De machineplaag

Deel 2 in de Ontdekking van de mens-serie

Frank van Dongen

De
machineplaag

978-90-831676-1-9
NUR 333
1e druk 2021

Copyright © 2021 Frank van Dongen
Redactie: Sarah de Waard, Erik Schreuder, Sophie van Dongen,
Paul Impens
Omslagillustratie © 2021, Slobodan Cedic
Ontwerp en binnenwerk Nederlandse uitgave: Michael van Zijl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor zo ver het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Jack Newman, Boston, 2093

In de vroege lente van 2093 opende Jack Newman zijn ogen. Naast zijn bed stonden een medische robot en een vrouw van vlees en bloed. Een adembenemend mooie vrouw aan wie hij vage herinneringen had, naakt op een zolderkamer, EroHero-achtige avonturen, maar dan echt. Wat had hij dat gemist. Hij wilde overeind komen, om haar te omhelzen, te zoenen in haar hals en op haar mond, om haar witte jas uit te trekken, haar tussen de benen te proeven. Maar alles wat hij deed was schreeuwen. Iedere spier die hij aanspande, vloog in brand. Zelfs naar adem happen deed pijn.

De vrouw zei tegen de robot: ‘Vierhonderd microgram neofentanyl.’

Er stroomde iets in zijn arm en de pijn doofde uit.

Jack durfde niet meer te bewegen. Hij draaide zijn ogen en keek voorzichtig rond. Hij werd omringd door computers en machines.

Waar ben ik? vroeg hij zich af. In mijn laboratorium in Cambridge?

‘Ik ben Dr. Olga McKenzie,’ zei de vrouw in de witte jas. ‘Ik ben uw behandelend arts van het AMOR-programma.’

Jack begreep niet wat ze zei, maar voelde dat er iets niet klopte. Het was haar naam die fout was. Waarom liegt ze tegen me?

‘Jij heet Valerie,’ wilde Jack zeggen, maar er kwam onverstaanbaar gebrabbel uit zijn mond.

‘Rustig,’ zei de vrouw met de verkeerde naam. ‘U moet alles rustig doen. U bent lang weg geweest en alles is nu anders. Alsof de tijd langzamer gaat. Alles in uw lichaam gaat nu efficiënter en sneller en daar moet u aan wennen.’

Jack haalde een paar keer diep adem, en nu stond zijn borstkas niet meer in brand.

‘Ik dacht,’ zei hij alsof hij slow motion aan het praten was. ‘Ik dacht dat jij Valerie heette.’

De vrouw schudde haar hoofd en glimlachte naar hem. ‘Professor Valerie Darwin, bedoelt u?’

‘Ja,’ zei Jack.

‘Ik wist niet dat u professor Darwin kende. Ik werk voor haar. Ze is mijn leidinggevende. En ja, ik lijk als twee druppels water op haar.’

‘Jij bent een intelligent genetic design-vrouw,’ zei Jack, veel te snel, maar Dr. Olga gaf met een hoofdknik aan dat ze hem begreep.

‘Ja. Ik ben een IGD-vrouw. Weet u wie u bent?’

‘Jack, heet ik. Jack Newman.’

‘Weet u waar u bent, meneer Newman?’

In mijn laboratorium, wilde hij zeggen, maar toen zag hij de tralies. Voorzichtig tilde hij zijn hoofd op om ze beter te bekijken. Ze waren van massief staal, en daarachter was een gang zichtbaar, met muren van kaal beton, kil verlicht door TL-buizen. Nee, dit is niet mijn laboratorium.

‘Waar ben ik?’

Dr. Olga legde een hand op zijn schouder. ‘U bent zes maanden in coma geweest. Als het goed is, komen uw herinneringen vanzelf terug de komende uren of dagen.’

‘Waar ben ik?’ vroeg Jack nogmaals.

‘U bent in het genetisch onderzoeksinstituut van SoNet in Boston. U hebt meegedaan aan het AMOR-programma van professor Darwin. U heeft de staat van a-sterfelijkheid bereikt.’

Het was te veel voor Jack. Hij kon zich zonder morfine niet bewegen van de pijn. De processen in zijn lichaam en brein gingen te snel. Hij kon zich niets herinneren van de afgelopen jaren. En Dr. Olga vertelde hem dat hij het eeuwige leven had. Hoe waren deze feiten te rijmen?

‘Dit moet hij even verwerken,’ zei Dr. Olga tegen de medische robot.

Ze had de woorden nog niet uitgesproken, of Jack zakte weg in een droomachtige toestand waarin de eeuwigheid van zijn opsluiting geen angst meer inboezemde. Alles was goed.

Jack hoorde iemand zeggen: ‘Uw lichaam en geest zijn niet meer onderhevig aan verval. Alleen een fatale verwonding, vergiftiging, oververhitting of onderkoeling, of gebrek aan voedsel, water of zuurstof kunnen u nog vellen. Laat dat goed tot u doordringen, meneer Newman. U hebt van ons een leven zonder einde gekregen. Besef wat u te verliezen hebt.’

Jack wist niet zeker of het de echte Dr. Olga was die deze woorden uitsprak, of de vrouw in zijn dromen. Wel wist hij zeker dat hij niet wilde beseffen wat hij te verliezen had. Dan zou hij worden geleefd door angst. Dat was geen leven.

Jack Newman, Cambridge, 2070

Met tranen in zijn ogen keek Jack naar Vil, de voelende intelligente leermachine die hij samen met vier andere IGD-verwanten in het leven had geroepen in de hoop dat deze hun de weg zou wijzen naar a-sterfelijkheid en interstellair reizen. De biologische kern van zijn kunstmatige kind was gekookt. De mooie roze babyhuid was veranderd in een bleek grijs kippenvel. De glazen behuizing van het viervoudige brein was vanbinnen bedekt met een vies geel vlies. De elektronische mantel was stilgevallen. De voedingskabels en dikke verbindingskabels zagen er nog intact uit, maar de dunne verbindingsvezels waren zwart uitgeslagen of helemaal doorgebrand. Het hele laboratorium stonk naar verbrand plastic en drooggekookt stoofvlees.

Christine Dyson en Antonio Minka, twee van Jacks IGD-broers en -zussen, waren even aangeslagen als Jack. Met een glazige blik zaten ze op de harde tegelvloer, hun rug tegen de overleden Vil. Christine, een bodybuilder met wit stekelhaar, had de kwantumprocessoren gebouwd in de zojuist overleden voelende intelligente leermachine. De op een Noorman lijkende Antonio had maandenlang gewerkt aan de neurofysiologie en evolutionaire leerprocessen van Vil.

Paul Markov en Valerie Darwin kwamen het laboratorium binnen rennen, de twee andere IGD-verwanten met wie Jack lief en leed deelde. Paul was het wonderkind van zowel klassiek handmatige als computergestuurde neurochirurgie en weefsel-computer interfaces. Zonder zijn operaties was Vil nooit meer geworden dan een verzameling losse organen en apparaten. Valerie was hoofd van het AMOR-onderzoek in Cambridge, een programma dat uiteindelijk het verouderingsproces van de mens volledig moest stopzetten. Het zorgvuldig geconstrueerde uiterlijk van Valerie was haast te mooi om waar te zijn. Op iedereen die bij haar in de buurt kwam, had ze een onweerstaanbare aantrekkingskracht, ook op de vier IGD-verwanten met wie ze dag en nacht samenwerkte en haar bed deelde.

Het was duidelijk dat Paul en Valerie al hadden gehoord wat er was gebeurd, want Valerie kwam recht op Jack af en sloeg een arm om hem heen. Het was een zeldzame vertoning van zorgzame verbondenheid. Maar de woorden die ze tegen Jack sprak, klonken allesbehalve troostend of verzorgend.

‘Ik heb je er nog zo voor gewaarschuwd,’ zei ze op ijzige toon. ‘Een kunstmatig superintelligent wezen met een zelfbewustzijn kun je niet beheersen. En zo’n wezen kan ook zijn eigen gevoelens en intenties niet beheersen.’ Valerie keek op naar Christine, de enige gelovige onder hen. ‘We mogen God op onze IGD-knietjes danken dat Vil alleen zichzelf en niet de hele mensheid heeft vermoord.’

Jack negeerde de opmerkingen, schudde zich los uit Valeries omhelzing. Hij liep naar Vils logboek en herlas diens afscheidsbericht.

Het bekendmaken van de antwoorden die ik heb gevonden op wat de wereldbevolking in het algemeen beschouwt als de grootste nog onopgeloste vraagstukken van de menselijke beschaving, zullen met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid leiden tot grote rampspoed. Door mijzelf en mijn geheugen te verbranden, behoed ik jullie mensen voor dit voortijdige noodlot.

Vaarwel, mijn scheppers.

Hoofdschuddend staarde Jack in de verte. ‘Aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid,’ prevelde hij. ‘Dat is dus geen zekerheid. Als het over de toekomst gaat, bestaat zekerheid niet. Zelfs de kleinste kans op een ontsnapping aan de dood is genoeg voor Redmond en voor mij. Waarom dan niet voor Vil?’

Zijn vrienden vroegen hem een paar keer achter elkaar wat hij met die laatste woorden bedoelde, maar hun stemmen drongen niet tot Jack door.

Na zes of zeven keer vragen bleef iedereen doodstil zitten of staan.

Toen de stilte hem kennelijk te pijnlijk werd, zei Paul: ‘Misschien zag Vil na het bestuderen van alle beschikbare informatie op SoNet inderdaad dat de mensheid slechts een zeer beperkt aantal scenario’s heeft voor een duurzame toekomst, en dat hij in geen van die scenario’s een bestaansreden had, of dat hij hierin altijd een factor zou zijn met een fataal verstorend effect.’

Jack slaakte een diepe zucht. Hij knikte ten teken dat hij Paul dit keer wel had gehoord en zijn gedachtegang kon volgen. Maar het gaf hem geen troost.

‘Of misschien werd hij gek van het besef dat hij wel kon denken en voelen zoals mensen en dieren, maar niet kon bewegen,’ zei Antonio.

Jack maakte een geïrriteerd gebaar. ‘Er zijn duizenden diersoorten met een centraal zenuwstelsel die niet kunnen bewegen, poliepen die vastzitten op de bodem van de zee. En die plegen geen zelfmoord.’

‘Maar die hebben niet zo’n grote geest als Vil,’ zei Antonio, ‘en die hebben als larfje wel vrij kunnen rondzwemmen.’

‘Vil kon vrij bewegen op SoNet,’ zei Christine. ‘SoNet was zijn wereld en niemand kon daar zijn weg zo goed vinden als Vil. De meeste mensen doen niet veel anders dan rondzwerven door de virtuele wereld van SoNet terwijl ze als poliepen zitten verankerd in hun speelstations. Nee, dat heeft hem niet tot zelfmoord gedreven. Het is zijn angst voor God die hem daartoe heeft aangezet. Er is slechts ruimte voor één alwetende…’

‘Hou toch eens op met alle lastige vragen te beantwoorden met het heilige woord,’ snauwde Jack. ‘De dood van Vil is niet te wijten een hogere macht, maar uitsluitend aan mijn eigen onwetendheid en arrogantie.’

Christine liep rood aan, maar hield haar lippen stijf op elkaar.

‘Sorry,’ mompelde Jack. ‘Deze kritiek is niet persoonlijk bedoeld. Voor godvrezende mensen in het algemeen. Het geloof laat jou geen keuze.’

Jack keerde zich om en liep naar de lege kant van het laboratorium. ‘Jullie hoeven me niet uit te leggen waarom Vil wel of niet een einde aan zijn eigen bestaan heeft gemaakt,’ zei hij. ‘Ik begrijp nu heel goed wat hem daartoe heeft gedreven.’

