-

WESSEL TE GUSSINKLO

De expeditie

GEVOLGD DOOR

Het meesterwerk

-

ISBN 978 90 832 1277 7

NUR 301

www.koppernik.nl

Copyright © 2022 W.G.A. te Gussinklo

Afbeelding voorzijde omslag Jheronimus Bosch, Tuin der lusten (detail)

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2022, ISBN 978 90 831 7444 0

-

De expeditie

-

Wenig lebt ich,

Doch atmet kalt mein Abend schon, und stille,

den Schatten gleich, bin ich schon hier;

und schon gesanglos schlummert das schauernde Herz im Busen.

HÖLDERLIN

Wee u, wanneer uw ‘verlangen’ vervuld wordt

Gij zult bittere tranen wenen.

ARTHUR VAN SCHENDEL

-

BIJ NACHT EN ONTIJ

Buitensporig zwaarbewapend dook hij op uit het oeverriet van de nacht; een takkenbos geweren over zijn schouder, een kanon op zijn rug, knuppels en revolvers tussen zijn broeksband, messen achter zijn oren (en kwartslampen, verhoorapparaten, hartslagmeters), een zak handgranaten achter zich aan slepend. Een radeloze kabouter tussen de reusachtige vegetatie van waaierende bladeren, grijpgrage takken, bomen die vlak voor zijn voeten razendsnel als vingers uit de grond kwamen met ogen die hem spottend volgden.

En overal bleef hij haken en steken, terwijl bladeren hem kletsend om de oren sloegen en bomen stiekem achter hem aan slopen om een voet op de zak te zetten, of een tak om zijn nek te slaan…

Hij wist nooit waarom hij hier zo woedend en vastbesloten voortkrabbelde – snuivend, slippend, klevend aan de slijmerige bodem – en zo klein, zo ontzettend klein en verlaten… Maar het pad was hetzelfde, met dezelfde bochten, met de geleiachtige grond.

En dan kwam een paal met een hand die naar rechts wees. Daarop stond: NAAR DE TOILETTEN. Dat was altijd zo. Hij sloeg hijgend rechts af en gromde: ‘Wacht maar, wacht maar.’ Hij was verbaasd en ongerust.

Plotseling stond hij voor een zonnige vlakte met een heuvel. Op de helling plukte zij bloempjes en ze lachte en zong en maakte kleine danspasjes… Dat zou nu afgelopen zijn. Hij riep: ‘Wacht maar.’ Ze lachte en zwaaide naar hem.

Maar hij telde al tot drie, radeloos en tegelijk woedend. Wat er daarna moest gebeuren, wist hij niet. Ze lachte alleen maar en hij liet genade voor recht gelden: hij telde nog een keer tot drie en nog een keer: ‘Alsjeblieft, alsjeblieft…’

Ze keek zelfs niet.

Toen schoot hij. Dan moest ze het zelf maar weten. Maar de geweren klapten uit elkaar, de lopen werden kurkentrekkers, of boomtakken, of er kwam een straaltje water uit, of een grote schuimbel die tikkend stuk sprong… Hij greep in de zak en haalde er een handgranaat uit, maar het was een aardappel… Hij pakte een andere, maar opeens zat de zak vol zwarte spinnen. Handenwringend rende hij weg. En zij was er nog. Zij zong en lachte zonder op hem te letten. Het koninginnetje, het prinsesje! En daarom zou hij haar wel krijgen.

Wacht maar! wacht maar!

Hij trok een revolver, maar terwijl hij hem richtte werd het een vulpen. Hij trok bliksemsnel andere. Het werden ballpoints, sigaren, zuurstokken, dropveters en verwijtende vingers in zijn handen. Eén keer een bosje rozen.

Maar hij had het kanon nog. Hij richtte zwetend het kanon. Hij hield er met een voorzichtig gestrekte hand een lucifer bij en zwengelde aan een stang. De kogel spoot er aan de achterkant uit, of de loop draaide zich als een slurf naar hem om… Eén keer kwam er een kogel uit. Ze schrok zelfs niet, terwijl hij met fluitende oren en open mond toekeek. De kogel maakte een keurig rondje om haar heen en kwam toen op hém af. Een kogel als een kaas. En steeds groter, steeds groter…

Ze fluisterde: ‘Je bent lief.’

Gillend en snikkend rende hij weg.

-

EEN DRUPPEL IN DE EENZAAMHEID

Er werd geen woord gezegd. Hij trommelde met zijn vingers op de stoelleuning en dacht: ‘Natuurlijk, natuurlijk, ze zal niets begrijpen zoals altijd.’ En dan: ‘Ik moet naar bed, ik moet weg. Het water kookt… Maar misschien begrijpt ze het ook niet, het loeder.’

‘Ik zei iets.’

Ze bestudeerde haar nagels toen hij opkeek. Hij nam een nonchalante houding aan en keek op de tafel.

Het spelletje. Ze zou het zo lang mogelijk niet begrijpen. Ze zou het omzeilen. En ten slotte werd ze verontwaardigd (‘dat gezeur, die onzin. Jij denkt altijd maar…’). Of ze ging huilen of wat dan ook. Maar nooit was het het… al wist hij zelf niet wat.

Ze werd onaantastbaar door gerechtvaardigde verontwaardiging (de heilige, het prinsesje, de allen beschamende martelares), terwijl hij wegzakte in welk moeras, in welk drijfzand – een steeds kleinere zandkorrel zonder zon, zonder warmte, in een dodelijke verlatenheid – en niets meer begreep, niets meer wist, trillend, zwetend en ten slotte smekend om een woord, een gebaar, om de vrieskou te ontlopen.

Maar het was het woord nooit.

Hij dacht: ‘Ze is op haar hoede als een dier. Ik zal haar uit moeten lokken, geruststellen, op iets onbelangrijks wijzen. En dan vanaf een zijweg: pats!’ Een beer in het pastorale landschap doet een vreedzame reiziger verstarren. Hij dacht: ‘Eén zin die ik nog meen en die zij niet begrijpt of niet wil begrijpen, en ik heb iets verloren; misschien mezelf, of iets anders – iets belangrijks.’

Hij stond op en slenterde naar de radio. Hij draaide aan een knop: harder, zachter (‘… de sociale problematiek, die hierdoor…’). Hij liep door naar het raam. Achter het glas lagen koel en klaar de heuvelruggen van de stad. Een man in overhemd trok voor een raam zijn broek op. Wat gebeurde er achter zijn rug? Hij draaide zich met een ruk om.

Ze bestudeerde nog steeds haar nagels.

Hij zette de radio af. Hij zei: ‘Kluitje riet…’ En lachte vriendelijk.

‘Wat?’

‘Kat en boom en zo. Maak er maar wat van… sigaret?’

Toen hij op veilige afstand – de tafel was tussen hen – de rook behaaglijk door zijn longen liet wolken, dacht hij: ‘Het moet te meten zijn: polsslag, bloeddruk.’

Hij ging op de stoelleuning zitten. Hij trok zijn been op. Hij dacht: ‘Het doet er niet toe wat ik zeg, als ik maar wat zeg.’

Hij zei: ‘Je bent stil, meisje. Is er wat?’

‘Och…’ Mirjam blies rook uit en inhaleerde meteen weer. Plotseling verslikte ze zich. Reutelend en hoestend legde ze haar sigaret in de asbak en schokte voorover.

Hij had alles gezien. De vermoeidheid, de aarzeling, het verslikken. En hij had het thuisgebracht.

Het was tien uur. Het beslissende tijdstip naderde. Ze werd onrustig. Als belaagd wild werd ze. En hij de jager; uit onverwachte richtingen sluipt hij tussen de stammen, legt aan…

Meewarig zijn hoofd schuddend bleef hij kijken, terwijl zij ademloos in haar zakdoek hoestte, haar neus snoot.

‘Altijd moest ze zich ergens interessant mee maken,’ zei hij, toen het kabaal wat bedaarde. Hij maakte een gebaar en liet zijn hand op zijn knie vallen.

‘Altijd was er iets, dan hoofdpijn, dan kiespijn, verkoudheid, snot, slijm, buikloop… Je zei wat en gelijk: Uh, ah… Waarom maakt ze zich niet door iets anders interessant?’

