STERK WATER
STAN JACOBS

© 2018 Stan Jacobs

Cover: Vera Goris

Eerste druk: juli 2018

ISBN 9789083178868
NUR 305
D/2017/13365/30

Uitgeverij Het Punt
Baasrodestraat 118
9200 Dendermonde

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of welke andere wijze ook zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Stan Jacobs

STERK WATER

UITGEVERIJ HET PUNT
DENDERMONDE

2018

Voor de kleine Aylan Kurdi.

Eén van de duizenden slachtoffers van onze ingesleten onverschilligheid.

‘De tragiek van de moderne mens is niet dat hij almaar minder weet over de zin van zijn eigen leven. De tragiek is dat die zin hem gewoon minder interesseert.’ (Vaclav Havel)

Inhoudsopgave

STERK WATER

Inhoudsopgave

PROLOOG

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

EPILOOG

PROLOOG

De ijzige wind jaagt haar de laan door. Ze slaat de uiteinden van de sjaal die ze over haar hoofddoek draagt voor haar mond en knijpt haar ogen tot spleetjes. Ze moet voortmaken. Ze houdt niet van het duister. Die hoort bij vaders’ beklemmende verhalen uit ‘Duizend-en-een nacht’. In de tenten die ze voorbij holt, hoort ze vrouwenstemmen, kinderen die wenen. Een mannenstem die om stilte roept. Ze versnelt haar pas. De ‘djinn’ zal geen bezit van haar nemen, haar niet beroven van haar vrije wil. Haar adem piept. Nog enkele tientallen meters. Ze springt een brede gracht over en verliest haast haar evenwicht. De grond is glad als slijm. Om niet onderuit te gaan, vertraagt ze haar pas. Eindelijk. In het bleke licht van de lantaarns ziet ze het karkas van de verkoolde tenten. Aan de andere kant van de laan staat hun tent. Hier heeft ze de laatste twee jaar met Ammar doorgebracht. Tussen vier witte zeilen met de blauwgroene letters UNHCR. Ammar heeft haar verteld dat dit een afkorting is van een hulporganisatie. ‘United Nations en nog iets’ heeft hij gezegd. Ze heeft niet verder aangedrongen. Ammar weet veel, maar niet alles en het is niet aan haar om hem in verlegenheid te brengen.
Wanneer ze de laatste meters aflegt, voelt ze een immense vermoeidheid opkomen. Iedereen is verdwenen. Alles is opgeruimd. Alsof er niets is gebeurd.
Ze slaat het witte zeil opzij en struikelt de tent binnen. Ze haalt niet eens de lage sofa. Op het dikke tapijt valt ze op haar knieën, zijgt neer en blijft languit op de mat liggen. Haar hoofd tolt. Ze probeert terug recht te komen, maar ze heeft geen kracht meer. En plots voelt ze een immens gewicht op haar buik drukken. Ze hikt luid, probeert op de knieën recht te komen. De druk wordt heviger. Ze grijpt naar haar buik. En voor ze haar sjaal kan losmaken om die tegen haar mond te drukken, braakt ze de schaarse inhoud van haar maag uit over het rode tapijt. In één lange pijnlijke kreet.
De beklemming neemt stilaan af. Ze probeert zich op te richten. Dat lukt pas nadat ze enkele keren diep heeft ingeademd. Ze wankelt naar de kist achterin de tent. De fles water is nog halfvol. Ze drinkt met zuinige teugen, laat een straal op haar sjaal lopen en wist het spuug van haar gelaat.
Ammar is in goede handen. Ze moet zich sterk houden. Voor hem.

