Bevroren Tijd

Eerste druk, februari 2022

Omslagontwerp: Zicht Ontwerp

Omslagfoto: Shutterstock / Luka Hercigonja & Potapov Alexander

Auteursfoto: ©Fotocchio / Marieke Hoogland

Redactie: Tekstbureau Tempelier

Copyright ©Carl Slotboom

Iskander Uitgevers

Oudendijk

info@iskander-uitgevers.nl

www.iskander-uitgevers.nl

Bevroren tijd

ISBN: 97890 832 146 03

NUR 340

All rights reserved. Niets in deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze roman is fictie. Namen, personages en gebeurtenissen zijn ofwel het product van de verbeelding van de auteur ofwel fictief gebruikt. Enige gelijkenis met werkelijke gebeurtenissen of bestaande personen berust geheel op toeval.

Hoop sterft het laatst.

1

Tussen de bomen aan de horizon gloeit rood oranje de ondergaande zon. Het bos lijkt in brand te staan. Tegen het licht in zijn de stammen nog slechts donkere gestalten, contouren. In de verte roept de koekoek. Hoog aan de hemel zweeft de buizerd.

Ruud had me verteld, dat hij in de periode dat we nog niet samenwoonden, regelmatig naar boven was gegaan, op een tafel was geklommen en tot zijn middel uit het dakraam had gehangen om een glimp van het huis op te vangen, waar ik mij op dat moment bevond. Ik geloofde hem, maar heb sinds ik hier woon nooit de behoefte gehad dit ook te doen. Bovendien, wanneer ik het huis zou willen zien kan ik er binnen tien minuten zijn. Maar zelfs die behoefte heb ik niet. Niet meer.

Een paar dagen nadat ik bij hem ingetrokken was, heb ik op een avond de fiets gepakt.

‘Waar ga je naar toe?’

‘Fietsen.’

‘Het is al donker.’

‘Ik weet het.’

‘Zal ik met je meegaan?’

‘Nee, laat me maar even alleen.’

‘Goed.’

‘Vind je het erg?’

‘Nee.’

In de dorpskern, ter hoogte van de bakker, stapte ik af. Ik trok de dynamo van de voorband en zonder licht reed ik de laatste honderd meter. Minutenlang stond ik op geruime afstand van het huis en keek. Ik keek, maar ik zag niets. Achter alle vensters waren de overgordijnen dichtgetrokken. In de weken die daarop volgden, stond ik regelmatig op mijn plekje. Altijd die gesloten overgordijnen. Achter die gordijnen moeten ze gevoeld hebben dat ik daar stond. Zoals ik voelde dat zij er waren.

Het werd steeds moeilijker op den duur. Op een gegeven moment ben ik niet meer gegaan. Ik kon het niet meer opbrengen.

Ik heb ermee leren leven. Misschien ook maak ik het mezelf maar wijs om er niet aan onderdoor te gaan. Er zijn nu eenmaal gebeurtenissen in een mensenbestaan waarmee je wel zult moeten leren leven. Gedwongen, doodgewoon omdat er geen keus is.

Soms vraag ik me af of ik de stap wel had gezet als ik had geweten wat de prijs zou zijn die ik zou gaan betalen. Ik heb het me niet afgevraagd. Ik ben gegaan, na maanden van slapeloosheid en tranen. Achteraf gezien huilde ik al jaren. Zonder tranen, van binnen.

Opeens was de maat vol, ik kon niet meer. Op een ochtend heb ik mijn koffers gepakt en ben vertrokken.

Een vriendin en haar man hadden een bungalowtje op een recreatiepark. Daar ben ik ingetrokken. Ik heb mijn koffers uitgepakt, het bed opgemaakt, koffie gezet en ben gaan zitten. Het regende die ochtend. Een dunne motregen, die als een ragfijne vitrage over het uitgestrekte grasveld hing, dat voor het huisje lag. Het seizoen was nog niet begonnen en de meeste onderkomens waren onbewoond. Het terrein lag er verlaten bij en de rust was bijna onheilspellend. Op het terras van het bungalowtje tegenover het mijne stonden de tuinmeubelen onder een blauw zeil. Er had zich een klein plasje water op gevormd. Een dun straaltje sijpelde naar beneden en spatte uiteen op de planken van het terras. De ribes bloeide. De hemel kleurde grijs. Ik had het koud. Tussen mijn kleren zocht ik naar een warme trui.

Ik weet niet hoe lang ik daar heb gezeten. Alle besef van tijd was ik kwijt en de minuten – of waren het uren – waren volledig aan me voorbij gegaan. De koffie die ik had gezet was inmiddels steenkoud.

Het regende nog altijd en als ik de weersvoorspelling mocht geloven die ik die ochtend had gehoord, dan zou hier voorlopig geen einde aan komen. Het interesseerde me niet. Ik keek op de klok aan de wand. De twee jongsten, Guus en Femke, konden nu elk ogenblik thuiskomen. Ik had hen verteld dat ik naar mijn ouders zou gaan en pas aan het eind van de middag weer terug zou zijn.

Toen Chris na het ontbijt naar buiten liep op weg naar zijn kantoor, ging ik naar boven. Ik legde twee koffers geopend op het bed.

Zonder te kijken wat ik pakte gooide ik er mijn kleding in. Rokken, broeken, sjaals, ondergoed, sokken. Op het moment dat hij met zijn tractor het land opdraaide, stapte ik in mijn auto en reed weg.

Ondanks de trui had ik het nog steeds koud. Mijn vriendin belde op om te vragen hoe het met me ging.