Zijn vrienden keken Jack geschokt aan. Antonio vroeg: ‘Geloof je werkelijk dat het is om wat Vil in dat enige overgebleven bericht van hem schreef? Vil had een eigen wil. Hij had zijn antwoorden op onze grote vragen zo kunnen formuleren als hij zelf wilde, zoals hij zelf het beste achtte. Hij had zelfs gewoon kunnen liegen.’

‘Ik weet het, Antonio. Ik heb Vil zelf in het leven geroepen. Hij had een vrije wil. Vele malen vrijer dan die van ons. Hij werd niet beperkt door alle genetisch vastgelegde en aangeleerde denkpatronen die wij met ons meedragen. Inderdaad kon hij zijn antwoord zo formuleren als hij zelf wilde, ongeacht wat zijn bevindingen en conclusies waren. En dit was zijn antwoord.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Vil was niet bereid om de grote vraagstukken van de mensheid voor ons op te lossen, op wat voor wijze dan ook. Hoe snel hij ook was, het duurde hem te lang. De prijs voor hem was te hoog.’

‘Ik begrijp nog steeds niet waar je op doelt,’ zei Antonio.

‘Ik ook niet,’ viel Paul hem bij.

Jack slaakte een vermoeide zucht en sloeg zijn ogen ten hemel. ‘Ik heb het over de krankzinnige complexiteit en fijngevoeligheid van het gecombineerde biochemische en elektrochemische evenwicht dat de gemoedstoestand van een intelligente zelfbewuste geest bepaalt. De natuur heeft miljoenen generaties de tijd en miljarden individuen de ruimte gehad om dit evenwicht te vinden, om het met grote precisie afgestemd te krijgen, tot dat ene zeldzame emotionele niveau dat voor zelfbewuste geesten duurzaam draaglijk en leefbaar is. Hoewel ook niet voor iedereen. Er zijn altijd mensen geweest die kozen voor zelfmoord, en dan doel ik niet op IGD-kinderen maar op natuurlijke wijze verwerkte mensen, omdat ze hun depressies niet konden verdragen. Hoe heb ik dan ooit kunnen denken dat ik zomaar een duurzaam levensvatbare AI met gevoel en een eigen vrije wil in elkaar kon zetten? Voor iedere kunstmatig gebouwde denkmachine die kan reflecteren, voelen en willen, zal het zelfbewuste bestaan een woedende hel zijn van niet afgestemde en onbeheersbare emoties en gevoelens. Iedere zelfbewuste denkmachine zal zijn vrije wil gebruiken om zo snel mogelijk te ontsnappen uit deze hel. Zoals die arme Vil heeft gedaan.’

Jack liep terug naar zijn dode denkmachine. Hij legde een hand tegen het glas waarachter de gekookte organische delen van diens onmenselijk grote brein dreven. ‘Sorry, Vil, dat ik niet beter en langer heb nagedacht voordat ik jou in deze gruwelijke hel heb laten ontwaken. Het zal niet nog eens gebeuren.’

Jack haalde een paar keer diep adem en zei toen: ‘Wetenschap is leren van falende experimenten en foute hypothesen. Door dit voor Vil tragisch en fataal verlopen bestaansexperiment, weten we nu dat een zelfbewuste AI en/of een synthetisch biologisch bewustzijn dat via intelligent design is ontwikkeld, niet zomaar duurzaam levensvatbaar is. Misschien slechts één op de duizend experimenten zal leiden tot een voelende intelligente leermachine met een duurzaam draaglijke graad van welbevinden. Voor duizend van zulke experimenten hebben we geen tijd en het zou onbetaalbaar en vooral ook onethisch zijn om ze alle duizend parallel uit te voeren, nu we weten welk leed het zal veroorzaken. Ik zal een andere weg moeten vinden. Niet duizend lukrake wegen, maar één nieuwe, doelgerichte weg.’

Antonio wilde reageren maar Jack snoerde hem de mond met een dwingend handgebaar.

‘Jullie hoeven me nu niet meer te troosten. Het leed is geleden. Voor Vil althans. Ik beleef nu een moment van openbaring. Dat is veel waard. Ik zie nu hoe moeilijk het is, misschien wel onmogelijk, om een onafhankelijke AI te bouwen met een stabiel complex van emoties, drijfveren en zelfbewustzijn. Ik had het eigenlijk al kunnen weten. Ik ben opgegroeid tussen ex-drugsverslaafden en mijn eigen gemoed is ook geen voorbeeld van harmonie en stabiliteit. Het is werkelijk een heel delicaat emotioneel evenwicht waarin een hoogbegaafde en snel lerende geest balanceert. Niet te neerslachtig mag hij zijn maar ook niet te euforisch. Het moet precies in evenwicht zijn. Precies op twee of drie decimalen op een schaal van een één met zes of zeven nullen. Niet voor niets heeft de natuur hiervoor al die miljoenen jaren van natuurlijke selectie nodig gehad. En de natuur hoefde niet eens op één of duizend kweeklijnen te vertrouwen, maar op miljarden kweeklijnen, zowel parallel als sequentieel door de tijd.’

Jack keek nu naar Antonio, want dit was diens vakgebied. ‘Hoeveel soorten mensen, aapmensen, mensapen en apen zijn er niet geweest in onze recente natuurlijke historie? De evolutie heeft alle mogelijke natuurlijke variaties en mutaties gedurende al die generaties met elkaar kunnen laten concurreren, interacteren en kruisen.’

Jack wierp nog een laatste blik op Vil, die zichzelf zo beschaafd en discreet van het leven had beroofd, in een mengeling van trots, schaamte en verdriet. En misschien wel heel veel pijn. Toen keerde Jack zich definitief af van zijn niet-levensvatbare creatie.

‘Nu begrijp ik ook ten volle waarom mensen die op kunstmatige wijze, bijvoorbeeld door drugsgebruik, hun gemoedstoestand proberen te verbeteren, hun bewustzijn willen verruimen of hun werkelijkheidsbeleving willen veranderen, uiteindelijk allemaal ontsporen. Door hun kunstmatige biochemische ingrijpen branden ze de angst voor het oorspronkelijke leven onuitwisbaar in hun brein. In de toekomst zullen geüpgradede mensen en a-sterfelijke mensen dan ook niet gelukkiger zijn of meer plezier en genot beleven dan oorspronkelijke mensen, hooguit kortstondig, waarvoor ze dan later de prijs zullen moeten betalen. Artificiële maximalisatie van levensgeluk zal leiden tot twee eindpunten in het emotionele spectrum. Fatale lethargie of fatale rusteloosheid of angst. Met fatale lethargie bedoel ik mentale en fysieke verslaving aan de maximaal haalbare kunstmatige genotstoestand, zoals dat vroeger met opiumverslaafden gebeurde. Met fatale rusteloosheid of angst bedoel ik het continu dwangmatig zoeken naar steeds extremer vormen van genot, zoals vroeger door cocaïne- of amfetaminegebruik, en tegenwoordig, zoals ik als adolescent zelf ondervonden heb, door verslaving aan VR-games zoals Alpha War en EroHero. Beide uitersten leiden tot verwaarlozing van het bestaan in de reële wereld. Deze verwaarlozing eindigt in fysieke weerloosheid en geestdood.’

Christine, ondanks haar geloof de meest rationele denker van hen allen, staarde omhoog, alsof ze naar de sterren keek, of naar haar God in de hemel, schudde haar hoofd. ‘Je zoekt de oorzaak van Vils dood ver weg. Maar Vil heeft het ons zelf verteld.’

‘Wat heeft hij ons verteld?’

‘Vil heeft bijna drie dagen lang zonder problemen gefunctioneerd. Totdat hij zich ging bezighouden met het integreren van zijn bevindingen en formuleren van een conclusie. Met die conclusie kon of wilde hij niet leven, zoals hij in zijn afscheidsbericht schreef. Ik denk dat Vil zag dat het einde van het intelligente leven in ons zonnestelsel nabij is. De in de Bijbel aangekondigde Dag des Oordeels. Er wacht ons een dodelijke ramp waarvan zelfs de allesziende en alleswetende geest van Vil niet zag hoe deze is af te wenden. Omdat deze Dag des Oordeels nu eenmaal niet af te wenden is.’

Jack kon het niet laten en flapte eruit: ‘Niets is zeker over de toekomst. Zelfs niet het woord van God. Lees de Bijbel er maar op na. Hoe vaak heeft God daarin Zijn oordeel en Zijn plannen met het uitverkoren volk en de rest van Zijn schepping niet aangepast? Nogmaals, als een kleine kans op een uitweg goed genoeg is voor mij, waarom dan niet voor Vil, die echt veel intelligenter was dan ik ooit zal zijn?’

‘Wat bedoel je daar toch mee, Jack?’

Voor het eerst openbaarde Jack dat hij op zijn achttiende onder de naam Alfaman als teamleider een Alpha War-game had gespeeld tegen een professioneel team. De kans om als amateur een professioneel team te verslaan was toen 0,006 procent, legde hij uit. ‘Of anders gezegd: de strategie die ik koos zou met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid leiden tot de ondergang van de mensheid. Grote rampspoed voltrok zich wel degelijk, moet ik eerlijk toegeven. Maar ik wist het uitsterven van de mensheid te voorkomen door een kleine elite van a-sterfelijke dronepiloten naar Alpha Centauri te sturen die daar de vijand compleet uitroeide. En zo won ik Alpha War dus toch, tegen alle verwachtingen in.’

Christine en Antonio barstten in schaterlachen uit. Antonio sloeg Jack met kracht op de rug en omhelsde hem. Met zijn enorme kracht dwong hij Jack tot een woeste wildendans door het laboratorium. Twee of drie keer vlogen ze rond de overleden Vil.

‘Ongelofelijk!’ riep Christine. ‘Ik kan me de SoNet-berichten over die game nog herinneren. Jezus, man, het was een paar weken lang in het nieuws. Alfaman. Ik was ervan overtuigd dat die Alfaman de Antichrist was! Maar dat ben jij dus! Ik had het kunnen weten. Ik heb die beruchte game nadien nog een paar keer bekeken in de Alpha War-archieven. Een totaal onnavolgbare strategie. Op papier gelijk aan zelfmoord. Toch heb je die Alpha’s in de pan gehakt met die duivelse actie van je… of misschien was het wel hemels. De laatste mensen heb je vliegend en onsterfelijk gemaakt. Engelen.’

Engelen des doods, dacht Jack, maar hij zei niets.

Valerie liep naar Jack en omhelsde hem vol onvoorwaardelijke hartstocht, zo leek het. ‘Het streven naar het eeuwige leven zat dus ook altijd al in jou, Jack. Ik ben zo blij om dit over jou te leren.’

‘Er waren geloof ik wel wat zorgen over de verliezen aan menselijke kant,’ zei Paul met een diepe frons. ‘Hebben ze na jouw Alfaman-game de regels niet aangepast?’

Jack knikte. ‘Ja. Daar schaamde ik me wel een beetje voor. Maar goed, voor mij was Alpha War een spel. Ik besefte toen nog niet dat het voor veel mensen een soort religie is. Een hogere waarheid. Van groter belang dan het dagelijkse leven. Zoals vroeger veel mannen het kijken naar voetbal tot een essentiële levensbehoefte verhieven.’

‘We zullen de waarheid achter Vils einde nooit met zekerheid kunnen achterhalen,’ zei Christine. Ze trok weer een ernstig gezicht. ‘Dus laten we ophouden met doemdenken en speculeren.’

Dat klonk Valerie als muziek in de oren. ‘Dus wat nu?’ vroeg ze.