Ze waren gewekt door de doordringende kreten van de bewoners van de tenten aan de overkant van de laan. Het was nog volop nacht, maar de hoge vlammen verlichtten het hele kamp. Ze probeerde hem tegen te houden, maar ze wist dat dit geen zin had. Ammar is Ammar. Onverzettelijk als de fruitbomen die ooit in zijn vaders tuin groeiden, maar tegelijk zacht als de vruchten. Hoewel ze niet meer dan drie jaar man en vrouw zijn, heeft ze het gevoel dat ze hem al haar hele leven kent. Ze herkende iets bij hem dat de tijdelijkheid oversteeg. De zekerheid die onvatbaar is en toch werkelijk als de zon die haar het licht geeft en tegelijk kan verblinden.
Hij gespte zijn jeans dicht, nam niet eens de tijd om zijn winterjas toe te ritsen. Het touw waarmee hij elke avond de ingang van hun tent dichtknoopte, wilde niet onmiddellijk los. Het gaf haar de tijd om zich te kleden. Toen hij het tentzeil opensloeg, greep ze hem bij de schouder.
“Laat me, Amina, men heeft me nodig.” Ze zag de verbetenheid op zijn lippen, maar ook de angst. Het was niet de eerste keer dat hij een vlammenzee zou moeten trotseren. Toen het touw loskwam, draaide hij zich naar haar om en keek haar aan. In het steeds heviger wordende licht, zag ze het beeld van zichzelf in zijn ogen. Hij streelde haar kaak en glimlachte.
“Blijf binnen. Ik ben zo terug.”
Toen draaide hij zich om en verdween tussen de twee overlappende zeilwanden.
Ze wilde hem niet ongehoorzaam zijn, hij zou het haar kwalijk nemen. Het duurde niet lang voor ze zware voertuigen hoorde naderen. De brandweerwagens. De civiele bescherming. Zij zouden het vuur snel kunnen bedwingen en de bewoners in veiligheid brengen. Dadelijk zou Ammar de tent weer binnenkomen. Ze was op precies dezelfde plek blijven staan waar hij haar had gekust. Haar vingers waren tot bloedeloze vuisten verstrengeld. Minuten slopen voorbij. Leken uren. Ze hield het niet uit. Ze sloeg een deken over haar schouders en sloop de tent uit.
Er hing een dikke rook. De stank was niet te harden. Ze hield haar sjaal voor haar mond en zocht koortsachtig naar Ammar. Drie tenten waren volledig uitgebrand. Hun geraamtes stonden als bedwongen draken in het midden van de smeulende assen. Ze zag hem nergens. Tientallen nieuwsgierigen staarden naar het rokende puin. Enkele mannen stonden voorovergebogen aan de achterkant van wat eens de tenten waren geweest. Ze riep zijn naam. Stormde naar hen toe. Daar lag hij, op zijn zij tussen de plassen. Ze hurkte naast hem neer. Zijn gelaat was zwart van de rook en hij kuchte onheilspellend. De rug van zijn jas was zwartgeblakerd. Ze keek de mannen vragend aan. Aarzelend, alsof ze zelf schuldig waren aan de ravage, vertelden ze haar dat een brandend zeil op zijn schouders was gevallen en dat zijn jas vuur had gevat.
Ze nam zijn hoofd in haar handen, kreunde zijn naam. Hij rilde over het hele lichaam. Hij probeerde een glimlach, maar bracht het niet verder dan een pijnlijke grijns. Plots werd ze ruw opzij geduwd door twee mannen met een draagbaar. Ze tilden Ammar op de berrie en sloegen een deken over hem. Ze stond naast hem, keek nerveus om zich heen. Toen zag ze hen. Zes bedekte lichamen lagen naast elkaar in de plassen van de hoofdlaan. Vier kinderen en hun ouders. Voor hen was elke hulp te laat gekomen. Ze waren gestikt voor ze konden worden gered. De kachel die hen had moeten verwarmen tegen de woestijnwinter, was oververhit geraakt.
“Ammar!” Ze hurkte naast hem neer en greep zijn handen vast. Hij ademde zwaar. Kreunde onheilspellend.
“Habibi … liefste …” Verder kwam hij niet. Hij sloot zijn ogen.
Weer werd ze opzij gedrukt. De brancard werd opgetild en gleed in de kofferbak van de stationcar. Wat gebeurde er? Waar voerden ze hem heen? Een brandweerman hielp haar in de wagen.
“Tot aan de poort,” riep hij tegen de bestuurder die hem ongelovig aankeek.
In een helse vaart stoof de auto door het vluchtelingenkamp. Twee minuten. Meer had ze niet. Met bevende handen wreef ze zijn zwarte haar uit de ogen en fluisterde zijn naam.
“Je t’aime!” kreunde hij. Ze hadden de tranen in de ogen maar glimlachten samen om het enige Frans dat ze van haar grootvader hadden onthouden. De auto remde af. Op het moment dat ze een zoen op zijn voorhoofd drukte, draaide de brandweerman zich om.
“Je kan niet mee, vrouw, hij wordt onmiddellijk naar het ziekenhuis in Erbil gebracht. Snel!”
Ze kneep in Ammars hand en stapte uit.

Ze beeft nog over haar hele lichaam, maar het frisse water heeft haar terug tot zinnen gebracht. Ze kijkt om zich heen. Het flauwe licht van de lamp aan de lange stang boven haar werpt ongure schaduwen op de wanden. De tent is leeg, veel te groot sinds haar broers zijn vertrokken.
Fares en Osman konden niet langer wachten. Na twee koude winters waren ze het beu geweest. Ze wilden verder met hun leven. Maar terugkeren naar Syrië was ondenkbaar. Het huis aan de rand van Idlib op een uur van Aleppo was een ruïne, hun tuinen waren door de tapijtbommen verwoest. Alle buren waren het oorlogsgeweld ontvlucht.
In het kamp van Qushtapa waren mensensmokkelaars niet moeilijk te vinden geweest. En ze hadden geluk gehad. Hun lichaam was ongeschonden gebleven. Voor de rit naar Istanbul hadden ze een fortuin moeten betalen, maar ze hadden voldoende middelen bij zich. De angst om in handen te vallen van orgaanhandelaars zat er bij alle vluchtelingen diep in.
Ook bij Ammar was de wanhoop beginnen groeien. Hij was steeds rustelozer geworden, hoopte nog steeds op een terugkeer naar hun dorp. Na de afgelopen twee jaren begreep hij echter dat ze zich moesten voorbereiden op de vlucht naar West-Europa. Maar hij wilde nog wachten. Op nieuws uit Syrië? Op een onverwacht einde van de burgeroorlog? Ze wist het niet.
Amina had de tranen in haar ogen. Vroeg in de ochtend waren haar broers vertrokken. Met een lichte rugzak over de schouder, hun mobieltje in de hand. Niemand wist hoe het in Istanbul precies verder moest. Sinds hun vertrek enkele maanden geleden, had ze niets meer van hen gehoord. Dat verontrustte haar. Hadden ze niet met haar afgesproken dat ze snel een berichtje zouden sturen? Was de route wel veilig?