Het viel niet zoals hij het bedoelde, maar hij lachte hard toen ze hem nog een beetje duizelig aankeek.

‘Hè…?’

‘Niets.’ Hij wipte lachend van zijn stoel af en liep naar het raam en terug. ‘Een grapje. Helaas, helaas, altijd onderschat, mijn grote originaliteit, mijn lachende wijsheid… mijn…’

Hij ging in de stoel zitten en nam haar grijnzend op.

Ze rookte met snelle halen, op haar gezicht het begin van ergernis (gezegende, roekeloos makende, ergernis; de valkuil, de strop…). Hij keek naar zijn sigaret en toen naar Mirjam.

‘Ik dacht net nergens aan,’ zei hij zacht.

Ze luisterde meteen.

‘Misschien,’ zei hij op dezelfde toon, ‘heb je nog iets te drinken.’

Hij glimlachte vriendelijk en knikte bemoedigend.

‘Natuurlijk.’

Ze stond traag op, gedwee, gelaten, vrijwel zuchtend van vrouwelijke dienstbaarheid.

‘Wat wil je? Koffie of iets anders?’

Hij sloeg zijn benen over elkaar en liet een been op zijn knie balanceren.

‘Koffie,’ zei hij, ‘graag koffie.’

Hij bleef haar ononderbroken aankijken. De grijns op zijn gezicht. Hij dacht: ‘Ik weet het zelf nauwelijks meer wat ik zeg, het is onzin. Maar ze zal toehappen als een vis in een pier, omdat ze het niet meer begrijpt. Ze zal het niet kunnen laten.’

Hij voelde zich licht, een beetje duizelig. ‘En zonder dat zij het begrijpt, zonder dat ik het begrijp, zal dat – ik weet zelf niet wat (woord, gebaar, klank, kleur) uit haar losbreken. Dan kan ik haar weggooien als een vod, omdat het versleten is en omdat het mij verveelt… Zomaar! Ik kan ook bij haar blijven. Alles kan. Het doet er niet meer toe.’

Tevreden trok hij aan zijn sigaret. Hij dacht: ‘Ik hoef geen honderdste seconde aan mezelf te besteden; alles rolt lijnrecht op het doel af.’ Hij stokte even. Doel, doel…? Wat doel? Het doel kwam vanzelf. Hij dacht: ‘En dan grijp ik haar tussen haar benen en sleur haar naar boven – de slet, de sloerie – het hol in. De deur dicht, het licht uit. Zonder troetelnaampjes, zonder geteem, geen getrekkebek, gewoon erbovenop. Niets meer dan chemie. Een strafoefening. En ik heb mezelf terug. Ik ben onherkenbaar. Nog even en het was de laatste keer. Het is voor altijd voorbij. Ik ben het vergeten.’

‘Het laatste rustpunt van de reiziger, het nachtelijke feest, het immense vuurwerk… en hij breekt op naar achter de horizon.’

Als een onontleedbare massa schoot het verleden in hem op zoals het gegroeid was. De wrok, de lachende woede, omdat ze niet mocht weten hoe hij om haar heen sloop; schattend, metend. Hij kon niet zeggen hoe het ontstaan was en wanneer. Het was zonder dag, zonder gebaar, geen woord. Eerst een spelletje strategie, dat toen nog een spel was. Later de verbittering. Het was gegroeid als een boom; wonderbaarlijk, een natuurproduct – zonder vragen, zonder antwoorden; zonder begin, zonder eind.

Hij kneep zijn onderste oogleden omhoog.

Hij wist niet of hij glimlachte of niet.

Hij kreeg een gevoel als dronkenschap: wazige vormen, vervreemding, welbehagen, opwinding.

Ze leunde met haar borsten op de tafel. Hij keek ernaar; de wrange vruchten. En plotseling, terwijl hij keek, begon er iets in hem te tikken. En hij dacht: ‘Ze is gevaarlijker dan ze zelf weet. Zij heeft dingen die afleiden. Zijwegen. Doodlopende stegen. Valstrikken. Ze is levensgevaarlijk.’

Daar zat ze, tegenover hem, zonder een beweging, aan de tafel. Haar rechterhand bleek onder de lamp. Een slapend monstertje. Hij kon ook anders zijn, die hand: een roofdier, een klauw, of warm en strelend; een hand als een zacht woord, een beetje vochtig. Maar dat was al lang geleden. Iets anders waar hij geen deel meer aan had, dat hij niet meer begreep. Ze was hard en eisend geworden, of lijdzaam en stroef, terwijl hij niet meer kon, of niet meer wilde. Behalve soms, wanneer hij dronken en lachend, met blinkende ogen in het duister in haar drong. De grote verleider, de onweerstaanbare minnaar. En terwijl zij zich verzette en onder hem spartelde, liep hij trillend in haar leeg.

En alles werd dan stof en zweet en zij verweet niets, was niet woedend, haatte hem niet. Alleen grenzeloze verachting en slaap. En hij zocht radeloos houvast in de verpletterende eenzaamheid, het duister: ‘… vergeef me… vergeef me… zeg iets!’

Die klamme wanhopige nachten, die avonden, die ravijnen.

Het was al lang geleden. En toen opeens die jongen, Peter. Terwijl hij niet wilde, maar moest. Een reusachtige vuist die hem voortdwong langs de wanhoop, de eden, de heilige voornemens. Een vuist die hem voortdreef naar een portiek ergens, een dakkamertje, een donkere steeg.

Zij had niets vermoed – maar het had híér niets mee te maken. En toen schoof ook dat andere ertussen, maar dát kon hem niets meer schelen…

Hij stak met omzichtige gebaren een sigaret op. De lach was verdampt. Hij herinnerde zich waar hij mee bezig was (de strafoefening) en trok zijn gezicht in een grijns. Er was nauwelijks tijd verstreken. Mirjam keek hem van onderaf aan. Op haar hoede. Het trekje om haar mond. Tussen hen in de tafel. Het slagveld. Het niemandsland. Dat was de situatie.

‘Ik heb lol,’ zei hij vriendelijk, ‘buurtfeest, loonsverhoging. Wereldrevolutie, iedereen is gelijk, iedereen is van iedereen… Moet je niet nog eens hoesten, je keel schrapen, niezen, neus snuiten…’

Glimlachend keek hij naar zijn handen; ze bewogen, ze draaiden om en om. Hij knipte met zijn vingers en glimlachte. Met tevredenheid voelde hij het eindpunt naderen. De vragen die zichzelf oplosten, voordat hij ze kon stellen. De kracht die toenam.

Hij keek de kamer door en dacht: ‘Waarom loop ik niet gewoon om de tafel heen, grijp haar in haar nekvel, en sla haar midden in haar gezicht… op haar mond.’

Hij dacht: ‘En daarna neem ik haar op de vloer.’

Maar hij wist dat hij het niet zou doen, omdat het niet genoeg was. Er was geen spoor van een glimlach meer op zijn gezicht. Om zich heen kijkend ging hij voorzichtig achteruit in zijn stoel zitten. Voorbij de tafel achter haar; de boekenkast en daarnaast de radio, de tv, de installaties. En dan het raam… en verdreven achter het glas: de nacht, de gekwelde, aangevreten nacht.

Bijna gelukkig trok hij aan zijn sigaret.

‘Jij wilde natuurlijk nog een praatje maken,’ zei hij langzaam, ‘iets verzachtends, een klein preekje natuurlijk.’

‘Ga je gang’, hij maakte een gebaar. ‘Iets wijs, iets dieps; iets waarbij je siddert van inzicht, waarbij het water over je gezicht loopt na al mijn gelul… Natuurlijk, natuurlijk.’ Hij knikte. ‘Het mag, hoor.’