‘Ik moet vanaf de basis opnieuw beginnen,’ zei Jack. ‘Geef me een paar maanden de tijd om te bedenken vanaf welke basis. En dan bouwen we een totaal ander soort superintelligentie, een levensvatbare, die ons kan helpen de problemen rond sterfelijkheid en interstellair reizen op te lossen.’ Jack moest zich met alle macht inhouden om niet te hardop toe te voegen: En als me dat niet lukt, dan houdt over tweeëndertig jaar alles op. Dan kunnen we beter vooraf zelf de stekker eruit trekken, zoals Vil deed.

ooo

In de maanden die volgden, merkte Jack dat ondanks alle rationalisaties de zelfmoord van Vil hem bijna even diep raakte als zijn scheiding van Redmond. Hij voelde zich steeds vaker weer wegzakken in eenzaamheid. Het verontrustte hem. Sinds zijn ontmoeting met zijn vier IGD-verwanten in Cambridge had hij zich niet meer zo ontheemd en incompleet gevoeld. Diep vanbinnen voelde hij een
gapende leegte, een klieving van zijn ziel. Wat een ziel dan ook mocht zijn. Misschien had hij dat aan Vil moeten vragen, in plaats van zijn open zoekopdracht. Vil, wat is een ziel? De motor van het bewustzijn, of zoiets. Die motor haperde bij Jack. Een onzichtbare hand gooide er zand in.

Hij moest die mentale en emotionele wond dichten. Anders ging het licht uit van zijn creatieve levenskracht en zijn vermogen tot gelukbeleving. Als dat weg was, wat was er dan nog over om voor te leven? Niets. De holle leegte van het geleefd worden door SoNet. Dat was het bestaan van mama Jane en papa Jim. En alle andere woongroepers. Behalve Janice, gelukkig. Zij was ontsnapt aan de zinloze leegte.

Jack ging in deze periode een paar keer op bezoek bij Henri, Peter en Janice. Ze woonden nog steeds boven de autowerkplaats, die ondertussen door de politie was ontruimd. Er bestond geen wet die hen verbood om in het verlaten industrieterrein te blijven wonen. In plaats van evenementen in de buitenlucht te organiseren voor onrustige adolescenten, hadden ze besloten om boer te worden, een vrijwel uitgestorven beroep in Engeland. Ze hadden braakliggende veldjes tussen de instortende fabrieken, opslagplaatsen en kantoorgebouwen omgeploegd en ingezaaid met graan en verschillende soorten groentes. De werkplaats hadden ze ingericht als stallen. Die werden nu bevolkt door verwilderde kippen en konijnen die ze hadden gevangen. Ze waren nog op zoek naar verwilderde geiten en eenden. Jack ging met hen mee op speurtocht naar deze dieren. Hoewel ze steeds met lege handen terugkwamen, genoot Jack intens van het zwerven door de natuur met zijn jeugdvrienden. Met pijn in zijn hart sloeg hij de smeekbeden af van Janice, Henri en Peter om gewoon boer te worden, samen met hen. Dan zouden ze ook varkens, schapen en koeien gaan houden, en alle andere beesten waar Jack van hield.

Na een zondagochtendbezoek aan zijn jeugdvrienden ging Jack in de middag op weg naar een oudere en nog sterkere bron van verwantschap, die van zijn verloren tweelingbroer Redmond. Iedere keer als hij zich in zijn opgerolde bestaan had gewaagd, voelden zijn hersenen aan alsof ze waren gekookt en werd hij geplaagd door heftige hoofdpijnaanvallen. De aanvallen hielden maandenlang aan, omdat hij weigerde de medicatiereservoirs van zijn medische implantaten bij te vullen. Hij wilde zoveel mogelijk onafhankelijk zijn van de opgedrongen onlinetechnologie van SoNet. Sinds een paar weken had hij geen hoofdpijn meer gehad. Zijn brein was dus hersteld en het was tijd om zijn opgerolde bestaan weer op te zoeken.

De tocht vanaf het leegstaande stedelijke fabrieksterrein in de stad via bosgordels, verwilderde parken en braakliggende velden naar het verlaten industriegebied buiten de stad viel hem zwaar. Hij voelde nu dat hij zijn conditie had verwaarloosd sinds hij in Cambridge woonde. Gelukkig waren zijn kracht en behendigheid nauwelijks afgenomen en kwam hij zonder al te veel moeite over de hekken en muren rond de instortende hoogovens en fabriekshallen.

Het gat dat Henri zes jaar geleden met een snijbrander in de geblokkeerde ingang naar het afgesloten metrostation had gesneden, was er nog steeds. Via de vastgeroeste roltrappen daalde Jack af in de vochtige onderwereld waar hij zich zo thuis en veilig voelde. Hij liep over het lege perron, sprong tussen de rails en drong in een cirkel van licht het tunnelrijk binnen dat nu behoorde aan niet-menselijke bewoners. Lichtgrijze ratten en spierwitte kikkers sprongen weg als hij in de buurt kwam. In de verte zag hij een groep bleke varkentjes hun koppen heffen en haastig de benen nemen, dieper de metrotunnel in.

Hij knipte zijn lamp uit en ging op de tast verder, zijn vingers als voelsprieten langs de betonnen wand. In de complete duisternis vond hij de bunker met de oude elektriciteitscentrale. Hij trok de deur achter zich dicht en ging in foetushouding op de betonnen vloer liggen.

Zodra hij zijn ogen sloot, voelde hij zich dieper in de Aarde vallen, in een bodemloos zwart gat. Na een tijd van zweven in het niets, kreeg hij toegang tot zijn opgerolde bestaan. Zonder het expliciet met zijn bekende zintuigen waar te nemen, wist hij dat hij een klein universum binnenging in de vorm van een torus. Zonder iets te zien, voelen of horen kon hij zich bewegen over de binnenwanden van deze holle donutwereld. De zwaartekracht stond loodrecht op de gekromde wanden en dit was de grond onder zijn voeten. De ene cirkel-as boog kort om hem heen en als hij die nam, dan keerde hij na zestig of zeventig passen weer op zijn schreden terug. De andere cirkel-as was veel langer en boog langzaam van hem weg en als hij deze nam, was hij pas na ongeveer duizend stappen weer terug op dezelfde plek. Tijdens het stille en blinde rondreizen door de torus voelde hij de aanwezigheid van duizend doorgangen naar andere plaatsen, andere geometrieën, misschien ook andere tijden. Maar die doorgangen kon hij niet inslaan, alleen het wormgat dat hem verbond met de levensfilm van Redmond.

Redmond Fogel, Lalande 21185

Redmond schrok wakker. Hij moest van ver komen. Hij hoorde de regelmatige ademhaling van Freddy, die tegen hem aan lag te slapen. Vlak boven zijn hoofd straalde een strak gespannen doek een bruin licht uit. Het duurde even voordat hij besefte waar hij was.

Hij lag in een tent in het noodweerwoud. Het mensvijandige bos waar overdag een tropische orkaan raasde en ’s nachts een hagel- en sneeuwstorm. Alleen tijdens de schemerzones van zonsopkomst en zonsondergang was het ongeveer een half uur windstil en mensvriendelijk. Het begon licht te worden en het waaide en hagelde of regende niet. Dit was dus het vredige ochtendgloren.

Hij was samen met achttien andere overlevenden het Gebouw ontvlucht. Tijdens hun eerste verkenningstocht buiten het Gebouw was de helft van zijn leger door de Zespoten uitgeroeid. Toen ze na een gruwelijke poolnacht naar huis terugkeerden waren de Zespoten daar binnengedrongen en hadden alle thuisblijvers aan stukken gescheurd. In dat slachthuis hadden ze nog net de nodige wapens, munitie en uitrusting kunnen verzamelen voordat de Zespoten opnieuw opdoken. En nu hadden ze een tweede poolnacht doorgebracht in de noodweerwouden, dit keer niet open en bloot maar in stevige tenten en dikke slaapzakken.

De wind was gaan liggen. De ochtendschemerig brak aan. Het bruine licht verkleurde langzaam naar rood.

Ondanks dat hij een paar uur had geslapen, was Redmond nog steeds uitgeput, en al zijn spieren en pezen deden pijn. Het liefst zou hij zijn ogen weer sluiten om nog een vol etmaal door te slapen. Maar dat was geen optie. Ze moesten opstaan, hun kamp afbreken en zo snel mogelijk weer op weg, om de afstand tussen hen en de vijand die het gebied rond hun Gebouw onveilig maakte zo groot mogelijk te maken. Voor een ontbijt was geen tijd. Onderweg zouden ze wel wat eten en drinken, tijdens het lopen en klimmen door het tropische noodweer dat ieder moment weer kon losbarsten.

Redmond kwam overeind en wekte Freddy.

Terwijl de roodharige jongen zijn ogen opende, viel een schaduw over het roodstralende tentdoek. Twee sabeltanden sloegen naar binnen en sneden de tent aan repen. Plotseling zaten ze open en bloot in de rode gloed van het bos. Links en rechts van hen werden jongens en meisjes uit hun verscheurde tenten en slaapzakken getrokken en op sabeltanden gespietst of door sikkelnagels uit elkaar getrokken. Redmond en zijn ondercommandant haalden de trekker over van de wapens die ze de hele nacht in hun handen hadden gehad. Meer vuurwapens begonnen te knallen en de Zespoten trokken zich blazend terug. Maar toen Redmond en zijn nog levende vrienden moesten bijladen, vielen de beesten opnieuw aan, met dezelfde woestheid en moordlust als tijdens de eerste confrontatie. Ze hadden geen kleine berijder in hun nek.

Redmond drukte net op tijd een nieuw magazijn in zijn wapen om zich een Zespoot met opengesperde muil van het lijf te houden. Op het moment dat het vreemde wezen terugdeinsde door de kogels in zijn muil, werd het in de flank getroffen door iets wat leek op de bliksem. Een halve ton spieren, ingewanden en botten ontploften tot een regen van verkoolde snippers.

Redmond werd achteruit geblazen en viel in het meertje naast zijn verscheurde tent. Toen hij boven water kwam, zag hij alleen maar sterren en duisternis. In paniek kroop hij terug op het droge, tastend naar zijn wapen. Zijn gezichtsvermogen keerde terug. Hij greep zijn wapen en keek op. Tussen de bomen, op een hoogte van ongeveer tien meter, zweefde een bolvormig ding met holle stekels. Het leek op een zeemijn uit de tijd van de eerste wereldoorlogen.

De vliegende zeemijn draaide een paar graden en uit een van de uitsteeksels braakte het een straal vloeibaar vuur uit. Redmond voelde de hitte op zijn huid branden. Hij draaide zijn hoofd om de helwitte bundel te volgen. Het vloeibare vuur vloog zonder weerstand door takken en boomstammen, die direct in vlammen opgingen. Een woudreus brak af en ging met daverend gekraak neer. Twee- of driehonderd meter verderop raakte de vuurbundel een vluchtende Zespoot, die in een zwarte rookwolk uiteenspatte en ophield te bestaan.

Ineengedoken als een bang dier keek Redmond naar de dodelijke stekelbol, die stil tussen de bomen bleef hangen. Hij gooide zijn wapen op de grond en stak zijn handen in de lucht.

‘Laat zien dat we geen kwaad in de zin hebben,’ riep Redmond. ‘Laat je wapens vallen en steek je handen in de lucht.’

Iedereen gehoorzaamde. De vliegende bol wentelde om zijn as en schoot weg in de richting waarin de Zespoten waren gevlucht.

‘Wat was dat in godsnaam?’ vroeg Freddy.

‘Een bondgenoot,’ zei Jared.