Ze droogt haar tranen en zet zich op het bed. Hoe moet het verder? Zal Ammar snel weer te been zijn? Dat moet wel! Zonder hem heeft ze geen enkele kans. Zonder zijn bescherming is ze verloren. En plots voelt Amina hoe de twijfel bezit van haar neemt. Wat als hij morgen niet terug is? De brandwonde kan nooit op een nacht genezen zijn. Of zou ze hem hier kunnen verzorgen? Ze is verpleegkundige. Ze zou hem vakkundig kunnen bijstaan. De mobiele verpleegpost van het kamp zou haar wel aan verband en medicatie helpen.
Ze staat recht, steekt het vuur aan en zet de ketel op het fornuis. Ze moet zich sterk houden. Het vooruitzicht dat hij straks terug bij haar zou kunnen zijn, dat ze hem zou kunnen bijstaan, moet haar terug wat hoop geven. Met wat geluk zullen ze net als haar broers een rit naar Istanbul kunnen regelen. En als het weer het toelaat, zullen ze vanuit Istanbul de boot nemen naar Griekenland.
Ze neemt de bedoeïenen theepot. Het huwelijksgeschenk van haar ouders. Ze streelt de arabesken, staart naar het vuur. Dan vult ze de pot met kruiden.
De drank doet haar deugd, warmt haar verkilde lijf op. De hete kop ontdooit haar verkleumde vingers. Ze sluit de ogen en luistert naar de geluiden van de nacht. Het is nooit helemaal stil in het kamp. De eerste weken na hun aankomst heeft ze geen oog dichtgedaan, maar stilaan is ze gewend geraakt aan het nooit ophoudende kabaal van de huilende kinderen, de ruziënde mannen, het gesneer van de vrouwen.
Ze opent haar ogen. Niet ver van haar tent hoort ze een trage pas in de modder van het bluswater. Ze volgt de stappen. Iemand loopt over de slijkerige laan. Een late wandelaar? Iemand die de slaap niet kan vatten? Iemand die op zoek is naar bruikbare voorwerpen in de assen van de tent? Ze luistert met opengesperde ogen. Plots wordt het weer stil. Heeft ze zich vergist? Heeft de angst haar begoocheld?
Ze laat een luide zucht. Merkt nu pas dat ze de hele tijd de adem heeft ingehouden. Ze schenkt een tweede kop in. De hete damp prikkelt haar neus. Ze slaat een tweede deken om haar heen, weet dat de slaap nog niet zal komen. Een sluipende benauwdheid heeft bezit van haar genomen. Ze is een prooi. Dat weet ze. Als Ammar morgen niet terug is, kan ze niet langer alleen in de tent blijven. Ze zal morgen naar Aisha gaan. Ze heeft haar ontmoet aan de voedselbedeling. Ze blijkt net als Amina afkomstig te zijn uit een dorp aan de rand van Idlib. Aisha heeft vier kinderen, is zo oud als Amina’s moeder en woont al drie jaar aan de andere kant van het kamp. Haar man is tijdens zijn zoektocht naar brandhout door een patrouille van de regeringstroepen op straat opgepikt, aanzien als rebel en zonder meer geëxecuteerd. Ze is kunnen vluchten en na een wekenlange martelgang in Qushtapa geland. Geld om in Europa te geraken heeft ze niet. Samen met haar kinderen wacht ze op het einde van de burgeroorlog.
Amina neemt een kleine teug van de hete thee en knikt onbewust. Ze moet hier snel weg, is hier niet meer veilig. Dagelijks worden vrouwen nagelopen, gemolesteerd en verkracht. Vannacht zal ze wakker blijven.
Net op het moment dat ze om zich heen kijkt, op zoek naar een voorwerp dat ze zou kunnen gebruiken om zich te verdedigen, hoort ze een geluid achter zich. Haar bloed stolt in haar aderen. Het is precies hetzelfde geluid dat in haar geheugen is gebrand, de dag van haar twaalfde verjaardag.
Ze was met haar broers in de tuin aan het spelen geweest. Oman is de oudste en had haar uitgedaagd. Ze zou bewijzen dat ze geen doetje was en dat ze net als hij in de hoge perenboom durfde te klimmen. Ze was even snel als hij geweest, maar toen ze van de laatste tak terug naar beneden sprong, was haar jurk blijven haken. Het geluid van de scheurende stof had geklonken als een kaakslag aan haar moeder, en had haar sindsdien meermaals uit een woelige slaap gewekt.
Het is precies hetzelfde geluid. Stof die wordt verscheurd, uiteengerukt, kapotgemaakt. Haar lichaam verstijft. Ze houdt haar adem in, durft zich niet te bewegen. Haar hart dreunt in haar keel. Wat is er gebeurd? Het is windstil, het zeil kan niet uit zichzelf gescheurd zijn. Plots hoort ze iemand achter zich bewegen. Ze draait haar hoofd en ziet een donkere gedaante op zich afkomen. Hij heeft een mes in zijn hand. Ze springt recht, grijpt de theepot van het vuur en werpt die uit volle kracht naar de indringer. De man krijst als een gewonde jakhals. Hij knippert met de ogen, veegt het loeihete water van zijn gelaat. Amina schudt ongelovig het hoofd.
“Jij? Jij hier?”
Maar als een woedende poema bespringt hij zijn prooi. Een seconde later ligt ze op het bed. Onder het hijgende dier dat wild onder haar kleding graait. Zwarte nevels verduisteren haar brein. ‘Ammar!’ Ik wil niet dat je me hier vindt. Niet zo! Niet naakt!’ Ze hapt nog één keer naar adem.
Dan wordt alles zwart.