Ze verstarde steeds meer. (Hij dacht: ‘Het kreng. De zweep erover!’) ‘Een toepassinkje, een samenvatting. Wat voetnoten. Maar vooral wijsheid en inzicht.’ Hij blies rook uit en zei hard: ‘Het beroerde bij jullie vrouwen is dat jullie er zo erg in geloven, terwijl het niets meer dan versiering is. Wat overtuigingen, wat gedachten, wat gevoelens, en daarachter: niets… Ja, borsten en benen. Strikken en linten om lucht. Het is gewoon make-up. Zoiets als een bloesje, een paar schoenen. Jullie diepzinnige praatjes: verleidingstrucs, vlaggetjes en lampions… Wat staat wat ik zeg goed bij mijn lippenstift, mijn oogschaduw. De rest is kletspraat, voor- en naspel bij de coïtus, je moet nu eenmaal over alles wat zich voordoet iets kunnen zeggen, aan alle wanden moet behang. Jullie diepte is gezichtsbedrog. Jullie wijsheid is zoiets als aardappels in de winterpot: bindmiddel! Er is geen mosterd bij, geen kracht, geen persoonlijkheid. Alleen aanvaardbare reclamefolders in dienst van de voortplanting. Waar waait de wind vandaan? Uit gindse boetiek: rennen!’

Hij voelde zich opgewonden, bijna kwaad; alsof hij een deur intrapte. Ze was met donkere ogen opgestaan. ‘Nou, het is wel weer mooi, vind je niet. Ik ga naar bed, dat gezanik…’ Ze draaide zich om en liep naar de deur.

‘God o god!’ Hij wierp zijn hoofd in zijn nek en lachte. Toen hij zag dat ze de deur opende zei hij: ‘Haal je dat kopje koffie nog even voor me?’ Hij glimlachte en de deur ging dicht. Hij bleef scherp luisteren. Na een tijdje hoorde hij haar in de keuken.

Met bijna teleurgestelde verbazing en toch een gevoel van vanzelfsprekendheid zocht hij in zichzelf. Hij was volkomen rustig, nauwelijks opgewonden, alsof het niet anders had kunnen lopen. Nergens was het Klamme, of het Huilerige en Smekende; en het Hunkerende; het Aangegrepene was mijlenver achter de horizon. Hij kon het niet meer begrijpen. Met een gevoel van bevreemding dacht hij aan de veel te vele avonden waarin hij snakte naar hij wist niet wat; zocht naar iets onbegrijpelijks, met als enig wapen woorden. Met als enig doel… ja wat!

Hij voelde zich helder als na een geweldige dronkenschap.

Alles scherpomlijnd, betrouwbaar, en bijna nadrukkelijk om hem heen en naast hem zijn schaduw. En hij zei: ‘Kijk.’ Hij dacht: ‘Het is niet nodig geweest. Ik ben verdwaald. Nu ben ik er weer, bijna bij het doel, ik zal het vanzelf merken.’

Die avonden dat hij zocht naar het absolute antwoord, of wat anders. Iets van haar, iets van hemzelf; pratend pratend, voortdurend pratend, terwijl hij zelf al niet meer wist wat hij bedoelde en het niet begreep en het nooit kon vinden, en snakkend wachtte op iets wat uit haar los moest komen. Steeds een stap achter op haar! Pratend, pratend… met welke omwegen, welke zijwegen. Terwijl zij alles begreep na de eerste zin (ja, ja, natuurlijk! Ergernis: wat wil je toch? Verveling) en op haar horloge keek, ‘ja’ knikte halverwege een zin waarvan hijzelf de uitkomst nog niet wist. En hij haar antwoorden afdwong, en na elke zin vergeten was wat hij gezegd had: stotterend, zwetend, haar scherp in het oog houdend (de ongekende reactie die nooit komt).

En dan opeens het moment, waarop zij beslist en tegelijk verontschuldigend opstaat: ‘Ik moet nu werkelijk naar bed.’ En hij zich langzaam walgelijk voelt veranderen: een lege huid, een huid om leegte…, haar eindelijk bidt en smeekt om nog even te blijven zitten, even te luisteren, even maar… naar wat? Waarom! Welke hefboom op welke gebeurtenissen? Welk gebaar, welk woord, welke klank – nooit is het er!

De afschuw en verachting die ze nauwelijks kan verbergen.

En dan opeens een verbijsterend gevoel van bevrediging, van dat ene, dat vorm aanneemt, dat nadert, onbegrijpelijk als een ejaculatie… Het gevoel van genot, van thuiskomst, van herkenning als hij haar onrustig voelt worden. De duivelse behoefte die dan opkomt om haar vast te leggen, haar uit te putten, te verrassen, te omsingelen en met één slag weg te vagen – terwijl hij toch de bevrediging steeds uitstelt om het genot te verhogen. Heel voorzichtig in het begin, suikerzoet om haar niet af te schrikken.

Tot hij ten slotte, omdat dát niet kwam, kwaad begon te worden: ‘Je luistert niet eens… O ja? Wat zei ik dan?’ Maar zo dat er nog een weg terug was. En dan zei ze met een strak gezichtje: ‘Ik ben niet van plan om te herhalen wat…’ En hij lachte: ‘Ha ha’, als een vreugdeloze papegaai.

‘Zie je wel, je weet het niet, zie je wel, je…’ Maar ze gaf geen antwoord meer. En hij probeerde geschrokken: ‘Vind je niet dat…’

Ze vond niets.

Maar hij begon, zonnig glimlachend, met een argeloos gezicht over iets anders. Het deed er nooit toe wat. Als er maar antwoord kwam, als ze maar reageerde, als het maar niet stil werd.

‘Hm, ik heb gehoord dat…’ Of: ‘Heb je gelezen dat ze die…’

En ze zei: ‘Ja.’ Of: ‘Nee.’ Of: ‘O ja?’ En hij zei: ‘Jazeker!’ En wachtte even om zijn gretigheid te verbergen. (Maar ze reageerde niet meer. Ze ging koffie zetten, thee, radio luisteren, tv kijken, naaien, verstellen, was uitzoeken… Even een slaapje doen, met zijn colbert over haar gezicht tegen het licht.)

En hij zei: ‘Ja natuurlijk’, met een wrang lachje van zelfbeheersing.

Of ze pakte de krant, een boek. En hij maakte fluitende geluiden, tikte op de stoelleuning.

Er gebeurde niets.

Hij probeerde ook te lezen. Eens zou zij ophouden en dan zou hij verder lezen. En ze zou wat zeggen, maar hij zou verder lezen. En ze zou het herhalen en hij zou afwezig wat mompelen en verder lezen. En dan zou ze zuchten en ook maar weer proberen wat te lezen. En eindelijk zou hij grootmoedig wat zeggen en zij zou opgelucht…

Maar ze zei: ‘Ze weten nog steeds niet wie de daders zijn.’ Of: ‘Leuk is dit, hè…?’ En hij schoof verheugd het boek weg en vervloekte zichzelf om zijn zwakheid en zei: ‘Ja, dat heb ik gehoord… Vreemd hè… ja… ik… eh…’

Ze knikte en las verder.

En hij trilde van machteloze woede die ze niet mocht merken, en begon te zweten en zij met een vreemde dunne stem dat ze ook wel eens wat kon zeggen. En dan keek ze zo bereidwillig op dat hij wel kon stampvoeten en wrokkig zijn mond hield.

Maar de grootmoedige zei: ‘Nou…?’ En hij zei zomaar iets. Kwaad omdat zij had moeten beginnen, en hij het toch gedaan had. En ze keek een beetje geprikkeld en verlangend naar haar boek, haar krant, of begon over iets anders te praten, en het moment was weer voorbij, omdat hij haar een afstraffing moest geven en dan zou ze hem opeens anders zien, en zou ze om vergeving vragen aan hem, de grootmoedige, omdat ze hem niet begrepen had en zoveel verdriet had gedaan!

En daarna kwam de grote verzoening. Ja ja… En hij werd een beetje kwaad. Maar ze trok haar wenkbrauwen op en meteen wilde iets in hem zich snikkend aan haar voeten werpen, haar bidden en smeken om begrip. Maar eerst moest zij…

Maar zij was de machtige, omdat ze zichzelf was, en hij iets van haar wilde, begrip zocht, antwoord wilde hebben, en zij voelde het.

Maar later werd zij wantrouwig en spottend. Ze ontliep elk gesprek en hij probeerde haar te prikkelen, te sarren, uit te lokken, positie te laten kiezen. Maar zo, dat er nog een weg overbleef voor de grote verzoening die nooit kwam.

