UITSMIJTER

Eerste druk, mei 2022

© Katja Brokke

Fotografie: Amaury Miller

Ontwerp en lay-out: Toni Ortega en Vincent Sterk/ das Studio

Foto auteur: Maarten Albrecht

ISBN: 9789083186665

NUR: 402

vesperpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Achter de schermen van het Amsterdamse nachtleven

GROTE LUL

‘Het is een doordeweekse zomernacht als ik bij Café Bolle Jan voor de deur sta. Het is een onvervalst Amsterdams café, geopend door Jan Froger - de vader van René Froger - die ook wel bekendstond als, je raadt het al, Bolle Jan. Inmiddels is de zus van René, Nancy, de eigenaresse. De meeste kroegen in de Korte Reguliersdwarsstraat zijn dicht, dus het is niet heel druk op straat. Ik wip van mijn ene op mijn andere voet en kijk naar mijn telefoon. Nog een paar uur te gaan.

Net op het moment dat ik drie nieuwe gasten na een groet naar binnenlaat, wurmen twee dames zich naar buiten om een sigaretje te roken. Ik hoor binnen de Amsterdamse volksmuziek door de speakers schallen. De twee dames, ik schat midden vijftig, zijn zonnebankbruin; de een heeft geblondeerd haar, de ander een kort, pittig kapsel. De jurkjes die ze dragen zijn strak – te strak – en ze hebben duidelijk zin in een avond uit. Heel dronken zijn ze niet. Tenminste, ze kunnen nog gewoon rechtop staan. De blondine draait zich naar mij om en vraagt: “Heb jij een grote lul? Ik wil wel door een grote lul genomen worden.” Ik moet lachen om de absurde situatie en bedank vriendelijk. Ze zijn duidelijk op het boevenpad. Dan laat ze haar vriendin weten dat ze moet pissen. “Maar ik ga echt niet die hele tent door, hoor”, vervolgt ze. Ze trekt haar jurkje omhoog en hurkt. Ik zie in een flits dat ze geen ondergoed draagt, en dan plast ze in een regenputje tussen twee amsterdammertjes in. Ik lach, van mij mag ze daar pissen als ze dat wil. De boete is voor haar als er politie langskomt. Als de vrouw klaar is, trekt ze met enige moeite haar jurkje weer op zijn plaats en loopt met haar vriendin de drukte van het café in. Ze keurt me geen blik waardig.’

VOORWOORD

Ik was twaalf toen Marcus Tribeldi mijn klas op de middelbare school in Amsterdam binnenliep. Het was een interessante jongen. Knap, grappig, en driftig, en hij wist met zijn grappen al snel zijn plek in de klas op te eisen. We raakten bevriend, al was het een vriendschap zoals de meeste vriendschappen zijn op die leeftijd: op dat moment lijken ze voor eeuwig, maar er blijkt bar weinig water nodig te zijn om ze te laten verwateren. Ik had er toen ook nog geen idee van dat zijn bijna overdreven vrolijkheid als een masker fungeerde.

Na school verloren we elkaar uit het oog. Totdat ik Marcus jaren later voor de Escape zag staan. Ik ging toentertijd nog weleens bij café Monico op het Rembrandtplein een biertje drinken of Ajax kijken, en stak net buiten een sigaretje op toen ik hem zag. Club Escape zit naast Monico en Marcus stond er als uitsmijter voor de deur. Hij was een stuk breder dan ik me herinnerde. We bleven even kletsen en gingen ieder weer onze eigen weg. Niet veel later zag ik Marcus weer, dit keer als portier met een bolhoedje op voor een coffeeshop waar ik altijd langs fietste. We zwaaiden elkaar keer op keer gedag, of maakten een praatje. Jammer eigenlijk dat ik hem niet vaker zag, dacht ik. Gewoon, even samen wat drinken. Via via trommelde ik zijn telefoonnummer op en appte of ie zin had om te komen eten.