‘Gaat wel.’

‘Kun je alles vinden wat je nodig hebt?’

‘Ja.’

‘Er ligt eten in de koelkast.’

‘Fijn.’

‘Doe alsof je thuis bent hè?’

‘Nee.’

‘Sorry.’

‘Geeft niet. Dag.’

Ik besefte opeens dat ik die ochtend nauwelijks had ontbeten.

In het vriesvak lag brood, beleg lag in de koelkast. Ik zocht naar de boter. Na enige tijd vond ik die in de bak waar de groente lag, achter de ijsbergsla. Ik deed de koelkastdeur weer dicht, gooide de koude koffie weg en zette nieuwe.

Ik zou naar huis moeten, straks, aan het eind van de middag. De kinderen zouden willen weten hoe het bij opa en oma was geweest. Opeens bekroop me de angst dat één van hen op het idee zou komen om mijn ouders te bellen. Waarom had ik daar niet eerder aan gedacht? Misschien was het beter geweest wanneer ik mijn ouders had ingelicht, even had gebeld. Nee, dacht ik bij mezelf, ze zouden schrikken, alles willen weten en het uiteindelijk toch niet begrijpen. Dit moest ik ze persoonlijk zeggen, niet door de telefoon. Je kunt je ouders niet even door de telefoon laten weten dat je na bijna tweeëntwintig jaar een streep onder je huwelijk wenst te zetten. Mijn God, hoe vertel ik het Chris, mijn kinderen? Ergens in mijn hoofd trilde iets. Niet overheersend, wel irritant. Ik wreef over mijn slaap, terwijl ik de koffie inschonk. Het trillen werd minder. Zeker een op hol geslagen zenuw. Ik ging voor het raam staan en probeerde mijn gedachten te ordenen. Het lukte me niet en ik staakte mijn pogingen.

Als ik eerst maar met Chris en de kinderen had gepraat.

Eindelijk kreeg ik het een beetje warm.

Toen ik aan het eind van de middag weer naar huis reed, besefte ik nauwelijks hoe ik de afgelopen uren had doorgebracht.

Alles was nagenoeg langs me heen gegaan. Uren zonder enige invulling, zonder enige inhoud. Ik weet nog wel dat ik had geprobeerd de gaskachel aan te zetten. Ik drukte op verschillende knoppen in de hoop een waakvlam te zullen zien. Wat ik ook deed, niets lukte. Ik had mijn vriendin kunnen bellen. Ik deed het niet. Van het bed pakte ik een deken en sloeg die om me heen. Met opgetrokken knieën zat ik daar en staarde naar buiten. Er was niemand te zien. Ik vond het prima zo. De wereld om me heen was me volkomen vreemd. Ik maakte er geen deel van uit.

2

‘Ik wil met jullie praten.’

We zaten in de kamer, aan tafel. De kinderen en ik. Vanaf mijn plek keek ik uit over de weilanden. Er liepen schapen en koeien. Ik zag dat het nog steeds regende. De koeien stonden met hun achterwerk naar de wind om zo weinig mogelijk regen te vangen. De schapen trokken zich daar niet zoveel van aan. De kinderen voelden dat ik hen iets ging vertellen dat niet zo prettig zou zijn. Ik zag het aan hun gespannen blikken.

‘Ik ben vandaag niet bij opa en oma geweest.’

‘O?’

‘Ik heb in de bungalow van Marion en Fred gezeten.’

‘De hele dag?’

‘Ja.’

‘Waarom?’

‘Ik heb er wat spulletjes naartoe gebracht.’

‘Spulletjes?’

‘Ja, mijn kleding en zo.’

‘Kleding?’

‘Ik heb besloten dat ik voorlopig in die bungalow ga wonen.’

Er viel een stilte.

‘Waarom?’

‘Omdat ik na wil denken.’

‘Nadenken? Waarover?’

‘Over alles. Mijn leven, over papa, over mezelf.’

‘Wil je bij papa weg dan?’

‘Dat weet ik nog niet,’ loog ik, ‘ik wil eerst eens een beetje tot mezelf komen.’

‘En wat zegt papa daarvan?’

‘Die heb ik het nog niet verteld. Ik wilde eerst met jullie praten.’

‘Maar je praat toch ook wel met papa?’

‘Natuurlijk.’

Er viel opnieuw een stilte. Het was ook nauwelijks te vatten. Alle vanzelfsprekendheid in hun leven had ik met één beweging van mijn arm van tafel geveegd. Ze durfden me nauwelijks aan te kijken. Onmiddellijk maakte ik mezelf verwijten dat ik niet eerder mijn mond had opengedaan. Ik had al veel eerder een balletje kunnen opgooien natuurlijk. Ik had ze misschien langzaam moeten voorbereiden. Hoe doe je zoiets eigenlijk? Iemand langzaam voorbereiden? Je kunt toch moeilijk tegen je kinderen zeggen dat je van plan bent misschien ooit van hun vader te willen scheiden, om dan vervolgens weer verder te gaan met datgene waarmee je bezig was? Wordt vervolgd, morgen de rest? Sommige gebeurtenissen in het leven vallen nu eenmaal zoals ze vallen. Zonder inleiding. Zomaar opeens, als een dreun uit onverwachte hoek. Ik staarde naar buiten. Veel te lang voor mijn gevoel. Mijn God, ik moest iets zeggen. Deze waanzinnige stilte doorbreken.

