Overmacht

Peter den Hollander

Een in de Rieten Stoel uitgave

Wim

I

Wim trekt zichzelf van het bed op. Hij had even op de rand gezeten en zijn ogen uitgewreven.

Bij het openschuiven van de gordijnen tot op een kier valt er een lichtbalk de slaapkamer in. Nu kan hij zien waar hij loopt.

Hij heeft een hekel aan schemerlicht 's morgens vroeg, daarom ook haat hij de winter. Het lang donker blijven 's morgens maakt hem humeurig.

Hij kijkt door de kier naar buiten. De lucht is blauw. De handelingen 's morgens gaan gedachteloos, het bewustzijn slaapt nog even door.

Wim schuift zijn voeten in bruin geblokte sloffen en trekt zijn donkerblauwe badjas aan.

Hij schuifelt door de kamer naar de keuken. De platte sloffen kletsen tegen de hielen.

‘Môge meid.’ Hij begroet het portretje van zijn dochter.

De klok slaat zeven sprankelende tonen door het lege huis. Bij de vierde slag telt Wim mee.

Hij is er nooit toe gekomen zijn ontbijt de avond te voren klaar te maken. Hij verveelde zich de volgende morgen toen hij het een keer gedaan had. Het pakken van de melk, de suikerpot, de kopjes, het brood, de boter, de thee, de theepot, het gebeurt in een ritme waarmee hij zijn lichaam aan de nieuwe dag laat wennen. Uit het witte Bruynzeel kastje met beige knop pakt hij de grote rode suikerbus.

‘Voelt leeg aan.’

Bij het openen ziet Wim dat deze straks gevuld moet worden.

Penny, de hond, komt binnen. Ze rekt zich uit en gaat midden in de keuken zitten. Ze kijkt naar de handelingen van haar baasje.

‘Je had beter eerst het water kunnen opzetten.’

De handelingen zijn zoals ze door zijn motoriek worden gestuurd, er zit geen logica in.

Geklepper aan de voordeur. Een doffe klap.

‘De krant.’

Penny gromt.

‘Sssst.’ Wim aait het beestje over zijn kop.

Hij ontsteekt het gas onder de volle ketel water en loopt naar de gang.

Krantenkoppen. Hij ziet ze, maar leest ze niet. Zijn gedachten herhalen slechts: fabriekssluitingen, diefstallen, bomontploffingen, auto-ongelukken - die leest hij nooit -.

Er is geen grote headline. Weinig echt nieuws dus.

Hij sloft terug naar de keuken, waar het water protesterend tegen de hitte onder zich, uit de ketel spat.

Penny is gaan liggen en wacht gespannen af wanneer het baasje aanstalten zal maken haar uit te laten.

Wim giet het water in de theepot, snippert er thee bij, gaat op de keukenstoel zitten en verdwijnt achter de krant.

‘Weg door Amelisweerd gaat toch door.’

‘Beschieting synagoge wordt opgeëist door de beweging van de 6e september.’

‘Auto te water: 3 doden.’

Hij bladert door.

‘Martelingen in El Salvador.’

‘Huette Duflos, ster van de Franse film in de jaren dertig, is in Parijs overleden. Zij werd 91 jaar.’

‘Mooie leeftijd, ‘

Wim slaat de krant dicht, vult zijn kopje met een klein beetje thee: ‘Bruin genoeg.’ Hij schenkt het kopje vol, doet er een scheutje melk en twee scheppen suiker bij. Lekker zoet, daar houdt hij van.

Penny staat op en kwispelt met haar staart. Ze vindt het tijd worden dat ze naar buiten gaan.

Wim reageert niet. Hij denkt aan niets. Hij doet. Hij drinkt de thee met teugjes, omdat die erg heet is.

Terwijl hij de thee wat laat afkoelen, maakt hij zijn brood klaar, voor straks bij de koffie. Kaas.

Al jaren belegt hij zijn brood met kaas. Vier boterhammen maakt hij klaar, al jaren. Hij pakt ze in een plastic zakje, elke dag een nieuw zakje. Dit stoort hem. Graag is hij wat milieuvriendelijker.

Onvoorstelbare hoeveelheden onafbreekbare Pcb’s vervuilen het milieu. Desondanks komt hij er niet toe zijn boterhamzakjes te bewaren en ze meerdere malen te gebruiken.

Als hij klaar is gaat hij weer zitten, neemt een slok thee en pakt zijn krant weer op. Penny legt een poot op zijn knie.

Ze vindt het nu echt tijd om uitgelaten te worden.

‘Ja wijffie, ik kom zo.’

Wim kijkt de eerste paar pagina's vluchtig door

Op pagina zeven stopt hij bij het bericht uit El Salvador,

‘Het was laat op de avond toen de Nationale Garde in uniform haar huis in Mirandia binnenviel en haar dochters Esparanza en Blanca meenam’, zo vertelt Julia La Paz

Enkele minuten later brandden ze als levende fakkels in de nacht. ‘Ze bonden hen vast, gooiden benzine over hen heen,’ vult een ooggetuige in tranen aan. ‘19 en 15 jaar oud waren ze.’