1

Hij had gehoopt dat de koude straal hem een klap in het gezicht zou hebben gegeven. Als ijswater dat de huid doet tintelen, een bijtende kou die je warm maakt. Het stortbad had hem echter alleen maar hevig doen rillen, oncontroleerbaar, net als die keer toen hij te lang in de zee had gezwommen en door zijn moeder warm moest worden gewreven. Tot zijn bloedeloze lippen terug een kleur kregen.
Hij stapte uit de douche, greep naar de handdoek aan het rek. Op het moment dat hij de smetteloos witte badjas dichtknoopte, ging zijn mobieltje. Hij hield zijn adem in. Een oproep? Van haar? Nu al? Hij stapte de living in en spitste de oren. Waar lag dat ding? Toen hij het toestel eindelijk uit zijn jaszak aan de stoel had opgevist, verscheen het nummer dat hij het minst had verwacht.
“Pa?”
“André? Ge moet direct komen. Uw moeder …”
Hij had het opgegeven om hem erop te wijzen dat hij al haast drie decennia lang ‘Andreas’ heette. Hoewel het nog steeds op zijn paspoort stond, noemde niemand hem nog ‘André’. Daar had Myriam voor gezorgd. Al bij hun eerste ontmoeting op de studentenfuif van de eerstejaars farmacie, toen ze de lange slungel die met beide handen zijn frisdrank omknelde het flesje uit zijn vingers haalde en hem grinnikend naar de dansvloer trok.
‘Ik ben Myriam! En jij? Andreas? Oh, mooi.’ Hij heeft nooit geweten of ze het echt fout had gehoord of dat ze het gewoon had gespeeld.
“Hoezo ‘direct komen’? Ge weet dat we in Kroatië zitten, pa.”
De hijgende stilte aan de andere kant van de lijn was Andreas van hem niet gewoon. Maakte zijn vader zich zorgen om haar? Hij ging op de stoel zitten.
“Wie is het?” hoorde hij een berookte stem vanop het balkon roepen. Hij stak zijn hand naar haar op in een onzinnige poging de hese stem te dempen. Haar piepende hoest joeg hem dieper de living in.
“Kroatië! Pak een vliegtuig. Uw moeder heeft u nodig!”
“Luister pa …” De bliep snoerde hem de mond.
Hij liet zijn armen zakken en keek wezenloos door het immense open raam dat uitgaf op het balkon. Toen hij het mobieltje terug in zijn jaszak stak, kwam Myriam recht uit de brede stoel, boog zich voorover en doofde haar sigaret. Een lange blauwe wolk ontsnapte uit haar mond. In het schaarse licht zag ze er nog best knap uit. Haar glanzende zwarte haar, de opstandige krul die net achter de oren omhoog wees en die zolang hij haar kende nooit was gaan liggen, haar slanke taille die een zwangerschap had overleefd. Iedere man zou zich gelukkig prijzen. Dat wist hij.
Helaas weet zij dat ook.
De zwarte mouwloze jurk met hoge col accentueerde haar zwanenhals en was net kort genoeg om elke mannenblik te vangen wanneer ze haar benen kruiste. Dat was vanavond nog maar eens duidelijk geworden.
Van zodra ze in het licht van de living stapte, draaide hij zich om. Hij hoefde haar niet aan te kijken om te weten wat er in haar omging.
“Bettina, niet? De sloerie! Ze gunt je niet eens de tijd om het kwijl van je tronie te halen!” Myriam keek hem recht in de ogen, produceerde een geluid alsof ze een vette kaars uitblies en verdween naar de badkamer.
Andreas keek haar na. Hij begreep dat haar dag hier eindigde. Alcohol was voor haar het gif van de zwarte mamba. Eén opmerking van hem en ze zou toebijten met een snelheid die het oog niet kent. Het venijn dat ze de hele avond had verzameld zou hem afmaken nog voor hij één stap kon zetten.