‘Ik wil papa voorstellen dat ik ‘s morgens hierheen kom en die dingen ga doen die ik normaal ook doe.’

‘Dat begrijp ik niet,’ zei Marieke en keek me verbaasd aan.

‘Ik kan niet zomaar de deur achter me dicht trekken en jullie met de brokken laten zitten. Jullie zullen toch schone kleren moeten hebben, moeten eten.’

‘Dat kan ik toch ook doen?’

‘Het is niet jouw taak om dit huishouden draaiende te houden. Bovendien ben je druk met je studie.’

‘Maar je zegt net zelf dat je weggaat.’

‘Ik heb niet gezegd dat ik wegga. Ik heb gezegd dat ik voorlopig in de bungalow van Marion en Fred ga wonen om na te denken.’

Ze begrepen het niet, ik zag het, ik voelde het.

‘Luister. Ik begrijp dat ik iets heel vervelends tegen jullie heb gezegd.’

‘Dat kun je wel zeggen ja.’

‘Het spijt me heel erg, werkelijk. Maar ik kan niet anders, ik moet dit doen. Overdag ben ik hier en ‘s avonds ga ik dan terug naar de bungalow.’

‘Wanneer ‘s avonds?’

‘Geen idee, na de afwas of zo.’

Het klonk absurd. Alsof de afwas bepalend was voor mijn komen of gaan.

‘Wanneer praat je met papa?’

‘Straks.’

‘Moeten wij daarbij zijn?’

‘Nee.’

Van alles wat er de afgelopen jaren is gebeurd, heeft het gesprek dat ik die dag met mijn kinderen had de meeste indruk op me gemaakt. Misschien omdat ze op dat moment het gevoel gehad moeten hebben dat ze door hun moeder in de steek gelaten zouden worden. Ik weet nog dat ik krampachtig probeerde om ze dat uit hun hoofd te praten. Ze waren er niet ontvankelijk voor. Kon ook niet op dat moment. Ze zouden het ooit allemaal begrijpen. Althans, dat hoopte ik. Inmiddels weet ik beter.

Pas uren later realiseerde ik me dat Marieke de enige was geweest die tijdens dit onderhoud had gesproken. De anderen zaten erbij en lieten het gebeuren. De jongens, Bart en Guus, waren nooit grote praters geweest. Bart staarde afwisselend naar mij, dan weer naar buiten. Guus keek naar de grond. Femke had gehuild en was dicht tegen mij aan komen zitten.

Onder het dakraam staat een tafel. Als ik erop klim en tot aan mijn middel uit het raam ga hangen, zou ik een klein stukje van het huis kunnen zien.

Ik heb niet die behoefte. Niet meer. Ik heb leren leven met de feiten. Met vallen en opstaan. Ik heb gekozen voor een nieuw bestaan en daar een ongelofelijk hoge prijs voor moeten betalen.

Ik stond voor het raam, met mijn rug naar de deuropening en keek naar buiten. Mijn armen over elkaar gevouwen. De kieviten waren teruggekeerd en in het weiland nestelde een zwanenpaar. De eigenaar van het land was er beslist niet gelukkig mee. Geen enkele boer zit op nestelende zwanen in zijn weiland te wachten. De koeien vreten het gras niet meer waarop de zwanen hun uitwerpselen laten vallen. Over een paar dagen zal de boer het land ingaan en de eieren allemaal, op één na, schudden. Het is een hachelijke onderneming. Gewapend met een stok zal hij de zwaan van het nest drijven en haar, terwijl hij de eieren schudt, met dezelfde stok op veilige afstand moeten houden. Een paar jaar geleden heeft hij een klap van een vleugel tegen zijn scheenbeen gekregen en daar wekenlang last van gehouden.

Ik dacht aan de bungalow. Ik zou er vannacht de eerste nacht door moeten brengen. Het zou misschien al donker zijn als ik daar aankwam. Ik realiseerde me dat ik niet eens wist waar de lichtschakelaars allemaal zaten. Had ik niet ergens een zaklantaarn? Boven, in de kast op de overloop, had ik er laatst een zien liggen geloof ik. Ik zag op tegen de nacht. Het verlaten terrein, de onbekende omgeving, het bed dat niet het mijne was.

In de verte sloeg de kerkklok. Half acht. Chris kon nu elk ogenblik klaar zijn en thuiskomen. Elke avond hetzelfde ritueel. Een sleur. Een vicieuze cirkel.

Toen ik hem uit de schuur zag komen zette ik zijn eten in de magnetron. Even later stond ik weer voor het raam en staarde naar buiten. De achterdeur, de klompen die op de plavuizen werden gezet. Het deurtje van de magnetron dat open en dicht ging. De woonkamerdeur.

‘Je weet dat ik niet van bloemkool houd.’

Ik hoorde hoe hij zijn stoel terugschoof en ging zitten. Het inschenken van een glas melk, het oppakken van zijn vork. Het leek allemaal een eeuwigheid te duren.

‘Ik moet met je praten.’

‘Praten?’

‘Ja,’ zei ik, terwijl ik naar buiten bleef kijken.

‘Moet dat nu?’

‘Ja.’

‘Nou, kom maar op dan.’

Langzaam draaide ik me om. Onverstoorbaar at hij verder, zonder op of om te kijken.

‘Ik heb vanmorgen twee koffers ingepakt.’

‘O.’

Hij dronk zijn melk op en schonk zijn glas opnieuw vol. Hij sneed een stuk van zijn gehaktbal en stopt het grootste deel in zijn mond.

