Jeanneke Scholtens

Roes

..

..

Een verslavende zoektocht naar genot

..

..

..

..

..

..

© Bot Uitgevers, Voorschoten 2022

..

Redactie: Manon Verhagen

Ontwerp omslag: Studio Morf

Verzorging ePub: Michiel Niesen

Auteursfoto: Maria Bodil

Productiebegeleiding: Tim Beijer

..

NUR 320

ISBN 978 90 8320 711 7

..

www.botuitgevers.nl

Voor Sander, Bas, Michel en Jeanneke

Rupsje Nooitgenoeg en de tredmolen

23 mei tot en met 24 december 2019

Het is donderdag 23 mei 2019. Ik word wakker met een kater. Mijn hoofd voelt zwaar, mijn mond is droog. Mijn nette kleren liggen netjes gevouwen op de rand van mijn bed te wachten op de werkdag die voor me ligt. Maar ik sla liever mijn badjas om me heen, als een zachte deken die de dag nog even uitstelt. Ik schuifel naar de badkamer met een bonzend hoofd en rode ogen. Daar is allemaal wel overheen te komen, dit is bijna dagelijkse kost. Maar dit keer word ik getrakteerd op een bonus. Terwijl ik in mijn badjas gedoken zit te plassen, bijt zich een knagend, zeurderig gevoel onderin mijn buik vast. Zo’n onbestemd gevoel waardoor je weet dat je je ergens rot over voelt, maar waarover precies ook alweer? Schuldgevoel. Dat is het. Maar nu is het groter dan ik gewend ben na een avond drinken. Heb ik misschien meer gedronken? Hoeveel glazen waren het? Vijf?

Ik zat gisteravond heerlijk verschanst in de keuken. Ik was alleen thuis, met de kinderen op bed. Mijn benen op tafel, de televisie aan. Ik keek maar half naar een talentenshow. Mijn blik was vooral gericht op het koude glas in mijn handen. Een lekker groot glas, waar genoeg witte romige wijn in past. Ik zie nog mijn hand voor de vijfde keer de koelkastdeur grijpen om verse koude wijn te pakken en in dat grote glas te gieten. Niks zo mooi als de belofte van een nieuw vol glas. Even flitste door mijn hoofd: wat als er iets gebeurt? Stel dat er brand uitbreekt, als ik slaap straks, word ik dan wakker? Wat als onze jongste, Berend, ziek wordt, of zijn zus Julie aan mijn bed staat? Wat als ik in actie moet schieten, mijn bed uit moet springen om snel slimme besluiten te nemen, wat dan? Dan kan ik eigenlijk niet eens rijden. Gisteravond had ik dat rottige gevoel weg kunnen drinken, want dat is het prachtige aan mooie, lekkere, heerlijke, vette, dikke, goede, witte wijn. Een slok glijdt erin als zachte boter en je zorgen verdwijnen. Stress vervaagt, verantwoordelijkheden verdampen, deadlines schuiven automatisch naar achteren en je voelt je met elke slok lekkerder. Ergens weet je dat het niet verstandig is, dat je morgen weer vroeg op moet, dat de euforie zal verdwijnen als sneeuw voor de zon en dat je verkeerd bezig bent. Maar als je dan gewoon nog een glas wijn inschenkt, stopt dat stemmetje vanzelf. Morgen doe je het vast weer beter.

Ik loop van het toilet naar de wastafel. Ik kijk in de spiegel naar mijn muffe hoofd. Mijn rooddoorlopen ogen kijken me aan. Ik zie het. Ik weet het nu. Ik drink de wijn niet, de wijn drinkt mij.

Schaamte bekruipt me. Schuldgevoel overspoelt me. De knagende hamster in mijn buik vreet zich een weg door mijn hele lichaam. Ik sluit een keiharde deal met mezelf. Ik drink geen druppel meer. Vanaf nu. En ik vertel het voorlopig niemand. Ik doe de belofte allereerst aan mezelf. Vanavond ga ik eten met mijn vriendinnen, die ik al ken vanaf mijn dertiende. Ik heb hier enorm naar uitgekeken, maar nu klotst het door mijn hoofd. Zal ik wel, zal ik niet? Ik weet niet of ik me hier wel goed genoeg voor voel. Ik wil liever in een hoekje op de bank liggen, dan in een eerlijk, open gesprek belanden, zoals dat met vriendinnen gaat. Ik schuif het besluit nog even voor me uit. Eerst moet ik doen wat er van me verwacht wordt. Douchen. Die nette kleren aantrekken. De kinderen aankleden. Ik ontbijt met de kinderen, wonderbaarlijk rustig en harmonieus voor een moeder met een kort lontje van de drank, en breng ze naar school.