Het is januari 2021, de eerste dag van de avondklok, als ik twee biertjes uit mijn koelkast pak en ons een kom soep voorzet. Het werd een avond waarbij Marcus meteen een prent te pakken kreeg voor het overtreden van die verdomde avondklok. Marcus bleek van 2008 tot de horeca moest sluiten in 2020 als uitsmijter te hebben gewerkt. Hij vertelde de hele avond over wat hij allemaal had meegemaakt, stond af en toe op om met grote armbewegingen zijn verhalen kracht bij te zetten. Soms letterlijk door me in een nekklem vast te pakken. Het waren verhalen over zijn werk in clubs, op festivals, bij poppodia, cafés en coffeeshops. Plekken die ik me als Amsterdammer vlijmscherp voor de geest kon halen. Omdat ik er was geweest, over had gehoord, of tenminste een keer langs was gekomen. Ik hoorde verhalen over grote vechtpartijen, dronken kinderen, bijzondere concerten en tegen de bar pissende corpsballen. Het waren mooie, spannende, hilarische, ontroerende, grappige en vreemde verhalen. ‘Dit moet in een boek!’ zei ik die avond.

Tijdens onze vele ontmoetingen om Uitsmijter te schrijven, leerde ik Marcus opnieuw kennen. We praatten avondenlang, dronken bier of pakten een terrasje tussen alle lockdowns door. Marcus was nog steeds de grappenmaker die ik van vroeger kende, maar ook een stuk opener. We kwamen er tijdens het maken van dit boek achter dat de keuzes die hij tijdens zijn werk als uitsmijter maakte, en de mening die hij over bepaalde zaken binnen die wereld heeft, voor een groot deel zijn voortgekomen uit zijn verleden. Uit een jeugd die niet altijd even veilig was, waarin hij werd omringd door junks. De kleine Marcus is vaak ooggetuige van agressie en moet van jongs af aan voor zichzelf opkomen. Dit zorgt er niet alleen voor dat hij een veilige muur om zichzelf heen bouwt en een vechtpartij hier en daar niet schuwt, maar ook dat hij al vroeg ziet dat iedereen een verhaal heeft, óók verslaafden die in de put zitten. Iedereen is een mens met een geschiedenis. Marcus leert om niet te hard te oordelen en ontwikkelt een gezonde Amsterdamse aversie tegen autoriteit.

Ik heb er samen met Marcus voor gekozen om hem zijn verhalen onder pseudoniem te laten vertellen, zodat hij openlijk kan spreken. Over het gebruik van de verboden nekklem bijvoorbeeld, maar ook over het vaak discriminerende deurbeleid en de uitsmijterswereld an sich. Alles wat je leest is waargebeurd. Het zijn de verhalen van een Amsterdamse uitsmijter. De krenten uit de pap. De seks, drugs en rock-’n-roll. Verhalen die maatschappelijke, ethische en morele thema’s aansnijden, zoals uitgaansgeweld, veiligheid, drugs- en alcoholgebruik en de rol en het handelen van de politie. Maar ook verhalen over de Amsterdamse gezelligheid, groupies van middelbare leeftijd, memorabele optredens en vreemde snuiters.

In de twaalf jaar dat Marcus als portier werkte, heeft hij mensen, drugs, telefoons en motorhesjes zien komen en gaan. Met name de toename van het filmen en fotograferen van portiers of vechtpartijen is hem bijgebleven. Hoewel de branche er nu wat relaxter mee omgaat, was het aan het begin nog wennen aan de deur. Ook Marcus kreeg regelmatig te maken met ontevreden mensen die als reactie een telefoon in zijn gezicht hielden en een foto maakten. Het lag een beetje aan zijn humeur hoe hij erop reageerde. Meestal boeide het hem niet, maar er waren genoeg collega’s die zo iemand met een paar klappen duidelijk maakten dat ze er niet van waren gediend. Jongens die vervolgens bibberend en onder toeziend oog van het onwillige fotomodel de beelden moesten verwijderen. Bij de ene deur werd heftiger gereageerd dan bij andere, en bij de ene deur kwamen meer mensen die naar de telefoon grepen dan bij andere. Het gebeurde niet alleen als mensen niet binnenkwamen; als een uitsmijter moet ingrijpen, gebeurt dat niet altijd met zachte hand. Agressievelingen of mensen die niet willen luisteren hebben een hardere aanpak nodig. Zoals de verboden nekklem of een tik. Het publiek is er als de kippen bij om dit te filmen en het ligt er maar net aan hoe viral het vervolgens gaat of er consequenties volgen en je je baan kwijtraakt. Dan maakt het eigenlijk al niet meer uit wat eraan vooraf is gegaan.

