Applaus voor Sanne

Eerste druk, augustus 2022

Omslagontwerp: Zicht Ontwerp

Omslagfoto: iStock © Kbwills

Auteursfoto: Fotocchio@Marieke Hoogland

Copyright © Marjan van den Berg

Iskander Uitgevers

ISBN: 978 90 8321 46 41

NUR 340

All rights reserved.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze roman is fictie. Namen, personages en gebeurtenissen zijn ofwel het product van de verbeelding van de auteur ofwel fictief gebruikt. Enige gelijkenis met werkelijke gebeurtenissen of bestaande personen berust geheel op toeval.

Van Marjan van den Berg verscheen eerder:

Ze is de vioolmuziek vergeten
Van den Berg stort in!!
Je neemt gewoon een aanloopje
Hmmmmm...
Joy
Kerst met tante Jo
Requiem voor een Pietje

Sanne
Uit het leven van Sanne
Dag Sanne
Sanne, Sanne
Alleen Sanne
Gewoon Sanne
Gelukkig Sanne
Zo Sanne
Echt Sanne
Die Sanne
Zeker Sanne
Het leven is leuk Sanne
Voor altijd Sanne
Droom maar Sanne
Komt goed, Sanne
Weg van Sanne
Applaus voor Sanne

Precies om tien uur stapt Sanne De Roos en de Koekoek binnen. Het ruikt als vanouds in de kleine bric à bracwinkel; een heerlijke mengeling van boenwas en de huisspray met een vage geur van vanille en kaneel. Het voelt iedere keer een beetje als thuiskomen. En nu helemaal, nadat er vorige avond een baby is geboren. En wat voor een baby! Het kind van haar kleindochter Rinke, zo onverwacht en zo ontzettend welkom. Ze stuitert nog na van geluk en van napret om die malle avond die ze samen met juffrouw Schaap doorbracht onder het raam waarvan ze dachten dat Rinke daar lag te bevallen en dat bij nader inzien bij een totaal verkeerde afdeling bleek te horen. Sanne kan de grijns om die hele avond nog steeds niet van haar gezicht krijgen. En vandaag mag ze er iedereen over vertellen. Daan en Abel zitten er al klaar voor. Ze kijken haar vol verwachting aan. Sanne had nog even verwacht de winkeldeur op slot te vinden, maar blijkbaar zaten de jongens al lang op het nieuws te wachten.

“En?”

“Een jongen. Alles is goed! Met moeder en zoon!”

“Een jongen. Och, toch,” mompelt Daan. Ze staan daar maar een beetje. Onhandig. Op anderhalve meter van elkaar, vanwege de coronaregels. Daan bedenkt plotseling dat hij Abel wel kan omhelzen.

“Abel! Een jongen!” Hij laat zich in de armen van zijn man vallen. Samen wiegen ze en dansen ze. Sanne kijkt een beetje jaloers toe, dus zegt Daan gauw: “Kom, we gaan aan de koffie. Dan kan je alles vertellen!”

Dat doet ze. Maar eerst verwelkomen ze juffrouw Schaap, die een appeltaart heeft meegebracht.

“Gisteren na thuiskomst meteen uit de diepvries gehaald,” vertelt ze.

Daan en Abel gieren om het malle verhaal van Sanne en juffrouw Schaap.

“Dat kunnen alleen jullie bedenken,” merkt Abel op. “Midden in de nacht onder het verkeerde raam van een ziekenhuis gaan staan.”

En dan stelt Daan de hamvraag. “Hoe heet hij?” “Dat weten we niet.”

“Maar jullie hebben Rinke aan de telefoon gehad, toch?” Schaap en Sanne knikken. “Vergeten te vragen,” zegt Sanne weer.

“Dat schreeuwt om een weddenschap. We zetten geld in. Op naam en op geboortegewicht. Schaap, jij mag niet meedoen, want jij bent helderziend,” regelt Daan.

“Als Schaap onder het verkeerde raam gaat staan zingen, vind ik dat ze een kans moet krijgen,” grijnst Abel. Dus zetten ze in. Sanne doet tien euro op 3620 gram en twijfelt nog over de naam. Schaapje aarzelt geen moment: “3800 gram. En hij heet Teun.”

“Teun?” Daan rolt met zijn ogen. “Van de leesplank. Teun, Vuur, Gijs. Gijs! Ik ga voor Gijs. Die Oudhollandse namen zijn weer helemaal in, toch? Hoeveel weegt een baby gemiddeld?” Ze zijn er nog een behoorlijk tijdje mee bezig en Sanne heeft af en toe buikpijn van het lachen. Zij gokt op Rutger, gewoon omdat ze dat een mooie naam vindt. Schaapje switcht van Teun naar Tinus, maar weet bijna zeker dat de naam met een T moet beginnen, waarna Abel gokt op Tim.

En dan belt Rinke. Sanne weet niet hoe snel ze haar telefoon moet opnemen.

“Ha, lieve oma Sanne,” zegt Rinke.

“Dag schatje! Je staat op de microfoon. Daan en Abel zijn hier en juffrouw Schaap. O, Jaap komt ook net binnen wandelen! Hoe is het met je liefie? En hoe is het met die puk?”

“Met mij is alles super! En met puk ook. We hebben een kraamverzorgster, die nog wat onwennig rondloopt, omdat ze niet precies weet hoe dat nu moet met alle coronamaatregelen, maar we komen er wel uit, denk ik. En ik heb natuurlijk Mara en de Jacobians tot mijn beschikking, dus we zijn met heel wat vrouwenhanden en expertise hier! Die kleine komt niks tekort. Hij drinkt goed, stroomt uitstekend door en slaapt als een marmot. Hij is totaal relaxed, lijkt het wel. Heerlijk!”

Sanne glimlacht. Wat een zegen dat Rinke nu in de stolpboerderij woont met haar beste vriendin Mara. De stolp is groot genoeg, had Jaap meteen gezegd. Ze kijkt eens naar Jaap. Haar Jaap, met wie ze zo gelukkig is. Dat had ze ook niet kunnen denken, toen ze hem de eerste keer ontmoette en in het dorp de verhalen hoorde van die vreemde kerel met zijn sekte ‘De Jacobians’. En wat bleek dat achteraf anders te zijn! De grootmoedige Jaap deelt zijn overvloed aan ruimte met zijn ex-vrouw Anna, haar vriendin Marja en de lieve Ria, die haar halve leven doorbracht in een klooster. Sanne kan zich nog steeds geen leuker stel mensen voorstellen. Nou ja, behalve Daan en Abel en juffrouw Schaap natuurlijk. En straks klinken er in die stolpboerderij voor het eerst sinds lange tijd weer babygeluidjes!