Door het grote open raam kwam een koele bries de living binnen. Andreas stapte het terras op en keek naar de maan die in de verte een trillende zilveren strook op de golven legde. ‘Een omgekeerd uitroepteken’, glimlachte hij zuur.
‘Uw moeder heeft u nodig!’ Wat bedoelde zijn vader hiermee? Waarover wilde ze hem spreken? Wat was er zo dringend? Was ze ziek geworden? Uitgesloten. Hij had zijn ouders net voor het vertrek naar de villa in Split nog een bezoek gebracht. Er was niets mis met haar. De prille zeventigers waren beiden nog heel goed te been. Afgezien van haar astma. Maar die was onder controle.
Hij volgde de rimpeling in het water van het zwembad. Op het matras van de teakhouten ligbedden had hij vanmiddag met Myriam nog in de zon gelegen. Tot Sam en Bettina waren gekomen. Met twee flessen Amerikaanse wijn die ze Kroatië hadden binnengesmokkeld. Sam in hawaïhemd, shorts en witte, tot halverwege de kuit opgetrokken sokken, Bettina met een jurk die niets aan de verbeelding overliet. De naaktslak die zich onderscheidt van de huisjesslak. Bravoure versus halfheid.
Ze hadden het stel drie dagen geleden leren kennen op de golfbaan. Andreas en Myriam namen er een aperitief nadat Andreas de vijf kilometer had gelopen om de achttien holes te putten. Bettina’s ‘Oh! What a lovely little dress!’ had Myriam schaamteloos doen opspringen en doen rondtollen als een bakvis. Voor ze er erg in hadden, had Sam vier ‘Viljamovka’ besteld en hadden ze zich bij hen op de bank gezet. De fruitige ‘Poire Williams’ had Andreas onaangenaam verrast. Hij had slechts even aan het glas genipt en het daarna met onverholen afkeer op zijn gelaat op het salontafeltje gezet. Terwijl Sam bij Myriam onmiddellijk een tweede glas had gevuld, had Andreas gemerkt dat Bettina de lippen nauwelijks aan het glas had gezet. Hem door haar zwarte wimpers had aangekeken. Wat hem verward had. Naar de keuken had gejaagd om een pot kruidenthee te maken.

Hij staarde naar de donkere bergen voor hem. De schaarse knipperende lichtjes waren niet meer dan de vuurvliegjes op een nachtwandeling. Hij sloot zijn ogen. De bries die zijn lijf streelde, deed hem goed. Voor even voelde hij zich weer de jonge kerel die zijn vader had weten te overtuigen. Toen hij hem de hand had gedrukt en zijn moeder in de armen had genomen, had hij haar tranen gedept. ‘Italië is het einde van de wereld niet, mams! Binnen tien dagen ben ik alweer terug!’ Hij had echter begrepen dat zijn moeder niet zozeer verdrietig was om zijn nakende afwezigheid. Hij mocht er niet aan denken hoe eenzaam ze was zonder de kinderen. Hoe ze het uithield met zijn pa. Sinds zijn zus Olivia naar de Pyreneeën was verdwenen, had zijn moeder zich teruggetrokken in haar kamer. Hun kruidenierszaak had de concurrentiestrijd met het vernieuwde grootwarenhuis in het dorp verloren. Small bleek niet meer beautiful te zijn. Kleinschaligheid was zielig geworden. Ze hoefde dus niet meer achter de kassa te staan. Wat Andreas trouwens altijd vreemd had gevonden. Ze was veel te zachtaardig om zaken te doen, schoof het arme oude besje na de afrekening een extra zakje aardappelen toe, rekende opzettelijk de flessen melk niet aan bij de gesluierde jonge vrouw van de Afghaanse asielzoeker, gaf elk kleintje dat de kassa passeerde een veel te grote hoeveelheid snoep. Ze lette er wel op dat haar man het niet merkte. Toen hij wat ouder was, had Andreas haar wel eens afgelost aan de kassa. Hij had aan den lijve ondervonden hoe zwaar dat was en had gezworen de zaak nooit over te nemen. Hij zou studeren en zijn eigen weg maken.

Italië. Hij opende zijn ogen en probeerde zich Ravenna weer voor te stellen, Rimini, Pesaro. En Ancona, de prachtige stad die net achter de einder lag. Als hij het lef had, dan kon hij straks een boot boeken. Hij zou aankomen in de haven en onmiddellijk de ‘Mole Vanvitelliana’, het vijfhoekige culturele centrum, herkennen dat midden in het water aan de haven lag. Hij hield van Italië, had daar zijn reden voor, en had zich door Myriam alleen maar laten overtuigen om een villa in Kroatië te boeken omdat het land net als de oostkant van Italië aan de Adriatische zee lag. Nu ze precies een week in Split hadden doorgebracht, moest hij toegeven dat hij geen spijt had. De oude stad was prachtig en het paleis van de Romeinse keizer Diocletianus had hem doen glimlachen en had zijn overtuiging bevestigd dat Europa zonder het Antieke Rome nooit zou hebben bestaan.

Hij hoorde het water in het stortbad lopen. Myriam zou eindeloos lang onder de straal blijven staan. Dat wist hij. Ze zou alles doen om niet in het kolkende bed te hoeven stappen. Haar maag zou haar laveloze lijf leegpersen tot ze hikkend in slaap viel. Dat wist ze. In andere omstandigheden had ze hem meegezeuld naar de badkamer waar hij haar bezopen zinnen zou moeten blussen. Eeuwen geleden, toen ze hem voor het eerst bij de arm de douche had ingetrokken, had hij niet eens de tijd gehad om zich te ontdoen van zijn broek en hemd. Dat had haar alleen maar geprikkeld. Opgehitst als een krolse kat had ze zijn rits geopend, zijn gezwollen lid gegrepen en hem elk initiatief ontnomen. Gillend was ze klaargekomen waarna ze hem boos uit de douche had gewerkt, Andreas achterlatend in een mengeling van afschuw en onbevredigd genot.
Hij was er zich van bewust dat dit het scenario was geworden van hun liefdesleven. Zonder roes geen seks. Hij had het opgegeven om te proberen achterhalen wat hiervan de reden kon zijn. Hij was wetenschapper, geen psycholoog. Vanavond zou ze hem echter niet onder de douche slepen. Daar had Bettina voor gezorgd.