Niet ingrijpen door omstanders of portiers op straat is ook iets wat Marcus is opgevallen. Regelmatig zag hij mensen filmen als er iemand op de stoep tegen zijn hoofd werd getrapt. Zoiets was vroeger nog ondenkbaar. Zelfs de politie moedigt het aan: als je iets ziet, film het dan, maar grijp niet in!

Waar telefoons met (steeds betere) camera’s in opkomst waren, verdween het motorhesje uit het straatbeeld. Marcus herinnert zich nog wel het lawaai dat de colonnes motoren produceerden als die de Utrechtsestraat en Reguliersdwarsstraat onveilig maakten. Eerst mochten ze het Rembrandtplein niet meer op, later werden de motorclubs helemaal verboden. De hesjes waren in zaken als Escape en de Melkweg sowieso al een no go, maar het gebeurde nog weleens dat ze onder jassen werden gedragen. Eenmaal binnen ging het hesje uit en werd het provocatief boven het hoofd gehouden terwijl ze door de zaal marcheerden. Ach, het zijn allemaal gewone mensen, vindt Marcus. Hij merkte het in ieder geval niet toen ze verboden werden. Zoveel invloed op het uitgaansleven hadden ze voor hem niet.

Drugs daarentegen wel. In zijn beginjaren had Marcus voornamelijk te maken met coke en ecstasy, maar dat veranderde in een rap tempo, toen ongeveer ieder jaar weer een nieuw chemisch middel op de markt kwam. Maar wat het uitgaansleven echt heeft bestormd, is lachgas. Het werd in verschillende tenten waar hij stond verkocht, en dan hebben we het niet over louche dealertjes, maar over iets dat je in het vip-gedeelte kon kopen. Op een gegeven moment had je status als je tussen iedere vinger een ballon had hangen. Het verbaast Marcus dat het werd toegestaan, gezien het effect en de gevolgen. Lachgas is populair bij iedereen, van moslims die geen alcohol drinken, tot scholieren op drum-’n-bass-feestjes. Hij zag bij de coffeeshops waar hij werkte hoe jonge jongens hun leven wegblowden en -lurkten.

Marcus heeft op veel plekken gestaan, en heeft daardoor veel kunnen zien en met veel verschillende collega’s gewerkt. Bij veel tenten stond in het begin nog wel een vaste groep portiers, maar er werden steeds vaker externe uitsmijters ingehuurd. Waar dat niet gebeurde, ontstond een hechte club die zomaar verschillende malen de Gouden Kabouter Award – de ongelooflijk onofficiële Oscars van de uitgaansscene – binnensleepte voor Beste Portiers, zoals bij de Melkweg.

De waargebeurde verhalen die Marcus me tijdens onze ontmoetingen vertelde, vormen het hart van dit boek, waarin hij voor iedereen een kijkje achter de schermen van het Amsterdamse nachtleven geeft.

‘DOE NORMAAL! STOP!’

‘Het is druk in de Escape. De nacht loopt op z’n einde, het Rembrandtplein stroomt vol met mensen. Binnen is een groep Engelse vips zich al een tijd aan het misdragen, ondanks onze waarschuwingen. We besluiten de hele groep eruit te zetten. Met z’n vijven lopen we op ze af en sommeren ze de club te verlaten. Ik kijk in de ogen van de dronken Engelsen en voel de spanning. Sommigen pakken een fles vast. Er ontstaan stribbelingen. Ondanks dat sommigen onder wat gemopper vrijwillig naar buiten lopen, wordt het knokken. Nu wordt het lastig, want ze moeten er een voor een uitgezet worden. Bij dit soort gasten werkt vriendelijk begeleiden niet, dus we houden ze meteen in een nekklem. Dat is eigenlijk standaard. Sommige van mijn collega’s zijn zo groot dat ze vervelende gasten met één hand bij hun nek pakken en zo naar buiten tillen. Die hebben echt van die kolenschoppen.

Als de groep en wij uiteindelijk buiten zijn, zie ik ineens allemaal terraskaarsen van het naastgelegen café Monico door de lucht vliegen. Dan een fiets en een paar hekken. Een van de kaarsenhouders raakt mijn collega precies achter zijn oren en hij gaat door zijn hoeven. Ze dagen ons met verbaal geweld uit. Samen met een collega besluit ik achterlangs via een tramhokje te lopen en een paar jongens van achteren te verrassen, maar net als ik een van die gasten wil tackelen, draait hij zich om, geeft me een klap en rent weg. Op het plein lopen hosts van de gemeente rond, en ik roep naar een van hen dat hij de Engelsman moet tegenhouden. Hij gaat in zijn loop staan waardoor ze beiden vallen. Ik spring erop en begin te hoeken. Mensen om ons heen roepen en ik hoor vrouwen jammeren: “Doe normaal! Doe normaal! Stop!” Mensen huilen en schreeuwen. Wat een onzin.