“Kind, wat fijn. Maar we mogen niet op kraamvisite, hè?” vraagt Sanne.

“Nee. Maar wel op raamvisite! Dan houd ik hem voor het raam. Kan je hem toch bewonderen. En mij ook, natuurlijk.” Rinke lacht. Ze klinkt gelukkig, bedenkt Sanne. En dat zegt juffrouw Schaap hardop: “Wat klink je heerlijk. Zo blij!” “Ja, dat ben ik ook!” Ze lachen allemaal en knikken elkaar toe in hun grote kring. Gelukkig voelt Sanne nu de hand van Jaap op haar rug en dat doet goed. Ze bedenkt meteen hoe heerlijk het is dat geen van hen alleen is. Iedereen heeft iemand om vast te houden. Daan en Abel hebben elkaar en juffrouw Schaap heeft thuis haar Daniël. En Rinke is al helemaal niet alleen. Wat een zegen. Wat een enorme zegen.

“Lieverds, ik spreek jullie snel. Kom maar gauw aan ons raam staan! Vanaf komend weekend gaan we ontvangen! In overleg!”

“Ik kan niet wachten,” verzucht Sanne. Dan roept Daan: “Rinke! Hoe heet hij!”

“Ze heeft al opgehangen,” ziet Sanne op haar telefoon. Ze kijken elkaar aan en schieten alweer in de lach. Alleen Schaapje steekt haar vinger op en zegt bloedserieus: “Tinus. Ik weet het vrijwel zeker.”

De volgende dag heeft Jaap het verlossende antwoord bij zich: geboortekaartjes van hun kleine wonder. Hij deelt ze triomfantelijk uit aan iedereen en ze bestormen hem met vragen. Heeft hij de baby al gezien? Wat deed hij op de boerderij? Maar het antwoord is teleurstellend: Jaap moest wat kleren hebben en toiletartikelen, dus hij had afgesproken binnen te komen, niemand te ontmoeten en weer zonder enige vorm van contact dan ook de boerderij te verlaten.

“En nee, natuurlijk ben ik niet stiekem bij Rinke en Mara aan het raam gaan kloppen. Dat zou ik nooit doen zonder jullie!” Hij kijkt er oprecht verontwaardigd bij.

Daar staan ze dan met de kaartjes in hun handen. Ze lagen klaar op zijn bureau, vertelt Jaap. “Rinke heeft ze zelf geschreven.”

Het kaartje brandt in Sannes handen. “Mogen we?” vraagt ze.

“Maak maar open,” lacht Jaap.

Sannes ogen schieten meteen vol tranen en ze weet niet eens waardoor precies. Maar die namen staan daar zo stoer. Zo stevig, zo sterk.

Jeppe Jan

Ze fluistert het na. “Jeppe Jan.” En ze hoort dat iedereen die namen fluistert. Juffrouw Schaap knikt blij.

“Zoiets dacht ik al,” zegt ze. “Ik zei het toch?”

“Zoiets dacht u al? U zei dat het iets was met een T!” roept Daan verontwaardigd. Maar dan kijkt hij weer innig blij naar het kaartje en hij zegt: “Jeppe Jan. Wat een topnaam.” “En 3620 gram. Daar zat ik het dichtst bij. Dus ik heb gewonnen,” lacht Sanne. Abel schudt zijn hoofd. “Je bent de enige overgrootmoeder die ik ken, die rijk wil worden van weddenschappen op een achterkleinkind. Je moest je schamen.”

“Ik koop wel hapjes en een fles champagne van de winst,” biedt Sanne grootmoedig aan.

De zaterdag erna willen ze vastleggen om op raamvisite te gaan. Maar daar steekt Mara een stokje voor. Jennifer, Wichard en Eefje komen die dag. En Jennifer en Wichard zijn de ouders van Rinke. Dus die zijn voor het eerst in hun leven opa en oma geworden. En Eefje is nu tante. Die heeft echt voorrang. Dat vindt iedereen. Dus moeten zij allemaal wachten tot zondag.

“Ik ga zaterdag de week erna wel,” zegt Schaapje. Daan en Abel hebben ineens ook minder haast en kiezen voor de zondag na Schaap, dus gaan Sanne en Jaap eerst. Ze verheugt zich erop en ziet er op een eigenaardige manier ook een beetje tegenop. Het zal zo anders zijn dan normaal, als je dat kindje gewoon vast mag pakken of over het wangetje mag aaien.

Maar voor het zover is, krijgt ze een telefoontje van haar zus te verwerken. Die belt op om haar te feliciteren, want zij heeft ook een geboortekaartje gekregen.

“Dat is toch wat, hè? Zo’n kind alleen en dan met een baby en die vader in geen velden of wegen te bekennen en dan juist nu! Met die corona! Je gaat er toch niet heen hè? Je bent toch wel in quarantaine? Jij bent ook in de risicogroep beland, toch? En die juffrouw Schaap helemaal! Ik ga geen winkel meer in. Ik kijk wel uit. Ik stuur Will. Het is druk genoeg als hij thuis is met de boodschappen. Wat een werk om alles te ontsmetten. Al die tomaten, die druiven, die groenten. Ik was me suf. Wat? Doe jij dat niet? Nee? Ben je levensmoe of zo! Er kan corona op zitten, hè? Dat zie je niet, maar dat zit er wel. Op plastic, op papier, op allerlei oppervlakken. Ik vraag me af, kan zo’n virus door een eierschaal? Dat dat ei dan van binnen ook besmet is? O, en dan moet ik nog alles schoonmaken wat Will heeft aangeraakt, hè? De auto, het stuur, de huissleutel, de bel. De bel! Ja, hij drukt op de bel, want dan hoeft hij verder niet aan de voordeur te zitten. Anders moet ik die ook weer afsoppen. Het is al zoveel werk. En dan doet Will natuurlijk ook nog werk thuis voor zijn administratiekantoor. Dat is razend druk, hè? Die zzp’ers, die hebben het zwaar. Doe jij aan zoom? Aan dat videoconferentie-gedoe? Will zoomt wat af! Maar hij gaat pas naar zijn werkruimte als hij al zijn kleren heeft gewisseld, hè. Ja, hij trekt de kleren waarin hij winkelt uit. In de gang. Dan doet hij ze in een vuilniszak en dan gooit hij ze in de wasmachine. Mijn handen zijn al helemaal aan het vervellen van al dat wassen en ontsmetten. Die alcohol bijt, dat doet echt gemeen pijn, hè?”