Nadat ik de kleintjes heb uitgezwaaid, zit ik alleen in de auto op de parkeerplaats voor school voor me uit te staren. De hamster in mijn buik lijkt alleen maar harder te knagen. In de achteruitkijkspiegel zien mijn ogen er ietsje beter uit. Ik kan ook gewoon gaan werken en doen alsof er niets aan de hand is. Niemand zou iets aan me zien. Maar ik weet dat ik dan vanavond alles bagatelliseer en vervolgens een glas wijn inschenk. Ik moet nu doorbijten. Ik pak mijn telefoon en ruim mijn agenda voor vandaag leeg. Ik rijd naar de boekhandel drie straten verderop en koop daar de boeken Hallo muur en Door het licht van Erik Jan Harmens. Erik Jan Harmens hoort voor mij in het rijtje van Tommy Wieringa, Hafid Bouazza en Ilja Leonard Pfeijffer thuis. Hij is een literair wonder, maar met een alcoholverslaving, iets wat toevallig meer van deze schrijvers hebben of hebben gehad. Hij beschrijft in deze twee boeken zijn bloedeerlijke levensverhaal over drinken, scheiden, feesten, diepgaan en in coma vallen door de drank. Over stuk maken en beter worden. Hij doorloopt de fases van verdoven, verwijten, stoppen en verlangen waarvan ik weet dat ik ze voor me heb liggen. Hij heeft het al gedaan. Hij kan mijn lichtende voorbeeld zijn. Dit moet ik lezen.

Thuis is er gelukkig niemand. Ik kan op de bank in mijn eentje in één ruk zijn verslavingsverhaal lezen. Hoe diep Erik Jan Harmens is gegaan. En hoe hij weer uit zijn dal is geklommen. Ergens is het wel lekker dat het bij hem heel erg uit de hand gelopen is. Dat ik me maar ten dele in hem herken. Ik drink weliswaar alleen aan mijn keukentafel, maar ik kots niet. Ik vergeet wel eens wat ik gezegd heb, maar ik ben geen uren kwijt. Zover ben ik nog niet. Ik troost me met zijn woorden, laaf me aan zijn misstappen en besluit om ’s avonds wel even naar mijn vriendinnen te gaan om het nieuwe, zelfgebouwde houten huis van Hanneke te bekijken in Amsterdam-Noord, maar om niet mee uit eten te gaan. Te ingewikkeld. Ik bedenk een smoes waarom ik niet meega naar het restaurant en voel me eenmaal bij Hanneke thuis aangekomen enorm betrapt. Het voelt alsof ik met een wasemkap op mijn kop rondloop, door de drank van gisteren en de zelfkastijding van vandaag. Ik zit nog midden in het verhaal van Erik Jan Harmens, zoals je na een film de bioscoop uit komt en de drukte van de straat je overvalt en het zonlicht aan je ogen prikt. Zouden ze het aan me zien? Hanneke’s man werkt bij Bols en maakt de cocktails. Iedereen neemt er een, ik niet. Dat is niks voor mij. Hopelijk vraagt niemand waarom ik niet drink. Ik wil er nog niet over praten en liegen gaat mij slecht af. Maar gelukkig vraagt niemand ernaar. Ik voel me een buitenstaander tussen mijn vriendinnen. Ik klets wat afwezig mee aan de keukentafel en stap op zodra het enigszins geaccepteerd kan. Thuis druk ik onze oppas geld in haar hand. Ik heb geen energie voor een gezellig gesprek, hoe leuk ik dat normaal ook vind. Zodra ik de deur achter haar dicht hoor vallen, geef ik de kinderen een nachtzoen op hun slapende hoofden en stap ik zelf in bed. Ik heb nog een half gesprek aan de telefoon met mijn man Guido, die in Italië zit voor zijn werk. Ik laat hem vooral praten. Ik vertel hem niks over mijn dag. Niet over mijn nieuwe voornemen, niet over die hamster in mijn buik. Ik schaam me. Ik val moe van mezelf in slaap. Eén dag niet gedronken. Afgevinkt.