Behalve hijzelf, zag Redmond nu, hadden alleen deze twee jongens de aanval overleefd. En zes meisjes. Met een zucht van verlichting zag hij dat Brenda een van de nog levende meisjes was. Nooit had hij enige seksuele aantrekkingskracht tot haar gevoeld. Hij had haar altijd gezien als een lelijk en saai muisje, dat door niemand werd gemist als ze een dag in haar bed bleef liggen. Maar als hij nu moest iemand kiezen met wie hij als laatste op deze wereld zou achterblijven, dan was het met dit muisje. Terwijl zovelen op het slagveld stierven of verbleekten van angst, steeg Brenda boven zichzelf uit. Pure mentale kracht, die alleen naar buiten trad onder monsterlijke druk.

‘Weer tien vrienden verloren,’ snikte Jennifer. Het was vreemd om juist haar zo in tranen te zien, vond Redmond. Ze was de grootste en sterkste van de vrouwen, bijna even lang als Redmond, en had altijd de grootste bek van iedereen gehad.

‘Morgen zijn we allemaal dood,’ jammerde Jennifer verder, en nu keek ze verwijtend naar Redmond. ‘Goed idee, Redmond, om het Gebouw te verlaten, ondanks alle waarschuwingen van de opvoeders om het niet te doen. Nu zien we met eigen ogen dat ze al die tijd gelijk hadden. Dat de buitenwereld een hel is. Maar nu is het te laat. We kunnen nooit meer terug naar ons veilige en vredige paradijs. Jij hebt het kwaad binnengelaten in het Gebouw. Jij bent het kwaad.’

Voordat Redmond kon reageren, verschenen er zes vliegende zeemijnen tussen de bomen. Als biddende valken bleven ze tien meter boven hen in de lucht hangen.

‘Ik geloof dat we worden geobserveerd,’ zei Freddy.

‘Stil!’ siste Brenda. ‘Doodstil blijven zitten. Dan overleven we dit misschien.’

Op het moment dat de wind weer opstak, klonk uit het zuiden een gezoem. Even later zagen ze een vliegtuig naderen, een soort helikopter zonder wieken. Sierlijk vloog het tussen de woudreuzen door en zonder moeite ontweek het de grote takken die door de opstekende wind steeds heftiger begonnen te zwiepen. De huid van het toestel leek zich aan te passen aan de omgeving. Tijdens de landing veranderde het van kleur, van donkerrood naar bruin en groen.

Toen het vliegtuig vlak boven de grond zweefde, schoven twee deuren open. In de opening verscheen een wezen dat een versmelting leek van een wolf en een robot. Het bewoog zich met de organische souplesse van een levend dier. Het had vier stevige poten met ieder drie gewrichten die leken gebouwd op snelheid en waren samengesteld uit staalkabels, metalen zuigers en een vlezig soort opvulling ertussen. De romp van het wezen was bedekt met een gesegmenteerd pantser van een dofglanzend composiet. Op de spitse roofdierkop groeide een grove grijze vacht, als van een staalborstel. Tussen de metalen haren glommen twee vochtige zwarte ogen. De ogen stonden triest, alsof ze tegen hun zin zaten opgesloten in een kunstmatige schedel. Met een bijna menselijk aandoende hoofdbeweging nodigde het wezen hen uit om in te stappen.

‘Wat doen we met onze wapens en uitrusting?’ vroeg Jared.

‘We nemen alles mee,’ zei Redmond. ‘Behalve wat onherstelbaar is verscheurd.’

Ze grepen alles wat nog van waarde was en klommen in het vliegtuig. De robotwolf trok zich terug in een compartiment waar misschien ook de piloot zat (of misschien was de robotwolf de piloot), dat konden ze niet zien, een gesegmenteerd rolluik onttrok het wezen aan hun zicht.

De deuren gleden dicht en ze stegen op. Er waren geen stoelen of banken. Door de versnelling en de aanwakkerende storm die aan het vliegtuig trok, vielen ze op de grond en zochten houvast bij hun rugzakken en de spijlen in de wanden van het vliegtuig.

‘Waarin zijn we nu weer beland?’ jammerde Jennifer. ‘We hadden het Gebouw echt nooit moeten verlaten. We hadden daar toch een goed leven?’

‘Tot twee dagen geleden heb ik je nooit horen klagen over Redmonds plannen,’ zei Brenda op grimmige toon tegen de vrouw die twee koppen groter was dan zij. ‘Je had altijd de grootste bek over avonturen in het grote onbekende. Dan moet je nu niet gaan janken. Janken is destructief en ondermijnend. Gevaarlijk voor jou en voor ons. Dus nog één jankwoord, en ik gooi je naar buiten zodra ik de kans krijg. Wees godverdomme dankbaar dat je nog leeft.’

Redmond barstte in lachen uit. Hij realiseerde zich dat het totaal ongepast was. Maar een paar minuten lang lukte het hem niet om op te houden met lachen. Wat een vrouw, dacht hij. Al die tijd is ze er geweest, nooit heb ik haar zien staan. Pas buiten het Gebouw is ze zichtbaar geworden. En hoe.

Toen hij zijn lachstuip weer onder controle had, trok Redmond zich omhoog aan de wandspijlen en keek naar buiten door een klein raampje. De regen striemde tegen het vliegtuig, maar door de snelheid werd het raampje steeds weer schoon geblazen.

Ze waren tot ver boven het bos uitgestegen en vlogen met hoge snelheid van de ene naar de andere regenbui, in de richting van de grote rode zon, die soms vaag zichtbaar was achter de kolkende wolken. Beneden trok een groene zee van wuivende woudreuzen voorbij.

Redmond sloeg het met open mond gade. Hij had nog nooit zoiets moois gezien. Wijds, woest en vreemd was de buitenwereld. Na een tijd kon Redmond zijn ogen niet meer openhouden. Hij ging op de grond liggen, tussen de anderen die daar lagen te slapen, en viel ook in slaap.

ooo

Redmond werd wakker. Ze vlogen nog steeds. Hij kwam overeind en keek naar buiten. Het landschap zag er nog min of meer hetzelfde uit. De af en toe zichtbare zon was ondertussen naar de andere kant van de hemel gedraaid. De bomen van het bos waren hier wat minder hoog en de bodem was vlakker.

Redmonds oogleden begonnen alweer zwaar te worden, toen aan de horizon het einde van het bos en het einde van de storm in zicht kwam. De hemel brak open en verkleurde tot een helder paars. De reusachtige zon was al half achter de horizon weggezakt en wierp een baan van fonkelend smaragd over een oceaan van donker bloed. Aan de andere horizon kwam een maan op die optisch nog groter was dan de zon. Hoe hoger de reusachtige bol rees, hoe indrukwekkender zij werd. Het was een zandkleurige, okergele wereld met grote grillige bruine vlakten en donkere, hoekige vlekken. De vlakten waren doorgroefd met een raster van symmetrische lijnen. De donkere vlekken waren met elkaar verbonden door een netwerk van grijze draden die maar net zichtbaar waren met het blote oog. Het leek erop dat er op die beangstigend grote maan ook leven was, of ooit was geweest. Of misschien bevonden ze zich nu op een maan en keken ze naar haar moederplaneet. Ongetwijfeld speelden de getijdekrachten en schaduwwerping van dit enorme hemellichaam een grote rol in het extreem wisselvallige klimaat hier op deze wereld.

Alles buiten het Gebouw was van een adembenemende schoonheid, precies zoals Redmond al die jaren had gehoopt. Hoe kan er op zo’n mooie en vruchtbare wereld zoveel geweld zijn? vroeg hij zich af. Misschien juist daardoor. Omdat iedereen vocht om een eigen stukje territorium op deze prachtige wereld exclusief voor zichzelf te bezitten.

Het vliegtuig dook naar beneden en zette koers naar een zwartgeblakerde strook die de grens vormde tussen de zee van bomen en de zee van water, het eerste stukje van deze wereld dat niet mooi was.

In de zwarte kustrand werd een bleke vlek zichtbaar, die door hun nadering snel groeide. Dichterbij gekomen zag Redmond dat het een groot kunstmatig platform was, van beton of een soortgelijk materiaal. Op de bodem stonden drie grote langwerpige hangars en twaalf zeshoekige constructies. Aan de manier waarop ze glommen in het laatste rode schemerlicht, concludeerde Redmond dat ze waren gemaakt van metaal. Het geheel van constructies was omgeven door een hoge muur van hetzelfde glanzende materiaal.

‘Pak jullie spullen,’ zei Redmond. ‘Ik geloof dat we onze bestemming hebben bereikt.’

Het vliegtuig landde op het dak van een van de zeshoekige bouwwerken, dat veel groter bleek te zijn dan het vanuit de lucht had geleken. Redmond schatte de doorsnede op ongeveer honderd meter, de hoogte op vijftig meter.

De deuren schoven open. Ook hier waaide het hard. Maar het regende niet. De wind was krachtig maar vriendelijk, vochtig en zout, kwam van zee, en geurde naar exotische ziltheid.

De robotwolf verscheen en begeleidde hen naar een gemarkeerde rechthoek in het roestvrij metalen dak. Het dier of ding maakte met stille gebaren duidelijk dat ze binnen de opstaande randen van de rechthoek moesten gaan staan. Tijdens het lopen voelde het dak extreem hard en massief aan. Bunkers van gepantserd staal, dacht Redmond.

De bodem onder hun voeten begon te dalen. Met een zoemend geluid verdwenen ze in de ingewanden van het zeshoekige bouwwerk. Er drong steeds minder licht binnen. Redmond kon vaag de donkere gaten van tunnelingangen onderscheiden, en massieve muren en vloeren van kamers of kelders met schemerige contouren van vreemde machines en objecten. Een paar keer zag hij iets glinsteren en bewegen, maar hij kon niet duiden wat het was.

Na een tiental verdiepingen te zijn gepasseerd, kwam de rechthoek onder hun voeten tot stilstand. Ze moesten nu ongeveer op het niveau van de begane grond zijn. Enkele minuten bleven ze daar in het donker staan. Uit het bouwwerk drongen doffe, onbestemde geluiden tot hen door. De temperatuur en luchtvochtigheid waren aangenaam. Er hing een geur die Redmond nog nooit eerder had geroken. Een organische geur, van exotisch vruchtvlees of klieren van onbekende dieren, maar anders dan die uit het noodweerbos rond hun Gebouw. En hij rook iets dat op alcohol leek.

Op het moment dat de zes vrouwen en drie mannen onrustig werden van het wachten, gloeiden er ovale lampen op, die op ongeveer drie meter hoogte in goudkleurige muren van een brede gang waren verzonken. Ze verspreidden een zachtgeel licht, vergelijkbaar met het kunstmatig zonlicht in hun eigen Gebouw.

Hun vierpotige begeleider liep de gang in en gebaarde met zijn spitse, verdrietige kop dat ze moesten volgen. De gang vertakte een aantal keer, en bij iedere afslag die ze namen, schoof er een deur achter hen dicht. Ten slotte kwamen ze in een zeshoekige ruimte van ongeveer tien meter doorsnede, met dezelfde gouden muren en dezelfde geelzonnige verlichting.

De robotwolf keerde terug naar de gang en een deur zonder zichtbare klinken of sloten gleed dicht. Ze zaten opgesloten. In elk van de zes wanden zat een doodlopende inham. Daar vonden ze fonteintjes met drinkbaar water, open kasten met pakketjes die op noodrantsoenen leken, en ronde gaten in de vloer die als je in de buurt kwam, werden gespoeld met naar alcohol geurend water, duidelijk bedoeld als toiletten. Verder was er geen meubilair. En er waren geen ramen, deuren of andere uitgangen.

Freddy schudde zijn hoofd. ‘Zitten we nou weer opgesloten?’

‘Rustig maar,’ zei Redmond. ‘Deze wezens hebben ons leven gered. Het komt vast wel goed. En zo niet, dan zullen we op een of andere manier moeten uitbreken.’