Alleen nog ’s nachts, in het beschermende duister hun omhelzingen, haar snikkende kreetjes, zuchten, fluisterwoordjes: ‘Ik zou wel allemaal liefdesgedichten kunnen zingen…’ En hij: ‘Ik ook liefste, ik ook, lieveling, ik ook, ik ook, nog veel meer… liederen, koren, hele symfonieën… O, o… hè…?’

Hij hoorde helemaal niets. Een paar weken later mompelde hij een beetje teleurgesteld omdat het uitbleef: ‘Ik zou wel allemaal fijn kunnen zingen, uh, uh… ik zou…’ Haar bewegingen stokten even, maar ze reageerde niet.

Hij snikte en zuchtte verder en gromde: ‘Oh… aahhh…’ Eerst van genot, maar op een nacht lag ze opeens bewegingloos en luisterde. En hij hoorde zich snikken en grommen en hijgen – het was een verschrikkelijk kabaal – maar hij snikte en hijgde nog harder met opeens een groot gevoel van bevrediging en macht, omdat ze hem belachelijk vond en zich schaamde en daardoor zelf belachelijk werd.

Wraak! Wraak!

Ze werd een stuk dood willoos vlees, of ze sliep met hem met gespitste oren. Maar hij had niets in de gaten. Hij snikte en hijgde steeds harder en stamelde van extase… ‘Ik zou wel allemaal liederen kunnen zingen… ahh!’

Hij begon zacht te neuriën en barstte plotseling los in een onbestemd geklaag. Ze zat al overeind.

‘Hou op!’ zei ze. ‘Hou op! Hou op!’ Ze sloeg naast zich op het bed. ‘Rotzak! Smeerlap!’ Ze maakte een kurkdroog geluid dat hij niet herkende. Daarna kwam er niets meer. Ze had zich omgedraaid. Hij legde met een geschrokken gebaar een arm over haar heen en zei: ‘Wat is er nou… hè? Vooruit, kom eens hier…’ Maar ze kroop steeds verder van hem weg.

Ze probeerde er later voorzichtig over te praten. Maar hij begreep niets en was stomverbaasd: ‘Hè… wat bedoel je nou, verdomme… Ik begrijp niet wat je… leg eens uit…’ Met een hand achter zijn oor van onbegrip, gewillig en breeduit zittend, met het gevoel van de fijnproever. Nu zou het komen.

Maar ze kneep haar lippen op elkaar en zei niets. Het loeder! De trut! En hij probeerde het met listige omweggetjes en neutrale praatjes: ‘Het lijkt wel of je de laatste tijd frigide bent… Haha… Grapje.’ Geen reactie, totaal niets. En ze wilde niet meer en verstijfde als hij haar aanraakte, behalve soms wanneer zij zich willoos liet overweldigen in het nachtelijke duister.

De avonden dat hij zich voorgenomen had om niets meer te zeggen. Maar dan zei zíj iets neutraals, iets kouds. En meteen begon het in hem te bonzen en te trillen, en hij wilde haar smeken en bidden, haar in zijn armen nemen, haar gezicht kussen, haar om vergeving vragen: ‘Begrijp me dan toch… ik ik…’ Iets huilerigs dat zich wilde overgeven, dat wilde jammeren en klagen. En hij begon zeer snel te praten om het voor te zijn. Maar zij was schichtig en wilde eerst niets zeggen. En hij hield aan, terwijl zij een beetje rood werd en geprikkeld en liever wilde lezen en steeds geen antwoord gaf. En dan begon ze onrustig te worden, demonstratief te gapen, om zich heen te kijken en nonchalant te antwoorden: ‘Wat een onzin… tsss.’

En hij rood en zwetend: ‘Ja maar, ik bedoel… ik zeg toch… ik… ik word natuurlijk niet krankzinnig, maar ik ben bang dat ik het word, of ik krankzinnig word of niet, daar valt nu nog niets over te zeggen. Maar dat zeg ik toch ook niet, verdomme… ik zeg toch… je begrijpt niet wat ik bedoel. Ik bedoel het gevoel, het gevoel dat ik het misschien zal worden, daar gaat het om… ik… alleen het gevoel…’

‘Nou, als dat alles is wat je hebt, dan valt het nogal mee.’ Ze zweeg even alsof ze erover nadacht. En daarna stond ze op, toch nog onverwacht. ‘Kom, ik moet maar eens naar bed.’

En hij praatte in paniek verder en stond ook op, liep met haar mee naar de kamerdeur. ‘Ja maar, je begrijpt het niet… verdomme… Nou, geef eens antwoord… Wat bedoelde ik dan… Verdomme…’ Wezenloos van zelfvernedering en tegemoetkomendheid. En zij: ‘Ik kan niet overal antwoord op geven. Kom je ook zo?’

En hij begon te schreeuwen: ‘Ja maar, verdomme…!’

En zij zei: ‘Schreeuw niet zo. Denk om de buren’, met een schel, spottend lichtje in haar ogen.

‘Ja maar… verdomme… Je begrijpt… Je wilt niets begrijpen.’

En zij: ‘Je moet niet zo vloeken. Je komt zo, hè?’

De deur gaat open en een beetje rood en een beetje glimlachend glipt ze naar buiten. Het gaat bijna altijd zo en hij weet het allang daarvóór. Ze glipt de kamer uit voor het laatste woord, het definitieve gebaar, dat al aan de horizon nadert. Maar wat?

En daarna alleen in de kamer. Verschrompelend als een ballon, zwetend, verbijsterd van ellende. Een lege huid, in een paroxisme van woede, van angst, verlatenheid, met het ongrijpbare gevoel dat verdwijnt, verbrokkelt, zodat hij alleen achterblijft, leeg als een schil. Ontzettend!

De vuist die hem voortdrijft, terwijl hij (hijzelf) hier en daar nog tegenspartelt; het aanhangsel, de appendix van het gezwel.

Maar dat zou nu niet meer gebeuren. Zíj zou het Huilerige proberen te vinden, het Zoekende, het Smekende en Praatzieke… Maar dat was nu voorgoed voorbij. Hij zocht niets meer bij haar. Hij wilde geen begrip meer. Er was alleen nog maar wraak, afrekening. Het Huilerige bleef jammerlijk in zijn kielzog. Hij was alleen nog maar zichzelf. Wacht maar. Hij begon te neuriën.

Ze zou er onbegrijpend bij zitten, hulpeloos. Maar ze was taai. Hij dacht: ‘Ik zal haar verrassen, lachend, spottend, ernstig, gevoelig, vernietigen… En dan plotseling: pang, de voltreffer!’ Hij dacht: ‘Als ik maar een vinger uitsteek, of ingrijp, is het verkeken, voor niets geweest.’

Opeens, alsof de wissel omgezet is, barst ze los in orakelpraat waarvan ze zelf niets begrijpt. Omdat het zíjn woorden zouden zijn, geduldig gezaaid, zorgvuldig gekweekt, beschermd, bebroed… En ze zou zeggen: ‘Vergeef me. Vergeef me! O vergeef me! Jij bent de enige. Ik heb je verdriet en pijn gedaan! O o vergeef mij! Jij en ik. Wij samen, wij alleen. Als nieuw zal alles zijn…’ En hij zou vragen: ‘Wie ben jij…?’ Dat was alles, meer niet. En daar was geen antwoord op.

In strakke lijnen stond het voor hem, helder als de dag. En hij gonsde van verwachting.

Hij zag dat ze zich opgemaakt had, toen ze binnenkwam; een blad met kopjes en kannen voor zich uit als een balkon. Ze glimlachte opgewekt. Hij voelde zich slaperig worden. De nieuwe gedragslijn: begrip, moederliefde, omdat het ontkennen faalde. Met vriendelijkheid en belangstelling is alles te bereiken… de koe! Hij voelde zich doelgericht als een kanon. Met een gewapende glimlach volgde hij haar door de kamer. Hij wachtte rustig af.