In het dagelijks leven sta ik niet bekend als zuipschuit, maar als toekomstonderzoeker. Ik heb een onderzoeksburo (Buro Zorro) en schrijf en spreek over de toekomst van merken, bedrijven en bovenal mensen. We onderzoeken de maatschappelijke thema’s waar het wat mij betreft echt om draait in het leven, maar waar niet iedereen even makkelijk over praat: seks, de dood en religie. Het onderzoek over de toekomst van seks ondernam ik samen met Mabel Nummerdor. Het werd het eerder verschenen boek Holy Fuck, op expeditie naar de toekomst van seks. In het boek constateren we dat de holy langzaamaan uit de fuck aan het kruipen is door steeds meer technologische inmenging in onze liefdeslevens. Van online relaties in virtual reality tot kunstmatige baarmoeders die de zwangerschap over kunnen nemen. In de toekomstverkenning over de kerk onderzochten we met het team van Buro Zorro hoe het komt dat de kerkbanken leeglopen en mensen op zoek gaan naar nieuwe vormen van samenkomen en ritueel. In het onderzoek naar de toekomst van de dood analyseren we de veranderende doodscultuur. Waarom we gaan resomeren (oplossen) en humuseren (composteren) naast begraven en cremeren, en hoe we de doden levend proberen te houden met speciale Facebookaccounts, WhatsApp-luisterboeken en hologrammen.

Je kunt wel zeggen dat ik een langlopende fascinatie voor de lusten van de mens heb. Kerk, dood en seks zijn onderwerpen die hyperpersoonlijk zijn en tegelijkertijd vragen om afstand. De les die je als toekomstonderzoeker al vroeg leert, is dat je een objectieve rol moet aannemen. Het gaat niet over jou, het gaat over de tijdgeest en de signalen die je oppikt en die je vooral niet dient in te kleuren met persoonlijke overtuigingen. In Holy Fuck bespraken we ons eigen seksleven zeker niet. Mabel en ik wilden daar onze eega’s ook niet mee belasten. Terwijl we voor elkaar geen geheimen hadden, haalde geen enkele persoonlijke ervaring het boek. De vraag van de pers wat voor invloed onze bizarre vondsten hadden tussen onze eigen lakens ontweek ik door te zeggen dat het geen kookboek vol recepten was. In de lezing over de dood sprak ik niet over de angst mijn ouders te verliezen en voor kerkbesturen sprak ik niet over mijn eigen geloof en ongeloof. Maar natuurlijk zijn het thema’s die je zo dicht aan het hart liggen, zo in je systeem kruipen, dat ik ze niet voor niets kies. Omdat ik hou van taboes. Ik vind het schuren prettig, het pijnlijke interessant. Ongemak in een zaal is een fantastische voedingsbodem voor gesprek. Zeker in het bedrijfsleven gaan we seks, dood en kerk veelal uit de weg om niet op tenen te staan of het achterste van onze tong te laten zien. Terwijl we eigenlijk wel weten dat het hele leven gaat over voortplanting en aantrekkingskracht, over zin geven aan de tijd die je hebt op weg naar de onvermijdelijke dood. Alles draait om kerk, dood en seks, om geloof, hoop en liefde.

