Over het boek

De onvermijdelijke opvolger van Help, ik heb mijn vrouw zwanger gemaakt!

Met inzichten en tips van experts!

Dit boek is een survivalgids voor puberouders én een ode aan pubers – de emotioneelste, gekste, levendigste, roekelooste, redelooste, onzekerste en aandoenlijkste wezens die er bestaan.

‘Grappig, herkenbaar én leerzaam.’

Leo Blokhuis

‘Heerlijk boek!’

Eveline Crone

‘Dit boek wil je gelezen hebben, met of zonder pubers in huis.’

Isa Hoes

‘Op speelse, duidelijke en grappige wijze word je als ouder met jezelf geconfronteerd.’

Birgit Schuurman

‘Herkende verdomme alles!’

Gerard Ekdom

‘Fantastisch. Heerlijk hoe Kluun je met zijn woorden kidnapt.’

Ruud de Wild

Over de auteur

Raymond van de Klundert (1964), beter bekend als Kluun, is vader van een post-puber, een puber, een neo-puber, twee stiefpubers en is zelf ex-puber.

Eerdere boeken van Kluun:

Komt een vrouw bij de dokter (2003)

Help, ik heb mijn vrouw zwanger gemaakt! (2004)

De weduwnaar (2006)

Klunen (2008)

God is gek (2009)

Haantjes (2011)

Aan de Amsterdamse nachten
(met Hans van der Beek, 2011)

Klunen2 (2013)

DJ (2017)

Het eeuwige gezeik
(met Ronald Giphart, 2017)

Familieopstelling (2020)

Dit ebook is gemaakt door Ferdinand Rusch van Formaat te Haarzuilens. De rechten van deze eWorkflow en de CSS berusten bij Ferdinand Rusch. Plagiaat is verboden, hulp vragen is toegestaan. Dit kader wordt niet gepubliceerd in het ebook. Het wordt op prijs gesteld om klachten of opmerkingen over het ebook door te geven. Dat kan naar studio@formaat.nl.

Titelpagina

KLUUN

Help, ik heb een puber!

Colofon

Eerste druk oktober 2022

© Raymond van de Klundert

Omslag en illustraties Moker Ontwerp

Boekverzorging Sander Pinkse Boekproductie

Productiebegeleiding Tim Beijer

Verzorging e-book Ferdinand Rusch, Formaat

Uitgeefteam Ruth Bergmans, Harminke Medendorp en Maarten Richel

Uitgeverij Kluun

ISBN 978 90 831 5763 4

Voor Eva, Roos, Lola, Eise en Mare

Inhoud

Vooraf

I. Wat is een puber?

II. Pubers en ouders

III. Wat voor ouder bent u?

Het buideldier

De neushoorn

De struisvogel

De volwassen ouder

IV. Wat voor puber hebt u?

De nerdy puber

De relpuber

De depri-puber

De superpuber

V. Ouder-pubercocktails

VI. Praten met pubers

VII. Conflicten met pubers

VIII. Het puberbrein

IX. Het puberlichaam

X. De pubergeur

XI. De puberslaap

XII. De puberseks

XIII. Het puberhuis en de puberslaapkamer

XIV. Het puberuiterlijk

XV. De puberschool

XVI. De pubergenotmiddelen

XVII. De online puber

XVIII. De pubervrienden

XIX. Het pubereten

XX. Het pubergeld

Tot slot

Dankwoord

Bronnen

‘Weer een ouwe man die ons denkt te begrijpen’

@jelte0215 op TikTok

Vooraf

Beste puberouder,

Welkom! Ik neem aan dat u dit boek met een reden hebt opengeslagen. Vermoedelijk bent u de laatste tijd in sneltreinvaart van alwetende superheld (m/v) gedegradeerd tot bemoeizuchtig obstakel in huis. Of u voelt dat deze omslag aanstaande is. Dag vogels, dag bloemen, dag kind.

Wen er maar aan: uw kind zit in de puberteit en uw gezin, hoe groot of klein ook, zit in de pubertijd. Dit is de komende jaren uw leven. Een puber is gemiddeld vier jaar lang puber, en mocht u meer kinderen hebben, zet u dan schrap: de eerste puber is nog niet uitgepuberd, of het gelazer begint weer van voren af aan.

Pubers zijn er in alle soorten en maten, met allemaal een eigen karakter en eigen eigenaardigheden, maar één ding hebben ze gemeen: puberen zullen ze. Allemaal zullen ze hun grenzen opzoeken en hebben ze hun onzekerheden. En allemaal hebben ze ouders die in meer of mindere mate maar wat aanklooien. Want laten we eerlijk zijn: de situatie waarin u nu verkeert, is vergelijkbaar met die van een puberleven geleden, toen u uw baby van de verloskundige in uw handen kreeg gedrukt. Alsjeblieft, gefeliciteerd en veel succes ermee!