Toen ze koffie inschonk (‘Heerlijk voordat je naar bed gaat!’) zei ze vlak – hij had erop gewacht, waarom zou ze het onderwerp nog vermijden –: ‘Is er iets met je werk?’

Het lumineuze inzicht, de hyperoriginaliteit. Hij lachte geruisloos. Als een goochelaar legde hij een pakje sigaretten op tafel.

‘Bitte!’

Zijn baantje als leraar dat hem tot de lippen kwam. Altijd schema’s, nooit begrip, weerklank, inzicht.

‘Nee, hoezo?’

‘Je doet… Is er iets anders?’

Voortdurend grijnzend keek hij haar aan.

Alles ging langzaam, overzichtelijk, als een goed getimed toneelstuk. Een helder geschreven, lang bestudeerde rol. Nergens het verraderlijk Praatzieke, de Aangegrepen Zoeker, het Huilerige, Smekende, Biddende… (Nu steeds een stap voor, met half dichtgeknepen ogen in de zon. En achter hem stomende puinvelden, een vrouw met ronde ogen, struikelend, ademloos. Ze is al moe. Een stap, en nog een stap.)

‘Hoezo?’

‘Ik weet het niet… Je doet zo…’

Na een poosje zei hij traag – hij draaide zijn handen om en om, en keek er spottend naar –: ‘Ach ja, misschien is het de leegte, de eenzaamheid. Veroordeeld samen met jou tot het heelal, verder niets en niemand. Zie je hoe zwart het daar is?’ Hij wees. ‘Zie je de verlatenheid, de kou, de duisternis?’

Ze wachtte.

‘God is dood,’ zei hij vriendelijk.

‘Ja, hoor.’

‘Dit zijn de lichtjaren na het uitdoven.’

Ze staarde zwijgend.

Hij sprong op en liep naar het raam. De maan hing als een plat blik aan de hemel. Sterren werden verzwolgen door een schim.

‘Kijk,’ zei hij, ‘daar, daar zit hij. Direct hijst hij de vredesvlag en dan is het afgelopen.’

Ze lachte niet.

‘Of hij bestaat of niet bestaat is geen probleem,’ zei hij zachter, ‘alleen het geloof is een probleem.’

Ze was geruisloos opgestaan – naar bed! naar bed! – misschien luisterde ze nog, misschien niet. Hij zag haar lippen glanzen in het licht.

Hij dacht: ‘Het gaat veel te snel.’

Hij keek langs haar het raam uit naar de lantaarns, de enkele wandelaars, de spaarzame fietsers… Een dakraam botte geel uit.

‘Hoeren,’ zei hij, en zette zijn kopje neer, ‘moeten er zijn.’ Hij wist niet waarom hij dit zei. Hij dacht het en zei het meteen.

Mirjam lachte laatdunkend en keek naar haar glas (een glaasje warme melk, lekker voor het slapengaan). Er zat lippenstift op.

‘Hoezo?’ zei ze na een tijdje.

‘Och,’ zei hij. Hij was meteen waakzaam, opgesprongen in zichzelf. ‘Verhoudingen zijn misschien iets onnatuurlijks, laat staan huwelijken. Liefde langer dan een paar weken misschien al, dus loslopende juffrouwen, hoeren bijvoorbeeld – iets anders kan eigenlijk niet.’ Hij lichtte verklarend zijn hand.

‘Zo.’ Haar gezicht was bleek, spits, een beetje hol. Ze hield haar glas voor haar mond en blies onderuit kijkend naar hem op de melk.

‘Welke andere liefde is er dan dat uur, die dag, die paar weken, en al het andere daarna is zoiets als aderverkalking. Ik blijf liever leven…’ Hij dacht: ‘De harde waarheid, dat is pas wat. Niets getrekkebek of gefleem.’

‘O ja, wat doe je hier dan nog?’ Ze keek hem recht aan met kille, grijze oogjes.

Hij maakte een hoffelijk gebaar en begon langzaam te glimlachen: ‘Ik ben op je gesteld. Ik ben aan je gehecht. Je hecht aan je eigen ongeluk en narigheid. Wat vind je daarvan? Gebrek aan verbeeldingskracht? Zeker, zeker. Zelfs Duitsland wordt zo de mooiste van alle werelden, je hecht aan je ellende.’ Hij zei: ‘Denk je eens in dat je geen lichaam zou hebben. Geen ziekte, geen dood, denk je eens in’ – hij trok het gezicht van een fijnproever –, ‘geen vermoeidheid, geen tijd, alle ellende komt van je lichaam, en toch houdt iedereen van zijn lichaam of leeft ermee.’

Hij lachte hard en veerde in zijn stoel. ‘Wat vind je daarvan. Dat is pas verbeeldingskracht’ (net zoals het huwelijk). Hij maakte wijde, vergoelijkende gebaren.

‘Zie de mens, zie haar lichaam. Daarom houd ik van je, horror vacui: de angst voor de leegte, de vrees voor de onbeperktheid. Was ik slechts een hoofd, alleen scheren was dan nog nodig.’ Hij vouwde zijn handen in zijn nek en keek haar aan. Ze vertrouwde het niet.

Hij zei: ‘Ja ja… ik begrijp jou wel. Jij wilt veiligheid. Een dienstregeling. Alle dingen zoals het moet, en was. Het onbekende betekent gevaar. Natuurlijk. Jullie zoeken een hoekje om de jongen te werpen. Maar wat kan mij dat schelen? Wat heeft dat met liefde te maken?’

Ze onderdrukte zichtbaar een geeuw en keek op haar horloge. (Hij dacht: ‘Ik moet snel zijn, nog even en ze staat op.’) ‘Natuurlijk,’ zei Mirjam, ‘bedoelde je het als een belediging?’

‘Nee, nee’, hij lachte. ‘Meer plaatsbepaling, geografie of zo. Ik dacht er toevallig aan.’

Hij zag dat ze zich begon te ergeren. ‘Waar wil je eigenlijk naartoe… Wat is er?’ Met vragend opgetrokken wenkbrauwen keek ze hem aan.

Een vlijmscherp glimlachje nestelde zich om zijn mondhoeken. Hij dacht: ‘Nu komt het begrip, het persoonlijke vlak, háár terrein… maar ik trap er niet meer in. Ik blijf steeds een stap voor, omdat dit mijn terrein is.’

Hij dacht: ‘Als ik de weg maar in het oog houd, lost alles zich vanzelf op. Er zijn geen problemen. Alles gaat vanzelf. En plotseling – hoe weet ik niet – zal er een scherf van haar afspatten… zomaar. Dan is het genoeg, en gelijk voorbij.’

‘Niets,’ zei hij. ‘Ik denk wat hardop. Het schoot me te binnen.’ Hij spreidde zijn hand op de tafel. Hij dacht: ‘Ik sla en schop haar tegen de grond en dan pak ik haar jurk bij de halsopening en scheur hem van boven tot onderen open… HEERLIJK!’ Hij voelde zich opeens verbeten, woedend. ‘En ik neem haar als een stier!’ Hij kreeg een lichte erectie. ‘O, ze is zo sluw, het loeder, ze is goddeloos onberekenbaar.’

‘Het huwelijk, ach ja… het huwelijk, de relatie, de verhouding… ach… ach… Twee wegen zijn nooit dezelfde weg.’

Mirjam stond plotseling op. ‘Wil je nog een kop koffie? Dan ga ik…’ Haar stem was zacht en vol. Ze had iets besloten. Hij schrok op.

‘Ja graag. Veel suiker… Het heeft niets met liefde te maken. Het is voornamelijk veiligheid, en dan nog wat biologie… Wat heeft liefde dáármee te maken! Liefde is de luxe, als alles vanzelf gaat. De muziek, de dans, het feest… Elke dag een nieuw huis, dat is de liefde.’

Ze was ruisend gaan zitten en keek hem met strakke oogjes aan. Ze verroerde zich niet. Ronald dronk met kleine slokjes van zijn koffie. Over zijn kopje nam hij haar met welbehagen op. Het eindpunt moest in zicht zijn, omdat ze wantrouwend werd en al bijna naar bed ging. Hij kreeg pijn in zijn kruis. Hij dacht: ‘Ik mag er geen moment aan denken. Het komt vanzelf.’