Die onpersoonlijke benadering van Holy Fuck vind ik inmiddels laf. Nu denk ik: Als je dan lastige onderzoeksonderwerpen aanpakt, wees dan open. Wees eerlijk. Vertel hoe het je persoonlijk raakt. En dus pak ik het deze keer heel anders aan. Daar gaat-ie. Na kerk, seks en dood is genot aan de beurt om onderzocht te worden. En mijn eigen genotsdrang wordt het onderwerp. Ik wil weten waar mijn hang naar vettige witte wijn vandaan komt. Waarom blijf ik doorschenken tegen beter weten in? Waarom is die roes van verdoving en ontspanning zo verdomd aantrekkelijk? Ik wil de onderste steen boven krijgen: hoe werkt genot? Wat zegt onze genotsdrang over deze tijd? Hoe kunnen we hier gezond mee omgaan? Hoe kan ík er gezond mee om leren gaan? En tot slot mijn persoonlijke motivatie: waar haal ik in godsnaam genot vandaan? Ik ga op zoek naar mensen die me kunnen helpen, experts die alles over roes, verslaving en genot weten. Ik zoek in het nu, maar ook zeker in de toekomst, want ik heb ergens de hoop dat er een Elon Musk bestaat die ons allemaal persoonlijk genot wil brengen en daar een interface voor aan het ontwikkelen is, of een foodgoeroe die doorheeft dat een of andere wortel uit Pakistan ons allemaal in hogere sferen zal brengen, of een universitair onderzoeksteam dat lsd weet te legaliseren voor recreatief gebruik. Ik zal zo veel mogelijk lezen en luisteren om te snappen hoe het werkt en ik zal delen wat interessant is en jou wellicht ook kan helpen. Ik ga als verslavingsgevoelig persoon en als toekomstonderzoeker op onderzoek naar genot en roes. En ik zal onderweg eerlijk zijn over mijn drankzucht, mijn genotszucht en verlangen naar destructieve impulsen.

Ik ben gelukkig getrouwd met Guido. We hebben vijf kinderen die variëren in leeftijd van zwemles tot op kamers wonen; Martijn (20), Daniël (18), Ruben (16), Julie (6) en Berend (4). Martijn, Daniël en Ruben zijn mijn bonuskinderen, die ik alweer tien jaar tot mijn eigen kinderen mag rekenen. Julie en Berend maken het span compleet. Ze zijn allemaal gezond, doen blij hun ding en komen blij weer thuis. Als we met zijn allen aan tafel zitten, ben ik op mijn allergelukkigst. Ik zorg graag voor het hele spul, ik zet pannen vol dampende risotto op tafel, voorzie iedereen van drinken en ga vervolgens gelukzalig zitten kijken hoe iedereen eet, drinkt en converseert. Julie staat soms op om een toost uit te brengen. Terwijl ze op haar stoel staat, heft ze haar glas en tikt tegen de rand aan met haar vork. Zij benoemt dan wat ik voel: ‘Ik vind het heel gezellig zo met zijn allen aan tafel. Leuk dat jullie er allemaal zijn. We gaan heel lekker eten samen.’ Ik huppel daarnaast dagelijks mijn kantoor binnen, om me op mijn werk te storten dat zo treffend mijn ‘ikigai’1 is. Ik werk veel en graag. Ik maak lange dagen, maar heb genoeg tijd voor mijn gezin. Ik heb vrienden in vele soorten en maten. Alle ouders leven nog, genieten mee en hebben vooral ook zelf een zalig leven. Soms worden we opgeschrikt door een ongeluk, verdriet, een tegenvaller. Maar door al die mensen, die samen dat sociale vangnet vormen, lost ook dat zich weer op. Geldzorgen kennen we niet. Een eersterangs, verwende wereldburger ben ik. En toch, ondanks al dit geluk, schenk ik mezelf dagelijks drie of meer glazen wijn in. Zoals we de kinderen een snoepje geven en de hond een koekje, geef ik mezelf elke dag een beloning. Ik kwijl als het hondje van Pavlov al in de auto op weg naar huis, met het vooruitzicht op een goed glas. Of eigenlijk een fles. Hier gaat iets mis.

Ik schrijf dit boek, omdat ik denk dat jij dit ook hebt. En is het niet de hunkering naar wijn, dan is het misschien wel je suikerverslaving, je gameritueel, je pakje sigaretten of neusspray waar je maar geen afstand van kunt doen. Niet iedereen zal vijf glazen wijn drinken, of een hele neusspray leegspuiten per dag, maar dan nog steeds is dit boek voor jou. Want ik weet zeker dat ook jij op zoek bent naar genot, in welke vorm dan ook. Iedere keer dat ik vertel waar ik over aan het schrijven ben, hoor ik van mensen: ‘Dat heb ik ook! Dat wil ik lezen!’ Misschien herken jij ook die stem in je hoofd of die hamster in je buik. De hunkering naar genot is geen zwakte. Het klinkt als een geprivilegieerde luxe, je druk maken over wijn drinken of sigaretten roken. Maar genot is veel meer dan dat. Eten, drinken en seks ervaren we als belonend, omdat we er anders simpelweg niet meer zouden zijn. Het is ons overlevingsinstinct, onze belangrijkste drijfveer. Het hoort net als geloof, hoop en liefde in het rijtje belangrijkste thema’s van een mensenleven. Alles draait om verlangen en belonen.