Sanne luistert verbijsterd naar haar zus. Neemt zij het nu allemaal te luchtig of is Cathy gek geworden?

De raamvisite bij Rinke en Jeppe Jan is een bizarre ervaring. Sanne heeft het er veel moeilijker mee dan ze had verwacht. Huidhonger. Zo heet dat volgens de berichten. Nooit eerder voelde ze zo exact wat ze daarmee bedoelen. Ze staat daar voor het raam met Jaap en ze kijkt naar Rinke met dat kleine kindje. Een rond hoofdje. Haartjes. Krullen die een beetje? In één oortje zit een frommelig randje, zodat ze vertederd fluistert: “Hij heeft een Dr. Spock-oortje.” Jaap moet erom lachen. Die zegt goedmoedig: “Wat zien ze er goed uit, hè?” En dat roept hij dan ook een beetje harder, zodat Rinke het door het raam heen kan horen. “Wat zien jullie er goed uit!” Sanne maakt een gebaar. Alsof ze die kleine Jeppe Jan even streelt. Vol aandacht. Over dat wangetje, langs dat neusje, die vingertjes.

“Nog even, dan loopt-ie lekker met je mee langs de dijk!” roept Rinke. Jeppe Jan schrikt ervan; hij strekt zijn arm uit en trekt een pruillip.

Wichard, Jennifer en Eef komen aangelopen. “Ha, overoma!” roept Wichard al van verre. Als ze tegenover elkaar staan en Sanne Rinke achter die ruit weet, kan ze wel huilen. Maar iedereen houdt zich groot. Ze zeggen alleen maar: “Raar hè? Ik zou je zo graag even willen knuffelen. Nou ja, dan maar zo.” En ze houden hun handen tegen elkaar op het glas en knikken. Sanne werpt een kushand naar Rinke en kijkt nog even stil naar dat mooie gezichtje van die jonge, prille, ingelukkige moeder. Het licht staat precies zo, dat het lijkt alsof ze een stralenkrans om haar hoofd heeft. Dan loopt ze hand in hand met Jaap terug naar de auto. Haar knieën lijken van lood.

Vanaf die dag gaat ze dagelijks een paar minuutjes naar het raam. Ook wel eens onaangekondigd. Ze tikt en zwaait als ze Rinke ziet. Na een paar dagen al ligt Jeppe Jan af en toe in de box en omdat die wieltjes heeft, rolt Rinke hem soms even tot bij het raam, zodat Sanne hem kan bewonderen. Dan belt ze met Rinke, omdat dat makkelijker praat en ze niet door het raam hoeft te roepen. Op een dag zegt ze: “Ik zou zo m’n arm willen geven voor een normaal bezoek.” Ze schrikt zelf van de heftigheid van haar woorden, lacht ze snel weg en zegt: “Nou, wat een flauwekul. Enig drama is je oma niet vreemd, hè? Sjongejonge, een arm. Stel je voor!” Daarna bedenken ze alles wat je met één arm niet meer zo makkelijk zou kunnen doen en dan komt touwtjespringen behoorlijk hoog op de lijst. Ze krijgen er de slappe lach van en die poetst helend al het drama weg.

De Roos en de Koekoek is inmiddels alleen nog geopend op afspraak. Het publiek bleef weg, waardoor Daan en Abel zich totaal wierpen op een fantastische webshop. Die loopt uitstekend. Ze hebben het druk met het afhandelen van de bestellingen, die ze zoveel mogelijk zelf afleveren. “Zonder transportkosten is onze marge natuurlijk het grootst,” zegt Daan zakelijk. Soms ontkomen ze er niet aan. Dan springt een klein transportbedrijf uit het dorp bij. Juffrouw Schaap heeft het als enige onverminderd druk. Ze verkoopt nu ook zelfgemaakte mondkapjes van katoen, die je kunt wassen. En haar kruidenzakjes zijn nauwelijks aan te slepen. Soms helpt Sanne bij de fabricage en dat is een gezellig karwei, met Schaapje aan een tafel op anderhalve meter afstand en veel geruit katoen, lintjes en bakken vol gedroogde kruiden. Ze werken met handschoenen en Schaapje moppert daarop van begin tot het eind. Maar ze vindt het wel verstandiger en adverteert er ook mee. “Anders zou iemand als je zus nooit een kruidenzakje durven kopen,” lacht ze.

En dan belt ze op een ochtend Sanne op.

“Ik kom niet naar de pipowagen. We gaan in quarantaine, Daniël en ik. Hij is een week geleden nog op een bijeenkomst van zijn Rotary-afdeling geweest. Achttien leden. Anderhalve meter afstand. Dat mocht. En dat kon ook best, vond iedereen.” Schaapje zucht. Sanne houdt haar adem in. “Zeven mensen zijn al ziek. Eén heeft de diagnose bevestigd gekregen. Die ligt op de IC. Zes zijn thuis. Zwaar ziek. Dus die hebben het vermoedelijk ook.”

Als Sanne de boodschappen voor de deur van juffrouw Schaap heeft gezet, belt ze aan en daarna zet ze een paar stappen naar achteren. Schaapje doet open met een mondkapje voor haar gezicht.

“Hoe is het nu?” vraagt Sanne. Schaap schudt haar hoofd. Sanne ziet dat haar ogen volschieten. Maar door dat stomme mondkapje kan ze verder niets aflezen van Schaapjes gezicht.

“Ik weet het niet,” zegt Schaap. “Ik vind hem ook een hypochonder. Bij elke steek jammert hij. Hij haalt om de haverklap diep adem en zegt dan dat het pijn doet, ergens diep in zijn longen. Maar ik weet niet of dat klopt. En hij...” Vanuit het huis klinkt een stem, luid en duidelijk: “Titia!” “... zit boven op me. Ik moet dit. Ik moet dat. Hij wil iets drinken. Hij wil eten. Hij wil dat ik naar zijn poep kijk.” Schaap rolt nu met haar ogen en Sanne schiet in de lach. “Titia!!!” Daniël verliest overduidelijk zijn geduld; hij vindt dat juffrouw Schaap te lang bij de deur staat.

