Eveline de Groen

DE TELEFOONB*TCH OP 1,5 METER

Een kijkje in het leven van een doktersassistente

Deel 2

In deze reeks verscheen ook:

De Telefoonb*tch (2020, herzien 2022)

Copyright © 2021 Eveline de Groen

Auteur: Eveline de Groen
Uitgeverij: Uitgeverij De Linde
Redacteur: Sanne Visch, Pen & Inkt

ISBN e-book:9789083166742
ISBN fysieke uitgave: 9789083166728
NUR: 401

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Alle mensen in dit boek zijn niet bij hun echte naam genoemd en de verhalen zijn zo verteld dat ze niet herleidbaar zijn naar de persoon.

De medische informatie die in dit boek gedeeld wordt kan niet beschouwd worden als medisch advies.

Voorwoord

Nooit had ik kunnen vermoeden dat mijn werk mijn werk niet meer zou zijn. Dat alles totaal anders zou worden door een virus. Eén virus. Een virus dat de wereld, ons land, ons leven en ons zorgsysteem op zijn kop zette. Als je me dit twee jaar geleden had verteld, had ik je verbaasd aangekeken en gevraagd of je misschien naar een dokter moest.

In dit boek deel ik leuke, leerzame, moeilijke en beangstigende ervaringen als doktersassistente, triagist én patiënt tijdens de eerste anderhalf jaar net voor en na de uitbraak van corona in Nederland. Het is een verzameling van online geplaatste blogs, nieuwe verhalen, stukjes uit mijn dagboek en blogs van mijn vaste gastbloggers Sanne, Mara en Lieve.

Dit boek is het vervolg op deel één van De telefoonb*tch. Voor mij was het uitbrengen van dit boek een droom. Deel twee was er niet gekomen zonder de steun en aanmoediging van mijn lezers. Ik ben daar enorm dankbaar voor!

JANUARI 2020

1 januari 2020 - Nieuwjaarsdag

Huisartsenpost

Het is een beetje heiig als ik naar de huisartsenpost rijd. De kruitdampen van de afgelopen nacht hangen nog in de lucht en een kleine kater heeft zich in mijn hoofd genesteld. En toch geniet ik er stiekem een beetje van om op de weg te zijn.

Normaal gesproken slaap ik op 1 januari héél graag uit. Zo te zien doen de meeste mensen dat. Zo ver als ik kan kijken, is er niemand te zien. Ergens in de verte gaat een verdwaalde vuurpijl de lucht in, maar er zijn weinig mensen die hem kunnen bewonderen.

Eenmaal op mijn werk kan ik een hele beker koffie drinken voordat ik mijn eerste telefoontje krijg. Mijn collega’s van de nachtdienst vertellen over de vuurwerkslachtoffers die ze binnen hebben gekregen. Zoals ieder jaar zijn dat er best wel wat. Gelukkig konden de meesten na verzorging van hun wonden naar huis. De dag staat in het teken van kleine brandwonden. Wonden die vannacht, wellicht onder invloed van alcohol en/of drugs, niet erg genoeg leken om het afsteken van vuurwerk voor te staken, maar waar nu toch hulp voor gezocht wordt.

Rond 10.00 uur krijg ik mevrouw de G. van 63 jaar oud aan de lijn. Ze belt me met de vraag of er een recept gemaakt kan worden voor salbutamol. Salbutamol is een pufje dat gebruikt wordt om de luchtwegen open te zetten bij kortademige mensen. We adviseren mensen altijd om te zorgen dat ze dit op voorraad hebben, want eigenlijk is de huisartsenpost niet voor het herhalen van medicatie. Maar natuurlijk doen we dat in de meeste gevallen wel, als iemand een probleem heeft dat we kunnen oplossen door het voorschrijven van medicatie.