Mijn vrouw en ik hebben straks in totaal vijf pubers afgeleverd aan de grotemensenwereld. Dankzij deze pubers (plus hun pubervrienden en de puberkinderen van mijn vrienden, kennissen en buren) heb ik in de loop der pubers patronen leren herkennen. Om u de komende jaren te behoeden voor al te veel kneuzingen onderweg, zal ik in dit boek niet alleen mijn eigen inzichten, maar ook die van experts met u delen, onder andere op het gebied van het puberbrein, slaapritme, seksualiteit en hormoonontwikkeling.

Dit boek gaat u helpen om tot tien te tellen als u zich weer eens kapot ergert aan de lamlendigheid of het onnozele gedrag van uw puber en op het punt staat uw kind toe te schreeuwen dat hij of zij helemaal van de pot gerukt is en dat het hier geen hotel is.

Wel, ik heb nieuws voor u: het is hier wél een hotel. Een hotel-restaurant zelfs, met ook nog eens een eigen theater, waar de hele dag door optredens plaatsvinden, gratis en voor niks. En u zit op de eerste rij, met dagelijks meerdere meet-and-greets met de sterspeler in deze comedy of life.

Ik voorspel u dat u na lezing van dit boek meer begrip en mededogen voor de sterspeler, uw eigen puber, zult kunnen opbrengen. En dat u onderweg regelmatig glimlachend zult terugdenken aan de puber die u ooit zelf was.

Dit boek is een dummy guide voor het samenleven met pubers, een how to survive mijn puber, en tegelijk is het een ode aan pubers, de emotioneelste, gekste, levendigste, onzekerste, aandoenlijkste, roekelooste en redelooste wezens die er bestaan.

Raymond van de Klundert

vader van een post-puber, een puber, een neo-puber, twee stiefpubers en zelf ex-puber

I.
Wat is een puber?

Er leeft op deze aardbol een organisme waar de puber opvallend veel overeenkomsten mee vertoont. Weinig mensen zien het, en dat terwijl ze zich soms samen in één ruimte bevinden en, sterker nog, de puber ooit zelf zo’n wezen was: de peuter.

Jawel. ‘Peuter’ en ‘puber’ zijn niet toevalligerwijs woorden die sterk op elkaar lijken; deze menstypes hebben veel gemeen. Natuurlijk, beide species verschillen sterk in grootte — zo gaan er grofweg twee tot drie peuters in een puber — maar kijk nog eens goed en u zult versteld staan van de parallellen.

Zodra de puberteit begint, lijkt de puber (m/v) weer terug te vallen in gewoontes die hij als peuter had. Zo eet de puber, net als de peuter, als het aan hem ligt de hele dag alleen maar precies dat wat niet goed voor hem is: snoep, chips, pizza en chocola. En bij voorkeur eet hij niets wat wél goed voor hem is. Iedere ouder weet: zodra je een peuter iets groens voorzet, sluit het kind de mond. De puber trekt zijn mond weliswaar direct open, niet om het eten naar binnen te lepelen, maar om zijn beklag te doen over hoe u het in uw hoofd hebt gehaald hem deze maaltijd voor te zetten.

Net als de peuter is de puber het grootste deel van zijn tijd van mening dat zijn ouders louter een hinderlijke sta-in-de-weg zijn. Het bozige ‘Zelf doen!’ van de peuter is door de puber vervangen door zwijgen, jokken, ontwijkend antwoorden, vloeken en provoceren.

De peuter kan een aantal woorden zeggen, maar zijn woordenschat is nog zeer beperkt. De puber heeft zich in de loop der schooljaren flink wat woorden eigen gemaakt, maar die woorden is hij net zo snel weer vergeten zodra zijn ouders in de buurt zijn (of andere wezens met wie hij meer dan een jaar verschilt).

Puber   Het woord ‘puber’, waar komt dat eigenlijk vandaan? ‘Puberen’ komt van het Latijnse woord puberscere, hetgeen zoveel betekent als ‘bedekt zijn met haar’. In de puberteit begint het haar welig te tieren op plekken waar het tot dan toe glad was. Vandaar: puber.

Ook qua hygiëne zijn er opvallende overeenkomsten tussen pubers en peuters. De puber weet weliswaar uit zichzelf wanneer hij toiletbezoek moet plegen, slaagt er doorgaans in zijn billen op adequate wijze af te vegen en plast ’s nachts niet meer in bed, maar voor de rest maakt hij net als de peuter een potje van basale hygiënische voorwaarden. Lichaamsgeur, rondslingerende etensresten, vuilophopingen: het deert peuter noch puber.

Een ontevreden peuter gaat huilen, gillen, trappen, aan uw been hangen of op zijn buik in het gangpad van de supermarkt liggen; een puber begint te schelden, te schreeuwen, met deuren te slaan en laat zich op zijn rug op zijn bed vallen zodra hij het gevoel heeft dat u hem op wat voor wijze dan ook in de weg staat. Beiden slaan op tilt.