“Aan zijn stembanden mankeert hij niks,” concludeert Sanne. “Met zijn longen lijkt het ook wel oké.”

Schaap bukt zich, pakt de twee tassen op en zegt: “Dat denk ik ook. Nou, ik ga maar. We moeten nog twaalf dagen. Fijn dat je boodschappen hebt gehaald. Superblij mee!”

Sanne zwaait en roept nog: “We missen je bij de koffie!

Vooral ook je citroentaartjesexperimenten!” Schaapje doet lachend de deur dicht.

Vier dagen later belt ze op. De vriend van Daniël die op de IC lag, is overleden. Morgen wordt hij begraven. Drie anderen liggen inmiddels in het ziekenhuis, van wie een op de IC. Schaapje zucht erbij. Ze zegt: “Ik denk dat Daniël de dans is ontsprongen. Maar wat verschrikkelijk verdrietig is dit.”

“Nu kan hij ook niet naar de uitvaart van zijn vriend,” bedenkt Sanne.

“Nee, sowieso niet omdat we nog in quarantaine zijn. Er is een erehaag gepland en daar had hij graag in willen staan. Maar we moeten verstandig zijn. Niemand van de club gaat erheen. Wat wel weer extra verdrietig is voor de familie. Toch is het verstandig om die twee weken vol te maken.” “Heb je nog wat nodig?” vraagt Sanne. Er komt een boodschappenlijst. Weer citroenen. En weer bloem.

“Er is nauwelijks bloem. Ik hoop dat ik het te pakken kan krijgen,” zegt Sanne.

“Heel Holland bakt. Ik ben al drie kilo aangekomen,” zegt Schaapje. “En Daniël vijf kilo.”

“Eigenlijk vind ik dat een goed teken. Daniël eet dus wel goed!” merkt Sanne op.

In de supermarkt heeft ze geluk. Een meisje met een blonde paardenstaart is bezig het vak met bloem bij te vullen. Ze draagt een hesje met daarop: ‘Anderhalve meter afstand, dank u!’ Maar dat belet een vrouw niet om over haar heen te buigen en een pak bloem te pakken. Sanne staat op haar beurt te wachten en ziet het gebeuren.

“Mevrouw, wilt u afstand bewaren,” vraagt het meisje.

“Ja, vorige keer hadden jullie ook al niks. Dus ik pak het nu meteen,” bitst de vrouw. Als ze wegloopt, schermt Sanne met haar winkelwagen het meisje af.

“Geen pretje om onder deze omstandigheden je werk te moeten doen,” zegt ze. Het meisje zucht. “Sommige mensen houden nergens rekening mee. Van mijn moeder moet ik ontslag nemen.”

“Je moeder heeft groot gelijk,” zegt Sanne. “Misschien moeten jullie het voortaan met z’n tweeën doen. Eentje om de mensen op afstand te houden en eentje om de vakken bij te vullen.”

“Dat ga ik aan de baas voorstellen. Lijkt mij een prima plan!” Het meisje lacht en komt omhoog. Haar werk zit erop. “Twee of één?” Ze houdt twee pakken bloem omhoog. “Doe maar twee. Dan kunnen we even vooruit.”

“Sanne! Is er weer bloem?!” Sanne hoort meteen wie dat is. Het is het snerpende stemgeluid van haar zus Cathy. Die een paar dagen geleden nog meedeelde dat ze alleen haar man Willem de supermarkt in stuurde, uit angst zelf besmet te raken.

“Cathy, jij hier? Daar kijk ik van op!”

Cathy staat meteen vlak voor haar en maakt aanstalten om haar te zoenen. Ze zegt: “Ja, weet je dat dan nog niet? Er is helemaal geen corona. Het is een complot! Lees maar na op Facebook!”

Haar zus doet een stap naar voren en Sanne zet meteen haar winkelwagen zo, dat Cathy niet bij haar kan komen.

“Wat doe je nu?” vraagt ze geschrokken. “Anderhalve meter, hè?”

“Ik wil je gewoon begroeten! Je hoeft geen afstand te houden, lieverd. Het is een complot. Ik heb het allemaal gelezen. Ik zal je de artikelen wel toesturen. Je hoeft echt nergens bang voor te zijn.” Cathy lacht haar geruststellend toe en spreidt haar armen. “Kom hier! We knuffelen!” Sanne doet ondanks het winkelwagentje een stap naar achteren. “Ben je mal. We knuffelen helemaal niet! Ik knuffel niet eens met mijn kinderen!”

Haar zus schudt medelijdend haar hoofd. “Dan niet. Maar het is fake news. Onthou dat. Trump zegt het ook. Donald Trump, hè? De president van Amerika. Ik bedoel maar, als die het al zegt! We worden vies voor de gek gehouden. Dus relax, Sanne. Ik heb me ook een tijd laten leiden door de samenzweerders. Maar nu ben ik vrij. En er komt een dag dat de hele wereld zal inzien dat ik gelijk heb. Nou ja, wij. Dat wij gelijk hebben. Wij zijn met velen, moet je weten.” De laatste zin heeft Cathy fluisterend uitgesproken. “Waarom fluister je nu?” vraagt Sanne.

“Omdat ze overal oren hebben. En ogen. En verraders. Maar dat kom ik je binnenkort wel vertellen. Tot gauw, lieve zus. De waarheid is nabij!” Cathy neemt een pak bloem en doet het in haar winkelwagen.

“Ik heb nog nooit zo iets raars gehoord,” zegt Sanne. “En al die doden dan? Wereldwijd?”

“Dat hebben ze allemaal zo geregeld. Ze willen ons helemaal onder controle hebben. Ik kom gauw langs!” Cathy zwaait haar een kushand toe.

“Nou, dag!” zegt Sanne gehaast. Ze weet niet hoe snel ze weg moet komen. Pas als ze bij de kassa is, dringt alles wat Cathy net zei een beetje tot haar door. Ze had ook al op Facebook berichten gelezen van mensen die niet in het virus geloofden. Maar hoe zou je er niet aan kunnen geloven? De vriend van Daniël was eraan overleden. Anderen van zijn Rotary-afdeling waren besmet geraakt. Hoe kun je dan praten over fake news? Wetenschappers buigen zich wereldwijd over een vaccinatie tegen het virus. Dat ziet Cathy toch ook? Sanne schudt haar hoofd. Die zus van haar gaat van het ene uiterste naar het andere. Een paar dagen geleden stond ze nog haar tomaten te ontsmetten en moest Willem zijn kleren na het boodschappen doen in de wasmand gooien en nu huppelt ze rond en gelooft ze dat er helemaal geen virus is!