Hij maakte een volkomen ontspannen indruk en had me nog niet één keer aangekeken. Mijn hart klopte in mijn keel. Ik voelde me als een marionet waarvan de touwtjes te slap hingen. Ik probeerde mijn ademhaling onder controle te houden. Het lukte nauwelijks.

‘Wil je niet weten waarom?’

‘Je hebt wel vaker je koffers gepakt. Ik lig daar allemaal niet meer wakker van.’

Hij overdreef. Ik had één keer mijn koffer gepakt. Negentien jaar geleden, we waren amper een jaar getrouwd. Hij had me dagenlang gekleineerd, zelfs ten overstaan van wildvreemde mensen. Ik heb twee dagen in een goedkoop hotelletje in de Achterhoek gezeten en ben toen huilend weer teruggegaan.

‘Dan zou ik dat deze keer toch maar doen.’

‘Wat moet ik doen?’

‘Wakker liggen.’

Langzaam liet hij z’n vork zakken en keek me aan. Er hing een stukje aardappel in z’n baard. Het stoorde me buitengewoon.

‘Wat bedoel je?’

‘Ik ga voorlopig in de bungalow van Marion en Fred wonen.’

‘Toe maar.’

God, wat klonk dat sarcastisch. Ik probeerde te doen alsof ik het niet had gehoord.

‘Ik heb er vanmorgen twee koffers vol kleren naartoe gebracht.’

‘Ik dacht dat je naar je ouders zou gaan.’

‘Dat had ik gezegd, ja.’

‘Daar ben je dus niet geweest.’

‘Nee.’

Stilte. Hij at verder alsof er niets was gezegd. Toen hij zijn mond leeg had, zei hij: ‘Je zei dat je voorlopig in die bungalow gaat wonen.’

‘Ja.’

‘Wat versta je onder voorlopig?’

‘Daar kan ik nog niets over zeggen. Ik wil nadenken.’

‘Nadenken kun je overal,’ zei hij, terwijl hij weer verder at, ‘daar hoef je je koffers niet voor te pakken.’

‘Hier thuis heb ik geen gelegenheid om rustig na te denken. Ik wil alleen zijn.’

‘En omdat jij alleen wilt zijn, kunnen wij hier stikken?’

‘Dat zijn jouw woorden. Ik ben overdag hier om het huishouden te doen en te koken. Na het avondeten ga ik dan weer terug.’

Hij keek me minachtend aan.

‘Je bent niet goed bij je verstand als je het mij vraagt,’ zei hij en at weer verder.

Ik vroeg me af hoe een man zo rustig kon eten, terwijl hij zojuist te horen heeft gekregen dat zijn vrouw op het punt staat hem te verlaten. Zou het wel tot hem doordringen? Bovendien scheen het hem niet in het minst te interesseren waarom ik dit alles had besloten. Hij had er tenminste nog niet naar gevraagd.

‘En hoe lang denk je nodig te hebben voor deze flauwekul?’

Flauwekul. Zo dacht hij er dus kennelijk over. Dat typeerde hem ten voeten uit. In al die jaren dat ik nu met hem getrouwd was, had hij niet één keer de moeite genomen zich in te leven in mijn gevoelswereld. Wat ik dacht, wat ik voelde was niet belangrijk.

Soms kreeg ik de indruk dat hij zijn dieren beter begreep dan zijn eigen vrouw. Hij kende me niet eens, wist niet wie ik was.

Misschien ook bezat hij eenvoudigweg het vermogen niet om zich te verplaatsen in mijn wereld. Ik probeerde niet kwaad te worden, maar het kostte me moeite.

‘Ik zeg je toch dat ik daar nog niets over kan zeggen.’

Ik draaide me om en keek weer uit het raam. Er viel een lange stilte. Hij at gewoon verder. Ongelofelijk. In de verte blafte een hond en over het weiland scheerden de kieviten. Ik hoorde de vork over de bodem van het bord schrapen. Hij had zijn eten op. De stoel die langzaam terugschoof. Zijn tred naar de deur. Ik draaide me om.

Op het moment dat hij bij de deuropening was, op weg naar de gang, hoorde ik mezelf zeggen: ‘Ik ben verliefd geworden.’

3

Achter de ruitenwisser van mijn voorruit stak een briefje: Hallo, ik ben per ongeluk met mijn trekhaak tegen uw achterbumper aan gereden. Ruud Koopman. Daaronder een telefoonnummer. Welja, dat kon er ook nog wel bij.

Ik had minutenlang op een boodschappenwagentje gewacht, mijzelf tussen winkelende mensen geduwd en ik trof aan de kassa een juffrouw die het vak nog moest leren en tergend langzaam was. Nu dus ook nog een aanrijding.

De schade leek mee te vallen. Een klein deukje. Eerst maar naar huis en met Chris bespreken wat we hiermee zouden doen. Hem kennende zou hij het willen laten repareren. Mooie boel, ik zou mijn auto dagenlang kwijt zijn natuurlijk. De naam op het briefje zei me niets.

Chris had behoorlijk de pest in. Ik had niet anders verwacht. Hij kon om de kleinste dingen de pee in krijgen en was dan meestal de eerste uren niet meer te genieten.

‘Ik heb je wel vaker gezegd dat je die auto niet tussen andere auto’s moet wringen.’

‘Dat heb ik niet, er was ruimte genoeg.’

‘Ja, dat zie ik.’

‘Die man kon er niets aan doen, dat had mij ook kunnen gebeuren.’

‘Mij niet.’

Hij draaide zich om en liep in de richting van zijn kantoor.