Kortom: als het gaat over humeur, hygiëne, inschattingsvermogen, vocabulaire en voedselinname lijken de peuter en de puber op elkaar. Beide wezens kunnen niet zonder uw begeleiding, hoezeer ze die begeleiding ook verafschuwen.

m/v

Pubers zijn van oudsher onder te verdelen in twee hoofdsoorten: mannetjes- en vrouwtjespubers, laten we ze voor het gemak ‘jongens’ en ‘meisjes’ noemen. Beide hoofdsoorten lijken aanvankelijk vrij veel op elkaar, maar in de loop der puberjaren worden de verschillen groter. Een simpele regel die als houvast kan dienen: jongens hebben een piemel, meisjes doorgaans niet.

Vermoedelijk zal de badkamer al voor u tot verboden terrein zijn verklaard zodra uw puber daar vertoeft. De meeste ouders herinneren zich nog wel of hun kind geboren is als jongen of meisje en zo niet, dan kunt u het altijd opzoeken: het geslacht staat in de geboorteakte vermeld, als u die nog ergens hebt liggen.

Maar zo belangrijk is het onderscheid niet. Soms zal ik in dit boek — waar nodig — jongens- en meisjespubers apart van elkaar behandelen, maar vaker, om de zaken niet nodeloos ingewikkeld te maken, gooi ik beide soorten op één hoop, want de overeenkomsten zijn groter dan de verschillen, neemt u dat van mij aan.

Omwille van de leesbaarheid gebruik ik in dit boek afwisselend ‘hij’ of ‘zij’, ‘hem’ of ‘haar’.

Puberteit of pubertijd?   De woorden ‘puberteit’ en ‘pubertijd’ verschillen in betekenis. De puberteit betreft de transformatie, oftewel datgene wat er gebeurt met een kind dat zich tot volwassene aan het ontwikkelen is. Een soort puberovergang, zeg maar. En de pubertijd betreft de periode waarin die puberteit plaatsvindt. Is dat ook weer opgehelderd.

II.
Pubers en ouders

‘Ik heb gewoon niks met volwassenen. Het zijn niet mijn type mensen.’

Roel (16)

Het rare van pubers

… is dat het helemaal geen vervelende schepsels zijn. In het wild zijn het hartstikke leuke wezens. Ze zijn vrolijk, speels, grappig en de meesten neigen onder elkaar zelfs tot sociaal gedrag.

Pubers geven pas problemen zodra ze in de buurt van hun ouders verkeren. Dan is het alsof Vak S van Feyenoord en de F-Side van Ajax samen in één stadionvak zijn geplaatst door een programmamaker van Talpa.

Het vrolijke, speelse, grappige, actieve wezen verandert zodra hij of zij thuis een stap over de drempel zet en jas en tas op de grond laat flikkeren in de puber die u kent: een aartslui, humeurig, onredelijk, egocentriscitaatbronch, irrationeel, onuitstaanbaar, leugenachtig, onhandelbaar wezen. Anders gezegd: de meeste pubers deugen, zolang ze maar niet met ouders in aanraking komen.

Toen ik aan een goede kennis vertelde dat ik een boek over pubers wilde schrijven, mengde de puber des huizes zich plotseling, hangend op de hoekbank, in het gesprek. ‘O, dat is wel handig, dan zien ouders eindelijk wat ze allemaal fout doen.’

Het rare van ouders

… is dat het best redelijke mensen zijn. We hebben onze eigenaardigheden, onze emoties, zijn wel eens kwaad, somber, verdrietig, obstinaat, reageren soms wat impulsief, jaloers, haatdragend of kinderachtig, maar over het algemeen handelen we vanuit ons gezond verstand.

Tot we pubers krijgen.

Binnen de kortste keren veranderen we van redelijk denkende en handelende volwassenen in overbeschermende, irrationele, gefrustreerde, angstige, veroordelende en wraakzuchtige mensen. Wedje leggen dat meerdere van bovenstaande bijvoeglijk naamwoorden op u van toepassing zijn geweest het afgelopen jaar? Een bui van tomeloze of onmachtige woede. Een onredelijke veroordelende opmerking. Een overdreven beschermende ‘Nee!’ We doen het allemaal, zo nu en dan. Vaak of soms.

Pubers halen het slechtste in ons naar boven, daar zijn ze op geprogrammeerd. En toch lukt het ons, volwassen weldenkende mensen, simpelweg niet altijd om bij ons volle verstand te blijven, ons volwassen brein te gebruiken en niet in de valkuilen van het ouderschap te trappen.

Laten we daarom eens nuchter naar de feiten kijken, naar wat nu het hele probleem tussen pubers en ouders is:

•Feit 1: Pubers zijn wezens van wie de hersenen nog niet volgroeid zijn, waardoor ze weinig empathie kennen, amper kunnen communiceren, plannen en vooruitdenken.

•Feit 2: Feit 1 gaat u niet veranderen, dat ga ik niet veranderen, dat gaat geen enkele goeroe, opvoedkundige, wetenschapper of betweterige collega-ouder veranderen.

Ergo: degene die moet veranderen bent u.

Niet de puber.

U, de ouder.