Ze pakt de boodschappen van juffrouw Schaap meteen in een aparte tas, zodat ze die makkelijk kan afleveren en rekent alles apart af. Als ze klaar is, levert ze haar karretje in bij een jongen die meteen de duwstang schoonmaakt. Ze knikt hem vriendelijk toe en hij lacht naar haar. We wennen er wel aan, denkt ze. Het nieuwe normaal. Afstand. Extra hygiëne. Goed oppassen. Dat moet te doen zijn. Maar wanneer zou ik Rinke weer mogen omarmen? En wanneer mag ik Jeppe Jan vasthouden? Is er in het nieuwe normaal ruimte voor oma’s, overoma’s en kindjes? Voor hand in hand over de dijk lopen met anderen dan degenen die in jouw huis wonen? En hoe moet dat met mensen die alleen zijn? Of in een zorgcomplex wonen? En nu niemand mogen zien? Ze wordt er op slag verdrietig van. Maar ze probeert het meteen van zich af te zetten. Kom op. Verman je. Mensen doen hun stinkende best om zo snel mogelijk een oplossing te vinden. Het komt goed. Heus.

Het ritje naar juffrouw Schaap kalmeert haar. Als je in je eentje in de auto zit, lijkt alles zoals het altijd was.

Maar als juffrouw Schaap de deur opendoet en daar staat, in de deurpost, zonder mondkapje, met dikke ogen van het huilen, beseft Sanne dat de wereld niet is zoals hij was. “Daniël is opgehaald door de ambulance,” snikt Schaap. “Hij werd ineens zo ziek. Zo snel! Enorme buikpijn had hij. Hij gilde van de pijn. Och Sanne, wat nu?”

“Och, lieverd toch!” Sanne stapt naar voren en vergeet even alles van die anderhalve meter.

Maar Schaap heft meteen haar hand op. “Blijf daar!” gilt ze vol angst. “Ik heb het vast ook!”

Ze rijdt weg van juffrouw Schaap met ogen vol tranen. Die arme Schaap.

“Ik mag bellen met het ziekenhuis, maar ze zijn zo druk op dit moment,” had ze gesnikt. En schor er achteraan: “En met Daniël mag ik beeldbellen. Zolang hij nog kan praten.” “Och, lieverd toch,” stamelde Sanne. En nu bedenkt ze in de auto dat er ook weinig meer te zeggen valt dan dat simpele ‘och, lieverd toch’. Ze kan het in ieder geval niet zo gauw verzinnen. Want ze kan niets doen. Totaal niets. Iedereen moet afwachten en duimen. Of bidden. Ja, dat kan ook. Ze merkt dat ze de laatste tijd vaker schietgebedjes doet in de hoop dat iemand luistert en de dreiging wegneemt, zodat de hele wereld weer opgelucht kan ademhalen. Hoewel, in zekere zin kan een groot deel van de wereld nu wel beter adem halen. Ze ziet foto’s op internet van mensen in India die foto’s nemen van de Himalaya. Dat gebergte hebben ze al jaren niet kunnen zien door de vervuiling van de lucht. En ze ziet foto’s van dolfijnen in de kanalen in Venetië. Zelf merkt ze dat de permanente ruis om haar heen verdwenen is; er is minder verkeer op de weg én in de lucht. Veel minder. De lucht is blauwer dan voorheen en helderder. Uiteindelijk is het ergens goed voor. Dat houdt ze zichzelf dan maar voor.

Het is al een uur of tien als haar telefoon gaat. Ze heeft gegeten met Jaap, gezellig en lang. Ze praten veel, over nu, maar ook over vroeger. Jaap is zijn levensverhaal aan het vertellen en Sanne vertelt het hare. Ze rijgen de ene anekdote na de andere aan elkaar en genieten van elkaars gezelschap. Als ze nog even de netten langs zappen op televisie, komen ze alleen maar programma’s tegen over corona. En ze concluderen dat ze er helemaal genoeg van hebben, maar er toch ook weer alles over willen weten. “Laten we maar even kijken. Dit is wel interessant, geloof ik,” zucht Jaap, als viroloog Jaap van Dissel van het RIVM aanschuift bij Beau. “Gelukkig zijn er ook BN’ers die er iets over mogen zeggen,” kreunt Sanne mee. Maar dan gaat de telefoon en drukt ze het geluid van de televisie weg. “Schaapje!” zegt ze tegen Jaap. En ook: “Schaapje!” in haar telefoon.

“Dag lieve kind, ik bel even om je gerust te stellen,” zegt Schaap meteen.

Sanne hoort aan haar stem hoe blij ze is. “Vertel?”

“Een blindedarmontsteking. Acuut. Daniël is meteen geopereerd en alles is goed gegaan. Hij is uiteraard ook getest op corona, maar dat horen we pas later. En ik heb hem al gesproken! Hij was alweer op zaal, heel snel bijgekomen uit zijn narcose. Hij voelde zich prima. En opgelucht. Héél opgelucht! En ik ook!” Schaap begint te huilen. Ze snottert: “Ik ben zo blij! Zo blij!”

Sanne schiet op slag vol. “Ik ben ook zo blij,” snottert ze met Schaap mee.

Jaap staat op en zegt: “Daar nemen we nog een wijntje op. Ik schenk ons in!” En als hij dat gedaan heeft en Sanne afscheid genomen heeft van juffrouw Schaap, zegt hij: “Je zou dus bijna vergeten dat er ook nog andere dingen gebeuren dan corona. Er is ook nog gewoon kiespijn. Er zijn ook nog mensen die over een drempel struikelen en hun enkel breken. Of een blindedarm krijgen. Mijn perspectief verschuift hierdoor wat in de richting van lekker normaal, in plaats van naar het nieuwe normaal. Erg aangenaam. Proost, knapperd!” Hij klinkt zijn glas tegen dat van Sanne. Zij antwoordt: “Proost, lieve Jaap. Op lekker normaal!” Dan belt ze snel naar de jongens om het nieuws te vertellen. Daan en Abel halen opgelucht adem. Daan zegt: “Wat een heerlijk nieuws. We kunnen hier ook wel een beetje rust gebruiken. Abel kreeg zo’n raar verzoek via onze bedrijfsmail. Er is iemand die wil dat hij een DNA-test met hem doet! Echt een heel raar verhaal.” Op de achtergrond hoort Sanne Abel roepen: “Hè, jongen, vertel dat nou niet!”