Sam en Bettina bleken behoorlijk bemiddeld te zijn. Ze hadden het gedurfde idee gehad om containervrachten prullaria te laten maken in een ver Chinees bedrijf om die in West-Europa te verzilveren in scandaleuze rijkdom. Met de verkoop van hun papieren parapluutjes, plastic diertjes, kerstbollen en kerstmannetjes hadden ze een reserve aangelegd waarmee ze meer dan royaal konden overleven. Toen ze hun schaapjes op het droge hadden, besloten ze om te doen waar elke Amerikaan van droomt: de wortels van hun cultuur opzoeken.
Consumeren was hun levensdevies geworden. Het veel te zware lijf van Sam maakte duidelijk wat hij verstond onder dat motto. Het zou blijken dat Bettina er een andere invulling aan had gegeven. Myriam en Sam hadden elkaars glas bijgevuld in een tempo dat een nakende drooglegging deed vermoeden. Andreas dronk haast nooit alcohol. ‘Een menselijke lever heeft anderhalf uur nodig om een glaasje bier af te breken.’ Zijn prof weefselkunde had zijn studenten secondelang aangekeken voor hij zijn betoog had verdergezet. Het was in Andreas’ hoofd blijven hangen. Elke keer dat hij bij een cantus zijn medestudenten het glas zag heffen, had hij de som gemaakt. Acht glazen: twaalf uur. Twaalf glazen: achttien uur. Hij had geen zin om nog de hele dag na de feestjes onder invloed te zijn.
Het was hem niet ontgaan dat Bettina evenmin het glas had geledigd. Ze hield het bij de kruidenthee die Andreas had gezet. Voor hen alleen. Het leek een band te scheppen. Ze had Andreas regelmatig aangekeken met een blik die hij niet kon plaatsen. Haar lippen waren gekruld in een meewarige glimlach. Haar ogen leken door hem heen te kijken. Was ze plaatsvervangend beschaamd voor het gedrag van haar man? Had ze zich een andere avond voorgesteld? Boeiende gesprekken over kunst en Europese steden? Over wereldpolitiek en de verloedering van de zeden. Met op de achtergrond Italiaanse klassiekers. Reflecties die dreven op zachte golven die je meenamen naar een betere wereld. Maar plots, terwijl Andreas een laatste slok van zijn thee nam, was ze recht gekomen uit haar zetel en ging naast hem zitten. Ze boog zich naar hem toe. Lychee, perzik, amberkleurig parfum. Scarlett Johansson!
“I take a dive! Coming?” En voor hij zijn kopje kon neerzetten, liet ze haar jurk van zich afglijden en stapte het zwembad in. Geruisloos. Eén met het water. Sam noch Myriam hadden wat gemerkt. Als een koorknaap had Andreas haar nagekeken. Bleef naar het bassin staren. Zag alleen maar een lichte rimpeling waar Bettina in het water was verdwenen. Hij voelde een overmoedige drang om haar achterna te gaan, maar begreep dat het absurd was. Hij gluurde over zijn schouder naar Myriam en Sam. Ariadne was ontvoerd door Bacchus. En plots begreep hij wat Bettina bedoelde. ‘I take a dive’ betekende dat ze voorwendde dat ze helemaal kapot was bij het zien van de twee zatladders. Hij stond recht en stapte naar het zwembad. Hij aarzelde nog. Op het moment echter dat hij aan de rand van het zwembad in het water tuurde, sprong Bettina als een meermin aan de overkant van het bad omhoog uit het water en drukte zich op aan de rand. Kaarsrecht, naakt, maar bewust van haar gratie, zweefde ze de living in, bukte zich en nam haar jurk van de grond. Dan stond ze plots stil. Draaide alleen haar hoofd om en keek Andreas net lang genoeg aan zodat hij zou begrijpen. ‘Stay there. I’ll find a towel by myself.’
Hij had met zichzelf geen blijf geweten. Had schichtig omgekeken naar het lallende stel dat blijkbaar met elkaar in een beneveld gesprek was verwikkeld over een niet te verstaan onderwerp.
Zijn benen waren van rubber. Hij voelde zich terug de puber die klaarkwam bij het zien van naakt alleen al. Alleen op de wereld, door niemand begrepen.

Hij hoorde Myriam vloeken. Hij wist dat ze dadelijk zwijmelend in het bed zou vallen. Zich niet meer bewust van zijn aanwezigheid. Morgen was ze alles vergeten. Zo hoopte hij.

Nadat Bettina zich in de badkamer had gefatsoeneerd, was ze naast Sam op de hurken gaan zitten, had zijn baseballpet rechtgezet en afscheid genomen van Myriam. Ze was Andreas voorbijgelopen alsof hij niet bestond. Met glazige ogen en een schampere krul in de mondhoeken. De ontgoocheling in zijn blik was Myriam niet ontgaan.
Ik heb wel gemerkt hoe je Bettina de hele avond het hof hebt gemaakt. Ik heb de bobbel in je broek wel gezien. En dat getortel aan het zwembad! Ik heb me nog nooit zo vernederd gevoeld. Sukkelaar! Dacht je dan dat ik blind was!
Hij had zich omgedraaid en was in een storm van tegenstrijdige gevoelens naar de badkamer getrokken. Een koude douche. Zodat hij niet meer hoefde te denken. Zodat zijn lijf het zou overnemen.