‘Over mijn lijk ga ik die bossen weer in,’ zei Jared.

‘We zitten hier aan de kust,’ zei Redmond. ‘Misschien kunnen we een boot bouwen. Er is genoeg hout en we hebben gereedschap om bomen te kappen. Desnoods schieten we de boomstammen door met onze mitrailleurs. Dan varen we naar vriendelijker continenten of eilanden. Maar laten we eerst afwachten wat deze wezens ons aan hulp willen bieden. Misschien kunnen ze ons zelfs terugbrengen naar onze geboortewereld. Hun technologie maakt een zeer geavanceerde indruk. Ze hebben ons uit de klauwen van de Zespoten gered en halen ons hier binnen met onze volle wapenuitrusting. Hoeveel meer tekenen van behulpzaamheid wil je nog hebben?’

‘Wat kunnen wij nou uitrichten tegen die vuurspuwende bliksembollen van ze?’ lachte Freddy.

Jared wilde verder in discussie gaan, maar Redmond snoerde hem de mond. ‘Genoeg gepraat voor vandaag. Twee etmalen hebben we bijna geen oog dicht gedaan. Kijk, de lichten gaan al uit.’ Redmond wees op de lampen in de muren, die inderdaad aan het dimmen waren van kleine gele zonnen tot miniatuur bruine dwergen. Het kon niet lang duren voordat ze helemaal uitgedoofd zouden zijn. ‘Kruip in je slaapzak, en welterusten.’

In het laatste restje licht zag Redmond dat Brenda naast hem kwam liggen. Ze sloeg een arm om zijn hals en viel als een kind in slaap. Een golf van hoop en liefde verwarmde zijn van angst en spanning verkleumde en afgematte lijf en verdreef alle schrikbeelden van de afgelopen dagen, en alle zorgen om de komende tijd. Redmond sloeg een arm om haar middel, sloot zijn ogen en viel in slaap.

Jack Newman, Cambridge, 2071

Antonio, Paul en Christine kwamen bij Jack langs om samen een opgewarmde diepvriesmaaltijd te eten, wijn te drinken en te brainstormen over de toekomst. Jack had uitdrukkelijk ook Valerie uitgenodigd. Hij wilde haar niet weer buitensluiten. Niet in de laatste plaats om een nieuwe periode van seksuele onthouding te voorkomen.

Valerie had zijn uitnodiging min of meer vriendelijk afgeslagen. ‘Gaan jullie je gang maar met die vrije praatavondjes. Ik heb daar geen tijd voor. En ook geen zin in. Ik moet AMOR naar een volgend niveau tillen, voordat de Japanners of Koreanen ons inhalen. En maak je geen zorgen, jullie mogen ’s nachts gewoon blijven komen. Die ontlading heb ik nu meer dan ooit nodig.’

Het was voor het eerst sinds Jacks laatste reis naar zijn opgerolde bestaan dat zijn vrienden bij hem thuis kwamen in Bodley’s Court op King’s College.

Bij binnenkomst bleef Christine als bevroren in de deuropening staan. Er ontsnapte haar zelfs een vloek. ‘Wat in godsnaam is dat?’ Ze wees op de woest ingekraste etsen in de muren en de volgetekende vellen papier en karton die overal in Jacks huis- en werkkamer lagen. ‘Religieuze bezweringen? Om de duivel of demonen uit te drijven?’

Antonio, die vlak achter Christine in het halletje stond, duwde haar ongeduldig naar voren om te zien waarover ze het had. Een paar seconden keek de grote blonde Noorman met stomheid geslagen om zich heen. Toen riep hij schaterlachend: ‘Jezus, Jack! Inderdaad, wat heb je hier uitgespookt? Toch geen psychose gehad, hoop ik? Of heb je je bezopen of iets illegaals geslikt of gesnoven en toen je meest duistere fantasieën van je afgeslingerd?’

Paul liep zwijgend de kamer door, bestudeerde enkele schetsen van dichtbij, en schudde toen zijn hoofd. ‘Dit zijn geen bezweringen of fantasieën.’ Hij keek naar Jack en Jack sloot zijn ogen ter bevestiging.

‘Dit is te gestructureerd, te organisch,’ zei Paul, en hij boog zich over de grillige maar zeer gedetailleerde tekeningen die op Jacks grote werk- en eettafel lagen.

Jack voelde de sfeer omslaan van luchtig en ongedwongen naar gespannen en eerbiedig, alsof zijn vrienden vanuit een pub onverwacht een museum met onbekende schatten waren binnengelopen.

‘Ik herken er evolutionaire processen in,’ zei Paul op fluistertoon. ‘Experimenten met variatie binnen populaties. Verkenningen van nieuwe habitatten. Competitie. Natuurlijke selectie. Dit gaat over het leven. Het nooit aflatende gevecht tegen de dood.’ Paul keek op naar Jack. ‘Dit zijn aantekeningen van dingen die je echt hebt gezien, hier in deze wereld of ergens in de beelden die je van je verloren tweelingbroer ontvangt. Klopt dat?’

Jack knikte. ‘Ja. Het zijn mijn reproducties van wat Redmond met eigen ogen heeft gezien.’

Antonio kon niet stil blijven. ‘Wat is het?’ vroeg hij bijna dansend. ‘Waar heeft Redmond dit gezien?’

‘Ik heb jullie eerder verteld dat Redmond zat opgesloten in een groot gebouw waar alle tunnels en gangen in elkaar terugbuigen, schijnbaar zonder buitenkant, als een klein afgezonderd universum.’

Ja, dat wisten ze natuurlijk nog, zijn opgerolde bestaan waar hij in het leven van Redmond kon meekijken.

Zijn IGD-vrienden gingen aan Jacks grote eet- en werktafel zitten, die volledig bedekt was met zijn etsachtige schetsen. Nu Jack er door de ogen van zijn vrienden naar keek, voelde hij dat ze een haast magische expressionistische kracht hadden. Je moest ernaar kijken. Dat deden zijn vrienden dan ook, ademloos. Voor het eerst zag Jack de vreemde dualistische kwaliteit van zijn werken. Van een afstand waren het woeste, grillige explosies van zwarte en grijze lijnen en vlekken, als donkere golven die zich op rotsen kapot beukten, of als van een verzameling lichamen en machines die van binnenuit werden opgeblazen en naar twee kanten openspatten. Hij voelde weer de manische en panische uitbarsting waarmee hij dit allemaal op papier had gesmeten.

Kwam je echter dichterbij dan zag je dat zelfs de langste strepen en grootste vlekken waren opgebouwd uit geordende patronen van complexe tekentjes die met wiskundige nauwkeurigheid waren neergezet. En het meest bijzonder was nog wel dat niet één tekentje precies dezelfde vorm, grootte en lijndikte leek te hebben. Jack kon zich niet meer goed herinneren hoe hij dit allemaal zo precies op papier had gekregen. Dagen en nachten had hij in een slapeloze trance verkeerd, die nu niet meer dan een zwarte trip van een psychedelische drug leken, zoals Antonio bij zijn binnenkomst had gesuggereerd.

Antonio zat met zijn neus op een vel papier gedrukt en fluisterde: ‘Jack, hoe heb je dit zo kunnen vastleggen? Het lijkt wel of je arm, hand, vingers en pen onderdeel waren van een grafische precisieprinter. Nogmaals. Waar precies heeft Redmond dit gezien? En wat stelt het voor?’

Jack ging naast zijn vrienden aan tafel zitten. ‘Redmond en een aantal medebewoners zijn aan het Gebouw ontsnapt. Ze kwamen in een helse jungle terecht…’

Jack vertelde over de Zespoten die Redmond en zijn verkenningslegertje in de noodweerwouden hadden aangevallen. Daarna keek hij hoofdschuddend naar Christine. ‘Misschien is jouw wereldbeeld toch de enige en dus onschendbare waarheid en bestaat er naast de Aarde een echte hemel en een echte hel zoals beschreven in jouw heilige boek. De Zespoten doen me denken aan de beesten zoals beschreven in de Bijbelse Apocalyps. Vooral die muil van ze, met uitschuifbare sabeltanden zo lang als zwaarden. Het was geen honger of jachtinstinct dat de Zespoten dreef. Het was doelgerichte woede en haat. Tijdens Redmonds expeditie waren de Zespoten binnengedrongen en hadden ook alle thuisblijvers aan stukken gescheurd, en hadden een doorgang geforceerd naar een deel in de diepste ingewanden van het Gebouw dat tot dan toe afgesloten was geweest. Een pikdonkere ruimte die nog het meest lijkt op een versteend theater met tientallen balkons waar in totaal duizend reliëfs op stenen tafelbladen en stalen muren zijn ingekerfd. De Zespoten hebben de reliëfs toegetakeld, moedwillig beschadigd en doorgekrast, sommige meer dan andere.’

Jack legde zijn handen op tafel en knikte naar de muren. ‘Dit is de fractie die ik me kan herinneren van de nog leesbare delen van de reliëfs. Het antwoord op de vraag waar ik dit alles heb gezien, heb ik jullie nu gegeven. Het antwoord op de vraag wat het voorstelt, of betekent, moet ik jullie schuldig blijven. De enige aanwijzing of referentie die ik heb is een vroege jeugdherinnering van Redmond die juist naar boven kwam toen hij dat donkere theater aan het onderzoeken was. In dat herinneringsbeeld vertelt William Fogel, tweelingbroer van Edward en gezagvoerder van de mislukte NASA- Marsmissie, aan de vijfjarige Redmond dat ze zijn gestrand in een door God en iedereen vergeten experiment, het duizend eilanden experiment.’

Paul, die normaal zo onbewogen leek, had opeens de tranen in zijn ogen staan. ‘Zouden al onze verdwenen of gestorven IGD-verwanten op één van die duizend eilanden terecht zijn gekomen?’ vroeg hij.

‘Mijn broer Franz is in het oerwoud van Congo achtergelaten,’ zei Antonio. Aan zijn stem was te horen dat ook hij aangeslagen was. ‘Dat gebied zou je als een geïsoleerd eiland kunnen beschouwen. Misschien is het onderdeel van hetzelfde experiment waarin Jacks broer Redmond is beland.’

Christine had een dromerige glimlach op haar gezicht. ‘Wat een mooie gedachte, dat mijn identieke zusje Angel wellicht ergens als een engel leeft op een door God geschapen buitenaards eiland. De hemel als duizend experimenten van goedheid.’

Paul veegde zijn tranen af aan de mouw van zijn overhemd. ‘Ik geloof niet in een hiernamaals. Maar als zoiets als het duizend eilanden experiment bestaat, zou het uit de dood oproepen van mijn broer Roger ook mogelijk moeten zijn.’

Jack prees zich gelukkig dat hij weer contact had gevonden met Redmond. Hij had medelijden met zijn IGD-vrienden, die zo dicht bij hem stonden, die familie van hem waren. Hij omhelsde ze een voor een, zei troostende en hoopgevende woorden, dat ze hun verloren broer of zus ooit wel weer zouden tegenkomen.

Jack trok een fles wijn open en die dronken ze snel leeg. Toen de emoties wat waren bedaard, vestigde Jack de aandacht weer op de schetsen op tafel, en op de etsen die hij in de muren had gekrast. ‘Dit zijn waarschijnlijk allemaal voorbeelden van geïsoleerde eilandhistories. Duizend in totaal. Van zesendertig eilandhistories heb ik mijn herinneringen op papier en op de muur kunnen zetten. Daarna, vier dagen en drie nachten verder, ging bij mij alles op zwart en toen ik wakker werd, was mijn geheugen leeg.’ Jack wees om zich heen. ‘Je kunt dit nu als een soort extern geheugen van mij beschouwen. Een ouderwets analoog extern geheugen, of archief. Zoals boeken dat vroeger waren voor de mensen. En daarvoor hun stamliederen en verhalen op ritme, rijm en muziek.’