Mevrouw de G. vertelt dat het maandenlang goed is gegaan, maar dat ze door al het vuurwerk sinds gisteren steeds meer moeite heeft met doorademen. Ik hoor het aan haar, ze is niet naar adem aan het happen, maar het kost haar wel moeite om lange zinnen te spreken. Ik overleg daarom met de regiearts of hij het vertrouwd vindt om haar een recept te geven of dat ik toch een consult moet inplannen. Omdat mevrouw bekend is met deze klachten vindt hij dat ze het mag proberen met salbutamol, maar wel met duidelijke instructies wanneer ze terug moet bellen.

Heel druk wordt het niet en tussendoor eten we met de collega’s de overgebleven oliebollen en hapjes die door patiënten zijn gebracht. Eigenlijk helemaal niet gek, werken op nieuwjaarsdag!

8 januari 2020 - Triage

Huisartsenpost

Iedere keer verbaast het me weer: zodra de lijnen opengaan om 17.00 uur staat er direct een rij wachtenden. Steeds weer vraag ik me af hoe dat nu kan. En ik vraag het ook geregeld aan de telefoon: ‘Wat maakt dat u nu belt en niet vandaag overdag uw eigen huisarts?’

De antwoorden zijn heel divers, maar wat ik vaak hoor is dat mensen overdag ‘geen tijd’ hadden om naar hun eigen huisarts te gaan. Nu zou je zeggen dat dat geen reden is om de huisartsenpost te bellen, gezien de huisartsenpost voor spoedgevallen is. Voor zaken die niet kunnen wachten tot de eigen huisarts er is.

Toch zet dit ons als triagist regelmatig voor een dilemma. Als voorbeeld: wat kan dat kindje met uitdrogingsverschijnselen eraan doen dat zijn ouders het overdag te druk hadden? Ik had laatst een moeder aan de telefoon van wie het kindje (twee jaar oud) al meer dan 24 uur niet geplast had en amper wakker te krijgen was. De héle dag al amper wakker te krijgen, maar ja, druk druk, deadline. Zo’n kindje moet ik gewoon laten komen, en snel ook.

Ik ben blij dat deze mensen uiteindelijk de huisartsenpost bellen, begrijp me niet verkeerd. Ik ben blij dat we in Nederland de mogelijkheid hebben om 24/7 zorg te verlenen en te krijgen. Dat is in veel landen wel anders. Ik ben blij dat we altijd beschikbaar zijn om mensenlevens te redden, om mensen minder pijn te laten lijden, om mensen van advies te kunnen voorzien. Maar dat een deadline voorrang heeft op de gezondheid en wellicht het leven van je kind, dat begrijp ik niet. Medisch gezien niet, logischerwijs. Maar ook gewoon heel praktisch gezien niet. Er is overdag een huisarts beschikbaar, iemand die het hele dossier heeft, iemand die er is om jou of je kind te beoordelen en zo nodig naar het ziekenhuis te verwijzen. Iemand die dicht in de buurt zit. En ook niet geheel onbelangrijk: tegen een veel lager tarief.

Een normaal consult bij de huisarts kost (op het moment van schrijven) ongeveer € 10,00. Een consult op de huisartsenpost €138,00 (bij ons althans, dit wisselt per plaats of streek). Geld is absoluut niet belangrijker dan mensenlevens. Maar wel een factor om rekening mee te houden, vind ik. Ik heb de indruk dat veel mensen denken dat de huisartsenpost ‘gewoon’ een verlenging is van de dagpraktijk. Dat is dus echt niet zo. En daarom zijn wij, triagisten, er. Wij moeten beoordelen of een klacht zodanig spoedeisend is dat deze niet kan wachten op de eigen huisarts. We doen dat aan de hand van protocollen. Protocollen die ons helpen, maar die niet doorslaggevend zijn. De uiteindelijke beslissing nemen wij, zo nodig in overleg met een huisarts. Als we besluiten géén afspraak te maken, dan gaat dat advies langs een huisarts zodat hij of zij nog mee kan beoordelen.

