Ze heeft me-

delijden met die onbereikbare en eenzame Melania. Ze voelt de onmacht door de afstand tussen droom en werkelijkheid.

Eveline praat in gedachten met Melania, troost haar, spreekt haar moed in, in de hoop dat ze voelt dat ze niet alleen is.

Ze draait zich terug op haar zij, pakt het kussen en drukt het tegen zich aan. Ze doet alsof het Melania is.

‘Ik hou zoveel van je, je bent mijn vriendin, mijn zus.’ Haar geest laat flarden van dromen los, als herinneringen bij het zien van foto’s.

Ze wordt rustig. Melania verdwijnt en Eveline valt weer in slaap.

Theo staat op en rekt zich uit. Er is een gevoel van tevredenheid. Maar hoe nu verder? Hij denkt na: Eveline wordt wakker en zoekt kleren uit in overleg met Melania

Heeft dat zin? Weinig.

Theo loopt door de kamer en geeft de schommelstoel een

zet. Het denken vindt plaats, hij staat erbuiten.

‘Er moet een vriendin zijn die ze vertrouwt,’ komt in hem op, ‘die weet van Melania. Die vriendin vindt Eve-

line een beetje vreemd, heeft medelijden maar luistert wel. Ze waarschuwt Eveline dat ze zich niet te veel met Melania moet inlaten, maar een eigen leven moet leiden. Theo wrijft zich over zijn voorhoofd.

Hij gaat weer zitten. ‘Gebeurtenissen rollen als golven in een branding over elkaar heen,’ schrijft hij in de kantlijn.

‘Waar blijft de vriendin tegen het einde van het verhaal?’ Theo wordt tegen zichzelf gewaarschuwd: ‘Waak voor het anekdotische, voor ongesymboliseerde gebeurtenissen. Eveline moet een karakter zijn dat gebeurtenissen oproept uit het voor-bewuste, die moeten haar een gevoel van lotsbeschikking geven, alsof het iemand van buiten is die de gebeurtenissen organiseert.’ Hij schudt met zijn hoofd. ‘Een onmogelijke opgave.’ Hij gaat weer staan en leunt met zijn handen op de rugleuning van zijn bureaustoel en staart naar het witte papier dat een zwarte Parkerpen op zich tolereert.

‘Ik weet waar het boek over zal gaan, ik kan het al in abstracta samenvatten, maar hoe in godsnaam voorkom ik dat de ideeën verdwijnen in het anekdotische van dagelijkse beslommeringen? Eveline, nu al mijn vriendin, je hebt nog een heel leven voor je, mijn geest kent het, mijn pen zoekt er de woorden voor.’ Hij gaat naar de keuken, zet water op voor thee, bergt de gedroogde afwas op.

In zijn hoofd blijven de namen van Eveline en Melania zweven. Hij ziet de een nog in bed liggen dromen van de ander die in een zonovergoten dorp deel is van een soort begrafenisstoet. ‘Taal raakt emoties die niet in taal zijn om te zetten.’ Het gerinkel van het kopje op het schoteltje en het op de grond vallen van een lepeltje storen hem. Hij wordt zich erdoor van bewust in zijn keuken te zijn, waar een regiment lege flessen op het donkergroene zeil naast het fornuis wacht op de gang naar de glasbak.

‘Mijn lieve vriendin waar ben je, jij die dit zou klaren, deze taak van me overneemt, liefdevol mijn huis kuist en mij de tijd gunt om te schrijven. Lieve vriendin bel aan, schrijf, daal neer, hier in dit huis, in deze keuken, zorg en verzorg, ik zal je met aandacht en liefde belonen.’ Hij lacht om deze lyriek. Hoe had hij ooit van Iona kunnen verlangen dat zij hier het huishouden zou doen.

Het water kookt. Bruisend van de hitte golft het uit de tuit van de ketel. Theo giet het in het donkere gat van de theepot en rangschikt deze tezamen met de kop en schotel op het dienblad en brengt het naar zijn bureau.

De vriendin, verzint hij, daar gaat ze mee praten, het

gesprek zal gaan over de dood. Eveline vermoedt dat haar droom over de begrafenis van haar moeder gaat. Ze zullen gaan zoeken naar het land waar het zich afspeelt. Griekenland komt in hem op. Hij kent het dankzij Iona.

Hij zit weer achter zijn bureau en roert in zijn thee. ‘Met Astrid, dat wordt de naam van de vriendin, gaat ze praten over hoe Melania’s leven verloopt. Ze verzinnen dingen alsof ze een boek schrijven. Het wordt een heel mooi leven. Eveline heeft op de fiets naar Astrid al voorpret. Voor het eerst in haar leven voelt ze warmte, geluk. Ze laat Melania thuis. Het is misschien…’Stop, schrijf het op.’ Hij laat het lepeltje los, maakt ruimte op zijn bureau, pakt zijn pen en schrijft:

Eveline fietst naar Astrid, haar vriendin, in Lunteren, een dorp zeven kilometer verderop.