Geschokt slaat Wim de krant dicht: als brandende fakkels in de nacht.

Dit wil hij niet lezen.

Onthutst staat hij op. Penny springt tegen hem aan: ze gaan naar buiten.

Wim kan zijn gedachten niet van het krantenbericht afhouden. Als brandende fakkels in de nacht.

Hij schudt zijn hoofd.

Penny begint te blaffen.

‘Houd je mond joh.’

Wim loopt naar de gang, trekt zijn overjas aan, bindt de hond de riem aan en ze gaan naar buiten.

Het is een frisse dauwochtend.

Ze lopen de betonnen galerij af. Wim speelt met zijn hand langs de spijlen. Een sonore melodie echoot over de galerie.

‘Hoe bestaat het: in brand gestoken.’

De lift komt zacht suizend, alsof hij niemand wil wekken, naar boven.

Wim stapt in. Penny volgt hem. Ze laten zich in gepast tempo naar beneden zakken.

‘Wie doet zoiets?’

De deuren beneden in de holklinkende hal klappen oorverdovend achter Wim in het slot. Wim maakt de hond los en laat haar in het natte, lichtgroene gras rondom het flatgebouw lopen. Zelf sloft hij een eindje het pad af.

Het is kil. De kou slaat op zijn benen.

‘Waarom doe je zoiets?’ Hij schudt met zijn hoofd.

‘Onvoorstelbaar.’

Een buurman passeert. Een gemompeld ‘goede morgen’ stijgt nauwelijks boven het gefluit van een passerende bromfietser uit.

Terug bij de flatdeuren roept Wim Penny. Pas na een scherp fluitje komt de hond naar hem toe sukkelen.

Wim opent de deuren en laat ze nu zachtjes dichtvallen.

Met de regelmaat van een metronoom passeert de lift de etages.

Wim kijkt, als hij weer over de galerij loopt, bij de buren binnen. Nergens brandt er nog licht.

Binnengekomen gaat Penny meteen terug naar haar mand in de slaapkamer.

Wim doet zijn overjas uit en wekt Greet, zijn vrouw:

‘Het is kwart over acht, lieverd.’

Voordat hij naar de douche gaat, kijkt hij toch nog even in de krant.

‘Esparanza, Blanca. Wat moet ik me daarbij voorstellen?’

Het wordt niet ingevuld.

Hij leest het artikel niet uit, maar gaat naar de douche. Vanuit de spiegel kijkt een slaperig spiegelbeeld hem aan. Ze kunnen elkaars gedachten niet lezen.

‘Je bent oud.’ Hij glijdt met zijn vingers langs de rimpels van zijn gezicht. Hij controleert de temperatuur van het water dat bruisend uit de kraan spuit, maakt de zeep nat en wast zich onder de oksels.

‘Het is toch ongelofelijk wat daar gebeurt. Brandend als fakkels. ‘ Wim ziet de uitslaande vlammen van de auto op zijn netvlies.

Hij droogt zich goed af en spoelt zijn mond met een mondverfrisser. Hij inspecteert zijn tanden door zichzelf een apengrijns toe te werpen. Een menthollucht beslaat de koude spiegel.

‘Zwart verkoolde lichamen.’ Hij wil er niet aan denken. Onmacht. Onmacht.

Greet is inmiddels ook op. Wim hoort haar in de keuken.

Hij gaat naar de slaapkamer en kleedt zich aan. Penny ligt nog in haar mand. ‘Luiwammes.’ Ze opent haar ogen, zucht diep en slaapt weer verder, beledigd door de verstoring’.

Greet zit aan tafel.

‘Morgen.’ Wim geeft haar een kus op het voorhoofd, ‘Goeie morgen. Heb je lekker geslapen?’ Er komt nooit antwoord op die vraag.

Wim pakt zijn brood en loopt naar de gang om zijn overjas te pakken. Als hij terugkomt in de keuken ligt zijn krant opgevouwen op hem te wachten.

‘Heb je alles bij je,’ vraagt Greet bezorgd.

Ook hier reageert Wim niet op.

‘Tot vanavond,’ zegt hij en geeft haar een kus.

Er is al behoorlijk veel verkeer.

Wim fietst een deel over de stoep voor hij zich op de middenweg begeeft.

Er zijn veel dezelfde mensen die hij tegenkomt.

‘Esparanza, Blanca. 19 en 15 jaar oud.’ Zij hersenen projecteren het beeld van twee donkere meisjes, gekleed in katoenen jurkjes waarvan het bloemendessin vaal doorkomt. Ze lopen samen op een geel-stoffige weg, schooltassen om de schouder. Ze lachen en praten. In de verte lopen nog meer kinderen. Ze wijzen naar de meisjes. Het zijn de beelden van een televisiedocumentaire. 19 en 15 jaar. Wim betrapt zich erop dat hij de leeftijd van de meisjes belangrijk vindt.