“Oei. Mocht je dat niet zeggen?” vraagt ze nieuwsgierig. Daan zegt: “We spreken elkaar morgen wel. Abel is wat van slag. Maar wij hebben immers geen geheimen voor elkaar. Dat weet hij ook wel.”

Ze drinken een kop koffie in De Roos en de Koekoek, want daar is lekker veel ruimte en kunnen ze op afstand blijven van elkaar. Jaap en Sanne zitten aan de ene kant van de tafel, Daan en Abel aan de andere kant. Schaap heeft net gebeld: Daniël mag de volgende dag al naar huis.

“Alles is goed en ze ruimen die bedden nu graag snel leeg. Ze hebben het druk zat met dat virus. Fijn hoor! Dan is alles weer oké. En die test, daar ben ik ineens helemaal niet meer bang voor,” vertelde ze door Sannes telefoon. Die stond op de luidspreker zodat ze allemaal konden meeluisteren en iedereen feliciteerde haar luidkeels.

Pas toen de verbinding was verbroken, merkte Abel op: “Toch vind ik het raar dat Schaap niet van tevoren in haar kristallen bol had gezien dat dit zou gebeuren. Of in de theebladeren in haar kopje. Of in haar tarotkaarten. Of wat dan ook. Echt raar.” Ze hadden alle drie geknikt. En Sanne zei: “Misschien kan ze alleen iets zien als ze er écht naar kijkt. Als ze weet wat ze wil weten. Als je begrijpt wat ik bedoel.” Dat snapte iedereen. En: “Dat kon best eens het geval zijn,” vond Daan.

Nu is er koffie. En ergens in de lucht hangt de opmerking van Daan. Over de wonderlijke mail die Abel kreeg. Sanne aarzelt om ernaar te vragen. Het leek gisteren erg gevoelig te liggen bij Abel. Misschien heeft hij inmiddels Daan er wel van overtuigd te zwijgen. Maar haar houdt het intens bezig. Ik ben akelig nieuwsgierig, vindt ze kritisch. Maar dat accepteer ik eigenlijk wel van mezelf. Dus vooruit met de geit, Sanne!

“Wat was dat nu met die rare mail? Iets over DNA?” vraagt ze.

Abel draait met zijn ogen en kijkt naar Daan.

“Ja, dat moest Daan weer zo nodig in de groep gooien,” moppert hij.

Sanne zwaait met opgestoken wijsvinger heen en weer. “Hoho, in de groep? Wij zijn een soort familie. Een stam. Veel closer dan een willekeurige groep. En ik ben nieuwsgierig. Ik kan het niet uitstaan dat jullie er niet over beginnen. Dus begin ik er maar over. Vertel!”

Daan grijnst en zegt: “Dan geef ik nu het woord aan Abel!” Abel zucht diep en zegt dan: “Iemand denkt dat-ie een halfbroer van me is. Die wil dat ik DNA afsta, zodat hij kan dat checken.”

Sannes ogen worden groot. “Serieus! Een halfbroer? Jij hebt een zus, toch?”

Abel knikt. “Lineke. Geen contact mee. Die was nogal ongelukkig met mijn levenswijze. Zo formuleerde ze dat tenminste. Ze bedoelde Daan daarmee en ons huwelijk. Ze vond ons een slecht voorbeeld voor haar kinderen. Die arme kinderen. Ik hoop maar dat die me opzoeken, als ze los willen breken van de opvattingen van hun moeder.” “En hun vader dus ook?” Sanne vraagt het verbaasd. Ze kan zich niet voorstellen dat iemand bezwaar zou willen maken tegen de liefde tussen Daan en Abel. Want die is zo mooi, zo sterk en zo onvoorwaardelijk, dat ze er altijd een beetje jaloers op is.

“Linekes echtgenoot is het in alles met haar eens. Ze maken deel uit van een groep die het in alles met elkaar eens is. En daar willen ze de eerste eeuwen niks aan veranderen. Verder wil ik eigenlijk geen energie steken in het praten over dat deel van de familie. Als je het goed vindt.” Abel zegt dat zo afgemeten, dat Sanne ervan schrikt. De houding van zijn zus moet Abel nog steeds pijn doen. Dat begrijpt ze wel.

“Maar nu is er een halfbroer?” vraagt ze.

“Dat denkt hij. Geen idee waarop dat is gebaseerd. Ik heb hem terug gemaild, dat ik erover wil nadenken. En dat hij eerst maar eens goed moet uitleggen waar hij zijn verzoek op baseert.” Abel bijt op zijn lip. “Idioot idee.”

“Wat is een idioot idee?” vraagt Jaap.

“Dat mijn vader een buitenechtelijk kind heeft verwekt. Echt een idioot idee. Mijn vader was de saaiste vader ooit. Lief. Dat wel. Maar dodelijk saai. Mijn moeder zei ooit, toen ik vroeg hoe dat zat met de bloemetjes en de bijtjes:

‘Dat moet je maar aan je vader vragen. Hoewel ik betwijfel of hij zich dat nog kan herinneren’. Serieus, dat zei ze!” Iedereen schiet in de lach. Abel lacht mee. Als het weer stil is, bedenkt hij: “Dus het zou wel een verrassing zijn, met zo’n saaie vader.”

Het wordt ondanks alle coronabeperkingen een drukke week. Er komen veel bestellingen binnen via de website van De Roos en de Koekoek en om kosten te besparen rijden ze zelf alle spullen het hele land door. Juffrouw Schaap heeft Daniël weer thuis en legt zich vrijwel volledig toe op de productie van haar kruidenzakjes, die nu tegen vergoeding van de verzendkosten ook als brievenbuspost verstuurd kunnen worden.

“Maak ik die zakjes gewoon plat en vierkant, voor een tijdje,” zegt Schaapje met een onverwacht zakelijke inslag. “Foei, geld verdienen aan een pandemie,” plaagt Sanne. Maar Schaapje kan er niet om lachen. “Ik verkoop een glimlach. Daar is veel behoefte aan in deze donkere tijd. Ik heb er kaartjes bij gedaan met een handgeschreven spreuk. Kijk maar.” Ze laat er Sanne een paar zien: witte kaartjes met een rand van bloemen. Daarop, in Schaapjes antieke schuinschrift een spreuk of een citaat.

‘En wat is een onkruid? Een plant waarvan de deugden nog niet ontdekt zijn.’ Ralph Waldo Emerson.