‘En wat doen we met die bumper?’ riep ik hem na.

‘Bel die vent maar op, regel het zelf maar.’

In het handschoenenvakje lag een schadeformulier. Ik had nog nooit zo’n ding ingevuld. In de kamer belde ik het nummer dat op het papiertje stond.

‘Ik kon er niets aan doen, het spijt me.’

‘We komen er wel uit,’ zei ik.

‘Waar woont u?’

Ik noemde mijn adres.

‘Dat is vlak bij mij in de buurt. Ziet u kans om hierheen te komen?’

‘Ik naar u?’

‘Als het niet te veel moeite is, heel graag.’

‘Ik kan er over een half uur zijn. Ik moet eerst mijn boodschappen uitpakken en de wasmachine aanzetten.’

Erg opwindend klonk het allemaal niet, maar het was de waarheid.

In de deuropening draaide Chris zich om. Hij zei niets, keek alleen maar. Een blik vol ongeloof. Stilte. Het leek een eeuwigheid te duren. Ik had het gevoel iets te moeten doen. Maar wat in ‘s hemelsnaam? Stampvoeten? Gillen? Krijsen misschien? Ik deed het niet. Ik stond daar, deed niets en wachtte af.

Eindelijk zei hij: ‘Zou je dat nog eens willen herhalen?’

Hij zei het langzaam en met nadruk. Mijn hart klopte in mijn keel.

Mijn knieën leken van was. Ik voelde dat mijn hele lichaam trilde.

Ik probeerde het te laten stoppen. Het lukte niet.

‘Ik ben verliefd geworden,’ zei ik nogmaals. Weer een stilte, dit keer korter. Lang genoeg.

‘Je bent wát?’

‘Je hebt het goed gehoord.’

‘Verliefd? Wie moet er in ‘s hemelsnaam nou verliefd op jou worden?’

‘Ik heb gezegd dat ik verliefd ben geworden,’ zei ik. ‘Je draait mijn woorden om.’

‘En wie mag de gelukkige zijn?’

‘Die ken je niet,’ zei ik, zijn minachting naast me neerleggend.

‘Hoe is het mogelijk?’

Daarop draaide hij zich om en liep de kamer uit. Door het raam zag ik hem de schuur binnengaan. Ik haalde diep adem en hield me vast aan de leuning van een stoel. In de keuken dronk ik een glas water en hield mijn polsen onder de koude straal. Ik dacht aan Ruud en ik dacht aan de toekomst. Mijn God, wat een puinhoop. In de schuur trof ik hem.

‘Kom je me nog meer van die onzinnige berichten vertellen?’ vroeg hij.

Ik besloot hier niet op in te gaan, geen discussie. Alleen zeggen wat ik me had voorgenomen. Kort en bondig.

‘Ik wil bij je weg.’

‘Ach,’ zei hij, ‘fase twee.’

‘Ik laat me van je scheiden.’

‘Zodat je met die ander, die grote onbekende, verder door het leven kunt.’

‘Dat heb ik niet gezegd,’ antwoordde ik, ‘dat maak jij er maar van.’

‘Waarom zou je anders bij me weg willen?’

‘Misschien omdat je reactie van zo-even tekenend is voor al die jaren dat we samen geweest zijn.’

‘Leg uit.’

‘De manier waarop je reageert op wat ik je allemaal heb verteld, is bedroevend. De minachting druipt er vanaf. En dat is wat je al die jaren voor me hebt gevoeld, minachting.’

‘Je denkt toch niet dat ik hier serieus op inga?’

‘Je snapt er werkelijk helemaal niets van, hè?’

‘Je bent niet goed wijs,’ was zijn antwoord.

‘In jouw ogen misschien niet. Maar ik weet wat ik wil en ik zet het door.’

Ik draaide me om en wilde de schuur uitlopen. Plotseling stond hij voor me. Er ging een ongekende dreiging van hem uit. Ik was bang, maar liet het niet merken.

‘Je was een niemand en je bent nog steeds een niemand. Je bent hier met niets gekomen en je zult hier met niets vertrekken.’

4

Het regende. Water liep in dunne straaltjes langs de ruiten. Kleine plasjes op de vensterbank. Grijze luchten met, als je goed keek, bonte kleurenpracht. De Hollandse meesters konden dat. Kijken naar de grijze lucht en die in kleuren weergeven. Het pad lag bezaaid met bladeren. Rood, groen, bruin, geel, glinsterend van de regen. Daartussenin kastanjes. Sommige nog in hun groene stekelige huls, andere als bruine glimmende balletjes. Ik zat voor het raam en keek naar buiten. Voor het gebouw een grasveld, daarachter bomen. Een kleine witte ophaalbrug over een smal riviertje. Een fietser. Trotseerde de herfst en zijn elementen. Op weg naar zijn werk? Op weg naar huis? Voorovergebogen over het stuur van zijn fiets. Zo min mogelijk regen vangen.

De herfstwind raasde over het land, trok de takken krom en rukte het blad van de bomen. Er liep een vrouw over het pad. Ze had een doorzichtig, plastic regenkapje op haar hoofd. Af en toe bukte ze en raapte een kastanje op. Moeder ging ‘s morgens vroeg, voordat andere kinderen op het idee gekomen waren, kastanjes voor ons rapen. Haar tas helemaal vol. Daar speelden we dan mee.