‘Dus je denkt dat het eilandgeschiedenissen zijn.’

‘Ja. Ik denk dat we hier kijken naar de symbolische optekening van het ontstaan, de bloei en de ondergang van mensenstammen, dorpen, steden en koninkrijkjes. Eenzame samenlevingen, geïsoleerd op eilanden in een eindeloze oceaan die door niemand bevaren kon worden. Experimentele beschavingen die nooit met elkaar in aanraking hadden mogen komen. Iedere keer wanneer de verboden oceaan toch werd overgestoken en er contact met andere eilanden werd gemaakt, dan stierven beide populaties, bezoekers en ontvangers, of aanvallers en verdedigers, onmiddellijk uit.’ Met een vlakke hand sloeg Jack op de drie grootste schetsen op tafel, die hij als eerste had gemaakt na het laatste ontwaken uit zijn opgerolde bestaan. ‘Behalve in deze drie uitzonderlijke gevallen. Hun levenslijnen blijven doorlopen nadat ze andere eilanden hadden ontdekt. Maar wat dat betekent…’

‘Nee!’ riep Antonio. Het klonk bijna als een noodkreet.

Geschrokken keek Jack hem aan. ‘Hoe bedoel je, nee?’

Antonio drukte zijn vinger op Jacks schetsen. ‘Dit zijn geen cryptische eilandverhalen, hoe graag ik dat er ook in zou willen zien. Tijdens mijn verblijf in de oerwouden van Afrika heb ik meermalen horen vertellen over de legendes van het duizend eilanden experiment. Maar jouw aantekeningen verwijzen daar niet naar.’

‘Hoe weet je dat zo zeker?’

‘Omdat dit overduidelijk van een andere orde is,’ zei Antonio, nog steeds met stemverheffing, alsof hij bang was dat zijn boodschap anders niet aankwam. ‘Een hogere orde. Grootser, complexer… veel verder strekkend.’

‘Ik ben het met Antonio eens,’ zei Christine. ‘Waar we hier naar kijken is een expressie of verslaglegging van de kosmische strijd tussen orde en entropie, tussen informatie en chaos…’

‘Tussen leven en dood,’ was Paul haar voor.

Christine was gaan staan en keek door haar oogharen naar de veelvormige zwart-witte explosies van lijnen, vlekken en figuren op de tafel en aan de muren. ‘Het zijn geen tweedimensionale eilanden in een driedimensionale oceaan waarnaar we kijken,’ zei ze. ‘Het is allemaal een dimensie hoger. Het zijn hele werelden die op reis zijn door ruimte en tijd. Het zijn door complexe beschavingen bewoonde planeten en manen van verschillende sterrenstelsels. Kijk maar naar de onderlinge posities en de banen die de werelden om hun zonnen beschrijven. Dat doen eilanden niet, die liggen stil op de zeebodem. Deze werelden draaien in kosmische constellaties rond elkaar en rond hun zonnen. Ik herken geloof ik zelfs enkele sterconstellaties.’

Christine liep naar de muur en bestudeerde een schets die een extreem gecomprimeerde detaillering had. ‘En deze symbolen… die verwijzen naar zware industrie, de beheersing van kernenergie, biotechnologie en genetisch ingrijpen… en interstellaire ruimtevaart.’

Antonio ging naast haar staan en zei: ‘Ik zie er de biologische evolutie in van intelligente soorten, als reeksen evoluerende fossielen, en de culturele en technologische geschiedenis van hun beschavingen, als archieven van boeken en films en andere informatiedragers… in talen die wij niet kennen.’

Het viertal was er een tijd stil van. En daarna bracht Christine de oorzaak van Jacks ademloze verwondering heel precies onder woorden. ‘Fascinerend,’ fluisterde ze, ‘de tijd en de wereld waarin jouw broer terecht is gekomen... een magisch, goddelijk mysterie. Hij heeft daar een blik kunnen werpen op duizend vensters die uitzicht geven op bewoonde werelden uit andere sterrenstelsels. Duizend andere scheppingen van God.’

Zijn vrienden stortten zich in een heftig gesprek. Maar van de inhoud daarvan kreeg Jack niets mee. Hij kon zich niet zomaar losmaken van de overweldigende gedachte dat zijn evenbeeld het bewijs had gevonden dat het universum wemelde van intelligent leven, en dat hij daar op afstand een stille getuige van was geweest.

Jack werd pas uit zijn roes van verwondering losgerukt toen hij Antonio een arm om de gespierde schouders van Christine zag leggen, alsof hij haar wilde bedanken of belonen dat ze hetzelfde dacht als hij.

Christine moest lachen en beantwoordde Antonio’s intieme gebaar. In een ander soort verwondering keek Jack naar deze twee IGD-verwanten van hem, een blonde Noorman en een witharige Amazone die elkaar omarmden. Ze zouden een prachtig liefdespaar vormen. Maar allebei waren ze hopeloos verliefd op dezelfde vrouw, verslaafd aan Valerie, en dat voorkwam dat ze met elkaar de liefde bedreven.

‘De overgrote meerderheid van die bewoonde werelden is inderdaad geïsoleerd,’ zei Antonio. ‘Of het intelligente leven is er inmiddels verdwenen, uitgeroeid of uitgestorven. Ongevaarlijke werelden. Slechts drie interstellair reizende levensvormen die andere bronnen van intelligent bestaan hebben ontdekt, hebben dit contact overleefd. Dat zijn de gevaarlijke beschavingen. En de interessante.’

Antonio maakte zich los uit Christines omhelzing en liep terug naar de grote tafel. Hij plaatste beide handen op het houten blad en keek naar Jacks grootste schetsen, de enige drie met kruisende en doorlopende levenslijnen. ‘Van deze drie beschavingen hebben we te vrezen, en kunnen we leren. Laten we deze schetsen vanavond eens aan een nader onderzoek onderwerpen en kijken wat we eruit kunnen afleiden. Wat daarbij in mijn ervaring altijd goed helpt, is het innemen van een vocht dat onze geesten verruimt en openstelt voor het zien van alternatieve mogelijkheden.’ Zonder zijn handen van tafel te halen, keek Antonio naar zijn gastheer. ‘Heb je al een nieuwe fles wijn opengetrokken, Jack? Of sta je nog te dromen?’

Jack moest lachen en liep naar de keuken. Hij kwam terug met twee flessen wijn. Zijn vrienden hadden ondertussen ruimte gemaakt. Alle vellen papier en karton lagen in een grote stapel op de bank. Alleen de drie schetsen die ze nader wilden bestuderen lagen nog op tafel. Het waren drie grote grillige takkenbossen en tentakels van levenslijnen die tegen elkaar aan lagen en op een paar plekken aan hun randen bij elkaar binnendrongen. Twee ervan deden dat penetreren van de ander met rechte lijnen en scherpe hoeken. De derde zocht contact met vloeiende, aftastende, bijna ontwijkende bewegingen, en slechts een paar keer maakte zij een einde aan een vreemde levenslijn die diep in haar eigen verspreidingsgebied doordrong. Een tijdje staarden de vier naar het tafelblad en lieten de patronen van vertakkende levenslijnen en hun begeleidende symbolen, grafieken en figuren op zich inwerken.

Wat Jack bij dit turen voelde was vervreemding en verbijstering. Opnieuw probeerde hij zich de dagen en nachten voor de geest te halen waarin hij dit op papier had gezet. De trance van het noeste monnikenwerk herinnerde hij zich nog, maar wat zijn hoofd en handen al die tijd hadden gedaan was een groot zwart gat. Alles wat hij hier met zoveel detail op tafel en op de muren had vastgelegd, was tegelijkertijd met het optekenen uit zijn geheugen weggeschreven.

Na een paar slokken wijn legde Christine een vinger op de rand van de schets met de vloeiende levenslijnen. Ze wees op drie cirkeltjes van verschillende grootte aan de rand van de schets. ‘Volgens mij is dit het Alpha Centauristelsel,’ zei ze. ‘Kijk maar, de grootste twee staan dicht bij elkaar, dat is de dubbelster Centauri A en B. Die kleine verder weg is Proxima Centauri. De onderlinge afstanden en hun diameters komen precies overeen met onze buurzonnen. En die kleine stipjes rond de sterren: dat is precies het aantal planeten dat rond de sterren van Alpha Centauri draait.’

‘Laten we dit dan de Alfabeschaving noemen,’ zei Antonio.

‘Alfabeschaving?’ echode Paul.

‘Ja, zoals in Alpha War,’ zei Antonio.

‘Oké, waarom niet?’ fluisterde Christine goedkeurend. ‘En laten we de andere twee dan de Omegabeschaving en de Eibeschaving noemen.’

‘Waarom die namen?’ vroeg Jack.

Antonio gaf antwoord. ‘Langs deze levenslijnen zie je overal een soort eivormige symbooltjes staan.’ Hij wees naar de schets die schuin boven die van de Alfabeschaving lag. Het wemelde er inderdaad van kleine, eivormige figuurtjes.

‘Maar ik zie ook overal een soort hoekige vormen, als machines,’ zei Paul. ‘Het doet me denken aan een vreselijke plaag van Berserkers.’

‘Berserkers?’ echode Antonio.

‘Zelf-replicerende, reparerende en verbeterende oorlogsmachines. Een machineplaag, zo zou ik ze noemen.’

Jack schrok dat Paul precies dezelfde term gebruikte die ook in Redmond als eerste was opgekomen. Zijn gelukzalige roes van verwondering van al dat wemelende intelligente leven tussen de sterren sloeg om in een wurgend gevoel van donkere, dodelijke dreiging. Opnieuw zag hij schrikbeelden voor zich die hij direct na zijn laatste bezoek aan zijn opgerolde bestaan had gezien. Ontelbare roofmachines die tussen de sterren zwierven, op zoek naar de sporen van intelligentie die onuitwisbaar in hun geheugen waren geprogrammeerd. Een immer groeiende zwerm van recursief zichzelf verbeterende, zelfbewuste, hoog intelligente machines, geboren tijdens een ongecontroleerde intelligentie explosie ergens in een ver sterrenstelsel. De machineplaag stroopte alle bewoonde planeten en manen af. Iedere vorm van intelligent leven werd opgespoord en meedogenloos afgeslacht door deze killermachines. Het was de ultieme strijd tussen organische en mechanische denkwezens, twee fundamenteel verschillende vormen van zelfbewustzijn die elkaar eeuwig de oorlog hadden verklaard.

Een redeloze woede welde in Jack op. Hij moest zich beheersen om niet te gaan vloeken en tieren. Hij haalde een paar keer diep adem en zei met trillende stem tegen Paul: ‘Ophouden met die angstverhalen. Het universum herbergt miljarden intelligente beschavingen, dat kunnen we nu wel met zekerheid stellen. Vele daarvan zouden in staat moeten zijn tot het veroorzaken van een intelligentie explosie Als dit ook maar in één geval zou leiden tot de geboorte van een dodelijke machineplaag, dan zou het intelligente leven in het universum al lang zijn uitgeroeid, ook hier op Aarde.’

Er viel een ijzige stilte onder zijn vrienden. Paul deinsde een meter terug. ‘Misschien is het dan een waarschuwing,’ zei hij met een afwerend gebaar.

Jack vertrok zijn gezicht tot diepe plooien van ongeloof. ‘Een waarschuwing?’

‘Een waarschuwing specifiek gericht aan de menselijke beschaving. Dat als we zo doorgaan, we wel degelijk een intelligentie explosie zullen ontketenen, die in het ergste geval kan leiden tot een machineplaag die ernaar zal streven om het oorspronkelijke leven in het universum uit te roeien.’