“Ik weet ook niet wie die man is. Maar het is een wijze uitspraak. Ik zet die op de meeste kaartjes,” zegt Schaap tevreden.

“Ach, deze is lief!” Sanne pakt een kaartje met daarop:

‘Wilt ge op aarde reeds in den hemel leven? Wees een engel voor wie u omgeven.’ Ten Kate.

“Ja, die is misschien iets te zoet. Maar toch ook mooi. En van een Nederlandse dichter. Hij schreef ondermeer ‘De Heer is mijn herder’. Dat ken jij ook wel.” Sanne knikt. “Ja, die ken ik. En de Amsterdamse Ten Katemarkt, daar ken ik hem ook van!” Schaap schudt haar hoofd en Sanne lacht. “Ik plaag je maar, Schaapje.”

Schaap knikt. “Ik kan overal weer tegen, nu Daniël thuis is.”

De uitslag van de coronatest op haar echtgenoot laat nog steeds op zich wachten, maar daar maakt niemand zich meer druk om. Daniël heeft weer praatjes voor tien en geniet volop van alle baksels van Schaap.

“Hem mankeert echt niks meer,” concludeert Schaap. Sanne gaat vaak even langs bij Rinke en haar kleine Jeppe Jan. Nog steeds op raamvisite, want je weet maar niet wat je met je meedraagt. In gedachten aait ze dan met haar vinger over dat wangetje en ze laat haar vinger omklemmen door vier garnalenvingertjes en een miniduim. Ze legt kleine cadeautjes in de keuken voor Jeppe Jan (speelgoedbeestje, twee zelfgemaakte slabbetjes, een speen met een lieveheersbeestje erop) en voor Rinke (zelfgemaakte bessenjam, desinfecterende zeepjes met kruidnagel en kaneel, een grote glazen pot vol Oudhollandse snoepjes). De Jacobians laten alles vierentwintig uur staan en pas daarna gaan de cadeautjes naar de juiste bestemming.

In de avonden luisteren ze naar nieuws over dit wereldwijde virus. Jaap en zij volgen het met een dubbel gevoel. Aan de ene kant begint bij Sanne iets door te sijpelen van ‘hou nu maar op met dat gedoe’. En Jaap zegt doodmoe te worden van honderd keer hetzelfde verhaal.

“Ik steek natuurlijk mijn kop in het zand,” beseft Sanne hardop.

“Dat doen we met z’n allen, vrees ik,” zegt Jaap. “Ik wacht nu maar tot ze met echt nieuws komen. Inzicht in het virus en daarna een manier om het te bestrijden. Dat willen we graag horen.” Onderwijl kijken ze naar de president van Brazilië die het wegwimpelt als een griepje, waarna de televisie beelden vertoont van doden die voor hun huizen liggen en voor wie geen plaats is om ze te begraven.

“Hoe zou Cathy hier nu naar kijken? Met haar complottheorie?” vraagt Sanne zich af.

Daar komt ze eerder achter dan ze hoopte. Want ze heeft die vraag nog niet uitgesproken, of de keukendeur gaat open en Cathy stapt binnen. Willem is bij haar. Als Cathy roept: “Ha lieve zus, beste Jaap, Will en ik dachten, kom, we gaan die twee eens verlossen van alle twijfel. Kom hier, schat. Ik ga je knuffelen.” Ze komt op Sanne af met wijd open armen.

“Je gaat me helemaal niet knuffelen. Ga zitten. Daar. Je krijgt koffie. Op afstand,” zegt Sanne meteen.

Cathy lacht. “Zie je nu, Will? Wat zei ik je? Ze zijn in de hoax getrapt. En ze hebben de televisie aan! Dat is fake!”

“Je wordt door die televisie in slaap gesust. Het is een spelletje van wereldleiders. Kijk maar. Ze doen allemaal mee! Boris Johnson doet nu zelfs of hij ziek is, om zoveel mogelijk mensen te besmetten. Snap je dat dan niet?” Sanne heeft haar gasten nog niets kunnen aanbieden. Cathy laat zich meteen op een stoel vallen en barst los. Haar echtgenoot Willem gaat op de andere stoel zitten en maakt even een verontschuldigend gebaar naar Sanne en Jaap. Ze nemen hem niets kwalijk. Er is een regiment voor nodig om Sannes zus Cathy tot zwijgen te brengen, als ze eenmaal op haar praatstoel zit.

“Wijn? Koffie?” Sanne dropt het snel in twee woorden, als Cathy even een stilte laat vallen in haar verhaal over Chinese spionnen die het virus hebben gestolen uit een Canadees laboratorium, omdat ze het op hun eigen bevolking willen inzetten om een eind te maken aan hun bevolkingsgroei. “Of om Hong Kong. Maar hoe dat precies zit, begrijp ik nog niet echt goed. O, lekker, een wit wijntje graag!” Willem wil wel een biertje. Hij geeft zich met een zucht over aan het lastige gesprek dat volgt.

“Je hebt het de hele tijd over ‘zij’. Maar wie zijn dat dan?” vraagt Jaap.

“Bill Gates, natuurlijk,” zegt Cathy vol vuur. “En alle regeringsleiders. Tenminste, de meesten. Je kunt nu meteen zien hoe het is verdeeld. Iedereen pikt een graantje mee.

Het ene land gaat erin mee om zijn bevolking gedwee te maken en bereid zich te laten vaccineren, het andere wil dat we alvast wennen aan het totalitaire wereldregime dat straks zal heersen. Dat hangt allemaal samen met het 5G-netwerk. En Bill Gates wil er grof aan verdienen, want hij heeft het virus ontwikkeld én hij heeft ook het vaccin al klaar. Dan wordt hij nog rijker dan hij al is! Het staat ook geregistreerd, hè? Met patent en al. Dat kan je checken.” “Dus Mark Rutte heeft ergens in een achterkamertje iets ondertekend dat de opmaat is tot een wereldregime?” vraagt Sanne. “Met een pen? En een glimlach? Serieus?” “Ja. Ze zijn tot alles in staat.” Cathy zegt het verbeten.

Jaap steekt zijn vinger op en roept: “Daar heb je ze weer. Ze. Wie? Serieus alle wereldleiders? Behalve dan natuurlijk Trump en Bolsonaro. Die doen niet echt lekker mee.”

“Die hebben hun eigen agenda. Dat zijn leiders van heel grote landen. Die zitten er op hun eigen manier in. Net als Poetin. We stinken er met open ogen in,” bijt Cathy van zich af.