De politie is er snel bij, altijd op het Rembrandtplein, en ik loop snel terug naar mijn deurtje. Een aantal agenten praat met de hoofdportiers. Ze willen weten wie wat heeft gedaan, want er zijn altijd mensen die zich ermee bemoeien en ons erbij lappen. De hoofdportiers kennen de politie van het plein goed, aan het begin van de avond wordt er altijd even gebabbeld. Die portiers zijn allebei meer dan twee meter lang. Grote, stoere gasten, en die politieagenten vinden dat wel cool. Net als het uitgaanspubliek trouwens, dat wil de hele tijd met ze op de foto. Ook ik word ondervraagd, maar ik ontken. Het loopt af met een sisser. De politie gaat ook niet alle camerabeelden checken. Gelukkig, want je bent altijd bezig met het feit dat je je V’tje kan verliezen.’

Gebeurde er nou elke avond wat?

‘Nee, heel vaak gebeurde er niks. Maar dat ligt ook een beetje aan waar ik werkte.’

Zoals?

‘Nou, bij sommige plekken gold een heel strikt deurbeleid, daar was elke avond wel wat omdat je heel veel moest weigeren.’

Hoe zag dat deurbeleid er dan uit?

‘De ongeschreven regels waren: geen gekleurde mensen, zoveel mogelijk meisjes en zoveel mogelijk vaste gasten die geld uitgeven. Terwijl in De Duivel aan de Reguliersdwarsstraat bijvoorbeeld echt alles langskwam; van de ratjes die op het Rembrandtplein nepdrugs verkochten tot groepen gasten die voor de gokkasten kwamen. Die stonden bij de wc’s, dus dames moesten daar ook langs en dat voelde vaak onveilig voor ze. Er was bij De Duivel niet echt een deurbeleid. Als dat daar op uiterlijk was gebaseerd, was de tent leeg. Op die plek heb ik ook van dichtbij ervaren dat een deurbeleid nergens op slaat. Er kwamen jongens met allemaal gouden tanden en een volgetatoeëerd hoofd op hun slippers en met een Ajaxshirtje aan binnenlopen, en dat waren de gasten die mij altijd hielpen als ik problemen had.’

Sommige plekken werken met een doorbitch, dan hoefde jij dat deurbeleid niet uit te voeren. Relaxed?

‘Ja, op zich wel, want dan hoefde ik niet de hele tijd te selecteren. Aan de andere kant kwamen soms vrienden van mij niet naar binnen omdat de doorbitch ze niet doorliet.’

Aan de ene kant lekker, aan de andere kant irritant?

‘Soms inderdaad irritant, bijvoorbeeld als er nauwelijks iemand binnen was en de doorbitch een heel select deurbeleid ging voeren. Dan dacht ik echt: hoezo? Ik fungeerde dan meer als iemand die de hele avond moest gaan fouilleren. Dat weigerde ik.’

Je wilde niet fouilleren?

‘Niet de hele avond, nee. Het is denigrerend, irritant kutwerk. Ik geloof er ook niet in.’

Jij vindt het denigrerend, maar gasten vaak ook.

‘Ja, dat is het ook gewoon. Als je net begint als portier, word je vaak op fouilleren gezet. Of op een vaste plek in de zaal of bij ingang A of ingang B op een festival. Ik deed dat nooit. Is denk ik een ego-dingetje.’

Aan de deur staan vond je ook niet leuk?

‘Ook stom, dan heb je constant gezeik.’

Eigenlijk vond je het werk gewoon stom.

‘Ja.’

Dan heb je het nog best lang volgehouden.

‘Ja, ik ben te lang blijven hangen. Het was niet alleen maar stom, hoor. Ik vond het heel leuk dat ik bij heel veel verschillende deuren stond, ik had nooit één deurtje bij dezelfde tent. Ik werkte de ene avond bij de Melkweg en de volgende dag bij Bolle Jan.’