Van jongs af aan worden we gestuurd door begeerte naar wat we willen voelen, eten, drinken, proeven, horen, hebben. Julie zei laatst nog zo treffend: ‘Mama, ik heb honger in iPad.’ Kind, ik heb honger in wijn, wilde ik terugroepen, maar ik kon me inhouden. Onze genotscircuits in het brein reageren op honger, dorst en zin. Genot bepaalt wat je doet, hoe je handelt, hoe je je gedraagt en zelfs hoe we regels binnen de maatschappij dicteren. Onze zoektocht naar genot en ons overlevingsinstinct zijn direct aan elkaar verbonden.2 Dat stelt iedereen voor een probleem. Het is niet vreemd dat er ongelooflijk veel wetgeving bestaat rond genot: je mag geen drugs verhandelen, niet rijden onder invloed. Gevangenissen zitten vol met mensen die de regels van fatsoen hebben overtreden. Nieuw genot betekent nieuwe wetgeving, zoals het wetsvoorstel om lachgas te verbieden. Of denk aan de rol van religieuze instituten om honger naar seks te stillen door gebed en contemplatie, en zeker geen consumptie aan te moedigen. We willen genot, zeker, maar te veel genot kan nooit de bedoeling zijn. We moeten het afstraffen, indammen en reguleren. Tegelijkertijd vallen we zelf voortdurend in de fuik van ons eigen genot. Je zuipt twee flessen wijn op één avond leeg. Je vreet midden in de nacht de koelkast leeg of valt in de armen van de verkeerde in het Van der Valk langs de A2. Genot grijpt ons allemaal bij de ballen.

Dag twee gaat vrij geruisloos voorbij. Het is een gewone werkdag waar genoeg afleiding in te vinden is. Ik bel met onze vaste ontwerper om de presentatie over de toekomst van de dood door te nemen. Over vijf maanden mogen we die presenteren in Pakhuis de Zwijger, dus het moet er steengoed uitzien. Ik heb een paar vergaderingen en ik schrijf een artikel over luchtvervuiling en allerhande innovatieve producten die daarop inspelen, zoals anti-pollution dagcrèmes en een fiets die schone lucht in je neus blaast. Ik ga langs bij mijn nieuwe sprekersbureau in Amsterdam om te bespreken hoe we mijn lezingen het beste in de markt kunnen zetten. Waar de eerste dag een dag vol schuldgevoel was, is deze dag een bewijs dat ik al een dag niet gedronken heb. Dat voelt toch anders. Op kantoor en onderweg denk ik geen moment aan wijn en eenmaal thuis loop ik met een grote boog om de wijnkoelkast heen en maak ik er een korte avond van. Vroeg naar bed, gelijk met de kinderen en snel slapen, maakt dat de uren die ik normaal aan drank zou besteden, vergeten uren zijn.

Op bed lees ik de kinderen Rupsje Nooitgenoeg voor, het kinderboek van Eric Carle. Het hongerige rupsje eet zich dwars door een lekkere appel heen, door twee peren, drie pruimen, vier aardbeien, vijf sinaasappels, maar genoeg heeft hij telkens niet. Hij eet chocoladetaart, een ijsje, een zure bom, een plak kaas, een stuk salami, een lolly, een stuk kersenvlaai, een worstje, een cake, een stuk meloen. Tot hij pijn in zijn buik heeft. Hij valt als een grote dikke rups in slaap in zijn cocon, om eruit te barsten als een prachtige vlinder. Ik zag er altijd alleen de mooie kant van: de rups die een vlinder werd. Maar nu bekruipt me een ander gevoel. Zijn we niet allemaal Rupsjes Nooitgenoeg die aangespoord door de consumptiemaatschappij vooral lekker door willen consumeren? We hebben toch nooit genoeg? Ik in ieder geval niet. We vervullen onze mateloze en decadente verlangens, door op elke gedachte die het brein ons geeft, een antwoord te willen geven en dat verlangen vooral maar in vervulling te laten gaan. Meer, beter, smeuïger! En kan het in mijn geval niet met wijn, dan maar met boeken over wijn. Chardonnee en Ontwijnen, de Bridget Jones onder de boeken na de literaire hoogstandjes van Erik Jan Harmens, liggen naast mijn bed klaar om gelezen te worden. Natuurlijk heb ik trek in een borrel, maar ik kruip in bed en begraaf me in Chardonnee. Lezen over wijn is op dit moment dé manier om dicht bij mijn ex-geliefde te zijn. Ik verslind de boeken, het ene na het andere.