‘Ik heb je vandaag niet nodig,’ zegt ze tegen Melania, ‘vandaag wil ik even alleen weg.’ Het is donker tussen de bomen van het bos. Schaars lantaarnlicht valt tussen de bladeren op het fietspad. Een auto uit tegengestelde richting verblindt met groot licht. ‘Het is misschien wel hard, maar ze hoeft niet altijd mee,’ verontschuldigt Eveline zichzelf,

ze moet ook een eigen leven gaan leiden, net als ik, dit is wat Astrid zegt.’ Astrid gelooft niet dat Melania niet op zichzelf kan staan. Zij voelt niet aan hoe eenzaam Melania is. Zij kent haar niet. Eveline wil met Astrid gaan praten over hoe ze die eenzaamheid van Melania kan oplossen. Misschien is Melania’s vader wel een rijke man, die haar en haar moeder in de steek heeft gelaten. Maar waarom heeft hij haar dan niet op laten nemen in een kostschool? Nee, nee, dat is verschrikkelijk. De dynamo zoemt eentonig

langs de ribbels van de voorband.

Theo stopt, staat op en piekert. Wat moet ik doen om haar een vrolijker, positiever karakter te geven? Het ontbreekt haar aan …. ja, aan wat? Aan niets. Er is slechts een gevoel, een gevoel van eenzaamheid, en dat projecteert ze op haar droomvriendin, daarom kan zij nooit met iets positiefs komen. Maar wat gaat ze

dan bij die vriendin doen? Hij staat stil bij zijn bureau en tuurt naar de inktlijnen op het papier. ‘Astrid laat het ware gezicht van Melania zien, zij gaat Eveline vertellen dat Melania een droomfiguur is en dat zal

dan hard aankomen.’

Theo gaat verder met schrijven:

Eveline slaat linksaf het pad voor het huis van Astrid op. Achter de ramen van de kleine villa brandt licht.

Eveline stapt af en loopt achterom. Het grint knispert onder haar voeten. Ze zet haar fiets tegen het schuurtje op slot en twijfelt of ze terug zal lopen naar de voordeur. Ze probeert de keukendeur. Hij is open. Ze loopt door naar de donker hal.

‘Hallo, is er iemand?’ roept ze, vanuit de hal.

Er komt geen antwoord.

‘Hallo,’ herhaalt ze.

Ze hoort iets.

‘Is er iemand thuis?’ roept ze luider.

‘Ja.’ Met lage stem meldt Astrids broer, Bart, zich.

‘Is Astrid er?’

‘Nee, die is even naar Bea toe, maar ze zal zo wel hier zijn.’

‘Dan wacht ik wel op haar kamer.’

Ze gaat naar boven. De deur van Barts kamer staat op een kier, ze kijkt naar binnen en ziet een onopgemaakt bed en een sprei half op de grond liggen.

In Astrids kamer hangen de verposterde hoofden van popsterren scheef en gescheurd aan de muur. Eveline doet een lichtje aan, pakt een boek en bladert wat. Een kloofje bij haar nagelrand irriteert.

‘Waarom ben je nu toch meegekomen?’

vraagt ze aan Melania die in haar gedachten terugkomt.

‘Ik wil je er niet constant bij hebben.’ Eveline verlangt naar de tijden dat zij niet aan Melania dacht, dat ze haar voor lange tijd van zich af kon zetten. Maar steeds vaker komen de vragen wie Melania is, waar ze woont, waarom ze in haar dromen voorkomt en waarom zij zich verantwoordelijk voor haar voelt, terug.

Ze trekt het kind bij zich op schoot.

‘Je bent eigenlijk geen klein meisje meer, je bent toch net zo oud als ik. Kijk naar mij, ik ga toch ook alleen naar Astrid. Je bent al-

leen maar klein als ik van je droom.’ Eveline wiegt het kussen.

‘Hou op, ik heb je gezegd dat je thuis moest blijven!!!’ Ze gooit het kussen op de grond, staat op en loopt naar de gang.

‘Zeg, Bart,’ roept ze, ‘zou ik Bea even mogen bellen en vragen of Astrid al onderweg is?’

‘Ja, hoor.’

Ze gaat naar beneden. Bij het passeren van Barts’ kamer kijkt ze weer naar binnen. Ze ziet een wit naakt mannenlijf voor de spiegel staan.

Vlug draait ze haar hoofd weg en holt stommelend de trap af naar de telefoon die in de hal hangt.

Bea zegt dat Astrid op het punt staat te vertrekken.

Eveline gaat weer terug naar boven en als ze langs Barts kamer loopt, roept ze, zonder naar binnen te kijken: ‘Ze komt eraan.’ Er komt geen antwoord. Terug op Astrids kamer zoekt ze een grammofoonplaat uit het kleine stapeltje elpees dat Astrid heeft verza-

meld. Ze houdt het volume laag en gaat op het bed zitten. Door aan het kleine velletje dat los zit bij haar nagelring te peuteren probeert ze zich te verzetten tegen de gedachten die Melania haar influistert over wat Bart aan het doen is.

Ze wordt er onrustig van.

Er wordt geklopt.

‘Binnen?’ Ze zegt het verbaasd en staat op.