Andreas’ blik bleef hangen bij een stel dat een late wandeling op het strand maakte. Hun schaduwen hadden mekaar innig omarmd. Waar is de tijd heen? Hoelang is het geleden dat hij en Myriam samen die passie nog hadden gevoeld? Had zijn ma gelijk gehad toen ze hartstocht had vergeleken met een magnesiumlint. De avond voor zijn huwelijk had ze hem glimlachend aangekeken. ‘Je bent wetenschapper, Andreas, jij gaat begrijpen wat ik je ga zeggen.’ Ze had haar hand op zijn onderarm gelegd en hem guitig aangekeken. Passie was een magnesiumlint, had ze gezegd. Als je er een vlam aan houdt, gaat het een verblindend licht uitstralen terwijl het opbrandt. Maar het brandt snel en is alles verterend. Na de intense losbarsting van energie blijft er nog slechts stof over. Toen hij de spot in haar ogen had gezien, had hij ongelovig zijn hoofd geschud. Hoe kwam ze erop? Ze hadden er samen hard om gelachen.
Maar hier, aan de rand van het zwembad waarin hij Bettina had zien verdwijnen, vroeg hij zich af of ze gelijk had gehad. En als dat zo was, wat restte er dan nog van hun liefde? Of van hun passie? Bestaat er een passie zonder liefde? En kan liefde overleven zonder passie? Hij wist het niet. Niet meer.
“Mama,” fluisterde hij. Hij schrok van zijn stem. Keek schichtig om zich heen. Spitste de oren. Het was stil in huis. Myriam had blijkbaar de weg naar de slaapkamer gevonden en lag vast al te pitten. Hij stapte de trap af en ging de kleine tuin in. Achter de tuin ruiste de zee. Hoewel de nachtelijke temperatuur erg zwoel was, voelde hij een onaangename rilling over zich heen gaan. Waarover wilde moeder hem spreken? Wat kon ze niet via de telefoon met hem regelen? Dat ze hem niet zelf had opgebeld, was geen verrassing. Het telefoontoestel werd door zijn vader beheerd. Al zo lang hij zich herinnerde. Een GSM of een smartphone in huis was voor hem dan ook ondenkbaar. Wat was er mis? Voor zijn vertrek naar Kroatië had hij haar een nieuw soort puffer voorgesteld. Om haar sporadische, maar vaak hevige aanvallen van astma te voorkomen. De ‘disk inhaler’ was minder opvallend en veel makkelijker op te bergen dan de klassieke inhalator. Het had even geduurd voor ze erin was geslaagd eigenhandig het apparaatje te bedienen. Was het stuk of haperde het? Hij schudde het hoofd. Ze was schrander en scherpzinnig. Ze zou er zelf wel uit geraken.
Andreas draaide zich om en liep naar het zwembad. Even bleef hij naar het water staren. Hierin had Bettina gezwommen. Onder het wateroppervlak. Als een mythische sirene. In een snelle beweging maakte hij zijn badjas los en liet zich in het water glijden. Voor hij onder het oppervlak verdween ademde hij diep in. Langzaam zakte hij naar de bodem. Met kleine bubbels liet hij zijn adem ontsnappen. Hij voelde hoe hij gewichtloos werd. Zijn zintuigen werden uitgeschakeld. De wereld verdween. Zo moet hij zich hebben gevoeld toen hij nog in de geruststellende buik van zijn moeder lag. Secondelang bleef hij gehurkt op de bodem zitten. Tot zijn longen begonnen te schrijnen. Hij zou hier willen blijven. Dicht bij Bettina. Maar zijn borst stond in brand. Hij voelde een drang om te hikken. Het werd tijd. Tijd om een beslissing te nemen. Net op het moment dat hij een lichte duizeling begon te voelen, duwden zijn benen hem in een reflex naar de oppervlakte. Met een luid gehijg zoog hij de lucht in. Hij klauwde om zich heen en voelde de metalen leuning van het trapje. Met beide handen greep hij het vast. Toen hij terug wat op adem was gekomen, hees hij zich met bevende benen uit het water en bleef languit aan de rand liggen.
Naakt en buiten adem.