Een prachtig beroep. Een verantwoordelijk beroep. Soms een moeilijk beroep. Schrijf ik dit om mensen af te schrikken zodat ze maar niet meer bellen? Welnee! Als je twijfelt, móét je bellen.

Ik schrijf dit om bewustwording te creëren. Ik hoop dat iedereen gaat beseffen dat de huisartsenpost een spoeddienst is. Dat op de huisartsenpost zeer goed opgeleide doktersassistentes werken met heel veel medische kennis. Dat geen afspraak krijgen niet betekent dat je afgewimpeld wordt, maar dat je advies krijgt van een medisch professional.

Wij zijn opgeleid om te luisteren. Jij als patiënt niet, dat weet ik. Wil je desondanks de volgende keer dat je ons nodig hebt eens écht luisteren naar de assistente aan de telefoon?

Want weet je? Ze is er om je te helpen. Echt!

25 januari 2020 – Zieke baby

Huisartsenpost

‘Dit is niet goed hoor, mevrouw. Jullie móéten me nu echt helpen,’

zegt een stem waar de paniek in doorklinkt.

Ik heb een avonddienst op de huisartsenpost en ik heb een jonge moeder aan de lijn. Haar tweede dochtertje van drie maanden is sinds vanochtend aan het braken. Ze heeft in totaal vier keer gebraakt. Daarbij drinkt ze slecht: de flessen drinkt ze voor ongeveer de helft leeg.

Moeder belt nu voor de derde keer met ons. Allebei de keren is er veel gevraagd en bleek het meisje niet ernstig ziek, er waren geen alarmsignalen. Er is goed uitgelegd waar moeder op moet letten: alertheid en plasluiers zijn het belangrijkste in dit geval.

Ik vraag moeder of de situatie veranderd is ten opzichte van de eerdere contacten. Dat blijkt niet zo te zijn. Voor de volledigheid ga ik toch weer het hele triagegesprek in, dat zijn we ook verplicht. Het meisje is goed alert, ze lacht, heeft geen problemen met ademhalen, heeft geen koorts. De laatste plasluier was een uur geleden. Verder is ze altijd goed gezond geweest, geen bijzonderheden tijdens zwangerschap of geboorte, geen medicatiegebruik.

Ik hoor weer niets alarmerends. Natuurlijk is het vervelend als je kind spuugt, maar het spugen op zichzelf is niet zo’n probleem. Toch besluit ik met de huisarts te overleggen, het is namelijk al het derde contact over hetzelfde probleem.

De huisarts besluit het telefoontje over te nemen. Zij legt uit wat mijn collega van de dagdienst en ik ook al hebben uitgelegd, maar het mag niet baten. Moeder is totaal over haar toeren en snikt dat ze alleen maar wil dat haar dochtertje gezien wordt.

Zo komen we niet verder. Wat doe je in zo’n situatie? De huisarts vraagt mij wat ik ervan vind. Ik denk dat we het beste een consult in kunnen plannen. Moeder is zo ontzettend ongerust, misschien is er iets dat ze over de telefoon niet kan of wil vertellen. Of misschien is het wel het bekende moedergevoel dat er iets mis is. En misschien is het niets, maar dan is het meisje in ieder geval door een huisarts beoordeeld en hopelijk kunnen we in dat geval moeder geruststellen. Ik vermoed dat ze anders vandaag nóg een paar keer aan de lijn hangt.

Een uurtje later staat moeder ingepland. Voor de balie staat een totaal uitgeputte moeder met een vrolijke, op het eerste gezicht gezonde, baby. Het is gelukkig niet zo druk en na vijf minuten wachten zijn ze al aan de beurt. Een kwartier later zie ik moeder huilend langslopen met het meisje in haar armen.

De huisarts die het meisje beoordeeld heeft, vertelt me dat hij een blakende baby heeft gezien die geen tekenen van uitdroging vertoont of andere alarmerende dingen. Moeder zit er echter wél doorheen; waarschijnlijk is dit de druppel van een emmer die al heel lang bijna overloopt.