‘Ik begrijp niet waarom je zo praat,’ zei ze na een poosje.

Hij dacht: ‘En daarom blijf je zitten en luisteren.’

Hij dacht: ‘Ze begrijpt het niet, omdat het niet haar weg is, of zelfs maar onze weg, maar alleen en onbegrijpelijk de mijne, steeds een stap voor… in de puinvelden, het opengebroken landschap… en zij achter mij. Onbegrijpend.’

‘Maar meisje’, hij vergrootte verbaasd zijn ogen, alsof hij een kolossaal insect zag. ‘Er is al zoveel suikerzoete romantiek!’ Hij ging verzitten. De opwinding was verdampt. ‘Wat heb je aan die onzin! Bekijk het zakelijk, en als je wat voelt is het meegenomen!’ ‘De luxe,’ dacht hij. Hij dacht: ‘Het is zoiets als een magneet. De kracht neemt toe. Alle ijzerdeeltjes, zelfs de onbekommerde, zelfs de ver verwijderde, worden aangegrepen en gericht.’

‘Wat doe je hier dan nog als je er zelf niet meer in gelooft?’ zei Mirjam koud. Ze trok haar handen op de stoelleuning. Hij dacht: ‘De klap op de vuurpijl, dit doet de deur dicht!’

Hij stond langzaam op om tijd te winnen. ‘Ach ja,’ zei hij zacht, ‘liefde, de binnenstebuiten gekeerde haat.’ (Ze snoof.) ‘Ik weet het niet.’ Hij ging op de vensterbank zitten. Achter het raam was de stad zichzelf niet meer, doodstil, geluidloos. Hij keek er geen moment naar.

‘Jawel,’ zei hij na een poosje. ‘Ik geloof…’ Hij zei: ‘Een oor, of een neus, of een oog, of te korte benen, iets wat afstoot, waarvan je walgt, of dat je haat of iets onbegrijpelijks… iets wat nog niet jezelf is, en toch te bekend, iets verontrustends, een oproep! Misschien is het alleen maar angst,’ zei hij, ‘of haat, of onbegrip, ik weet het niet, misschien is dat liefde. Neem jou bijvoorbeeld…’

Hij stak een sigaret op.

Hij zei: ‘De mens is een verzamelaar, hij verzamelt kennis, levenservaring, vormen, kleuren, gebaren, gedachten… En als hij alles zelf geworden is, gaat hij dood, de muziek is eruit.’

‘Misschien is het met de liefde ook zo,’ zei hij wat later toen hij ging zitten. ‘Misschien is er alleen maar liefde tot het onbekende. De liefste vreemdeling. Misschien is het dan blijvend.’ Hij sloeg zijn benen over elkaar. Er was geen gebaar te veel gemaakt; geen woord was overbodig, nergens randwerk.

Ze verroerde zich niet. Misschien overwoog ze het.

‘Liefde is de stoomketel onder te hoge druk, met het te kleine ventiel.’ Hij onderdrukte een grijns. Met lichte ogen tikte hij as van zijn sigaret.

Hij zei: ‘Ik begrijp wel wat jij wilt.’ (Ze gaapte te uitbundig. En zo direct: om zich heen kijken. En dan: ‘Ik moet nu heus naar bed.’ Hij dacht: ‘Ik zal haar de grond intrappen.’) ‘Jij wilt er natuurlijk nog wat diepzinnigs bij, iets moois, iets huilerigs, iets van engeltjes en belletjes en gazen vleugeltjes, iets dieps, iets wijs, vanaf de duistere oertijden voorbestemd en zo… Als er zonden zijn, is het jezelf of een ander of een gevoel serieus nemen de grootste zonde.’

Hij zei: ‘Er is geen laatste ernst. En als er een laatste ernst is, is dat geschater. Adam en Eva werden niet uit het paradijs verdreven om die appel, of het goed en het kwaad, of iets anders: seksualiteit bijvoorbeeld. Adam en Eva werden uit het paradijs verdreven omdat ze de dieren en dingen namen hadden gegeven. Rabbi Löw. Mooi hè?’

Hij zei: ‘Het gevoel is alleen maar het gevoel.’

Ze reageerde niet.

Hij zei: ‘Benoemen is kijken, is het gevoel nou juist niet.’

Stilte.

‘Of niet soms?’ zei hij kwaad. Hij boog zich voorover en beheerste zich meteen.

‘Je hebt vanavond weinig te zeggen, meisje,’ zei hij traag, ‘is er iets…?’ Ze bestudeerde haar nagels.

‘Och, ik luister, ik heb toevallig…’ Ze zweeg.

Hij begon te zweten. Maar plotseling doorkruiste iets anders zijn gedachten. Hij zei het onmiddellijk. ‘Het leven is niets meer dan één stap vóór, of één stap achter zijn. Wie een stap vóór is handelt, is zonder scrupules. Wie een stap achter is, is angstig, vol gedachten aan goed of kwaad, vol dogma’s, vol schema’s, afhankelijk, goed, eerlijk… enz. En niemand wil dat zijn!’ lachte hij. ‘Het hele leven, de hele filosofie, alle overtuigingen komen neer op veroveringstrucs, reclame voor het eigen terrein waarop men altijd een stap vóór is. Waar of niet waar, wat zou het? Er ís alleen maar, verder geen praatjes.’

‘Ach ja,’ zei Mirjam, ‘mogelijk. Wat wil je ermee zeggen?’ Ze keek vragend.

Onrustig stond hij op. Hij trilde van zijn hoofd tot zijn voeten. ‘Niets.’ Voortdurend rokend liep hij naar het raam (de zwarte branding. De onbekende stad.)

Maar alweer lachend draaide hij zich om. ‘Vrouwen,’ lachte hij, ‘zijn misschien zoiets als het flesje vergif, of de gaskraan, of het touw… of iets anders.’ Hij wachtte even en keek haar lachend aan. ‘Je kunt lang rustig leven met het idee dat je het, als het te erg wordt, maar hoeft te pakken, en alles is voorbij. En dan wordt het te erg en je neemt het.’ Hij hinnikte van het lachen. Hij kon er niets tegen doen. Het brak overal uit hem los. Ze keek hem bevreemd aan.

Onbekwaam om iets te zeggen bleef hij haar toelachen. Ze was stomverbaasd. En opeens werd ze rood en kwaad. Hij beheerste zich. ‘Is het niet zo…? Zoiets is het huwelijk, de relatie. Je geeft je laatste vermomming prijs voor wat warmte, wat begrip – en het is voorbij.’

‘Wat heb je toch vanavond?’ zei ze koud. Maar hij lachte. ‘Wat doet het ertoe. Is het niet zo.’

‘Bah, je bent vervelend.’

‘Dat is de liefde.’ Hij grinnikte.

‘Ik begrijp niet waarom je dit allemaal zegt,’ zei ze zonder erop in te gaan. ‘Je weet best dat het onzin is wat je zegt. Het huwelijk is iets heel anders. Ik begrijp trouwens niet waarom ik erop inga.’ (Hij knikte.) ‘Het huwelijk is het samen ergens voor leven, kameraadschap, samen dezelfde doelen hebben.’

Ze zag er vastberaden uit. Ze was niet dom, het was iets anders. ‘Ik begrijp trouwens niet waarom ik erop inga.’ (Hij knikte opnieuw en lachte.) ‘Liefde…’ zei Mirjam.

Hij lachte. ‘Ja, ja, ik hoor het al, natuurlijk poëzie.’ (Ze trok haar schouders op.) ‘Hang de lier maar aan de wilgen, er valt niets te bezingen.’

‘Liefde heeft niets te maken met jouw praatjes.’

‘Nee,’ zei hij zachter. ‘Inderdaad… liefde is het gevoel. Daar valt niet eens over te praten. Je voelt het of je voelt het niet, net als God.’

‘Nou dan’, ze stond op en keek op haar horloge. ‘Waar praten we dan nog over?’ En op andere toon: ‘Het is tien over twaalf. Ik ga naar bed, kom je ook zo?’