HELEMAAL WAPPIE VAN DE GHB

‘Het is druk en warm op het outdoor technofestival op de NDSM-werf in Noord. Ik krijg een hulpvraag binnen op mijn portofoon, afkomstig van een EHBO-post. Ze krijgen er een man niet onder controle. Ik loop langs lachende en dansende mensen, de zon schijnt en de sfeer is goed. Een andere wereld vergeleken met de wereld van de EHBO-posten, die de hele dag bezig zijn met uitdrogingsverschijnselen, paniekaanvallen en drank- en drugsgebruik. Als ik aankom, zie ik een man op een brancard zitten die alle geboden hulp heel krampachtig probeert tegen te werken. Hij bijt en schopt en ziet bleek. Ik denk dat hij begin twintig is. Ik schiet te hulp, ga achter de jongen staan en probeer hem in bedwang te houden door zijn armen vast te houden. Dan zakt hij in elkaar. Bewusteloos. Hij leunt achterover tegen me aan. Omdat hij letterlijk ontspant, loopt er van alles uit zijn lijf. Zijn broek en de brancard zitten al snel onder de urine en poep. We tikken hem op zijn wangen: “Hé! Wakker blijven!”

Het is me al snel duidelijk dat de man te veel GHB heeft gebruikt. Dan wordt hij plots weer wakker en begint te schreeuwen: “Help! Ik wil eruit!” Paniek in zijn ogen. Het lijkt of hij zich opgesloten voelt in zijn eigen lichaam en hij begint zich los te wurmen. Ik probeer de ontlasting die zich verspreidt te ontwijken. Hij schreeuwt, bijt en krabt en is helemaal verkrampt. En weg is hij weer, bewusteloos. Dit duurt wel heel lang. Meestal is GHB vrij snel uitgewerkt, maar ik ken ook de verhalen dat mensen niet meer wakker worden. Dat álle spieren ermee ophouden, ook het hart. Het stinkt in de tent. Gelukkig krijgen we de man weer wakker en meteen is er weer paniek. Hij is niet aanspreekbaar en schreeuwt het uit. Met moeite hou ik hem vast, de uitwerpselen blijven enigszins op hun plek. Ondertussen is de ambulance gebeld en gaat hij weer knock-out. Als de ambulancebroeders en -zusters aankomen, geven ze de man een spuit om hem weer bij bewustzijn te brengen. Ik denk adrenaline. Dan nemen ze hem mee. Dit was kantje boord. Ik maak wel vaker mee dat mensen helemaal wappie zijn van drugs, maar met GHB dreigt altijd gevaar. Twee weken later zie ik hem weer in de stad, helemaal de weg kwijt. Die gast heeft echt niks geleerd.’

Heb je de soorten drugs zien veranderen in die twaalf jaar?

‘Eerst had je ecstasy met MDMA erin, maar later zag je ineens allemaal mensen die natte vingers in zakjes doopten en ze aflikten. Wat zijn zij nou aan het doen? GHB was er ook niet, tot je op een gegeven moment allemaal mensen kreeg die knock-out gingen. Kijk, eerst was het ecstasy en coke en that was it.’

Een stuk overzichtelijker voor portiers. Op een gegeven moment herken je, denk ik, niet meer wat er gebeurt?

‘Nee, en wat je ook hebt is prescription drugs. Ritalin en zo. Dat ligt een beetje gevoelig.’

Hoezo?

‘Nou, of je dat aan de deur mag innemen. Officieel moet je dan een recept bij je hebben en sommigen hadden dat dan ook, maar dan vroeg ik me af: waarom ga je met twintig ritalins stappen? Vaak nam ik het wel in en dan konden ze het weer terugkrijgen als ze weggingen. Maar dat merkte ik op een gegeven moment heel erg, dat er heel veel voorgeschreven medicatie werd meegenomen. En dingen die ik niet als drugs herkende. Wat veel van die straatdealertjes deden, was… volgens mij ben ik daar ook weleens ingetrapt… dan vroegen ze: “Hé broer, ik heb koppijn, heb je een aspirientje?” En dat geef je dan. Vervolgens stampen ze dat pilletje helemaal fijn, stoppen het in een zakkie en verkopen het als coke. Dat is allemaal heel schimmig, want die mensen komen ook niet naar ons toe, of naar de politie: “Ik heb aspirine gekregen, terwijl ik coke wilde.”’