Daar kunnen we op de huisartsenpost helaas niet zoveel mee. De huisarts heeft haar geadviseerd na het weekend met haar eigen huisarts contact op te nemen om te kijken wat deze aan ondersteuning kan bieden.

27 januari 2020 – Niersteen / urineweginfectie

Dagpraktijk

‘’k Heb pijn, mevrouw. ‘k Moet gewoon effe een dokter zien.’ Na de eerste woorden weet ik al wie ik aan de lijn heb: mevrouw de V. Ze heeft een hoge stem en een beetje een plat accent, het kan eigenlijk niemand anders zijn.

Ik denk dat ik ook wel weet waar ze voor belt: mevrouw de V. heeft al jarenlang terugkerende nierstenen en heeft dan, uiteraard, veel pijn. Ze is bij een uroloog geweest die eigenlijk weinig voor haar kon doen omdat ze de nierstenen uiteindelijk altijd wel weer uitplast.

We hebben met haar de afspraak dat we bij het vermoeden van een niersteentje eerst de urine checken en zo nodig extra pijnstilling geven. Ze heeft zelf diclofenac zetpillen in huis.

‘Heeft u weer een niersteen?’ vraag ik haar. ‘Of is er iets anders aan de hand?’

‘Wat gaat jou dat nou aan?’ gromt ze terug. ‘Denk je soms dat je dokter bent of zo? ‘k Ga echt niks tegen zo’n assistente zeggen, hoor.’

Vriendelijk is het niet, maar dat weet ik van deze mevrouw. Als ze pijn heeft is ze zo, als ze zich weer beter voelt, komt ze haar excuses aanbieden, al dan niet vergezeld van een doos met chocolaatjes. Ik trek het me dus niet aan en vertel rustig dat als het om (het vermoeden van) nierstenen gaat we onze afspraken kunnen volgen, maar als er iets anders aan de hand is, ik haar het beste kan helpen als ik een beetje weet waar het over gaat.

‘Hmpf, ’t zijn die rotte nierstenen, ja. Je mag best een potje pies nakijken, hoor, maar ik wil gewoon dat de dokter effe zorgt dat die stenen verdwijnen,’ antwoordt ze.

We hebben het nog even over pijnstilling, die ze al in een hoge dosering heeft ingenomen. Ik leg uit dat we nierstenen niet zomaar even weg kunnen halen, we hebben het over wie de urine brengt en wanneer ik haar terugbel. Iets minder grommend en brommend wordt het gesprek beëindigd.

Een halfuur later brengt een vriend een potje met urine. Ik kijk het na en tot mijn verbazing zijn er geen rode bloedcellen in de urine te zien die we verwachten bij een niersteen, maar zijn er wel witte bloedcellen en nitriet aanwezig: dat wijst op een urineweginfectie. Ik overleg even met de huisarts en hij weet zich te herinneren dat dit een paar jaar geleden ook is gebeurd. Na een antibioticakuur waren de klachten destijds als sneeuw voor de zon verdwenen. Hij vraagt me of ik even met mevrouw wil bellen om te vragen of er ook klachten zijn bij het plassen. Dat had ik natuurlijk al moeten doen tijdens het eerste gesprek, maar ik ben te veel meegegaan in het verhaal van de nierstenen. Weer een les voor mij!

Mevrouw blijkt inderdaad pijn bij het plassen te hebben, ook moet ze wat vaker plassen. En natuurlijk de buikpijn. Verder is ze niet ziek, geen koorts, geen koude rillingen, geen pijn in de flanken.

Ik vertel haar de uitslag van het urineonderzoek en ze grinnikt ongelovig.

Een recept voor antibiotica is zo gemaakt en twee uur na ons eerste contact slikt mevrouw de eerste tablet al.