De volgende dag is Guido terug uit het buitenland. Ik moet met de billen bloot. Weifelend schuif ik het boek Chardonnee onder zijn neus, waarin de Britse Clare Pooley uit de doeken doet hoe wijnen een werkwoord werd. ‘Lees dit maar schat, dan begrijp je waarom ik ben gestopt met drinken.’ Clare is een slimme, geprivilegieerde moeder van drie kinderen, die de randjes eraf dronk. Ze dronk minimaal een fles wijn per dag (daar kwam ik toch ook al vaak aan). Toen kwam de ochtend dat ze haar kater bezwoer met een mok tot de nok toe gevuld met het laatste restant wijn van de avond ervoor. Ze stopte op dat moment met drinken, gruwelend van zichzelf. Guido ligt naast me in bed te lezen. Terwijl ik af en toe zijn blik op me voel rusten, kruip ik wat dieper weg onder de dekens. Een glas wijn zou nu fantastisch zijn, even de spanning eraf drinken. Een paar slokken zou al helpen. Ik verwacht afkeuring van Guido maar in plaats daarvan juicht hij me toe en vindt hij het fantastisch dat ik niet meer drink. Hij heeft alleen helemaal niet doorgehad dat ik te veel dronk. Als ik een extra glas inschonk of twee keer zo snel dronk als Guido, zag hij dat niet. Als ik een nieuwe fles wijn opentrok, las hij de krant, of was hij geconcentreerd televisie aan het kijken. Zo kon ik stiekem nóg een glas inschenken. Terwijl ik me schuldig voel over mijn drankgebruik en me schaam voor het boek dat hij leest en dat eigenlijk al mijn geheimen prijsgeeft, voelt hij zich schuldig dat hij het niet door heeft gehad. Hij vraagt me of het echt zo erg was als de dame in Chardonnee omschrijft. Maakte ik stiekem twee flessen open zodat het niet zo opviel? Het schaamrood stijgt onder de dekens naar mijn wangen.

Binnen een week lees ik vier boeken over alcoholvrij leven. Ik wil wel een stapje dieper zoeken. Ik ga op zoek naar wat psychiaters en filosofen te zeggen hebben over genotsdrang. De Griekse filosoof Epicurus had hier in de vierde eeuw voor Christus al een naam voor: hedonisme. Ik vind dit nu al een leuk woord. Een hedonist zoekt naar geluk door pijn te vermijden en genot na te streven. Heerlijk. Maar de oude filosoof vond ook dat je genot aan je voorbij moest laten gaan als het je later ongerief zou opleveren. Oh. Dus seks, zeker, maar niet als je een soa oploopt. Eten, zeker, maar niet tot je buikpijn krijgt of vetzucht ontwikkelt. Wijn prima, maar niet zoveel dat je de volgende dag hoofdpijn hebt. Het is dus niet het pleidooi voor het individuele genot als hoogst haalbare doel, dat velen (ook ik) hier uit hebben afgeleid. De moderne hedonist zoekt naar seks, drugs en rock-’n-roll, naar telkens maar meer zintuiglijk genot. Epicurus heeft menig Rupsje Nooitgenoeg geïnspireerd om te overeten en overfeesten. De een vlucht in drank, de ander in eten, de een in seks, de ander in drugs. Je kunt workaholic, seksaholic, alcoholic of yogaholic zijn. Als er maar iets te beleven valt, als je maar impulsen krijgt, als er maar iets gebeurt. Als het maar lawaai maakt en sensaties oplevert. De overtreffende trap bestaat niet voor niets. Als je goed, beter en best hebt, ga je toch voor het beste? Bij lekker, lekkerder en lekkerst kies je toch voor het lekkerste?