Winkeltje, knikkeren. Wubbo holde de kastanjes uit, stak er een stokje doorheen en had zo een pijp. Hij deed dan net of hij rookte. Soms deed hij een plukje gras in de holte van de kastanje. De vrouw was uit het zicht verdwenen. Ik vroeg mij af voor wie zij kastanjes verzamelde. Misschien had zij kleinkinderen. Misschien ook stopte ze de kastanjes gewoon in haar zak omdat ze last had van haar gewrichten. Kastanjes helpen tegen reumatische pijnen, zegt men. Moeder maakte vroeger herfststukjes. Bloemen en bladeren uit de tuin. Alles op een schaal, daaromheen kastanjes. Soms een kaars in het midden.

Ik stond op en liet mij op de rand van het bed zakken. Het was niet mijn bed, niet mijn kamer. Behalve mijn koffer was niets in deze ruimte van mijzelf. Ik voelde me verdrietig. Verdrietig en verloren.

Ik had naar mijn ouders kunnen gaan. Ik deed het niet. Ik wilde ze niet belasten en zeker niet ongerust maken. Ze zouden eerst allerlei vragen gaan stellen en er vervolgens op aandringen dat ik weer terug zou gaan. Terug zou gaan en er over zou praten. Ik zou even niet weten wat ik zou moeten zeggen. Ik had tijd nodig om afstand te nemen. Nadenken wilde ik. Alleen zijn. Mijn hoofd leek gevuld met watten. Misschien even een uurtje slapen. Ik ging op mijn rug op het bed liggen. Ik staarde naar het plafond, dat voor mijn gevoel nodig gewit zou moeten worden. Ik vroeg me af wat hij nu aan het doen was. Ongetwijfeld bezig in de stallen. Aan de andere kant interesseerde het me op dat moment helemaal niets. Ik wilde gewoon even met mezelf zijn. Ik had een briefje op de eettafel gelegd. Geschreven dat ik een paar dagen rust nodig had. Hij zou vanzelf wel merken als ik weer thuis was. Hij moest zich voorlopig maar even alleen redden. Ik pakte de telefoon die op het nachtkastje stond. De receptioniste meldde zich.

‘U kunt ook rechtstreeks bellen,’ zei ze, ‘voor de buitenlijn draait u eerst een nul en dan het nummer van degene die u wilt spreken.’

Het was harder gaan regenen.

‘Waar ben je dan?’

‘In de Achterhoek,’ antwoordde ik. ‘Op een sombere hotelkamer, waar de regen tegen de ruiten kletst.’

‘Wat moet je nou in een hotel?’

‘Ik zag het even niet meer zitten,’ zei ik.

‘Je kunt het bijltje er toch zomaar niet bij neergooien?’

‘Ik heb niet gezegd dat ik het bijltje erbij neergegooid heb, Wilma, ik heb gezegd dat ik het even niet meer zag zitten.’

‘In ieder huwelijk komt weleens onenigheid voor Anne, dat hoort er nu eenmaal bij.’

Ik staarde naar het schilderijtje aan de wand. Een dorpje met daarachter besneeuwde bergtoppen. Ongetwijfeld ergens in Oostenrijk. Misschien ook Zwitserland.

‘We zijn nog geen anderhalf jaar getrouwd, Wilma en wat hij in die anderhalf jaar al tegen mij heeft gezegd, wil jij niet weten.

Hij hakt al dagenlang op me in. Niets wat ik doe deugt. Een paar dagen geleden waren we op een verjaardag en daar heeft hij mij ten overstaan van de visite ongelofelijk belachelijk gemaakt.’

‘Wat heeft hij dan gezegd?’

‘Ik wil het niet eens herhalen. Maar in ieder geval iets in de trant van dat ik een modderfiguur heb en dat ik niet aan andere vrouwen kan tippen.’

Even was het stil aan de andere kant. Ongetwijfeld zocht mijn zuster naar een excuus voor zijn gedrag, wilde het vergoelijken. Zeggen dat hij het niet zo bedoeld had. Dat ik het misschien wel verkeerd had begrepen. Soms dacht ik dat zij meer waarde hechtte aan zíjn, dan aan míjn woorden.

‘Weggaan is de weg van de minste weerstand kiezen, Anne.’

‘Ik was er gewoon even mee klaar.’

‘Je moet naar huis gaan en er samen over praten.’

‘Heb jij enig idee hoe hij reageert als ik hem op zijn gedrag aanspreek?’

Stilte. Ze had haar hand op de hoorn gelegd. Op gedempte toon hoorde ik haar zeggen: ‘Anne zit in een hotel in de Achterhoek, ze heeft problemen met Chris.’

Op de achtergrond hoorde ik de stem van Henk. Kon echter niet verstaan wat hij zei. Ongetwijfeld zou hij met allerlei adviezen komen. Zijn adviezen waren meestal zinloos, niemand kon daar iets mee. Hij wist het altijd beter.

‘Daar ben ik weer,’ hoorde ik haar zeggen. ‘Henk zegt ook dat je naar huis moet gaan.’

Ik had niet anders verwacht. Die man zei alleen maar wat zijn vrouw hem voorkauwde. Veel eigen meningen had hij nooit gehad.

‘Je moet niet zomaar opgeven, Anne,’ hoorde ik haar zeggen, ‘je moet het huwelijk een kans geven en niet bij de eerste de beste onenigheid je koffer pakken.’

Opeens had ik genoeg van het gesprek en vroeg me af waarom ik haar in ‘s hemelsnaam had gebeld. Ik had op een klein beetje begrip gerekend, maar het enige dat ik te horen had gekregen was dat ik naar huis moest gaan.