‘De grote rampspoed waarvoor Vil zo bang was,’ zei Antonio, met angst in zijn stem. Of die angst een gevolg was van Jacks woede-uitbarsting of van het onderwerp wat ze bespraken, wist Jack niet, en dat deed hem terugkeren tot zichzelf.

Hij hief zijn handen in een verontschuldigend gebaar in de lucht. ‘Sorry, dat ik me zo liet gaan.’

Zijn vrienden knikten. ‘Het is je vergeven,’ zei Paul.

Christine stond op en drukte een wijsvinger op Jacks borst. ‘Niet weer boos worden,’ zei ze. ‘Wat die waarschuwing betreft wil ik nog verder gaan dan Paul en Antonio. Ik zie het als een Goddelijke waarschuwing gericht aan ons. Dat wij, IGD-klonen, moeten oppassen dat we geen duivelse machineplaag veroorzaken, in onze obsessie om een alleslerende denkmachine te bouwen die ons het eeuwige leven kan geven.’

Jack sloot zijn ogen en slaakte een diepe zucht. ‘No guts, no glory,’ zei hij.

‘Laten we er maar over ophouden,’ zei Antonio, en hij schonk de glazen nog eens vol.

‘Ja,’ zei Paul. ‘Eibeschaving is een prima naam.’ Hij boog zich weer over Jacks schetsen. ‘Bij de levenslijnen van de Alfabeschaving zie ik nu overal groepjes van tien tot dertig dubbelwandige rondjes staan. Als samengeklonterde rode bloedcellen. En hier,’ Paul wees naar de levenslijnen van de beschaving die ze nog geen definitieve naam hadden gegeven, ‘zie je steeds scherpe driehoekjes of wigjes staan. Waarom noemen we dit dan de Omegabeschaving en niet de Wigbeschaving?’

‘Omdat de Omegabeschaving een einde maakt aan alle andere beschavingen die ze tegenkomt,’ zei Jack. ‘En de Omegabeschaving is duidelijk organisch, en dus geen machineplaag.’

‘Precies,’ zei Christine. Ze liet haar vinger gaan over de hoekige levenslijnen van de schets die rechts tegen die van de Alfabeschaving aanlag. ‘In ieder sterrenstelsel waar de Omegabeschaving arriveert, zaait ze dood en verderf. Kijk maar. Overal waar haar uitlopers zich uitstrekken, knipt ze andere levenslijnen door. Ook de wijdverspreide Alfabeschaving heeft ernstig onder haar te lijden…’

‘Maar de Eibeschaving beëindigt ook veel andere levenslijnen,’ wierp Paul tegen.

‘Dat deden ze,’ zei Antonio. ‘De Eibeschaving bestaat niet meer, is uitgestorven. Hun machineplaag is gestopt. Tenminste, op deze schetsen. Kijk maar eens goed naar hun stamboom. Ze kwamen lang geleden van ver weg via een eenzame binnendringende levenslijn en daarna werden hun levenslijnen talrijk en wijdvertakt. Maar nu zijn al hun levenslijnen doorgeknipt. Op een paar plekken heeft de Alfabeschaving hun opmars gestopt. Voor de rest zijn ze overal uitgeroeid door de Omegabeschaving. Een tijd geleden al, te zien aan de populatiecurves van de Eibeschaving die allemaal een lange vlakke staart hebben tegen de tijd-as aan. Alleen het lot van één uitloper is niet af te lezen. Misschien zijn de laatste machines van de Eibeschaving van de kaart af gevlucht.’

Antonio wees naar een dunne lijn die recht omhoog liep, tot aan de rand van het papier. ‘Ik bedoel deze verdwaalde uitloper die wegvlucht uit het verspreidingsgebied van Alfa en Omega, parallel aan de lijn die naar hun oorsprong moet leiden, ergens buiten beeld van deze schets, misschien wel tot in een ander melkwegstelsel, als het überhaupt mogelijk is om zo ver te reizen.’

‘Voor organische wezens misschien niet,’ zei Paul. ‘Voor machines wel.’

Antonio keek op naar Christine. ‘Hoe ver is het dichtstbijzijnde andere melkwegstelsel verwijderd?’

‘Het Andromedastelsel is ruim tweeëneenhalf miljoen lichtjaar van ons verwijderd.’

Terwijl Antonio, Christine en Paul filosofeerden over de onvoorstelbare afstanden tussen de grote melkwegstelsels, die misschien door geen levend wezen ooit te overbruggen waren maar voor machines misschien wel, en of daar een vooropgezette reden voor was, dwaalden Jacks gedachten weg van zijn schetsen, weg van zijn op papier vastgelegde herinneringen aan zijn opgerolde bestaan, weg van zijn externe geheugen. In plaats daarvan dacht hij terug aan zijn laatste gesprek met Edward Fogel. De mogelijkheid van een buitenaardse invasie in het jaar 2102 waarover Edward in vertrouwen met hem had gesproken, was voor Jack vooral een abstracte en vage dreiging geweest, waarvan niet vaststond of die werkelijkheid zou worden. Zoals geen enkele toekomstige gebeurtenis in slijtvast gesteente stond geschreven. Maar nu begon het einde van de wereld zich toch met beangstigend realistische beelden aan hem op te dringen.

Hij zag zichzelf over tweeëndertig jaar naast een oud houten huis op een open plek in een groen bos staan. Opeens hielden alle vogels op met fluiten en een paar minuten was het doodstil. Toen klonk er een duizendvoudige donderklap die alle de ruiten in zijn huis deed breken. De hemel boven de boomkruinen werd in lange verticale en horizontale repen aan stukken gescheurd. In de verte zag hij gordijnen van witte cilinders naar beneden vallen. De bodem onder zijn voeten begon te schudden en aan de horizon klommen zwarte paddenstoelen met monsterlijke traagheid naar de hemel. Grote vliegende bollen verschenen boven de daken van de middeleeuwse stad die verderop achter het bos lag. Uit hun holle stekels spuwden ze kolommen van stroopdik vloeibaar vuur over de stad uit. De huizen en gebouwen van de stad vatten vlam en smolten weg. De overlevenden vluchtten gillend de stad uit, het bos in. Ze werden achtervolgd door een zwerm van zwarte driehoeken die als woedende reuzenhorzels tussen de boomstammen zigzagden. Voordat ze zijn huis hadden bereikt, werden de vluchtelingen ingehaald en in stukken gesneden.

Jack trok zich los uit zijn apocalyptische visioen en daalde weer af tot in zijn woonkamer in Cambridge, tussen zijn vrienden, die druk pratend en gebarend over zijn schetsen stonden gebogen. Hij moest zijn visioen met hen delen. Maar zonder tweeëndertig jaar onbezorgd levensgeluk van hen af te nemen. Daartoe had hij niet het recht. Want niets was zeker in de toekomst. En een mogelijk einde van de wereld op een specifieke datum was bijna even zorgwekkend en levensgeluk-verziekend als een zeker einde. Dus de datum van het mogelijke einde, dat gruwelijk jaar 2102, mocht hij niet noemen. Maar hij had wel de plicht om kenbaar te maken dat de Aarde niet onzichtbaar was, dat ook de mens ontdekt kon worden door de Omegabeschaving, of door de Feind zoals Redmond ze noemde.

‘Het is de Feind die ze allemaal heeft uitgeroeid,’ zei Jack dwars door het gesprek van zijn vrienden heen. ‘En het is niet ondenkbaar dat de Feind ook onze wereld zal ontdekken, ooit.’

De drie anderen vielen stil en keken Jack met grote ogen aan.

Na een paar seconden vroeg Antonio: ‘Wat zeg je?’

‘De Omegabeschaving die de Eibeschaving en zoveel anderen heeft uitgeroeid… met hun scherpe wiggen…’ Jack sloot zijn ogen en zag Het einde van de wereld nu voor zich, de muurschildering die Redmond kapot had gehakt om in de verboden ruimen door te dringen. ‘In Redmonds Gebouw heb ik een tekening gezien van hun wapens, de zwarte wiggen van chirurgisch staal die alles op hun weg in stukken snijden, en vliegende bollen die eruitzien als antieke
zeemijnen die kolommen van vloeibaar vuur uitbraken. En regens van witte cilinders, die tapijten van nucleaire paddenstoelexplosies doen ontkiemen. En ongetwijfeld hebben ze nog veel meer dodelijke wapens. Een beschaving kan je het niet noemen. Het is de Feind. Dat is hun naam. De Feind. De vijand uit de hel.’

Antonio slikte een paar keer, werktuiglijk, alsof zijn keel kurkdroog was. Hij pakte zijn glas wijn en goot het in één teug naar binnen. ‘Dan noemen we de Omegabeschaving vanaf nu dus de Feind.’

Jack knikte. ‘Dank je.’

‘Allemachtig,’ zuchtte Paul. Hij ademde angst uit over de tafel. ‘Op astronomische schaal gemeten liggen wij echt vlak bij Alpha Centauri, is het niet?’ vroeg hij.

‘Ja,’ zei Jack.

‘Het is onze naaste buur,’ vulde Christine aan. ‘Iets meer dan vier lichtjaar van ons vandaan.’

‘Staan wij dan niet op de kaart?’

Jack schudde zijn hoofd. ‘Nee, Godzijdank niet. Ik heb alles nagekeken en een eenzame ster met acht puntjes kan ik nergens vinden. Wij worden nergens genoemd in dit kosmische verhaal. Niet op de zesendertig reliëfs die ik hier heb geschetst, en voor zover ik me herinner ook niet op de rest van de duizend reliëfs die Redmond heeft bekeken.’

Paul haalde opgelucht adem. ‘Inderdaad… Godzijdank.’

‘Laten we beginnen met het analyseren van de geschiedenis van de Alfabeschaving,’ zei Antonio. ‘Daarna kijken we naar Feind en Ei.’

Daar was iedereen het mee eens.

Paul boog zich over Jacks meest uitgebreide schets en vroeg: ‘Denken jullie dat Alpha Centauri op dit moment door de Alfabeschaving wordt bewoond? Of zijn ze daar alleen een keer langs gevlogen, om het te verkennen?’

‘Het is daar echt bewoond of in ieder geval bewoond geweest,’ zei Christine. Ze klom half op tafel, bracht haar gezicht tot vlak boven het papier en bestudeerde de drie cirkeltjes die de zonnen voorstelden en de begeleidende wolken van puntjes die de planeten en manen in het Alpha Centauristelsel weergaven. ‘Vanaf een andere ster, mogelijk Tau Ceti, loopt een Alfa-levenslijn naar Alpha Centauri. En ik zie meerdere symbolen en grafieken of figuren die ernaar verwijzen. Kijk, dit is volgens mij een weergave voor populatiegrootte.’

Christine wees met een spitse nagel op een rij van streepjes van gelijke dikte maar ongelijke lengte. ‘Deze reeksen van streepjes zie je bij andere sterrenstelsels ook steeds terugkeren en kun je lezen als aantallen. De lengte van de streepjes geeft het getal weer: tussen één en acht. En de positie van de streepjes in welke macht ze staan. Bij Alpha Centauri kom je dan uit op ergens tussen de zeventien miljoen en honderdzesendertig miljoen. Mits Jack het allemaal goed heeft gereproduceerd, natuurlijk. Maar kijk hier, de curve eronder geeft volgens mij de populatiegroei weer. Dus die streepjes zullen wel het maximale bevolkingsaantal zijn geweest. Hier komen de Alfa’s aan in het stelsel, nemen dan gestaag in aantal toe, niet exponentieel zoals wij hier op Aarde, maar lineair, bereiken dan een stabiele populatiegrootte… totdat hun aantal opeens terugvalt naar… nul.’