Kom, ik neem u mee naar vier soorten ouders, die in dit boek nog vaak ons pad zullen kruisen: het buideldier, de struisvogel, de neushoorn en de volwassen ouder. Aan de hand van deze drie dieren zult u ontdekken wat voor ouder u bent, en welke valkuilen u kunt vermijden om een volwassen ouder te blijven. Of te worden.

III.
Wat voor ouder bent u?

Niemand laat zich graag in een hokje stoppen. Er zijn niet zo gek veel ouders die trots rondbazuinen dat ze ‘typisch zo’n nerveuze, overbeschermende moeder’, ‘een prototype autoritaire vader’ of een zelfverklaarde ‘kop-in-het-zand-ouder’ zijn. Bovendien is geen ouder altijd en eeuwig hetzelfde opvoedtype, want níémand gedraagt zich altijd hetzelfde, en al helemaal niet in de buurt van pubers.

Maar in wat voor soort ouder verandert u doorgaans als u boos, bezorgd, bedroefd of bang bent? Wat is uw valkuil, uw neiging, uw reflex? Laten we eens kijken, voor we het over onze pubers gaan hebben, naar wie ú bent.

Pubers reageren immers constant op uw gedrag, dat weet u maar al te goed.

Voor ik de vier oudertypes introduceer, ga ik u eerst lastigvallen met een assenstelsel. Dat ziet er zo uit:

De verticale lijn is die van het inlevingsvermogen. De as van de empathie. Die geeft aan in hoeverre u zich als ouder inleeft in uw puber, begrijpt wat de puber wil, hoe de puber is, wat de puber kan en vooral ook wat de puber níét wil, is en kan.

De horizontale as geeft aan in welke mate u als ouder grenzen stelt. De as van tot hier en niet verder, de mate waarin u de puber duidelijkheid biedt over wat er wel en niet door de beugel kan.

In dit assenstelsel kunnen we vier kwadranten plaatsen. In ieder kwadrant van het schema huist een oudertype. En daar komt u weer om de hoek kijken.

Wat voor ouder bent u? In hoeverre leeft u zich in in uw kind? Hoeveel grenzen stelt u?

Ik denk dat u — een deel van — uzelf, uw partner, uw ex of een bevriende ouder wel eens zou kunnen herkennen in een van de volgende types. Welkom in de dierentuin der ouders.

Het buideldier

Plek: linksboven in het diagram

Het buideldier is een ouder die alles doet om te voorkomen dat er ook maar iets misgaat met de puber. Deze ouder is ochtendwekker, kok, butler, schoonmaker, planner, agenda, bank en verzekeraar ineen. Het buideldier behoort tot de zogenoemde curlingouders, ouders die als een gek het ijs voor de curlingschijf staan te boenen zodat het kind lekker door kan glijden, zonder enige wrijving van het ijs des levens.

Buideldierouders zijn er in beide geslachten, al ken ik verrassend meer buideldiermoeders dan -vaders. Daarom, en ook voor de leesbaarheid, hou ik het hier even bij een ‘zij’.

‘Lieverd, kom je bed nou uit, anders kom je echt te laat op school! Ik maak wel vast brood.’

Anne (50), moeder van Eise (16)

De overtuigingen van het buideldier

1  Mijn kind kan het niet zelf

Het buideldier is ervan overtuigd dat de puber volslagen hulpeloos is, een grote peuter die problemen zelf niet kan oplossen, zelden nadenkt over de dingen die hij doet, geen idee heeft wat hij wil, nooit op tijd op school komt als zij hem niet wakker maakt, zijn ontbijt maakt en hem maant dat het nu echt, echt, echt tijd is om te gaan, of dan zelfs misschien wel helemaal niet meer naar school gaat.

2  Mijn kind loopt altijd gevaar

Het buideldier is een rampdenker. Ze vermoedt dat de puber zich elk moment een delirium kan zuipen, zich omringt met foute vrienden die allemaal aan de drugs zijn, zich zal overleveren aan een loverboy, op een feestje zwanger zal raken van een vierling, nooit een diploma zal halen, in iedere kuil valt die er voor hem gegraven wordt, zich telkens weer aan dezelfde steen stoot en dus zal opgroeien voor galg en rad, en alle andere spreekwoorden die een mens maar kan bedenken over wat er mis kan gaan.

Uitspraken van het buideldier

•‘Geef maar hier, dan was ik het meteen even.’

•‘Ik zie op Magister dat je volgende week maandag een proefwerk wiskunde hebt?’

•‘Ik wil eerst weten wie er allemaal op dat feestje komen.’

•‘Wat doet zijn vader voor werk?’

•‘Oké, ik meld je wel ziek.’

•‘Ik koop dat cadeautje voor papa wel voor je.’

•‘Ga je volgende keer dan wel mee naar oma?’

Het effect op de puber

Een puber van een buideldier krijgt niet eens de kans om van zijn fouten te leren, omdat het buideldier er alles aan doet om fouten en foutjes, rampen en rampjes, tegenslagen en tegenslagjes te voorkomen. Het buideldier houdt haar (of oké, oké: zijn) kind afhankelijk. De puber neemt geen initiatief, want mama of papa buideldier regelt of fikst het toch wel. En van alles wat er misgaat kan hij mama of papa lekker de schuld geven, want die is toch verantwoordelijk? En omdat dit alles wel zo handig en aangenaam is, blijft de puber warmpjes in de vertrouwde buidel van mama of papa zitten, nestelt zich daar nog een paar jaar lekker en zwelgt in het idee dat de wereld om hem draait.