Twee dagen later komt een blije mevrouw de V. langs om me te zeggen dat ik gelijk had, dat ze niet zo onaardig had mogen zijn én ze brengt een doos met chocolaatjes mee. Wat ken ik onze patiënten toch goed. Heb ik niet de leukste baan?

FEBRUARI 2020

4 februari 2020 – Gescheurd aneurysma

Huisartsenpost

Zo’n twee keer per jaar geef ik gastlessen aan de opleiding voor doktersassistente bij ons in de buurt. Ik ga dan een dag naar de school en steek in vijf groepen hetzelfde praatje af. In overleg met de docent bepalen we een ingangsklacht uit de triagewijzer.

Ik vertel over mijn ervaringen in de huisartsenpraktijk en inmiddels ook over ervaringen op de huisartsenpost, ik neem gespreksopnames mee en ik laat de studenten oefenen met een eigen triagegesprek. Superleuk en leerzaam om te doen!

Vandaag gaat het over de ingangsklacht ‘buikpijn’. Buikpijn is een lastig onderdeel in triage, dat merk ik ook vaak bij leerlingen of nieuwe collega’s in de praktijk. Ik vind het dus heel leuk om juist dit onderdeel vandaag te gaan behandelen.

Samen met de klas neem ik de triagewijzer door, ik leg ze uit waarom bepaalde vragen gesteld worden en hoe je antwoorden van patiënten kunt interpreteren.

Daarna vertel ik dat ik een voor mij heftige gespreksopname ga laten horen, met toestemming van de familie.

Zoals altijd laat ik het eerste deel van het gesprek horen en stel dan twee vragen: wat zouden jullie nog willen weten? Aan welke urgentie zit je, op basis van dit verhaal, te denken en waarom?

De opname begint. Ik hoor mezelf de telefoon opnemen — wat heb ik toch een vreselijke stem! — en daarna komt het verhaal van meneer S. Hij heeft sinds een halfuur buikpijn, vertelt hij. Hij heeft dat nog niet gezegd of ik hoor in de klas: ‘O, een halfuur pas, en dan bel je de huisartsenpost?’

Ik laat het even gaan. Het is iets waar ik zo wel over in gesprek ga, maar ik denk dat de rest van de opname voor zich gaat spreken.

‘Ik voel me er gewoon niet lekker van, ik ben een beetje misselijk en die pijn is écht heel naar, een scheurende pijn kan ik het wel noemen en het wordt steeds erger. Eerst werd het minder toen ik ging zitten maar het wordt nu steeds heviger,’ zo vertelt meneer S.

Ik ga met hem de ABCDE in:

A: luchtweg is vrij

B: gering kortademig

C: bleek, misselijk, klammig, neiging tot flauwvallen: oei,

vegetatieve verschijnselen! D: alert

E: geen bijzonderheden

Ik vraag hem of hij alleen is en gelukkig blijkt zijn vrouw naast hem te zitten. We lopen als een speer door de naw-gegevens heen en daarna de voorgeschiedenis. De voorgeschiedenis is volledig blanco.

Ik zet de opname stil en stel de vragen aan de klas die ik altijd stel. De antwoorden zijn divers, variërend van U5 (‘Neem een paracetamol’), tot U2 (‘Want hij voelt zich niet lekker’).

De opname gaat verder. Wat daarop niet te horen is, is dat ik tijdens het checken van de naw-gegevens en het doorlopen van de voorgeschiedenis de regiearts al heb gewenkt. Ik vertrouw dit namelijk voor geen meter.

Meneer S. geeft aan dat hij zich steeds beroerder gaat voelen:

‘Het klamme zweet staat op mijn voorhoofd, mijn rug doet nu ook pijn,’ zegt hij, terwijl hij kreunt van de pijn. Hij zegt nog iets, maar ik versta hem niet meer.

De regiearts weet genoeg, zij belt de ambulance. Ik heb inmiddels de partner van meneer S. aan de telefoon. Meneer reageert niet meer op aanspreken, hij haalt nog wel adem. Op verzoek van de meldkamer verbind ik de lijn door. Op het moment dat ik dat doe, zegt mevrouw: ‘Hij stopt met ademhalen.’