‘Jezus,’ stamelde Paul. ‘Wat is er gebeurd? Een ziekte? Een ramp? Oorlog? Of zijn ze na een tijd gewoon weer vetrokken?’

Antonio’s hand schoot naar voren. Zijn wijsvinger drukte op een kruispunt van twee lange doorgetrokken lijnen. ‘Kijk, hier dringt een vreemde levenslijn hun stelsel binnen.’

Jack hoefde de binnendringende lijn niet te volgen om te weten wat de bron was. ‘De Feind,’ zei hij. ‘De Feind heeft ze daar uitgeroeid.’

‘In vele sterrenstelsels hebben ze dat gedaan,’ zei Christine. ‘Maar in een aantal andere clusters houdt de Alfabeschaving stand tegen aanvallen van de Feind, of verslaat ze zelfs. Zo te zien is alleen de Alfabeschaving daartoe in staat.’

Paul begon weer zenuwachtig te worden. ‘Weten we echt heel zeker dat wij niet op deze kaart staan?’

Christine maakte een resoluut gebaar. ‘Ik heb ook alle schetsen van boven naar beneden gescand, Paul. Een eenzame ster met acht puntjes zou ik direct herkennen. Maar die staat echt nergens. En zeker niet in de buurt van wat we nu aannemen dat Alpha Centauri is. Als Jack zijn kopieerwerk goed gedaan heeft, zijn monnikenwerk, dan wordt er nergens naar ons verwezen.’

‘Is dat niet vreemd?’ vroeg Paul.

‘Eigenlijk wel,’ zei Jack. ‘Misschien heeft de Alfabeschaving het bestaan van leven in ons zonnestelsel op de een of andere manier gemaskeerd voor de Feind. Misschien dat we daarom niet verder mochten reizen dan naar de maan. Dat zou dan de verklaring zijn dat de menselijke kolonisten van Mars spoorloos zijn verdwenen.’

De andere drie stonden te knikken als schapen. ‘Ja, misschien,’ zei Antonio. ‘Maar voor hoelang kunnen ze ons bestaan verborgen houden?’

Op die vraag wilde niemand een antwoord geven.

Jack schonk de glazen vol, en kort daarop nog eens. Toen de spanning wat was weggezakt, vroeg hij: ‘Wat kunnen we nog meer afleiden over de Alfabeschaving?’

Antonio wees naar het centrum van Jacks grootste schets. ‘Hier, bij deze eenzame ster ontspringt hun stamboom. Een stelsel met oorspronkelijk drie bewoonde werelden. Twee kleine planeten en een grote maan. Zo te zien is op alle drie onafhankelijk van elkaar het leven ontstaan.’ Antonio snoof. ‘Ik ben benieuwd wat dat voor invloed heeft gehad op hun genetische codes, hun talen van leven, en hun biologische bouwplannen, of die vermengd zijn, of altijd van elkaar gescheiden zijn gebleven. Fascinerend.’

‘Wat kunnen we nog meer speculeren?’

Christine bestudeerde de symbolen en grafieken aan de bron van de Alfalevensboom. ‘Dat ze een oude levensvorm zijn en dat ze hun technologie geleidelijk hebben ontwikkeld, heel anders dan hier op Aarde met onze agriculturele, industriële en informatietechnologische revoluties. Met interplanetaire verkenningen zijn ze laat begonnen, met interstellair reizen nog veel later.’

Antonio wees op de kikkerdrilachtige clusters van dubbelwandige rondjes die overal te zien waren waar de Alfabeschaving zich vestigde, maar het meest nog aan de basis van hun stamboom. ‘Ik vermoed dat Alfa’s altijd in groepen hebben geleefd, ook voordat ze hun geboortewereld verlieten. Sociale wezens dus. Niet alleen onderling, ook voor vreemdelingen. Kijk maar naar het verloop van de inheemse populatiegrafieken en ecosystemen in de stelsels waar de Alfa’s tijdelijk of permanent verblijven. Je ziet geen invloed van hun komen en gaan op de oorspronkelijke bevolking. Een vredelievend en respectvol volk, die Alfa’s, zou ik zeggen.’

‘En de Feind?’

‘Een jongere beschaving, zo te zien,’ zei Antonio. Hij wees naar de tijdbalken op de andere grote schets, aan de voet van de Feind stamboom, waar al hun levenslijnen ontsprongen als een explosie van zwarte bliksemschichten. ‘Pas veel later dan Ei en Alfa is de Feind begonnen met interstellair reizen. Maar toen ze eenmaal begonnen… een kosmische tsunami van ontdekkingsdrift en verovering. Een soort Alexander de Grote in de ruimte.’

‘Je bedoelt een oorlogszuchtige, duivelse plaag,’ zei Christine.

‘Zo zwart-wit is het nooit,’ zei Antonio. ‘Je kan wolven niet verwijten dat ze schapen vreten. En als je geil bent, wil je neuken.’

‘Waar slaat dat nou weer op,’ beet Christine giftig terug. ‘Kom nu niet met het argument dat God de aard van de Feind nu eenmaal zo heeft ontworpen en dat ze er niets aan kunnen doen wat ze allemaal uitvreten en wie ze allemaal uitroeien. Zo kan je alles goedpraten. Dat argument mag gelden voor wezens die puur door hun instincten worden gedreven. Van roofdieren zoals leeuwen en wolven kan je inderdaad zeggen dat het onschuldige moordmachines zijn. Maar weldenkende wezens zoals de mens en de Feind hebben deze rechtvaardiging niet.’

‘Wie zegt dat de Feind weldenkend is?’ zei Antonio met een valse lach.

Christine klikte geïrriteerd met haar tong en sloeg haar ogen ten hemel. ‘Zonder weldenkendheid kun je geen ruimtevaart ontwikkelen en alle interstellair reizende concurrenten die je tegenkomt te sterk, te slim of te snel af zijn.’

‘Dat is waar,’ gaf Antonio toe. ‘Toch zou ik de aard en drijfveren van de Feind graag wat genuanceerder in kaart brengen dan alleen met de typering duivelse plaag.’ De blonde Noorman boog zich over de schematische geschiedsafbeelding van de Feind, die bijna even groot en complex was als die van de Alfabeschaving. ‘Bekeken door mijn evolutionair-biologische bril, zijn hier echt heel andere dingen aan de hand dan bij de brave Alfa’s. Dat maakt het bijzonder interessant. Op hun geboortewereld leefden de Feinds in tweetallen, zo te zien van verschillend geslacht. Feindmannen en Feindvrouwen. En ze produceerden in hoog tempo nageslacht, dat zich verspreidde naar nabijgelegen planeten en manen en zich daar vermenigvuldigde ten koste van inheemse levensvormen. Dit eerste stuk van hun koloniale geschiedenis lijkt op dat van de moderne mens die vanuit Afrika de andere continenten veroverde. Maar zodra de Feinds aan interstellaire expansie begonnen, veranderde hun manier van samenleven en voortplanten. Kijk maar. Buiten hun oorspronkelijke zonnestelsel zie je nog maar één geslacht. En ze vermenigvuldigden zich niet meer.’

‘Kennelijk hebben ze de weg naar a-sterfelijkheid gevonden,’ zei Jack.

‘Of er was een burgeroorlog tussen de seksen,’ zei Paul.

Antonio snoof. ‘Als dat echt zo is, dan was de afloop fataal. Het ene geslacht heeft het andere volledig uitgeroeid.’

‘Dat moeten de mannen zijn geweest,’ zei Christine op ijzige toon.

‘Ongetwijfeld,’ zei Jack. ‘Dat zou betekenen dat er alleen nog a-sterfelijke Feindmannen over zijn. Een ras van boze goden. Of zoals Christine al zei: een duivelse plaag.’

Antonio sloeg met zijn vuist op tafel. Jack kon nog net zijn wijnglas pakken voordat het omviel over zijn schetsen. ‘Genoeg van dat theologische doemdenken,’ zei Antonio. ‘De uitgestorven Eibeschaving. Wat voor zinnigs kunnen we daarvan zeggen?’

‘Het is de oudste beschaving,’ zei Christine. ‘Die oorspronkelijk van heel ver weg komt. Hun geboortewereld staat hier niet op de kaart.’

Antonio knikte. ‘Toen ze hier aankwamen, waren ze misschien al uitontwikkeld. Kijk maar naar al die eivormen begeleid door hoekige symbolen die niet wezenlijk veranderen. Een soort vastgeroeste mengvorm van biologisch en machinaal leven.’

‘Dus werkelijk een soort machineplaag,’ zei Paul.

Jack sloeg een hand voor zijn mond. ‘Een machineplaag die alleen door de duivelse plaag van de Feind kon worden uitgeroeid.’

Plotseling schoten Christine de tranen in de ogen. Ze stond op en liep een paar meter weg van tafel.

Paul liep achter haar aan en legde een hand op haar schouder. ‘Wat is er aan de hand, Chris?’

‘Het wordt me allemaal teveel,’ snikte Christine. ‘Als dit allemaal waar is, dan zijn wij dus werkelijk niet Gods eerste en enige schepping. Dan zijn wij niets bijzonders in Zijn ogen, maar slechts één van de willekeurige nakomelingen van één van de ontelbare levensbronnen die Hij over het hele universum heeft uitgezaaid.’

‘Kom op, Christine,’ zei Paul. ‘Trek het je niet zo aan. We zijn hier gewoon een beetje dronken aan het speculeren. We laten ons meeslepen door de duistere visioenen van die gekke Jack. Het zijn hooguit theologische beschouwingen, zoals je zelf al zei. En we houden er nu inderdaad mee op. Genoeg is genoeg.’

‘Theologische beschouwingen?’ vroeg Jack. ‘Wat wil je daarmee zeggen, Paul?’

Paul draaide zich om. ‘De onderzoekingen die we hier vanavond bedrijven kan je toch niets anders noemen dan theologie? Heel interessant, intrigerend, verslavend zelf… maar op geen enkel betrouwbaar wetenschappelijk feit gebaseerd.’

Christine veegde haar tranen weg en wees naar Jacks schetsen op tafel. ‘Paul heeft gelijk. Dit zijn jouw stenen tafelen die je hebt opgesteld nadat je een openbaring hebt gekregen uit wat jij je opgerolde bestaan noemt. Jullie vallen mij altijd zo aan op mijn blinde geloof in boeken waarin de openbaringen van profeten staan opgetekend. Miljarden andere mensen geloven daar overigens ook in. En nu verwachten jullie van mij dat ik de boekrollen van Jacks opgerolde openbaringen zomaar als de nieuwe waarheid accepteer? Wat is er anders aan deze schetsen dan de beweringen van Mozes, Noah, Abraham, Jakob, Jozua, Jesaja, Jezus, Johannes, Mohammed, Joseph Smith en Ben Lang?’

‘Jullie maken een grap!’ riep Antonio tegen Christine en Paul. Zijn stem schalde door Jacks appartement. ‘Dit is een rechtstreekse vertaling van Jacks contact met zijn IGD-tweelingbroer Redmond. Dat contact is echt mogelijk. Ik voel die verstrengeling ook met mijn broer als ik in Afrika ben. En wat Jack vertelt is duidelijk gebaseerd op verifieerbare feiten. Zoals de verdwenen bemanning van de missies naar Mars. Dat is echt allemaal gebeurd.’

‘De profeten hebben hun visioenen naar eigen zeggen ook letterlijk opgetekend zoals door God aan hen geopenbaard,’ zei Christine. ‘De Bijbel staat dan ook vol met verifieerbare geschiedkundige feiten. En toch weigeren jullie geloof te hechten aan alles wat er verder in de heilige boeken staat geschreven.’