Hij schut met zijn hoofd. Hij wil niet aan het bericht denken.

Rondom hem is er het geronk en het gezoem van zware en lichte motoren. Aan de toerentallen hoor je wanneer er wordt overgeschakeld naar een hogere versnelling.

De lucht is vervuild met een constant geruis.

Het uitkijken bij de zijstraten gaat vanzelf. Het reactie-systeem is rechtstreeks verbonden met het crisiscentrum. Het stoppen voor een roodstoplicht is een reactie, geen besluit.

Wim ziet de meisjes branden, zoals destijds ook de Vietnamese monniken brandden. Greet was daar weken kapot van. Het was toen allemaal nog zo kortgeleden.

Het licht springt op groen. De spieren zetten het lichaam in beweging, het fietst.

‘Vijf nul zeven, melden alstublieft.’ Glashelder klinkt de stem uit de witte doos achter op de motor van een politieagent.

Wim moet even inhouden als hij bij de lage stoeprand het trottoir oprijdt. Een jonge vrouw met een grauwwitte omslagdoek om haar hals passeert.

Wim loopt met zijn fiets aan de hand naar de kelder om hem daar te stallen. De jongeren doen dat fietsend. Hij groet, men begroet hem. De groeten weerkaatsen tegen de betonnen muren van de fietsencatacombe.

Met drie andere mannen wacht hij bij de lift. Ze hebben een propvolle cabine naar beneden gehaald. Schijtlollige opmerkingen over hoe de lift gekelderd is met het instappen van de zombies doorbreken enkele ochtendhumeuren, andere worden bevestigd.

Het is te vol. Wim krijgt het benauwd, zijn gedachten zijn nog altijd bij die meisjes.

‘Wat een angst moeten ze gehad hebben. Overgoten worden met scherp ruikende benzine. Vastgebonden zijn, je niet kunnen verzetten. Dan brandt je jurk, de vlammen slaan om je gezicht, je lichaam brandt, overal voel je hitte en pijn.’

Wim wil de lift uit. Hij wringt zich naar het knoppenpaneel en drukt het knopje voor de eerstvolgende etage in. Als de lift gestopt is, stapt hij uit, een etage te vroeg.

Als brandende voddenbalen ziet hij ze omrollen.

Hij wil schreeuwen, hij wil schreeuwen zoals de meisjes gedaan moeten hebben.

‘Ik moet er niet aan denken, Ik moet er niet aan denken.’

‘Moge, ome Willem.’

Terwijl Wim zijn jas in de garderobe hangt wordt hij wreed tot het besef gebracht dat hij op kantoor is. De hele dag zal hij weer vernederend aangesproken worden met ‘Ome Willem’.

Wim is de joker van de afdeling en hij speelt mee.

Mark doet een Hbo-opleiding personeelszaken. Yolanda is aan de avond-Havo begonnen. Wim is dom, zo denken ze over hem, dat weet hij best. Ze vinden hem slap omdat hij geen moeite doet om promotie te krijgen. Maar zij kennen daar de achtergrond niet van. Zij hebben niet meegemaakt wat hij heeft meegemaakt. Het botert niet goed tussen Mark en Yolanda. Ze hebben veel ruzie, vaak over futiliteiten.

Mark heeft de koffie gehaald. Ze zitten op Wims bureau. Mark maakt grappen die niet leuk zijn. Wim grijnst, het zijn steeds weer dezelfde seksmoppen. Yolanda haalt haar schouders op.

Wim ziet haar borsten licht schudden in de zachtroze mohair trui. Mark geeft hem een vette knipoog. Wim draait zijn hoofd weg.

Het eerste rinkelende telefoontje wordt door Yolanda beantwoord.

Het lijkt een tijdsein: Mark gaat naar zijn bureau en zet zijn grijze documentenbakje op tafel. Wim pakt de bruine dossiers met rood opschrift die hij gisteren niet heeft afgekregen uit zijn la.

Als alle bureaus in werkornaat gekleed zijn, gaat Yolanda de tweede ronde koffie halen.

Wim pakt zijn krant en vouwt hem uit op zijn bureau. Mark eist ook een deel.

‘Julia is 42 jaar oud. Ze vertelt dat haar dochters dezelfde avond van de moord nog ontsnapt zijn uit een bus, waarvan veel andere passagiers zonder pardon zijn doodgeschoten. De autoriteiten ontkennen alles. ‘Een oom is gruwelijk verminkt dood gevonden langs de weg. Broers worden vermist, al maanden.’

De dossiers bij de Commissie voor Mensenrechten staan bol van deze verhalen.       Buiten het kantoortje wachten tientallen met nieuwe verhalen. Het verhaal van de meisjes is een van de honderden die er genoteerd worden.’