Meteen toen ze dat zei en naar hem keek met zachte ronde ogen, uitnodigend alsof er niets gebeurd was, voelde hij alles verbrokkelen, verpulveren. Een zoetige warmte sloeg in hem omhoog.

En het Huilerige, het Smekende… Maar ergens midden in de boosaardige verlatenheid lispelde een stem rusteloos verder: ‘… het heeft met liefde te maken, als de broodmachine met het brood… Het brood is de liefde, de machine de oorzaken, of het bot met de soep of… maar dat doet er niet toe, dat is de mechanica. Het is niet omkeerbaar,’ lispelde hij met haar mee naar de deur. Om zijn mond een fossiel. ‘Begrijp je wat ik bedoel?’ (En zij: ‘Ja, ja…’ ze keek om zich heen.) ‘Liefde is altijd belangrijker dan de geliefde, die wordt verwerkt en ondergebracht.’

Ze had donkere ogen. ‘Ja, ja’, ze knikte.

‘Jawel… maar je begrijpt het niet…’ Ze wilde zich omdraaien. ONTZETTEND!

‘Ik moet nu naar bed!’

‘Ja,’ zei hij met een toneelstem. ‘Ja, natuurlijk. Maar je begrijpt het niet…’

‘Ik ben moe,’ zei ze opeens kwaad. ‘Jíj begrijpt niet dat ik morgen weer vroeg op moet.’

‘Daar gaat het toch niet om! Je begrijpt…’

‘Zie je wel, jij denkt nooit aan een ander.’ Het triomfantelijke lachje.

‘Maar ik zei toch… ik…’ Hij hief zijn handen ten hemel. ‘Daar heb ik het toch niet over!’ Hij schreeuwde bijna: ‘Dat slaat nergens op…’

‘Schreeuw niet zo.’ Ze wees om zich heen. ‘We hebben nog buren.’ Er was iets tartends in haar ogen gekomen, iets spottends. ‘Denk daar een beetje aan.’

‘Ja maar… ja maar… ik zei toch alleen maar…’

Haar gezicht was duister en ze zei: ‘Zo is het wel weer mooi geweest, jij denkt altijd maar…’ Ze keek om zich heen. Ze deed langzaam de deur open.

‘Ja maar, wat heeft dat er nou mee te maken… Ik… ik… jij…’ Hij begreep het niet meer. ‘Je begrijpt niet wat ik bedoel…’ Hij greep naar zijn hoofd. Lachte ze?

‘Wat doen jouw theorieën ertoe, het gaat om de werkelijkheid!’

‘Ja maar’, hij struikelde over zijn woorden, ‘dat zeg ik toch… dat bedoel ik juist… ik… godverdomme! godverdomme…!’

‘Je hoeft niet zo te vloeken.’ En met een andere stem: ‘Je komt toch ook zo, hè?’ Ze hield haar hoofd een beetje scheef en glimlachte en glipte de deur uit.

Schokkend over zijn hele lichaam liep hij terug.

‘Verdomme,’ zei hij halfluid, ‘godverdomme!’ Ze was nog op de gang. Ze kon het gehoord hebben. Hij luisterde… niets.

Onverwacht ging de deur open.

‘Als je nog iets te zeggen hebt, zeg het dan nu direct.’ Met haar hand op de klink bleef ze staan (de milde overwinnaar liet genade voor recht gelden).

Opeens moest hij aan die jongen denken – Peter – en al het andere… En hij zag zichzelf staan, trillend als een blad, met vochtige ogen en een verkrampt gezicht. Hij deed geen moeite meer zich te beheersen.

Plotseling schoot ze in de lach.

Ze maakte een verschrikt gebaar. ‘Let er niet op. Ik lach je niet uit. Ik lach zomaar…’ En daarna: ‘Ik moet nu naar bed. Morgen…’

‘Ja natuurlijk! morgen! morgen…!’ Hij stampte op de grond. ‘Morgen…! godverdomme!’

Met starre ogen van ontzetting keek hij om zich heen – alleen! De kamer, de godverlaten kamer, een druppel in de eenzaamheid. Hij snikte. Op de tafel stond een half leeg kopje koffie. Dat was alles wat er overbleef. Zijn hart bonkte in zijn oren en de kamer maakte onritmische, buitelende sprongetjes. Hij dacht: ‘Ik heb het gemeend, ik heb het toch weer gemeend, en zij weet het. Misschien begreep ze het niet, maar ze zal het weten – een foto die ze uit het archief vist, als het te erg wordt; het overdonderende bewijs: toen die avond, sidderend, trillend; belachelijk – en opbergen.’

Het zou nooit veranderen, de chantage uit het verleden. De roes dreef af, hij voelde zich helder worden.

Met nauwelijks trillende hand dronk hij de koffie op – verbluft, haast teleurgesteld (dat het nog steeds kon, en dat dit alles was en al weer voorbij. Nergens puinhopen, ondergang, doodskreten; de sterren pinkelend aan de hemel.)

Toen hij haar boven hoorde rommelen, liep hij – niet te hard, niet te zacht, maar een beetje stijf – de gang in. Trok zijn jas aan en liep met gespitste oren naar de deur (misschien reageerde ze, kwam naar beneden, wat dan ook).

Er gebeurde niets!

Met een knal als een kanonschot smeet hij de deur dicht.

De Aangegrepene en het Smekende, het Huilerige en het Praatzieke broederlijk op zijn hielen… fluitend, pijpend, prekerig, droevig zingend…

De magiërs van Hamelen.

Zijn beschermengelen.

Bijna geluidloos zwalkte de rusteloze wandelaar door de straten. De nacht was onbeweeglijk en suizend.

Hij liep dicht langs de huizen en keek voortdurend om zich heen. Naast hem, achter hem – kletterend op de daken, gorgelend in de goten, ritselend door de bomen – de spoken, de gruwelijke gezichten, de fantomen… loerend uit de duistere portieken.

De wandelaar begon te fluiten. Verstard door deze heiligschennis keek hij om zich heen, luisterde…

Maar de schone slaapster was niet gewekt. Voorzichtig liep hij verder.

Eindelijk schaduwloos in een park, ging hij op een bank liggen. In de verte hield een fontein zich ruisend overeind, dichterbij glansde een vijver. De nacht omhelsde hem ademloos, en nevelflarden trokken langs zijn ogen. Hij legde zijn hoofd op zijn arm en dacht: ‘Ik ga me verdrinken…’

Hij kreeg een gevoel van triomf. Eerst zou ze ongerust zijn, zichzelf bepraten: hij komt vanzelf beschaamd terug. Daarna angst, zelfverwijt, de politie, zoeken, dreggen… En dan de ontzettende schrik, de wroeging, de zelfbeschuldigingen.

Hij dacht: ‘Het is nooit meer goed te maken, maar misschien slijt het later.’

‘Of,’ dacht hij, ‘ik neem thuis vergif in en dan kruip ik in een kast waarin ze weinig komt. Ze is al ongerust en dan doet ze zuchtend de kast open, om iets te pakken: DOOD! Een briefje op zijn buik…’

Hij grinnikte.

Plotseling luisterde hij roerloos naar iets anders. Ze had gelachen toen ze weer binnenkwam. Hij probeerde het zich in te denken: zij bij de deur, hij midden in de kamer.

‘Let er niet op,’ zei ze verschrikt, ‘ik lach je niet uit, ik lach zomaar…’ Het loeder! Hij was het totaal vergeten.

Opeens wist hij dat hij terug zou gaan. Hij zou haar vernietigen…

Aan de horizon werd de nacht aangeschoten en deinsde bloedend terug, toen hij langzaam opkrabbelde en zonder om te kijken wegliep.

Ze sliep. Ze was niet wakker gebleven van wroeging! Haar kleren hingen ordelijk over de stoel. Hij was uitgeput.

Hij ontkleedde zich, onder overmatig veel lawaai. Maar ze werd niet wakker!

Toen hij naast haar schoof voelde hij aan haar gezicht (misschien was ze dood: hartverlamming), haar huid was warm en droog. Ze draaide haar hoofd en mompelde: ‘… maar het huwelijk… natuurlijk niet, ik heb…’

-

DE EB EN VLOED VAN HAAR LIEFDE

… maar de grote hoer was niet verstoord, geen aardse wolk verduisterde haar voorhoofd.