De valkuil van het buideldier

Kent u die ouderwetse zegelboekjes van Albert Heijn nog? Bij elke 10 gulden aan boodschappen kreeg u een trits zegels, van die vieze likdingen die u in een boekje mocht plakken. Voor een vol zegelboekje werd u beloond met kaartjes voor de Efteling, inclusief een meet-and-greet met Pardoes, die tweeënhalf meter hoge pop die uw kroost vroeger de stuipen op het lijf joeg en u met een jankend kind achterliet in de rij voor de Droomvlucht.

Welnu, het buideldier (m/v) spaart zegels. In haar geval zijn het zegeltjes voor iedere keer dat de puber geen dankbaarheid toont voor haar goede zorgen. Hoe meer het buideldier doet voor de puber, en hoe minder waardering ze daarvoor krijgt, hoe dichter ze bij een vol zegelboekje komt.

En dan gebeurt het. Ineens, ogenschijnlijk vanuit het niets, ontploft het buideldier en begint ze te vloeken en te tieren tegen de nietsvermoedende puber dat ze ‘verdomme nooit, maar dan ook nooit één dankjewel’ van hem krijgt, terwijl ze ‘altijd alles doet voor hem’ en ‘altijd klaarstaat’, dat ze het ‘spuugzat is’ en hij ‘bekijkt het allemaal maar’, ze heeft ‘het helemaal gehad met die kutpuber’ en ‘vanaf nu doet ze gewoon lekker helemaal niks meer voor hem’ en ‘dan zal hij wel eens zien wie vanaf nu zijn brood smeert en eten kookt en de was doet en zijn zooi achter zijn kont opruimt en boodschappen doet’ en we horen haar ook nog roepen ‘ik hou je zakgeld drie weken in’ en ‘weet je wat, lever die telefoon ook maar in’… en… en… en dan begint het buideldier te huilen, te janken en te brullen op een manier die doet denken aan een kleuter die in de rij staat voor de Droomvlucht en ineens op de schouder wordt getikt door een sardonisch grijzende Pardoes.

Het volle zegelboekje maakt dat het buideldier voor onbepaalde tijd verandert in een ander dier, namelijk een neushoorn of struisvogel. Over deze dieren straks meer.

Het labrador-buideldier

‘Als ik met mijn dochter praat, dan voelt het alsof ik met mijn beste vriendin praat.’

Miriam (50), moeder van Trisha (15)

Een opvallende tak van de buideldierfamilie is het labrador-buideldier (m/v). Labrador-buideldieren geloven oprecht dat hun puber hun BFF is. (U weet niet wat een BFF is? Vraag het uw puber of beter: googel het even, voor u weer wordt uitgelachen.) De labrador-ouder gaat waar de puber gaat. Mee naar concerten, mee naar festivals, mee naar de bioscoop, mee naar Urban Outfitters, mee naar de Apple Store, mee naar Bagels & Beans, mee naar ZARA en Hunkemöller. De labrador begint te kwispelen als de puber binnenkomt, wil dan samen spelen en kijkt daarna dolgraag samen urenlang naar Marvel-films, zit wekenlang aan de buis gekluisterd als Temptation Island weer begint, gaat los op de nieuwe single van Doja Cat en beweert bij hoog en laag dat zij en de puber alles samen bespreken en elkaar alles vertellen.

Maar de puber weet wel beter en geeft voornamelijk voor de labrador begrijpelijke commando’s als ‘Koop tickets voor Harry Styles’, ‘We kijken geen Champions League, maar Ex on the Beach.’

De puber laat haar labrador-buideldierouder graag in de waan dat zij inderdaad haar beste vriendin is — dat scheelt haar honderden euro’s per jaar. En intussen deelt de puber haar echte geheimen met vriendinnen van haar eigen leeftijd.

Het meest kenmerkend voor de relatie tussen een labrador-buideldierouder en de puber is dat het losmaken van de puber de labrador nog triester stemt dan dat het andere ouders doet. De labrador wordt van een illusie beroofd. ‘Eén keer trek je de conclusie, vriendschap is een illusie,’ zong Het Goede Doel in 1983. Het is een harde waarheid voor het labrador-buideldier.

Tot slot een hoopgevend advies voor de labrador-ouder: wacht even met die onstilbare behoefte aan een best friend tot uw puber volwassen is, en probeer het dan nog eens. Dat is misschien wat gezonder.

Soms werkt het wel, buideldier zijn

Laten we niet hardvochtig zijn. Soms is de rol van buideldier de beste rol die een ouder zich kan aanmeten. Als de puber een dikke onvoldoende voor Frans heeft gehaald, terwijl hij er nog zo zijn best voor had gedaan. Als zijn verkering het heeft uitgemaakt. Als de puber van zijn fiets is gevallen en vier weken in het gips moet, terwijl de mussen van het dak vallen. Als de stress toeslaat omdat hij morgen een boekbespreking in het Engels moet houden. Als de griep hem geveld heeft en hij nu het klassenfeest moet missen.