‘Ik denk erover na Wilma.’ Ik hing op en staarde weer naar buiten. Hij zou het briefje intussen wel gevonden hebben. Zou ik hem moeten bellen om te zeggen waar ik precies was? Misschien maakte het hem ook helemaal niet uit of ik wel of niet thuis was.

In de anderhalf jaar dat we nu getrouwd waren had hij nauwelijks aandacht voor mijn doen en laten gehad. Niet dat hij me negeerde.

O nee, dat zeker niet. Een grote prater was hij niet. Hij vertelde mondjesmaat. Maar als ik ook eens iets wilde vertellen, kreeg ik telkens weer de indruk dat hij niet luisterde. Niet geïnteresseerd was in mijn dagelijkse bezigheden, mijn leven.

‘Ik hoef die kraamverhalen allemaal niet te horen.’

Soms vroeg ik mij af hoe het huwelijk van mijn collega’s was.

Zouden hun echtgenoten ook zo reageren als zij iets vertelden over hun werk?

Ik had een paar collega’s waar ik goed mee omging. Ik kan niet zeggen dat het vriendinnen waren geworden, maar we gingen af en toe na ons werk wel eens iets drinken, soms winkelen. Ik sloot niet gemakkelijk vriendschappen. Volgens mensen om mij heen was ik gesloten.

Ik zou in ieder geval de komende nacht hier blijven. Morgen zou ik wel verder zien. Misschien dat ik na het ontbijt weer naar huis zou gaan. Ik wist het niet, liet alles maar even op zijn beloop.

Ik wist niet eens of ik alles wel bij me had om een paar dagen weg te blijven. Op zolder had ik een koffer gevonden. Een kleine blauwe koffer. Groot genoeg voor een paar dagen. Even nog had ik getwijfeld. Toen had ik hem ingepakt. Links en rechts wat bij elkaar gegraaid. Chris was op het land. Vanuit het slaapkamerraam had ik hem met zijn trekker zien rijden. Geen idee wat hij aan het doen was. Altijd werk op een boerenbedrijf. Ik moest denken aan een uitspraak die in de hal van mijn vroegere school geschreven stond: Als je niets te doen hebt, doe het dan niet hier. Ik zag mijn schoonvader naar de trekker lopen. Beetje voorovergebogen. Groene overall, klompen, spade in zijn hand. Chris opende de cabine, helde naar buiten en sprak met hem. De appel was niet ver van de boom gevallen. Zo vader, zo zoon. Mijn schoonvader was een stuurse, stugge man. Liet niet of nauwelijks iets van zichzelf zien. Kon moeilijk omgaan met gevoel en emotie. Als mijn schoonmoeder ergens mee zat en moest huilen, verliet hij de kamer. Aan huilende vrouwen had hij geen behoefte. Chris was uit hetzelfde hout gesneden. Ik vroeg mij af hoe mijn schoonmoeder het al die jaren met haar man had uitgehouden. Had ze ook ooit weleens haar koffer gepakt? Net als ik op een hotelkamer in de Achterhoek gezeten? Ze leek mij er het type niet voor. Nee, dat had ze beslist nooit gedaan.

Twee dagen zat ik op een sombere hotelkamer. Twee dagen regende het. Ik doodde mijn tijd door naar de televisie te kijken, te wandelen en te slapen. Na twee dagen reed ik terug naar huis.

‘Zo, ben je daar weer?’ was zijn reactie.

‘Als je klaar bent met je werk, moeten we maar eens praten.’

‘Praten? Waarover?’

‘Ik ben niet voor niets twee dagen weggeweest.’

‘Als jij het nodig vindt om een paar dagen weg te gaan moet je dat vooral doen. Daar hoef ik niet over te praten.’

Toen ik die avond een gesprek probeerde te beginnen, stond hij op. In de deuropening draaide hij zich om.

‘Ik heb geen enkele behoefte om met je te praten over je idiote actie. Maar mocht het ooit weer gebeuren, dan vind je de deur op slot en kom je er niet meer in.’

Daarop verliet hij de kamer en trok de deur met een klap achter zich dicht.

Ik kan mij herinneren dat ik een ogenblik getwijfeld heb of ik wel bij hem wilde blijven. Het duurde slechts heel even. In de slaapkamer pakte ik mijn koffer uit.

5

Het huis van Ruud Koopman, omzoomd door weilanden en landerijen, lag enkele kilometers buiten het dorp. Het stond achteraf en op de smalle verharde weg die voor het huis langsliep, zag je vaak fietsers voorbij komen en boeren op hun trekkers, met of zonder aanhanger.

Ik kende het huis, was er regelmatig langsgekomen, met de auto, met de fiets. Vaak had ik mij afgevraagd wie de bewoners zouden zijn, of ik ze zou kennen?

Aan het einde van een lange oprijlaan parkeerde ik mijn auto, naast een kleine camping. ‘SVR camping’ stond op het bord dat bij de ingang aan een boom hing. Het bord hing scheef en de letters waren slecht te lezen. Het kampeerterrein, dat bestond uit twee kleine velden, lag verscholen onder lindebomen. Er stonden twee caravans, die mij onbewoond leken. Ze waren door weer en wind aangetast, groen uitgeslagen en een van de wagens had een lekke band en hing scheef. Verder een aantal lichtbruine houten chalets. Op het kleine terras voor een van de chalets lag een zwarte kat te slapen. Een fiets die zijn beste dagen gekend had, hing tegen de zijwand van het houten huisje. De deur was geopend. Er klonk zachte muziek. Tussen twee chalets, een beetje achteraf, stond een gebouwtje. Een bordje met daarop ‘douche en toilet’. Ik liep naar het woonhuis aan het eind van de oprijlaan. Er liepen kippen. Ze fladderden luid kakelend verschrikt uiteen. Het geheel maakte een rommelige indruk.