2

Zijn koffer was snel gepakt. Alleen wat handbagage met warme kleren, zijn toilettas, tablet en e-reader. Toen het vliegtuig van Croatia Airlines naar zijn startplaats taxiede liet hij een lange zucht. Het was niet de veel te kleine beenruimte die hem een ongemakkelijk gevoel gaf. Die was veel kleiner dan bij andere vliegtuigen. Goddank had hij had de genen van zijn moeder. Op haar leeftijd zat ze nog zonder meer met gekruiste benen in haar leunstoel. Als een yogini die een middelvinger opstak tegen de ongenadige klok. Nee, hij maakte zich zorgen om haar. Wat kon er gaande zijn? Waarom had ze hem nodig, waarom kon zijn vader haar niet helpen?
Hij draaide zich naar het raampje. Alsof zijn gedachten opgepikt konden worden door de onbekende man naast hem die nu al stonk als een glimmende klerk die na de dagtaak en na een rit in de afgeladen metro ‘Honey, I’m home!’ de gang in slingerde. Een onbestemd gevoel had zich sinds vanmorgen van hem meester gemaakt. Een vage onrust, die als een wolk boven hem hing en hem verhinderde accuraat te denken.
Toen hij gisteravond na zijn naakte zwempartij zijn badjas om zich had geslagen, had hij gemerkt dat hij een oproep had gemist. Zijn pa. Hij had geaarzeld om hem op dit late uur op te bellen en had gewoon een bericht gestuurd met de boodschap dat hij hem morgen wel zou terugbellen. Geen minuut later was zijn smartphone gegaan.
“André! Zijt ge verdomme vertrokken? Uw moeder vraagt naar u!”
Het gehijg klonk onheilspellend. Erger dan de kortademigheid die hij van zijn pa gewoon was.
“Hoezo, wat vraagt ze dan? Is alles goed met haar?”
“Zijt ge nu al onderweg of interesseert het u niet?”
Andreas slikte zijn opkomende irritatie weg. Hij kende zijn vader. Het had geen zin hem uit te leggen dat er nu geen vluchten waren en dat hij morgen het eerste vliegtuig zou nemen. Dat het dan nog een halve dag zou duren voor hij thuis zou zijn. Dat hij niet onmiddellijk naar hen toe zou rijden en eerst thuis een frisse douche wilde nemen. Het liefst zou hij op de rode uitknop hebben gedrukt, maar hij wist dat zijn pa hem direct zou terugbellen. Geïrriteerd en met hoge stem roepend dat het tijd werd dat zijn zoon zijn erfenis verdiende.
“Ik ben morgen in de vooravond bij jullie. Maak je maar niet ongerust.”
Onmiddellijk daarna had hij het toestel uitgezet. Zijn maag was ineengekrompen. Hij was alweer de slijmerd geweest die voorwendde de altijd aanwezige kribbigheid van zijn vader te negeren. Te veinzen. Want huichelen was zijn natuur geworden. Dat wist hij. Net zoals hij wist dat het niet anders was in de relatie met Myriam. Of met zijn zoon.

Het vliegtuig was inmiddels opgestegen. Onder hem lag de Adriatische zee. Links van hem lag Split. Hij keek op zijn horloge. Kwart voor drie. Myriam zou op dit uur aan de ontbijttafel zitten. Hij had haar vanmorgen niet willen wekken. Had alleen een briefje voor haar gelegd. Hij wist dat ze er niet aan zou willen denken haar vakantie op te geven voor een vage ongerustheid. Hij wist best wat ze zou zeggen.
‘Je maakt je alweer zorgen om niets. Als het om je moeder gaat, ben je altijd weer die kleine jongen die op haar schoot zit. Wanneer word jij nou eens volwassen. Ze redt het heus wel. Ook zonder jou!’
Bij zijn aankomst op Zaventem zou Andreas haar wel bellen. Als ze het goedvond zou hij Thomas naar haar sturen. Die zat wel op kot in Gent, maar die zou, in plaats van te studeren voor zijn tweede zit, zijn moeder heel graag gezelschap houden.
Hij schudde het hoofd. Thomas. Die maakte er een potje van. Overtuigd en met stijl. Dat moest hij hem nageven. Deed hij niet voor de derde keer het eerste jaar farmacie? Andreas was de tel kwijtgeraakt. Niet dat het hem niets kon schelen. Hij wilde alleen het drama niet laten binnensijpelen. Thomas was knap en assertief. Dat wisten zijn veroveringen. Het soort liefjes die Andreas nooit had gehad. Maar Thomas vergat dat deze derde kans zijn laatste was. Dat had de studentendecaan hem uitgelegd. Zijn ouders hadden gehoopt dat hij binnen enkele jaren de rendabele apotheek van hen zou overnemen. Het begon duidelijk te worden dat dit nooit zou gebeuren.

De eilanden van de Adriatische kusten gleden onder hem weg. In de verte kon hij Venetië zien. Roodbruine daken in een blauwe zee met dobberende stipjes. Hier en daar een uitstekende toren.
Thomas en zijn moeder konden het goed met elkaar vinden. Ze hadden alvast één gemeenschappelijke eigenschap. Andreas’ centen. Myriam had immers evenmin als haar zoon enig resultaat bereikt in de studies. Of toch: het huwelijk met Andreas. Zoals er wel meer liefjes met eerstejaars optrokken, had ook zij gehoopt op wat Andreas’ vader smalend ‘een goede partij’ had genoemd. Andreas noemde hen schamper een covalente binding met zijn duiten als gemeenschappelijke atoom.
Hij keek op zijn polshorloge. De tussenlanding in Frankfurt lag nog negentig minuten van hem weg. Hij zou zijn e-reader uit de handbagage kunnen halen, maar dan moest hij zijn buur storen. De man was verdronken in een sudoku en dobberde met gesloten ogen op de lege vakjes. Andreas kreunde bij de gedachte dat hij anderhalf uur zonder lectuur zou moeten overbruggen. Hij sloot de ogen en dacht aan gisteravond.