Het buideldier is het fijnste wezen dat een puber maar kan treffen als alles even tegenzit, als hij, zoals ieder mens, de behoefte heeft om over zijn bol geaaid te worden, te horen dat hij lief is en dat iemand van hem houdt en dat het allemaal goed komt, heus waar.

Want juist het buideldier is toegerust met een buidel van liefde, waar het de puber in kan laten schuilen als het nodig is. Soms. Tijdelijk. Even. Bewust. Vooral dat laatste: bewust.

De neushoorn

Plek: rechtsonder in het diagram

De puber moet doen wat de neushoornouder zegt, punt. Hij is toch zeker de baas? Hij heeft het toch allemaal al meegemaakt? Hij weet toch wat goed is voor zijn kind, of niet dan? Er zijn zowel briesende neushoornmoeders als neushoorn-vaders, maar ik hou het hier — opnieuw ten behoeve van de leesbaarheid en omdat (weer even eerlijk zijn) er toch meer neushoornvaders dan -moeders lijken te zijn — even bij de mannelijke variant.

De neushoorn weigert zich in te leven in wat de puber zelf wil, vindt, kan. Deze ouder lijkt in weinig op het buideldier, maar één ding hebben deze twee oudersoorten gemeen: beiden hebben geen vertrouwen in het verantwoordelijkheidsgevoel van de puber. Maar anders dan het buideldier heeft de neushoorn geen enkel begrip voor de puber, zodra die een andere kant op wil dan hij, de neushoorn.

‘Heb je eigenlijk nog meer doelen in je leven dan gamen en een wasbordje kweken?’

Kurt (47), vader van Rens (17)

De overtuigingen van de neushoorn

1  Regels zijn er niet voor niets

De neushoorn is mordicus tegen het gebruik van alcohol onder de achttien. Roken idem, en elke vorm van drugs is helemaal uit den boze. Kleding? Voor de neushoorn is het simpel: je gaat niet naar school in een joggingbroek, klaar. En binnen draag je dus gewoon geen pet of hoodie. Verder kijk je in een restaurant de ober aan als je iets bestelt, zo hoort het. En no way dat verliefde pubers bij elkaar slapen: zolang de neushoorn de baas in huis is, gelden zijn regels. De neushoorn praat tegen zijn puber alsof die zijn lijfeigene is.

2  Straffen werkt

Een neushoorn krijgt vaak van de puber gedaan wat hij voor hem voor ogen heeft. Hoe? Door voortdurend te dreigen met straf. De regels zijn toch duidelijk? Niet blowen. Niet drinken. Naar pianoles. Naar tennisles. Fietsbanden zelf plakken. Overgaan.

Uitspraken van de neushoorn

•‘Later zul je me dankbaar zijn dat ik je op pianoles deed.’

•‘Geen sprake van dat je een hbo-studie gaat doen met je atheneum.’

•‘Verdomme, blijf dan ook met je poten af van die [vul in naar keuze].’

•‘Als ik nog één keer merk dat je gedronken hebt, krijg je een week huisarrest.’

•‘Als ik zeg “negen uur thuis”, dan is het negen uur thuis.’

•‘Tja, als je dat nou gewoon had gepland, dan had je nu niet…’

•‘Als je het nou gewoon gedaan had zoals ik het je had gezegd, dan…’

•‘Ik weet gewoon dat je weer staat te liegen.’

•‘En, zeker weer veel bijgeleerd in dat uur dat je Temptation Island hebt gekeken?’

•‘O ja, neem nog een hap chips joh, wat kan jou het schelen.’

Ja, ook vileine, sarcastische, passief-agressieve opmerkingen tegen de puber vallen onder neushoorngedrag. De neushoorn valt niet alleen graag stampvoetend aan met de hoorn dreigend in de aanslag, maar ook van achteren. Beste neushoorn, onthoud dit: schrammen die ontstaan door een aanval onder de gordel kunnen pijnlijke littekens worden…

Het effect op de puber

De puber doet wat de neushoorn van hem verlangt, omdat hij weet dat er anders gedonder komt. O wee, als hij weigert naar diens pijpen te dansen. En dus kiezen de meeste pubers van een neushoornouder eieren voor hun geld. Sommige neushoornkinderen zijn en blijven braaf. Dat zijn de aanpassers. Bang voor de toorn van papa of mama neushoorn. (Met het risico dat dit alles er later, op de sofa bij de psychotherapeut, in alle hevigheid uit komt.)

Andere neushoornkinderen houden zich thuis, voor de bühne, koest. Zij leren te doen alsóf ze luisteren. En liegen vervolgens alles bij elkaar. Dit zijn de jokkers. ‘Natuurlijk rook ik niet.’ ‘Drinken? Nee hoor.’ ‘Blowen? Mij niet gezien.’ Want een puber zou geen puber zijn als ze niet zou denken: ammehoela.