‘Het spijt me werkelijk dat ik u last bezorg.’

We zaten in een grote ruimte aan een lange tafel, Ruud Koopman en ik. Rieten kuipstoelen rondom, aan de wand boeken en op een bruin kastje een televisietoestel, daarnaast een metalen rek met folders. Bij het raam een bar, waarop een koffieautomaat, een waterkoker, kopjes, glazen, nog meer folders, een droogboeketje en een half opgebrande kaars. Voor de bar vier hoge houten krukken.

‘Wilt u iets drinken?’

‘Och…’

‘Zeg het maar. Koffie, thee, fris, iets sterkers?’

‘Nee, geen alcohol midden op de dag.’

‘Ik heb kruidenthee, verschillende smaken.’

‘Ja, dat is goed.’

Hij vulde de waterkoker. Een klein rood lampje brandde.

‘Hebt u een schadeformulier? Ik moet er ook ergens een hebben, maar ik heb geen idee waar. Kopje of glas?’

‘Maakt niet uit.’

‘Dan geef ik u een glas. Thee moet je uit een glas drinken. Zo heet mogelijk.’

Hij pakte twee theeglazen en zette ze op de bar. Ik schatte hem van mijn leeftijd. Slank, iets groter dan ik. Hij was niet bepaald knap, maar had iets innemends. Hij droeg een trui die aan de ruime kant was en een oude spijkerbroek. Gympen waarvan de veters loshingen. Hij leek me een chaotisch type.

‘Is die camping van u?’

‘Het is geen camping meer.’

‘Op het bord bij de ingang staat SVR.’

‘Dat klopt. Wilt u zelf de thee uitzoeken of zal ik een keuze maken?’

‘Doet u het maar.’

Het water kookte. Hij schonk de glazen vol en hing er theezakjes in. ‘Het is hier meer een opvangcentrum voor daklozen. Die camping is opgeheven,’ zei hij, terwijl hij de glazen op tafel zette.

De thee verspreidde een sterke geur en deed me denken aan een zomerdag bij mijn ouders achter in de tuin. Vader en moeder ieder op een witte tuinstoel, de hond op een kussentje op de houten bank. Geen idee waarom dit beeld bij me opkwam. Buiten klonken kinderstemmen en ergens rinkelde een telefoon.

‘Mijn ex-vrouw is ooit begonnen met deze camping,’ zei hij, terwijl hij tegenover me ging zitten. ‘Ze is maatschappelijk werkster. De kerk stuurt mensen naar haar toe, cliënten zoals zij het noemt. Gescheiden, geen huis en vooral geen geld. Nou ja, kommer en kwel en problemen te over. Op een dag vroeg de kerk haar of zij iemand onderdak wilde verlenen. Door zijn vrouw uit huis gezet.

De kerk betaalde een klein bedrag voor kost en inwoning, maar klopte steeds vaker bij haar aan. Op een gegeven moment hadden we de bovenverdieping vol met daklozen. Alle zes de kamers waren bezet. Ontbijt, lunch, avondeten, bedden verschonen, kamers schoonmaken, u kent dat wel. Dat heeft ze een aantal jaren gedaan, maar het werd toch te bewerkelijk op den duur. Ik heb toen vijf van die chalets gebouwd en sindsdien wonen haar daklozen daar. Ze staan ingeschreven voor een woning, maar ze maken er geen haast mee. Ze vinden het wel best hier. Hoe smaakt de thee?’

‘Apart. Wel lekker trouwens.’

‘Niet iedereen houdt van kruidenthee. Ik ben er gek op.’

‘Ik drink het eigenlijk nooit.’

‘Dan mist u veel. Wat was ik nou aan het vertellen?’

‘Dat de bewoners van die huisjes geen haast maken te vertrekken.’

‘O ja. Jaren geleden vroegen vrienden van ons of ze een nachtje met hun caravan op ons terrein mochten staan. Ze zijn veertien dagen gebleven. Het jaar daarop wilden ze weer. We hebben toen maar een vergunning voor een camping aangevraagd. Minicamping noemen ze zoiets. Inmiddels zijn we gescheiden en woont mijn ex-vrouw in Assen. Haar daklozen wonen nog altijd hier, maar die bedruipen zichzelf, daar heb ik geen omkijken naar. Bovendien heb ik daar de tijd niet voor. Ik ben freelance journalist en daardoor veel onderweg. Eens per week komt mijn ex hier om met haar cliënt-chaletbewoners te praten. We hebben een uitstekend contact met elkaar. We konden niet met elkaar leven, maar wel vrienden met elkaar zijn. We hebben geen kinderen. Laat de thee niet koud worden.’

‘Ik heb een schadeformulier meegebracht,’ zei ik en pakte het formulier uit mijn tas, ‘ik heb zoiets nog nooit ingevuld.’

‘Geen probleem, het is een fluitje van een cent. Links uw gegevens, rechts de mijne en onderaan een situatieschets. Hoe heet u eigenlijk?’

‘Ik eh… hoe ik heet?’

‘Ja.’

‘Anne.’

‘Ik heet Ruud. Zullen we elkaar bij de voornaam noemen?’

‘Ja, mij best.’