Een jammerlijke ontdekking die ik vrij snel doe is dat genot eigenlijk altijd maar heel kort werkt. Er bestaat geen geluksgen dat ons eeuwig gelukkig maakt, zegt de bekende Vlaamse psychiater Dirk De Wachter in zijn boek De kunst van het ongelukkig zijn. Hij trekt volle zalen, net als collega Damiaan Denys, omdat psychiaters de popsterren zijn van onze tijd. Iedereen lijkt te bezwijken onder de eenentwintigste eeuw en zoekt naar antwoorden bij deze heren. Maar, zo vertelt Dirk De Wachter, het maakt niet uit wat het is dat je gelukkig maakt, het zal je na een tijdje gaan vervelen. We raken ontzettend snel gewend aan nieuwe geneugten. Je kunt nog zo erg uitkijken naar een aankoop, zodra die in de pocket is, wil je alweer wat nieuws. Ik vertel mijn zoon Ruben van zestien dat je van een BMW 5-serie echt maar heel even gelukkig wordt, mits je die überhaupt ambieert natuurlijk. Het begint met de rush van de jacht, de hunkering, het willen, het grote verlangen. Reikhalzend kijk je uit naar het moment dat de auto dan echt van jou is. Zes weken levertijd voelt als zes maanden. Dan komt het geluksmoment: je stapt voor het eerst in je nieuwe wagen. Het ruikt lekker, de deur valt met een prachtige plop dicht. Je voelt je de koning te rijk achter het stuur. Dirk De Wachter weet dit terug te voeren tot een chemisch proces in het brein. Er worden endorfines afgescheiden en die geven je een gelukzalig gevoel.3 Heerlijk! Maar na een paar weken komt de klad erin. Net als elke dag stap je in en rijd je weg. Zonder dat je eerst in katzwijm nog even naar je velgen staart. En je vergeet hem te wassen. De verliefde gevoelens zijn overgegaan in alledaagsheid, in iets wat je niet voor mogelijk had gehouden: gewoonte. Ruben kan zich dit totaal niet voorstellen. Voor hem is deze BMW onbereikbaar genot van de bovenste plank en daarmee dus zaligmakend geweldig. Die auto verveelt nooit! Wennen zal het nooit! Maar het jammerlijke nieuws is helaas dat het genot tijdelijk is. Zelfs als je heel erg goed nieuws krijgt, of heel hard geniet, zijn de aangename sensaties, die voortkomen uit de signalen in je hersenen, van korte duur. Maar dat gelooft niet alleen Ruben niet, dat geloven we allemaal niet. We denken dat we ontzettend gelukkig worden van kortstondig genot en directe behoeftebevrediging. We trappen in de valkuil van ons hedonistisch verlangen. Het massahedonisme dat nu regeert, draait om hyperindividualisme, consumentisme, kapitalisme, alcoholisme en allerlei verwante escapismen om onze persoonlijke hoogtepunten maar te bereiken. We rennen maar door op zoek naar het volgende shot, wat in de psychologie de hedonistische tredmolen wordt genoemd. We denken dat we vooruitkomen in het leven met geld, succes en spullen, maar we rennen enkel rondjes in ons eigen rad van fortuin en schieten geen meter op. We zijn massaal op zoek naar telkens nieuwe shotjes genot en zodra ons verlangen vervuld wordt, is het opeens niet meer opwindend, nieuw, gaaf, fantastisch of begerenswaardig. En dus willen Rupsjes Nooitgenoeg meeeeeeer.

Ik ben Rupsje Nooitgenoeg die zich een weg drinkt door flessen wijn. Bij het eerste glas wijn denk ik al aan het tweede en check ik of er nog een derde in de fles zit. Ik drink een fles halfleeg en zet deze terug in de koelkast, om een tweede open te maken en ook halfleeg terug te zetten. Precies zoals in Chardonnee staat omschreven. Misschien valt het zo minder op, is de gedachte. Ik ben voortdurend bezig met denken aan drinken: Moet ik nog rijden? Wie kan er anders rijden? Heb ik al twee glazen op? Kan ik me een derde permitteren voor ik in de auto stap, zitten er genoeg uren tussen? Hoeveel tijd heb ik nog om te drinken, want ik moet wel op tijd naar bed. Mijn hoofd is er zo ongelooflijk druk mee. De namen van mijn beste vrienden zijn Montrachet, Jordan en Meursault. De vette chardonnays waar mijn nee niet tegen bestand is. Zodra ik ’s avonds thuiskom, val ik ze in de armen om er samen een bonte avond van te maken. Ik doe het zelfs liever dan in de auto te stappen naar een vriend van vlees en bloed en niet te drinken. Hoe kan dit?