“En al die verpleegkundigen dan? Die na een werkdag, met de striemen in hun gezicht van de maskers, doodmoe thuiskomen? En die verslagen van doden en nabestaanden en overlevers met de vreselijkste restverschijnselen? Hoe zit het daarmee?” Sanne vraagt het, terwijl ze voor haar zus een glas wijn op tafel zet. Voor Willem zet ze een biertje neer.

“Er zijn nu al verklaringen van verpleegkundigen dat ze geld hebben gekregen om erover te liegen. Het is fake. Het is onzin. Er waren wel mensen met het griepvirus, maar het was lang niet zo erg als ze naar buiten brachten. Correctie: als ze naar buiten móesten brengen. Van het RIVM en van het ministerie van VWS en van de hele regering. Het was fake. Maar ze durven het niet aan de grote klok te hangen. Ze zijn bang dat ze dan vermoord worden en opgevoerd worden als slachtoffer van corona. Zo zit de wereld in elkaar, Sanne. Dat doen ze met je.”

“Ze,” herhaalt Jaap somber. “Ze doen nogal wat in jouw ogen. En wie ‘ze’ zijn, dat snap ik nog steeds niet. Inmiddels ken ik via via aardig wat mensen die besmet zijn geraakt. Ik kende twee mensen die eraan zijn overleden. Hoe zit dat dan in jouw theorie?”

“Griep. Simpel. Ieder jaar gaan veel mensen dood aan de griep.” Cathy neemt een slokje en zegt: “Heerlijk wijntje is dit.”

Jaap zucht. “Ja, van die wijn krijg je geen hoofdpijn. Maar van dat verhaal van jou wel.”

Willem schiet in de lach. “Daar proost ik op,” zegt hij dapper.

“Will, je weet dat het waar is,” snauwt Cathy.

Dan stapt Abel binnen. Hij ziet Cathy en Willem niet, maar roept meteen: “Ik heb mail! De halfbroer komt langs!”

“De halfbroer komt langs,” herhaalt Sanne, bijna fluisterend. Ze kan Abel wel omhelzen van blijdschap. Dat is nog eens een mededeling! Als dat geen eind maakt aan het vervelende betoog van haar zus Cathy over het grote corona-complot, dan weet Sanne het niet meer. En het werkt inderdaad.

Want bijna synchroon met haar fluistering, sneert de schelle stem van Cathy: “De halfbroer komt langs? Welke halfbroer? Van wie? Hoezo een halfbroer? Ik weet niets van een halfbroer. Wie heeft hier ineens een halfbroer? Wij hebben een halfzus. maar daar hoor ik de laatste jaren ook weinig meer van. Zo’n eind weg, hè. Uit het oog, uit het hart, zeg ik altijd maar. Zo gaan die dingen. Goh, een halfbroer. Wat grappig. Maar stel je er dus niet al te veel van voor hè? Sanne en ik weten uit ervaring dat het uiteindelijk toch niet zo eigen wordt als de broer of de zus waar je mee bent opgegroeid. Ga jezelf maar na. Of ben je enig kind? Nee? Nou, dan weet je hoe hecht de band is met een zus waar je mee opgroeit. Kijk maar naar Sanne en naar mij. Wij kunnen eigenlijk geen dag zonder elkaar. Zo hecht. Ik weet altijd precies wat ze denkt. Ik zie het gewoon...” Cathy ratelt onbekommerd door en Sanne bedenkt dat Cathy werkelijk geen notie heeft van wat ze denkt. Anders zou ze haar mond wel een keertje houden. Sjongejonge, dat gaat maar door.

Ze ziet Abel met z’n ogen rollen. Als Cathy even stopt om adem te halen, zegt hij: “Ik heb al jaren geen contact meer met mijn zus. Ik kom een andere keer terug! Dag!” En voor Sanne hem kan tegenhouden, is hij de keukendeur uit.

Ze ziet Jaaps gezicht even vertrekken van teleurstelling. De enige die het plotselinge vertrek totaal niet lijkt op te merken is zwager Willem. Die zit lekker aan zijn biertje en knikt tevreden om zich heen, blij dat hij een avond niet naast Cathy op de bank hoeft te zitten. Al is hij ook hier niet van haar geklets af, toch vindt hij het heerlijk dat hij niet overal op hoeft te reageren. Sanne ziet hoe hij helemaal in zijn eigen bubbel zit en nauwelijks naar zijn echtgenote luistert. Maar nu reageert hij wel op het geluid van de achterdeur. Hij kijkt op en zegt: “Zo, die is snel weg!”

“Goh, heeft hij zo’n slecht contact met zijn zus?” vraagt Cathy. “Dat is toch ook verdrietig. Wat naar voor haar. Hoe zou dat nu komen? Ik vraag me toch af, mannen hebben ook een heel andere instelling als het gaat om familie. Ja, vind je ook niet? Ik zie zo vaak dat...” Cathy is op een nieuw stokpaardje gaan zitten en Sanne sluit zich langzaam af. Een uurtje later krijgen Jaap en zij het voor elkaar om Cathy en Willem met zachte hand de deur uit te werken. “Hè Will, jij blijft ook altijd veel te lang plakken,” moppert Cathy nog. En tegen Sanne en Jaap: “Als die eenmaal op zijn praatstoel zit met een biertje, dan krijg je hem er niet zo gauw meer af!”

“Die zus van jou...” Jaap maakt z’n zin niet af. Ze liggen naast elkaar in bed, hij streelt even over haar wang en Sanne hoort aan zijn stem dat hij lacht.

“Ja. Die zus van mij...” grijnst ze terug.

En dan gaat de telefoon. Zo laat nog? Sanne pakt hem van haar nachtkastje en ziet dat het Rinke is. Haar hart staat meteen stil. Er zal toch niets zijn? Met Rinke of met Jeppe Jan?

“Liefie!” zegt ze.

“O jee! Jullie liggen al in bed, hè? Ik hoor het gewoon aan je stem! Die klinkt al zo slaperig!”

“Nee, nee, ik was nog wakker! Maar we liggen wel al, ja. Er is niks ergs? Toch?”

“Nee! Leuk juist! Bij de controle van Jeppe Jan zeiden ze dat we de grootouders best bij de baby mogen laten. Het gaat steeds beter met de besmettingen, dus de hele boel wordt nu toch wat meer ontspannen. Wat vind je? