EEN BEETJE PSYCHISCH EN EEN BEETJE ROMAN

AARON SMITS

IK BEN NIET GEK

IK BEN BIPO!

[HOUSE OF STORIES]

COLOFON

Vind de auteur: © 2021 Aaron Smits | www.aaronsmits.nl
Vind de uitgever: © 2021 House of Stories | www.houseofstories.nl

Ontwerp omslag en binnenwerk: Ontwerpstudio Karel en Linda
Redactieteam: Carlie van Tongeren, Renée Peereboom

Eerste druk 2021

ISBN 9789083193908
Copyright © 2021
NUR 301

In dit boek wordt geciteerd uit de DSM-5. Daarvoor is de volgende editie geraadpleegd: American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stroonissen (DSM-5, Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, fifth edition. Amsterdam: Uitgeverij Boom, 2014. 1e druk.

De namen in dit boek zijn om privacy redenen gefingeerd. Tevens zijn enkele details op punten veranderd, weggelaten of in volgorde aangepast voor de boekvertelling. Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht op reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Wil je Aaron iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar aaron@aaronsmits.nl of naar info@houseofstories.nl

Aaron Smits

Ik ben niet gek,
ik ben Bipo!

Een verhaal over vallen en opstaan, extremen, diagnoses, verlies en opnieuw beginnen met een bipolaire stoornis.

[HOUSE OF STORIES]

Voor mijn grote liefde Valerie, die mij altijd in alles heeft gesteund. Daarnaast ook voor mijn kinderen, die ik graag een inkijk wil geven in mijn leven en mijn kant van het verhaal wil vertellen. Hopelijk maken jullie in de toekomst weer deel uit van mijn leven, en niet alleen in mijn hart en hoofd, want daar zijn jullie altijd al!

Voorwoord

‘Wát ga je doen?’

‘Een boek schrijven over mijn bipolaire stoornis.’

‘‘Oké, schat,’ zei ze toen. ‘Realiseer je je wel dat iedereen dan alles over je weet? Realiseer je je dat dit positief kan uitpakken, maar ook zeker negatief? Mensen zullen een mening over je hebben. Mensen zullen vooroordelen hebben over je stoornis. Maar realiseer je je ook dat je kinderen eindelijk jouw verhaal kunnen lezen, waar en wanneer ze dat zelf willen? Besef je ook dat zij niet alles leuk zullen vinden? Sta je hier allemaal achter? Dan sta ik achter jou!’

Dank je wel, schat, voor je kritische blik en je onvoorwaardelijke steun.

Voor je ligt mijn verhaal, gewoon zoals het is. Een beetje psychisch en een beetje roman. Rauw, absurd en soms idioot. Maar wel een realistische weergave van mijn leven. In ieder geval mijn leven van de afgelopen jaren.

Ik vertel je over het leven met een stempelkaart. Want ja, ik heb inmiddels een kaart vol met stempels en etiketten die psychologen en psychiaters de laatste jaren op mij hebben geplakt. Stempels en etiketten die ik soms wel en soms niet heb geaccepteerd.

Ik geef jullie een kijkje in het verhaal achter mijn diagnose van een bipolaire stoornis type 1. Een stempel met heel veel vooroordelen. Ik neem jullie mee van mijn allereerste opname tot aan het verliezen van alles wat ik liefhad. Inclusief het contact met mijn kinderen, mijn vrouw en mijn thuis.

Ook neem ik jullie mee in mijn soms absurde doodswensen en mijn nog idiotere zelfmoordpogingen. In de verschillende gekke en soms grappige manieën die ik de afgelopen jaren heb meegemaakt. Ja, inmiddels kan ik erom lachen.

Ik vertel jullie over de vreemde dingen die ik heb gedaan en meegemaakt. Maar ik vertel jullie ook dat er een leven is met een stempelkaart. Dat het mogelijk is om dingen weer opnieuw op te bouwen. Een nieuw leven starten is heel moeilijk, maar absoluut haalbaar.

Ik wil jullie onverbloemd laten zien dat het oké is om psychische problemen en/of een stoornis te hebben. Accepteer het, zoek hulp en blijf knokken! Je komt er wel. Soms duurt het even, maar het komt goed. Er is overal een oplossing voor.

Ja, ik weet het, ook ik heb deze zin jarenlang uitgekotst. Maar nu, jaren later, ben ik blij dat ik erin ben blijven geloven en dat er in mij werd geloofd.

A.

Intro

Hi, ik ben Aaron, 35 en ik wil dood!

Het staat vast, dat heb ik net besloten. Ik wil niet meer! Ik verdien het niet om te leven en ik wil Saskia en de kindjes laten gaan. Ik heb gefaald.

Ik loop naar de apothekerskast in de keuken en haal daar alle medicijnen uit die ik kan vinden. Dat zijn er een heleboel, want alle drie mijn kinderen gebruiken medicatie voor hun ADHD en ook de slaappillen van mijn geliefde Sas pak ik mee. Daarnaast slik ik zelf de nodige medicatie voor mijn ADHD en ik heb nog ergens oude dexamfetaminepillen liggen. (Klotespul waar ik niet rustiger maar juist drukker van word.)

Bij elkaar is de vangst 221 pilletjes groot, hier moet het toch mee lukken? Ik besluit om al deze pillen te vermalen met de vijzel in de keuken. Ik vul drie potjes tot het randje met het pillenmengsel en stap in mijn Porsche op weg naar het einde.

[DEEL 1]

Het Einde

De laatste rit

Ik zit in de auto en ben op zoek naar een paal of boom waar ik vol tegenaan kan rijden. Is het handig als ik een boom in de buurt kies? Dan ben ik in ieder geval vlak bij huis. Maar ja, dan weet ook meteen het hele dorp wat ik heb gedaan. Ja, we wonen in een leuke vrijstaande boerderij in een heel klein dorp met 1.200 inwoners in de buurt van Deventer. Hier zijn we vijf jaar geleden naartoe verhuisd vanuit het centrum van Amsterdam. Wat een overgang was dat.

Nee, het is beter dat ik een paal zoek wat verder weg, dus ik rijd naar het noorden via de A28 richting Groningen. Ik ben inmiddels wel dertig lantaarnpalen gepasseerd en telkens bedenk ik dat een paal misschien toch niet zo handig is. Ik wil geen andere mensen betrekken bij mijn ‘ongeluk’.

Oké, misschien is het beter om tegen een boom aan te knallen ergens op een boerenweg. Ineens weet ik het zeker: ik knal mijn Porsche vol tegen een boom in Paterswolde! Waarom hier? Geen idee. Maar ik ben er vlakbij en volgens mij hebben ze er wel goeie bomen.

Oké, ik ga het nu doen. Ik versnel binnen seconden van 120 naar 200 op een weggetje waar je eigenlijk maar 80 kilometer per uur mag. Wat maakt het uit, ik ga toch dood. Ze kunnen me toch geen bekeuring sturen, of zal een bekeuring terechtkomen bij Sas en de kindjes? Dat is natuurlijk ook niet echt de bedoeling.

Mmm, inmiddels ben ik Paterswolde helemaal uitgereden en ben ik op weg naar Groningen.

Groningen: een stad waar ik zowel heel leuke als heel nare ervaringen heb opgedaan. Ik besluit om niet dood te gaan in Groningen. Ik ga het doen in Leeuwarden! Hier heb ik in mijn studententijd een aantal jaar gewoond. Leuke stad en er zijn vast bomen genoeg.

Inmiddels ben ik zo gehaast en onrustig dat ik even stop langs de weg en de eerste twee lijntjes van mijn pillenmix opsnuif… Jezus, wat een spul. Het brandt aan alle kanten.

Weet je, misschien moet ik gewoon een overdosis van deze shit nemen. Dat gaat een stuk sneller, toch? Daarnaast blijft mijn auto heel en heb ik niet het risico dat ik iemand aanrijd.

Ja, dat wordt het! Ik ga een overdosis nemen. Maar ja, wanneer heb je een overdosis? Even googelen… Hoeveel pillen heb je nodig? Tien of veertig? Of zal ik voor alle zekerheid gewoon alle pillen van de pillenmix innemen? Ik besluit nog drie lijntjes te snuiven en mijn stoel achterover te klappen en te gaan liggen tot ik dood ben. Dit moet toch genoeg zijn?

Ik lig uren te wachten. Of zijn het maar minuten? Ja, volgens mij ben ik nu exact twaalf minuten verder. Wachten duurt lang en ik wil dood, nu!

Goed, dit gaat niet werken, ik voel helemaal niets. Volgens mij komt dat door die klote-dex. Dat is een pepper en ik ben nu zo onrustig als wat. Godver.

Oké, oké, dan maar een trein opzoeken, dan ben je wel echt direct dood. Bij een boom houd ik toch het risico dat ik twee benen kwijtraak en niet doodga. Ja, dat moeten we niet hebben. Een trein, dat is beter.

Wat zal ik doen: zal ik mijn auto op de rails parkeren? Of zal ik gewoon in het donker voor de trein springen?

Daar sta ik dan, vlak bij Leeuwarden aan een spoorwegovergang. Ik ga springen!

Inmiddels zijn er wel tien treinen voorbijgekomen, maar ik durf niet! Wat doe ik die arme machinist aan, en de passagiers die mij in veertig stukken langs de weg zien liggen? Niet cool.

Pff, het is nog niet zo makkelijk om dood te gaan! Ik neem nog wel een lijntje. Nee wacht, ik neem er drie. Dit moet nu wel echt lukken, toch?

Weet je wat? Ik ga maar weer rijden en hopelijk val ik dan onderweg in coma, of zo, goed plan! Waar gaan we heen? Maakt niet uit.

Ik rijd met hoge snelheid van Groningen richting het midden van het land. Shit, shit, shit! Zie ik nu sirenes? Ah nee, politie, met meerdere wagens. Ze komen me halen! Wat nu? Ik wil dood en ik wil niet in de bak belanden. Als ze me in deze staat oppakken met mijn pillenmengsel ben ik echt de sjaak! Wat ga ik doen? Gassen en wegrijden bij die gasten of heel rustig en onopvallend doorrijden? Ik besluit gas te geven, dan maak ik vast meer kans.

190, 200, 210, afrit af, oprit op… Yes, ik zie ze niet meer! Kwamen ze wel voor mij? Ik zal wel gek zijn. Ik neem de afslag Hilversum op de A27. Ik kan maar beter even rust nemen. Ik zet mijn auto op de parkeerplaats van de La Place. Gelukkig geen politie meer, pff.

Shit, een appje van Sas: ‘WAAR BEN JE?’ En nog een: ‘IK MAAK ME ZORGEN… Je zei dat je op kantoor was, maar ik rij er net langs en zie geen licht branden en ook je auto staat er niet. WAAR BEN JE?’

‘Ja, schatje, sorry, ik ben nog even naar een klant gereden,’ stuur ik terug. Er volgt direct een nieuw appje van Sas: ‘Gaat het echt wel goed, je maakt heel rare zinnen? WAT is er aan de hand?’ En dan mijn laatste appje: ‘Niets… Ik bel je later terug. Kus. Hou van je.’

Ja, shit, dit kan ik er nu écht niet bij hebben, laat me met rust. Ik zoek een plek om rustig dood te gaan.

Ik start de auto weer en ga binnendoor van Hilversum naar Apeldoorn via Amersfoort. Hier zal de politie mij vast niet volgen. Ik minder vaart van 210 naar 160, zodat ik hopelijk ook minder opval. Damn, mijn tank is bijna leeg, dat was me helemaal niet opgevallen. Oké, eerst op zoek naar een tankstation.

Het is inmiddels volledig donker en rond 22.00 uur in de avond. Sas heeft inmiddels al meerdere keren gebeld en appjes gestuurd: ‘Ik weet dat het niet goed met je gaat, je hebt hulp nodig, wil je mij NU bellen? Als je binnen een half uur niet terugbelt dan bel ik de politie, ik maak me zorgen.’

Nee, niet weer de politie!

Inmiddels sta ik bij de pomp, ergens in de buurt van Beekbergen. De tank is weer vol. Nu even snel betalen en misschien een paar Dextro Energy-repen kopen, daar voel ik me altijd goed bij. Als ik klaar ben om af te rekenen kom ik erachter dat ik mijn portemonnee niet bij me heb. Ligt hij nog in de auto? Ik zeg tegen de mevrouw achter de balie dat ik even naar de auto terugloop.

Hè, ook in de auto geen portemonnee! Hup, weer terug naar binnen.

‘Ik heb mijn portemonnee niet bij me,’ zeg ik tegen de baliemedewerkster. ‘Mag ik anders mijn rijbewijs achterlaten en morgen komen betalen?’

‘Nee, dat kan niet, meneer. U moet betalen of iemand bellen die voor u kan betalen.’

Ik denk dat het niet helpt dat ik helemaal onder het zweet zit en totaal niet uit mijn woorden kom. Ik heb inmiddels behoorlijk wat lijntjes pillenmix gesnoven…

‘Oké, ik bel mijn vrouw wel en zet mijn auto even aan de kant, zodat andere mensen kunnen tanken.’

‘Prima,’ antwoordt de baliemedewerkster. ‘Maar je staat op camera en je kenteken is bekend. Dus als je wegrijdt, bel ik direct de politie.’

Ah, weer politie! Die kan ik er echt niet bij hebben nu.

In de auto bedenk ik wat ik nu moet doen. Sas bellen en vragen of ze me wil ophalen? Dat gaat ze echt niet doen, natuurlijk. Misschien ook wel, de kindjes zijn gelukkig bij opa en oma in Den Bosch. Maar ja, als ik Sas bel, dan ga ik niet dood! Dat was wel het plan.

Dan is wegrijden zonder te betalen toch aantrekkelijker. Tegen de tijd dat de politie arriveert, ben ik al ver weg. Ik vergeet even dat ze mijn kenteken hebben en dat ik op camera sta. Ik wacht het moment af tot er niemand mijn richting op kijkt en dan geef ik vol gas…

Misschien heb ik iets te veel gas gegeven; ik maak behoorlijk wat herrie en mensen kijken me na. Nog meer gas dan maar en wegwezen hier! Maar waarheen? Maakt niet uit.

Inmiddels rijd ik al een poosje, maar toch merk ik op dat ik niet heel ver van de pomp vandaan ben. Ik zal rondjes hebben gereden. Nou ja, in ieder geval is er geen politie in de buurt.

Ineens zie ik een auto achter me rijden, een grote Volvo met twee mensen voorin. Hebben ze nou een sirene? Ja volgens mij wel… Oké, ik kan het… gas geven en wegwezen… Gelukt, ik heb ze afgeschud! Sas belt weer. Ik besluit maar op te nemen en haar de hele waarheid te vertellen.

‘Wat is er toch aan de hand?’ vraagt Sas.

‘Schat, ik wil dood! Ik wil er niet meer zijn.’

‘Waarom praat je zo raar en onduidelijk? Waar ben je nu? Ik ga nú de politie bellen!’

‘Ik zeg toch net dat die me al de hele avond achtervolgen!’ val ik tegen haar uit. En dan, nog gemener: ‘Jij was het, hè? Jij hebt ze achter mij aan gestuurd! Kutwijf, dat had je niet mogen doen, ik wil dood!’

‘Waar komt dit ineens vandaan?’ zegt Sas, aangeslagen. ‘Schat, kom nou alsjeblieft naar huis, dan praten we erover en zoeken we hulp. Alsjeblieft, doe het dan voor de kinderen.’

‘Oké, ik denk erover na en bel je straks. Ik moet nu eerst de politie voor blijven.’

Inmiddels ben ik bezig aan mijn achtste rondje Apeldoorn en omgeving, en ik moet nu toch echt oppassen dat ze me niet vinden. Ook moet ik al een hele tijd plassen, maar ik durf niet te stoppen. Ik moet ze voor blijven, stoppen kan ik me niet permitteren. Ik plas maar in mijn broek, dan word ik ieder geval niet gepakt.

Pff, ik voel me niet goed worden, ik ben moe en verward. En dan spuug ik door alle spanning en waarschijnlijk de pillen mijn hele auto onder.

Ik bel Sas terug en zeg dat ik naar huis probeer te komen en dat ik van haar houd. Ze zegt alleen maar zachtjes: ‘Oké.’

Ik besluit dat ik maar beter weer op de snelweg kan gaan rijden, want dan ben ik sneller thuis. Ik heb niet door dat ik slinger en dat ik behoorlijk opval in een zwarte Porsche die 220 kilometer per uur rijdt.

Ik zie ze komen, twee motoren en een aantal auto’s komen steeds dichterbij. Oké, gas geven maar weer. Gordel nog even om en gaan! Afslag Deventer en verder binnendoor. Ik had ze al dichterbij verwacht maar ik zie ze niet meer, of toch? Ja, volgens mij rijden er twee motoren met gedimde koplampen achter me.

Zie je wel, die eikels achtervolgen me, waarom pakken ze me nu niet op? Of willen ze me tot aan huis volgen? Ik besluit nog een paar extra rondjes in de buurt van mijn huis te rijden. Het gaat me toch niet gebeuren dat ze me vlak bij mijn huis oppakken! Ik zie ze niet meer. Het is 2.30 uur ’s nachts wanneer ik de oprit op rijd.

Zie ik nou die twee politiemotoren op mijn erf staan? Heeft Sas ze toch gebeld? Ik stap uit de auto. Ik kan niet meer fatsoenlijk op mijn eigen benen staan en val half op de grond. Sas vangt me op, brengt me naar binnen en geeft me twee glazen water.

‘Kom mee naar de slaapkamer,’ zegt Sas. ‘Ik leg je in bed en dan praten we morgen verder.’

‘Maar wat gaat er dan met die motoragenten gebeuren?’

‘Waar heb je het over? Er is hier helemaal geen politie. Dat hadden we toch afgesproken?’

‘Ja, maar ze staan hier voor de deur, ik zie ze toch! Kijk, daar komt nog een politiewagen aan. Zie je dat?’

‘Nee, Aaron, ik zie ze niet. Er zijn hier geen andere mensen. Ga maar snel slapen. Ik zie je morgen.’

En dan is het de volgende ochtend.

‘Sas, wakker worden,’ zeg ik. ‘Ik heb een kop koffie voor je gemaakt en broodjes in de oven gedaan. Ik moet nu snel naar kantoor.’

Het is alsof er helemaal niets is gebeurd. Ik weet het niet meer.

Ik ga echt niet naar het gekkenhuis

Ik ben ondernemer, ik heb een eigen bureau voor certificeringen van zorgprofessionals en twee kantoren, een in mijn dorp en een in Amersfoort.

Vandaag ben ik bij de meiden op kantoor in ons dorp, lekker dicht bij huis. Zoals altijd pak ik eerst een kop koffie en maak ik een praatje met Malou en Sterre. Er komen steeds meer flarden bovendrijven van afgelopen nacht. Zouden ze het aan me kunnen zien? Ik hoop het niet.

Ik overdenk de afgelopen dag en nacht en schrik als tot me doordringt dat het écht is gebeurd. Er komt de hele ochtend niets uit mijn handen, ik vraag me alleen maar af waarom het me gisteren niet gelukt is. Waarom ben ik niet dood?! Wil ik het eigenlijk wel echt? Anders was het me toch wel gelukt? Shit, ik weet het echt niet meer.

Ik open Google en ga op zoek naar de beste manieren om zelfmoord te plegen. Na een uur surfen en het lezen van de meest boeiende manieren om dood te gaan ben ik nog depressiever dan ik al was.

Volgens een van die websites is het een slim idee om een fles plantengif leeg te drinken, omdat het daarmee geheid zou lukken. Dat lijkt me niet…

Uiteindelijk kom ik op de website van 113. Nooit geweten dat dit bestond, maar het is een website voor zelfmoordpreventie en ze bieden anonieme hulp via de chat of telefoon.

Ik besluit om een chat op te starten, misschien kunnen ze mij helpen. Na ongeveer twintig minuten in de wacht te hebben gezeten, kom ik in contact met Marije. Tijdens het wachten heb ik een online formulier moeten invullen om te bepalen hoe acuut mijn situatie is. Nou, ik kan je vertellen dat ik er na twintig minuten wachten om te praten over mijn doodswens niet vrolijker op ben geworden.

Maar dan ben ik aan de beurt en stelt Marije mij allerlei vragen over waarom ik dood wil en wie ik achterlaat en wat dat voor hen zou betekenen. Wie ik achterlaat: mijn drie kinderen, Sas, mijn ouders en vast nog wel meer mensen. Ja, die laat ik achter met heel veel verdriet en vast en zeker ook een groot trauma. Wil ik ze dit echt aandoen?

Deze vragen zetten me aan het denken en brengen me aan het wiebelen. Wat moet ik nu doen?

Uiteindelijk blijf ik toch bij mijn standpunt. Ze zijn allemaal beter af zonder mij. Het enige antwoord van Marije is: ‘Als je het zeker weet, dan moet je het doen. Dan kan ik je niet meer helpen. Ik kan je alleen helpen als je ook echt geholpen wilt worden.’

Zegt ze dat nou echt? Dat was nou ook niet echt het advies dat ik wilde horen van een hulplijn. Dan moet je het maar doen?! Godverdomme, hier schiet ik toch geen fuck mee op? Ik sluit de chat en besluit weer een stuk te gaan rijden.

Na een kwartier denk ik: dit moet geen herhaling worden van gisteren. Ik moet hier iets mee doen. Mijn psycholoog! Ik ga haar bellen! Eigenlijk was het toch heel goed om Marije van 113 te spreken, ze heeft me door haar directe benadering wel de ogen geopend. Ik móét hulp zoeken. Voor de kinderen, voor Sas, maar vooral voor mezelf.

Ja, ik heb een eigen psycholoog. Ik ben een aantal maanden geleden begonnen met een traject om iets met mijn ADHD te doen en daarvoor heb ik elke twee weken een gesprek met Myrthe. Ik ben ook begonnen met medicatie: dexamfetamine en Concerta, een langwerkende versie van Ritalin.

Myrthe schrikt zich rot als ik haar uitleg wat er gebeurd is en hoe ik mij voel. Ze snapt er helemaal niets van. Ik was toch die vrolijke, energieke en iets te enthousiaste gast? Iemand die allesbehalve depressief is?

‘Hoe kan dit, Aaron? Ik wil dat je nu naar mijn kantoor toe komt. Ik zeg mijn afspraken van vanmiddag af en we gaan samen kijken naar een oplossing. Ik ga je helpen!’

Eindelijk iemand die me wil en kan helpen, hoe fijn!

De rest van de middag ben ik in gesprek met Myrthe. Ik voel me bij haar op mijn gemak. Ik durf haar alles te vertellen. Nou ja, bijna alles dan. Het misschien wel belangrijkste verzwijg ik. Ze vraagt er niet naar en ik besluit het ook niet te benoemen, scheelt me weer wat gezeur. Als ik tegen haar zeg dat ik net honderdduizenden euro’s heb geïnvesteerd in enorm risicovolle beleggingen, stuurt ze me meteen naar een tbs-kliniek. Nee, dat lijkt me niet handig nu.

Ze weet me wel verder te overtuigen om hulp te zoeken.

‘Wil je je laten opnemen?’ vraagt ze dan.

‘Me laten opnemen? Hoezo, waarom en wat? Ik ben toch niet gek?’

Ze legt me uit dat ik me vrijwillig kan laten opnemen bij de crisisdienstafdeling van een psychiatrische instelling. Dan kan ik een korte periode bijkomen en kijken hoe het zo ver heeft kunnen komen. Myrthe zegt er duidelijk bij dat het nu om een vrijwillige opname gaat, maar dat als ik besluit het niet te willen, ze me dan verplicht wil laten opnemen, omdat ik blijkbaar een gevaar voor mezelf ben (en voor mijn omgeving, zo hoor ik later).

Een gevaar? Dat valt toch ook wel mee? Nee joh, denk ik bij mezelf. Maar goed, ik zeg dat ik het wel wil proberen. Wat moet ik anders? Voordat ze belt met de crisisafdeling spreken we af dat zij contact opneemt met mijn vrouw Saskia en dat ik zelf met de auto naar de crisisdienst rijd.

‘Weet je zeker dat je dat kunt, Aaron?’

‘Ik denk het wel. Dank je wel, Myrthe, voor alles!’

Met Porsche, maatpak en aktentas bij de crisisdienst

Het is even zoeken, maar ik kom aan bij het gekkenhuis. Ik parkeer mijn Porsche op de stoep en volg het bordje ‘receptie crisisdienst’. Heb ik een crisis? Ik denk het wel.

Ik wandel in pak en met mijn aktentas in de hand de receptie binnen. (Die laat ik met al die gekken hier echt niet in de auto liggen, denk ik nog.)

‘Waarmee kan ik u helpen?’ vraagt de vrouw achter de balie.

‘Ik heb een afspraak met de crisisdienst.’

Ze kijkt me verbaasd aan.

‘Met wie heeft u een afspraak?’

‘Geen idee,’ antwoord ik. ‘Ik ben doorgestuurd door mijn psycholoog.’

‘O, u bent een patiënt?’

‘Eh, ja. Ik denk het wel.’

‘Neemt u maar plaats in de wachtruimte. Ik zal Astrid vragen je op te halen.’

Ik knik en de receptioniste kijkt me onderzoekend na als ik een plekje zoek.

Astrid blijkt een vlotte, best wel knappe jonge meid te zijn. Ik schat haar een jaartje of 27. Heb ik weer: heb ik een afspraak op de crisisdienst, zit ik naar een mooie vrouw te staren.

De lol is er snel af, want Astrid blijkt zo aan de slag te kunnen als ondervrager bij een antiterrorisme-eenheid: Waarom bent u hier? Wat wilt u hier bereiken? Waarom moeten we u opnemen? Waarom heeft u een crisis en waarom bent u bij ons terechtgekomen? Jezus…

‘Zeg maar je,’ weet ik als eerste uit te brengen. Vervolgens antwoord ik: ‘Ik heb echt geen idee. Het enige wat ik weet is dat ik dood wil. Liever vandaag dan morgen.’

‘Luister, Aaron, het is heel vervelend dat je dood wilt.’ Astrid kijkt me boos aan en legt haar map opzij. ‘Maar wij nemen alleen mensen op die geholpen willen worden en als je dat niet wilt, dan nemen we je niet op, want dat is dan geen oplossing. Hier ga je namelijk niet dood. Dat is in ieder geval niet de bedoeling,’ voegt ze er snel aan toe.

‘Nou,’ zeg ik na lang nadenken, ‘eigenlijk wil ik niet echt dood, maar ik weet gewoon echt niet meer wat ik moet doen. Ik ben radeloos en heb hulp nodig.’ Ik ben trots op mezelf dat ik dit uitspreek.

‘Oké, dat is fijn om te horen,’ zegt Astrid. ‘Het doel van dit gesprek is om te beoordelen hoe ernstig je situatie is en of het noodzakelijk is om je op te nemen. Ik heb de vragen gesteld die ik je wilde stellen en ik ga nu overleggen met de dienstdoende psychiater om te kijken wat we voor je kunnen doen. Je kunt hier wachten en als je wilt een kopje koffie of thee halen op de gang. Het kan wel even duren voordat ik terug ben, want het is enorm druk.’

Drie uur later gaat de deur open en komt er een mannetje binnen van zo’n 1,50 meter lang met een Nederlands-Duits accent, een vreemd kapsel en een zeer doordringende blik. Ik zet me schrap, want als ze good cop bad cop gaan spelen dan is dit vast niet de good cop. Oei oei, dit gaat leuk worden.

Maar ik vergis me, want het is een vriendelijke man. Ik versta de helft niet van wat hij zegt, maar hij komt wel over alsof hij me echt wil helpen. Na precies acht minuten is het gesprek voorbij en loopt hij de deur weer uit. Even later komt Astrid terug en ze geeft aan dat ze mij vanavond niet kunnen opnemen, omdat er geen bedden vrij zijn en ik niet urgent genoeg ben.

We spreken af dat ik me morgenochtend om 10.00 uur weer meld en we het gesprek dan opnieuw doen. Opgelucht maar toch ook teleurgesteld stap ik in mijn auto. Ik ga op weg, maar weet niet waarheen. Misschien knal ik nu wel tegen een boom, wat een gezeik. Geen bedden meer?! Geef ik eindelijk toe dat ik geholpen wil worden, helpen ze me niet. Wat een drama. Weggestuurd naar huis. Nou, dan maar bellen met Sas.

‘Waarom ben je daar geweest, wat is er toch met je?’ vraagt Sas. ‘Wacht even, je hebt toch niet…? Alsjeblieft, zeg me dat je niet wéér begonnen bent met beleggen!’

‘Nee, absoluut niet.’

‘Aaron, ik wil dat je het me zweert.’

‘Oké, oké, ik ben weer begonnen.’

‘Hoeveel heb je verloren?’

‘Maar een beetje.’

‘Aaron, lieg niet!’

‘Eh, goed dan. Alles…’ geef ik toe.

‘Wát?! Alles? Hoe bedoel je alles?’

‘Zoals ik het zeg: ik heb alles verloren. Al mijn geld, al ons geld. Nou ja, bijna alles.’

‘Je bent gek, dat is meer dan een miljoen!’ roept Sas uit. ‘Ik ga nú met de kliniek bellen dat je dit verzwegen hebt en dat ze je echt moeten opnemen, want hier ben je niet meer welkom! Ik wil je niet meer zien. Ik vertrouw je niet meer en je bent echt niet goed bij je hoofd!’

Ik hang op en nog geen tien minuten later gaat mijn telefoon.