De neushoorn vraagt erom om voorgelogen te worden; strenge neushoorns creëren stiekeme kinderen. En de neushoornkinderen die geen zin hebben om te liegen, gooien openlijk de beuk erin en gaan rebelleren als een dolle. Ook in dat geval wordt het er niet gezelliger op in huis.

Soms werkt het wel, een neushoorn zijn

Toch is de rol van neushoorn soms nuttig. Als het een bewuste, beheerste aanval dient. Een beheerste woedeaanval kan geen kwaad als de puber grenzen overschrijdt, bijvoorbeeld als de puber vindt dat een rood stoplicht hooguit als advies bedoeld is. Of als hij besluit dat een fles wodka het geschikte middel is om wat in te drinken voor het klassenfeest. Als de puber ervan overtuigd is dat het een goed plan is om met twee vriendinnen te overnachten bij die groep jongens die ze vorige week bij het chillen in het park hebben ontmoet. Bij aantoonbaar gevaar voor het leven of het welzijn van uw puber is een tijdelijke neushoornaanval een probaat middel om grote ellende te voorkomen. De politionele acties van de neushoorn laten niets aan duidelijkheid te wensen over, de neushoorn gaat de strijd aan om die te winnen.

En dat lukt… mits zo’n aanval niet te vaak wordt ingezet.

De valkuil van de neushoorn

Moeten we dan maar ophouden met dingen van onze pubers verwachten, stoppen met hen stimuleren en motiveren? Zeker niet. Uit alle onderzoeken blijkt dat kinderen meer presteren als ze gemotiveerd worden om het beste uit zichzelf te halen. De meeste pubers hebben af en toe een zetje nodig om de realiteit onder ogen te zien: in het leven moet je er toch echt iets voor doen als je iets wilt hebben, bereiken of krijgen.

Maar, lieve neushoorn: laat pubers het beste uit zichzélf halen in plaats van de beste te worden. En laat pubers zélf bepalen waar ze hun best voor doen in plaats van op te leggen wat ze moeten doen. En veroordeel hen niet als ze niet aan úw verwachtingen blijken te willen voldoen. Faalangst is niet het soort erfenis dat u uw kind mee wilt geven, toch?

Het grootste risico dat een neushoornouder loopt is dat de puber vroeg of laat alle regels aan zijn laars lapt, om de simpele reden dat de neushoornouder, net als het buideldier, de puber een van de belangrijkste ontwikkelingen van de puberteit ontneemt: het nemen en krijgen van eigen verantwoordelijkheid, het zelf keuzes maken in wat te doen, hoe te leven, wat na te streven. Onthoud daarom als neushoorn-ouder te allen tijde:

1  Uw puber is niet uw ondergeschikte

Natuurlijk herkent u gelaatstrekken van uzelf in uw puber. Natuurlijk heeft uw kind uw genen. Maar uw puber is geen kloon van u. Hij of zij is een mens met een eigen wil, mening, behoeftes, voorkeuren, interesses, ambities, sympathieën en antipathieën. Kleding, muziek, haarstijl, taalgebruik: u bent u, hij is hij, zij is zij. En daar hebt u niks over te zeggen. U bent niet de baas van uw puber. Niet zijn of haar manager. Niet zijn of haar adviseur.

2  Uw puber is niet uw accessoire

Uw imago is niet afhankelijk van hoe mooi, aardig, beleefd of succesvol uw puber is. Hebt u pronkstukken nodig om uw ego op te vijzelen, om uw identiteit te bevestigen? Koop een duur klokkie of neem een tattoo. Een puber is iets anders dan een Gucci-tas of een BMW X5.

Dansles   Mijn ouders waren geen neushoorns, maar op één punt waren ze onvermurwbaar: ik moest en zou op dansles, ‘aanders staode straks op elluke bruiloft aon de kaant’. Vijftien was ik, ik had een bril, een gezicht vol puisten en ik bloosde zodra een meisje naar me keek.

De dansles bij dansschool Michielsen was op zaterdagmiddag, halfvijf, nog geen uur nadat ik mijn wedstrijd had gespeeld in het zesde van RKTVV, de Rooms-Katholieke Tilburgse Voetbal Vereniging. Op dansleszaterdagen meldde ik me vlak voor half vijf op de dansvloer, stinkend naar zweet, hijgend van het fietsen en met de modder nog achter mijn oren.

De dansvloer moeten oversteken, in de ogen van een meisje de angst zien als ze doorhad dat ik haar ten dans wilde vragen: het waren de ergste seconden van de week.

Na een paar zaterdagen hield ik het voor gezien. Na de wedstrijd bleef ik voortaan lekker in de voetbalkantine van RKTVV hangen om te flipperen en frikandellen te eten tot de dansles weer voorbij was en ik veilig naar huis kon.

Een jaar later was ik met mijn ouders op een bruiloft waar de dj een foxtrot draaide. Mijn moeder stond erop dat ik met haar zou dansen. ‘Dan wit ik tenminste waor ik m’n geld aon uitgegeeve heb.’ Na één rondje op de dansvloer, waarbij ik twee keer op haar tenen had gestaan en haar bijna in een bloembak had geduwd, keek ze me aan en barstte in lachen uit. ‘Daochte gij echt dè’k oe nie durhad dè ge himmaol nie naor diejen dansles bent gegaon?’

Mijn moeder had door dat háár behoefte om míj op dansles te krijgen niet het gewenste effect had gehad en nam haar verlies. Ik heb nooit meer een foxtrot, chachacha of jive op een bruiloft, heilige communie, boekenbal of welk ander feest dan ook gedanst en ben er niet ongelukkig van geworden.

Verbod   Een vriendin van mijn puberdochter heeft een vriendje. Zij is vijftien, hij zestien. Zelfs een blinde ziet dat de behoefte om lichamelijk in elkaar op te gaan met de dag groeit. De ouders van het meisje zijn strenge neushoorns. Ze verbieden het stelletje om de deur dicht te doen als het op de slaapkamer is en dreigen met een huisverbod voor het vriendje als deze regel wordt overtreden. Er wordt het stelletje wel een worst voorgehouden: als ze straks een jaar samen zijn, zal het beleid wellicht worden herzien.

De jongen en het meisje hebben begripvol geknikt en hun maatregelen genomen, vertelde mijn dochter me. De seks vindt nu buiten plaats en bij de jongen thuis. Het meisje slaapt steeds vaker bij ‘een vriendin’. O ja, en ze hebben het begin van hun relatie met drie maanden geantidateerd.

De struisvogel

Plek: linksonder in het diagram

De struisvogelouder is een mooi-weer-opvoeder. Deze ouder vindt het allemaal reuzegezellig, een huis vol kinderen, maar zodra de boel uit de hand dreigt te lopen, steekt hij het liefst zijn kop in het zand. (Ook hier hou ik even de mannelijke variant aan, terwijl er ook hardnekkige struisvogelmoeders zijn.) De struisvogel weet amper wat er in het hoofd van de puber omgaat, wat er in zijn slaapkamer gebeurt, wat de puber buitenshuis allemaal uitvreet en met wie hij dat allemaal uitvreet — en als het aan deze ouder ligt, blijft dit ook zo.

‘O nee, Stijn drinkt echt nog niet, hij vindt bier vies.’

Carlo (49), vader van Stijn (14)

Overtuigingen van de struisvogel

1  Het waait wel weer over

Als je maar lang genoeg wacht met het aanpakken van problemen, lossen ze zich vanzelf op. Het is een stoïcijnse denkwijze, maar in het geval van de struisvogel is het achteroverleunen en wegkijken niet op filosofische beginselen gestoeld, maar op desinteresse. Wat niet weet, wat niet deert; de zorgen zijn voor morgen; wie dan leeft, wie dan zorgt; het zal zijn tijd wel duren.

De struisvogel is van de ‘mijn kind vindt zijn weg wel’-aanpak. Dat klinkt nobel en vol vertrouwen, maar dat is het niet. Het is laksheid. Passieve kindermishandeling zelfs.

Zolang het allemaal op rolletjes loopt, is er niks aan de hand. Maar in het leven van een puber loopt niet altijd alles op rolletjes. Een puber doet nu eenmaal soms puberale dingen, waardoor die misschien dan wel niet in zeven, maar zo nu en dan toch wel in één sloot belandt. Een struisvogel-ouder heeft echter geen zin (meer) in gedoe, slikt gewillig alles wat de puber zegt voor zoete koek en kijkt liever opzij dan naar de sloot. Papa of mama struisvogel heeft een obsessieve behoefte om de harmonie in huis maar niet te hoeven doorbreken.

2  Wat ik ook zeg, het heeft toch geen zin

Sommige ouders zijn geleidelijk een struisvogel geworden. Dat zijn voormalige neushoorns die het helemaal gehad hebben met die #^!##!-puber en wanhopig de handdoek in de ring hebben geworpen. Of voormalige buideldieren die de moed hebben opgegeven en besloten hebben dan maar voortaan hun kop in het zand te steken. De struisvogelouder voelt zich vaak een beetje een slachtoffer en verzucht dan ook regelmatig dat het toch allemaal geen zin heeft.

En er zijn ook ouders die van nature aartsluie struisvogels zijn en hun kind eigenlijk maar een blok aan het been vinden.

Uitspraken van de struisvogel

•‘Weet je, bekijk het maar.’

•‘Ik heb hier dus helemaal geen zin meer in.’

•‘Dan maak je je huiswerk toch lekker niet.’

•‘Daar hebben we het morgen wel over, ik moet nu weg.’

•‘Ouderavond? Alweer?’

•‘Doe maar wat je niet laten kunt.’

Het effect op de puber

Pubers van neushoorn- en buideldierouders zijn vaak jaloers op pubers met struisvogelouders. ‘Jij kunt tenminste je gang gaan.’ Het kind van een struisvogel weet wel beter.