De onsterfelijke Juno en het beest, zij lieten alle snaren van de hartstocht sidderen… en de toornige violen van het aardedier werden overstemd door haar pralende orkestratie; het gefluit, het handgeklap, het spel op harp en citer, de nachtelijke dans, de krassende hovelingen…

Het giftige wonderschone spel.

En Juno en het beest paarden (tegen de morgen, als de zon blozend oprees uit haar veldbed, en ’s avonds als de nacht nader ruiste over de velden, en ’s nachts…) tot zij broos werden en zoekend. Maar het aardedier kreeg eelt op zijn hart.

En Juno ontfermde zich over zijn sterfelijke kinderen – de sleuteldragers – ook het kwijlende, het smekende, het huilerige, het biddende, het aangegrepen, het zoekende kind – zijn ongehoede zwijnen – nam zij tot zich en gaf hen liefderijk de borst.

Goede, onsterfelijke Juno.

En het beest morde onhoorbaar en diende haar… als hij naast haar lag in de bladstille nacht, terwijl zij zwaar en verzadigd ademde, en hij de deken voorzichtig over haar schouder trok omdat ze bloot was, en terloops met zijn hand langs haar borst ging… (ze was nog warm, ze leefde nog, ze vermoedde niets! Hoe was het mogelijk!) En hij, met een onbeschrijflijk welbehagen, de onzichtbare weegschaal in evenwicht voelde komen. En ten slotte zou hij doorslaan, en dan… Een koperen hemel van haat! Een zandstorm van vergelding…! Alles was haarscherp gefotografeerd. Van ochtend tot ochtend. Elk moment, elke seconde…

Met blinkende ogen liet hij het in zich opkomen, wikte en woog. Het was nog niet te laat.

De handelingen waren opgespaard, zorgvuldig ingepast en gerepeteerd. Moment na moment. En grijnzend overdacht hij het later: hoe hij haar uitschold, precies zei wat hij van haar dacht, en wat er met haar zou gebeuren. Maar op een andere toon, en zij zei: ‘Liefste…’ Of haar sloeg, haar tergde, haar vernederde… maar anders en o zo subtiel. En ze raakte in verrukking, in extase… En dan dacht hij: ‘NU!’, en siste: ‘Hier jij, vuile hoer’, maar met nog steeds een lach om zijn mond.

Maar eens op een avond zei ze met een preuts mondje en verwijtende kraaigeluidjes: ‘… maar ik ben toch helemaal geen hoer… pff… ik ben toch…’ En hij dacht: ‘NU’, en hij zei grijnzend met kraakstem: ‘Jawel, jij bent een gore hoer, slet! Bah!’, en meteen sloeg hij haar langzaam, volkomen beheerst in haar gezicht, bij haar slaap. Haar hoofd veerde een keer op. Het leek of ze in elkaar zakte, slap werd, ze boog haar hoofd en bedekte haar gezicht met haar handen. Hij kon haar ogen niet meer zien.

Plotseling brak er iets in hem.

‘Gore slet!’ gilde hij, ‘vuile, vuile hoer! Vuile…’

Alles werd grijs en erg droevig. ‘Vuile, gore slet!’ Stuurloos en suizend van de harde klap rolde ze tegen de muur naast het bed.

Hij sjorde haar half overeind – ze was slap en weerloos – en scheurde haar pyjama aan flarden van haar lichaam; de toren der duizend smarten, de vallei van weemoed. Vloekend en scheldend (rothoer, geile rothoer!) schopte hij zijn broek uit… en plotseling zag hij haar liggen met halfgeopende benen tegen de muur. Ze volgde met grote ogen al zijn bewegingen, maar zonder woede.

En hij keek geschrokken snel een andere kant uit en gilde: ‘Wacht maar, ik zal je, vuile rothoer, vuile…’, en hij sloeg op het kussen en stompte naast haar, woedend omdat hij niet meer durfde te kijken.

En toen hij toch keek, fluisterde ze: ‘Nu niet meer doen, je deed me pijn… Kom nou…’ Ze glimlachte en zijn gebaren werden – zonder dat hij er iets tegen kon doen – bijna ongemerkt liefdesgebaren, alsof hij niets anders bedoeld had. En hij sprong jankend van ellende op haar en mompelde dat ze zijn lieve poesje was. Zijn lieve kleine…

En toen hij de rode plek streelde, die als bloem op haar gezicht ontbloeide, fluisterde ze dat hij moest zeggen dat hij het niet gemeend had, en hij snikte: ‘Nee, nee…’ En hij dacht: ‘Wacht maar, wacht maar… ik krijg je wel…’ en liet niets merken. Ze was belachelijk!

En daarna: de onsterfelijke gebaren, het klamme gefluister, het zweet, het slijm, het gehijg, hun hamerende lichamen… Altijd dezelfde handelingen, met dezelfde gevolgen. Zijn hand die langs haar benen streek, of langs haar buik, of haar borsten… en zij vochtig werd, warm en zacht, en begon te kreunen en te bewegen en te mompelen… en hij zag het, HIJ ZAG HET, helder als de dag, met een lach in zijn keel, en sloot zijn ogen om de triomf te verbergen. Ze was belachelijk. En hij zoende haar en stotterde woordjes, die in haar sneden als een mes (‘mijn poesje… mijn kleine zachte poesje… mijn liefste kleine…’).

Ze opende haar benen en trok hem over zich heen en hij dook in haar als een zwemmer. De kasten begonnen te buitelen door de kamer. Maar er ging niets verloren, geen beweging, geen geluid (haar lichaam dat zich spande, haar benen die houvast zochten, haar snikkende adem…) en dan breed en diep.

Hij vergat niets, en dacht er later grijnzend aan… ze was belachelijk. Hij zou het haar betaald zetten.

En zij was gelukkig als in het begin. Toen al dat andere er nog niet was. Nog even en ze zou in hem verdwijnen, omdat hij groter was, en zichzelf. En hij zou haar uitknijpen als een zweer!

Maar later vergat hij ook dat en was bijna gelukkig.

Bijna waren de kettingen versleten en het beest voelde de kerker niet meer, maar staarde met grenzeloze bewondering naar de aan haar voltrokken zeven wereldwonderen. De goddelijke tempel, de hangende tuinen… ‘Ik haat haar, ik haat haar’, dacht het dier, gonzend van genoegen, het kakelbont beschilderde beest, het listige omzichtige aardedier.

Juno en het beest, zij zongen en dansten de ganse dag, van de ochtend tot de avond, bespelend het matglanzende toetsenbord, het pijporgel, de tuba, de introïtus met de smachtende akkoorden… De wervelende dans van de schone Juno, met het bronstige, geblakerde aardedier; het beestachtige beest…!

Maar het aardedier morde onderhuids en verharde zijn hart (want de lieflijke Juno reinigde zich van hem met haar veel te vele stonden; de eb en vloed van haar liefde…) en het liet zijn nagels groeien en wette zijn tanden.

En op een nacht toen de maan rond en zacht hing tussen de bergen, omstrengelde het beest uitgeput de onsterfelijke Juno, en zij fluisterde: ‘Mijn liefste… mijn liefste, nu zou ik kunnen sterven…! Het is zo mooi… zo…’, en Juno snikte.

De woorden vielen zacht en vochtig in het aardedier, als de sneeuw rondom op de bergen, en het legde zich sprakeloos op zijn buik en ademde zwaar.

Maar de onsterfelijke Juno leidde het beest naar een berg en zei blij: ‘Kijk, hoog op deze berg bij de maan woont de hemelse vader. Jij kunt er niet komen, want jij bent van de aarde, maar ik weet het pad en zal je leiden. En jij zult ook onsterfelijk worden…!’

En zij klommen eendrachtig omhoog en Juno zong. En ze waren gelukkig. Maar plotseling kon het aardedier niet verder en Juno klom zingend omhoog in extase, zonder één keer om te zien. En meteen brak de haat in het beest los; scheldend naar de maanzieke Juno bleef het eenzaam achter, samen met de weldoorvoede zwijntjes.