Ik ben begonnen als een gezellige drinker, opgevoed met het idee dat het met drank allemaal net even leuker is. Met drie grotere, oudere broers, Sander, Bas en Michel, is er altijd reden tot feest. Als enige zus keek ik enorm op tegen mijn broers. Als zij bier dronken, dronk ik bier. Als zij whisky dronken, dronk ik whisky. We halen het slechtste en het beste in elkaar naar boven. Zet ons bij elkaar en familie Flodder treedt aan. En we vieren dit vol omhaal. We zijn er trots op. We gieren het uit. Wij zijn die familie die te veel herrie maakt in het restaurant maar waar je wel naar omkijkt. Hier zou je wel bij aan tafel willen schuiven voor een bonte avond. Drinken hoort erbij, of we nu een verjaardag vieren of het behalen van een zwemdiploma. Maar bij gelegenheden drinken en in het weekend drinken, veranderde bij mij al snel in doordeweeks drinken, in dagelijks drinken, in dagelijks te veel drinken. Niet alleen om te vieren, maar ook om te ontspannen.

Als ik terugredeneer wanneer het echt fout is gegaan, kom ik uit op het moment dat Holy Fuck uitkwam, in mei 2018. Er stonden vele interviews en mediaoptredens op de agenda, en natuurlijk veel lezingen. Allemaal genotsleveranciers, maar zeker ook stressleveranciers. Ik moest dat jaar zes keer geopereerd worden aan mijn benen maar ruimde daarvoor niks uit mijn agenda. Gezin, werk, boek, gezondheid; ik red het allemaal wel. Maar ondertussen dronk ik om het randje eraf te halen, stressgevoelens te verminderen en om te ontspannen. Want dat was ik zo gewend. Drinken werd van gelegenheidsgenot een gewoonte en toen stiekem een verslaving. Ik zag de mooie flessen met klinkende namen al niet meer. Ik nam ze voor lief, als ze hun werk maar deden. Ik stapte in en reed weg, zonder in katzwijm te vallen bij het etiket. Plop, slok, weg. Volgende fles.

Ik begraaf me op kantoor verder in mijn onderzoek. Mijn honger naar meer informatie is niet te stillen. Volgens psychiaters en filosofen is de mens geprogrammeerd om te zoeken naar directe behoeftebevrediging en de wereld om ons heen biedt ons een waar prikkelfestijn. Er wordt volop ingespeeld op zintuiglijk genot. Wat ons aangeboden wordt, is telkens nog grootser, meeslepender, treffender en gekker, om onze aandacht maar te vangen en vast te houden. Bij een rondje dom zappen met een schaaltje komkommer en cherrytomaatjes op schoot, vloeit de wijn rijkelijk bij Chateau Meiland. In Mad Men wordt de ene sigaret met de andere aangestoken. In advocatenseries volgen de designerjurken elkaar in ijltempo op. Op Instagram vliegen de recepten je om de oren en eten we met onze ogen wat ons wordt voorgeschoteld. We worden doodgegooid met wat we kunnen consumeren. Verleiding op verleiding. Met een schuin oog op al deze zinnenprikkelende beelden houd je vaak ook nog je social media-streams in de gaten. Heb je niet genoeg aan je eigen likes, dan kun je de app Hype Simulator downloaden en ervaren hoe het is om Kim Kardashian te zijn en 15 miljoen likes op een foto te krijgen. Je kunt online vrienden kopen die je liken, zodat jij je geliefd waant. Directe liefde wordt direct beantwoord op Tinder. Je kunt een relatie met jezelf aangaan met een app op je telefoon met de klinkende naam Replika. Of je kunt trouwen met je hologramvriendin.