‘Ja, hallo, met Astrid van de crisisdienst. Wil je nu naar ons toe komen? We willen je per direct opnemen. Als je hier niet binnen een halfuur bent, dan bellen we de politie. We maken ons zorgen.’

Opname en meer

Ik ben terug in de kliniek en word daar al opgewacht door Astrid en een collega.

‘In overleg met je vrouw, je psycholoog en de dienstdoende psychiater hebben we besloten je per direct op te nemen op unit 2,’ vertellen ze. ‘Want je bent een gevaar voor jezelf en de samenleving.’

Wat bedoelen ze daar nou weer mee, vraag ik me af. Het lukt me niet om te reageren.

‘We gaan nu een kamer voor je gereedmaken. Je kunt even plaatsnemen in deze gesprekskamer en dan haalt een van mijn collega’s je op en zal hij of zij een opnamegesprek met je voeren. Heb je al iets gegeten?’

‘Pff ja, ik lust wel wat, alstublieft.’

Ik kijk op mijn horloge en zie dat het al 20.30 uur is. Ik heb sinds vanmorgen vroeg niets meer gegeten of gedronken. Er valt een last van mijn schouders. Ik ben in goede handen. Ze gaan me hier oplappen en daarna is dit allemaal voorbij.

‘Dank je wel, Astrid, voor al je hulp en begrip vandaag.’

‘Graag gedaan, Aaron.’ Er verschijnt zowaar een glimlach op haar gezicht. ‘Succes en tot morgen, mijn dienst zit erop.’

Unit 2

Ik heb net een prima maaltijd gehad van aardappelen, spinazie en een lekker stuk kipfilet met een sausje. De deur gaat open en een lange, ietwat slungelige gast met een vriendelijke uitstraling en rustige stem komt binnen.

‘Welkom, Aaron, ik ben Toine en ik ben gedurende jouw verblijf hier je vaste begeleider. Samen met je behandelaar Annemiek en hoofdbehandelaar dr. Muller ben ik jouw eerste aanspreekpunt. Je bent opgenomen op unit 2, in totaal hebben we vier units. Units 1 en 2 zijn op de begane grond en units 3 en 4 op de eerste verdieping. Unit 1 en 2 zijn beide gesloten afdelingen, en unit 3 en 4 zijn open afdelingen waar de patiënten meer vrijheden hebben en aan het resocialiseren zijn, ook wel ‘terugkeren naar de maatschappij’ genoemd.’

‘Wat bedoel je met een gesloten afdeling en met beperkte vrijheden?’ vraag ik enigszins geschrokken.

‘Gesloten betekent dat alle deuren op slot zijn en niemand zonder toestemming in of uit mag en kan gaan. Wat vrijheden betreft: op unit 1 hebben de patiënten geen vrijheden, ze mogen dus niet naar buiten en mogen ook geen mensen ontvangen.’

‘Jezus, het lijkt wel een gevangenis. Om depressief van te worden. Nou ja, gelukkig zit ik op unit 2,’ denk ik hardop.

‘Helaas heb je op unit 2 ook geen vrijheden. Althans, voorlopig niet,’ zegt Toine. ‘Je zal je vrijheden moeten verdienen. Die vrijheden gaan we opbouwen. Eerst mag je tien minuten per dag met een begeleider naar buiten om bijvoorbeeld even een rondje te lopen en dat bouwen we uit, met steeds een iets langere tijd. Als het echt al iets beter met je gaat, kan je hoofdbehandelaar toestaan dat je onder begeleiding bezoek ontvangt en daarna mag je zelfs mee met de activiteiten van de afdeling, zoals sporten met een begeleider.’

‘Wat is dan eigenlijk het verschil tussen unit 1 en 2?’ vraag ik, nog steeds onder de indruk van deze gesloten inrichting/ staatsgevangenis. Pff, ik voel me haast een crimineel of een echte gek!

Toine legt me uit dat op unit 1 patiënten zijn opgenomen die echt niet meer aanspreekbaar zijn. Bijvoorbeeld omdat ze in een psychose verkeren en verward op straat zijn gevonden. De patiënten op unit 1 zijn meer op zichzelf en verlaten hun kamers niet of nauwelijks. Ook het eten en drinken gebeurt daar veelal individueel, om ongeregeldheden te voorkomen.

‘Unit 2 is wat gezelliger,’ zegt Toine met een glimlach. ‘Ik breng je naar de woonkamer, waar je even kunt zitten of iets op tv kunt kijken. Het is rustig vandaag, dus je zit waarschijnlijk alleen. Als je kamer klaar is, kom ik je halen en kun je je daar installeren.’

Ik neem plaats in de woonkamer en Toine verlaat de ruimte. Hij had gelijk: er zit niemand. Er is een tv-hoek en een hoek met spelletjes, en er zijn eetkamertafels. Een soort kinderdagverblijfruimte voor volwassenen. Volwassenen met een steekje los.