En daar stopt ook de opname. Het geroezemoes in de klas is ook gestopt. De jongedame die eerder hard riep dat je met een halfuur buikpijn toch de huisartsenpost niet belt, heeft tranen in haar ogen staan. ‘Hoe is het afgelopen?’ vraagt een van de leerlingen zacht. Ik hoef eigenlijk niets meer te zeggen, mijn gezichtsuitdrukking zegt het al. Meneer S. heeft het niet gered. Een gescheurd buikaneurysma. Het komt niet heel vaak voor, maar het gebeurt.

Ik vertel de klas over wat dit met mij heeft gedaan. Hoe ik meerdere keren mijn gespreksopname ben gaan luisteren om te kijken of ik iets anders of sneller had kunnen doen. Het totale gesprek, inclusief het doorverbinden naar de meldkamer, duurde vier minuten en de ambulance was toen al onderweg, dat is voor een gesprek op de huisartsenpost niet lang. Ik vroeg later aan de regiearts of het verschil had gemaakt als ik twee keer zo snel was geweest. Ze antwoordde daarop: ‘Als je twee keer zo snel was geweest, had je er — gezien de klachten — misschien geen U1, maar een U2 urgentie van gemaakt omdat je dan te weinig informatie had. En zelfs al had je ook dan de ambulance laten rijden, dan nog had het geen verschil gemaakt: we waren te laat geweest.’

Als ik de klas vertel dat de familie me later zelfs een kaartje heeft gestuurd via de huisartsenpost om me te bedanken voor het snelle handelen, zie ik bij meerdere leerlingen een traan verschijnen. En dat herhaalt zich bij de klassen die volgen.

Ik heb ook nog andere opnames bij me met gesprekken over buikpijn, gesprekken zoals ze meestal gaan, waarin een advies en een vangnet volstaan. Bovenstaand verhaal is een uitzondering, maar het gebeurt wel en ik ben blij dat ik mijn toekomstige collega’s daarvan bewust heb kunnen maken.

De school is blij en tevreden met mijn bijdrage van vandaag en vragen me gelijk om in oktober terug te komen. En dat doe ik natuurlijk met alle plezier!

Achtergrondinformatie ABCDE:

De ABCDE-methode is een methode om bij urgente situaties eerst te behandelen wat als eerste levensgevaar oplevert.

A (Airway) -> Is de luchtweg vrij?

B (Breathing) -> Hoe is de ademhaling?

C (Circulation) -> Hoe is de circulatie?

D (Disability) -> Hoe is het bewustzijnsniveau?

E (Environment) -> Omgevingsfactoren: denk hierbij aan een afwijkende lichaamstemperatuur, hebben omgevingsfactoren daarop invloed gehad (zoals: koud water bij dreigende verdrinking)?

Dit is een heel korte versie. Uiteraard komt er meer bij kijken dan alleen deze korte vragen én zit er bijvoorbeeld verschil in telefonische of fysieke triage, maar ik hoop dat het zo een beeld geeft!

Achtergrondinformatie urgenties:

U0 -> Uitval van vitale functies: reanimatie. Wij kunnen telefonisch de beller laten reanimeren, een collega belt de meldkamer zodat de nooddiensten ter plaatse kunnen gaan.

U1 -> Levensbedreigend: vitale functies zijn instabiel en in gevaar. Dat betekent in de huisartsenzorg in de meeste gevallen dat we een ambulance bellen.

U2 -> Spoed: de vitale functies zijn mogelijk bedreigd en/of er is een reële kans dat de toestand op korte termijn verslechtert. In zo’n situatie bekijken wij of dat voor de huisarts of spoedeisende hulp (SEH)/ambulance is en — als het voor de huisarts is — of het een consult kan zijn of dat de huisarts een visite moet doen.