De rust is er maar voor even. Er komt een roodharige, hippieachtige vrouw van rond de vijftig binnen met een grote versleten koffer, gevolgd door Toine en twee meiden en een jongen, alle drie ergens begin of midden twintig. Ik schat in dat het de dochters zijn van de vrouw, samen met een vriendje van een van de meiden. Ze gaan met z’n allen in het tv-gedeelte zitten en kijken niet op of om. Ineens begint die rooie keihard te schreeuwen. Ik schrik me rot, dit heb ik nog nooit gezien. Ze staat op en gooit de tafel om. Toine kan nog maar net voorkomen dat ze de tv omgooit. Ze gaat helemaal los.

De meiden, die een tweeling blijken te zijn, barsten in huilen uit. De gekke rooie begint te schreeuwen dat ze hier niet weer opgenomen wil worden, dat ze haar met rust moeten laten en dat ze allemaal de tyfus kunnen krijgen.

‘Ja, jij ook met je pooierpak, klootzak!’

Mmm, volgens mij heeft ze het over mij? Ze is echt gek, want dit is HUGO (BOSS), dat zie je toch direct!

Ze rent de gang op, maar komt niet ver, want de deuren zitten op slot. Uiteindelijk gaat het gezelschap samen met Toine en nog een andere begeleider de spreekkamer in waar ik eerst ook een paar uur heb zitten wachten.

Een halfuur later komt Toine mij ophalen, mijn kamer is klaar. Yes… ik wist niet dat ik zo kon uitkijken naar een kamer in een gekkenhuis, even mijn eigen plek.

De eerste dag van een nieuw begin

Ik heb eraan gedacht om mijn wekker te zetten voor 07.30 uur, want om 08.00 uur word ik aan het ontbijt verwacht in de woonkamer. Dan ontmoet ik alle andere ‘gekken’ van unit 2, best wel spannend. Ik heb het steeds over gekken en het gekkenhuis; dit bedoel ik niet denigrerend, maar ik zoek gewoon een manier om mijn situatie en die van mijn lotgenoten op een luchtige manier te omschrijven.

Nu ik wakker ben, bekijk ik mijn kamer eens goed. Het is best bizar, ik heb een royale kamer met uitzicht op de groene tuin en er staat een bureau in en een soort ziekenhuisbed op wielen met een verstelbare lattenbodem, en ik heb een heel ruime badkamer voor mezelf. Groter nog dan de badkamer die we thuis hebben. Het is allemaal gloednieuw, ik denk nog geen jaar oud. De beste omschrijving is een mix van een nieuwe ziekenhuiskamer en een degelijke Van der Valk-hotelkamer – echt helemaal niets mis mee. Met als enige verschillen dat ik een noodbel naast mijn bed heb hangen en dat er in de badkamer rode alarmdraden hangen. Het is dus toch duidelijk wel een soort ziekenhuis.

Ik stap onder de douche en bij gebrek aan kleding trek ik mijn HUGO BOSS-kostuum van gisteren maar weer aan. Ik ga naar het ontbijt en kies een plek aan de eerste van twee tafels. Steeds komen er meer patiënten binnen, laat ik ze maar mijn collega-gekken noemen.

In totaal zijn er tien gekken, zes vrouwen en vier mannen. Er schijnen nog twee andere gekken te zijn, die beiden op hun kamer eten. Dat is beter volgens Jantine, een van de twee begeleiders van vandaag.

Ik vraag me af of ik nu iedereen een hand moet geven of dat dat niet handig is. Het is natuurlijk geen werkbespreking met mijn nieuwe collega’s. Maar Jantine is me voor en stelt mij en een andere nieuweling voor aan de groep. ‘Welkom,’ zeggen ze allemaal tegelijk. Heel vreemd, maar ik bedank ze.

Het ontbijt bestaat uit zes verschillende soorten boterhammen, yoghurt of kwark, vers fruit en granola. Ik heb nog nooit zoveel soorten beleg op een tafel zien liggen. Thuis hebben we ook een aardige selectie voor mijn kindjes, maar dit is nog drie keer zoveel. Kaas, worst in drie soorten, pindakaas, jam en speculoos. Daar had ik nog nooit van gehoord, maar hier is het heel populair.

Het lijkt alsof ik de beste tafel heb uitgekozen, want mijn andere tafelgekken zijn behoorlijk spraakzaam. Een drietal jonge meiden van ergens in de twintig en nog paar andere dertigers zoals ik. De rooie dame van gisteren heet Anouk, ze is verdacht rustig en lief tijdens het ontbijt. Het blijkt dat dit haar zesde opname is in vijf maanden.

Ik kom er ook achter dat op deze vrijwillige gesloten afdeling niet alleen maar patiënten zitten die zich vrijwillig hebben laten opnemen, maar ook mensen die door een rechterlijke machtiging (RM) in deze kliniek zijn geplaatst. Ik begrijp uit gesprekken aan tafel dat een rechter de RM uitschrijt, vaak op verzoek van naasten of de hoofdbehandelaar van een instelling. De rechterlijke machtiging is meestal voor een vastgestelde periode en kan in overleg worden verlengd of ingekort. Nee, dit is niet zomaar een vakantieverblijf.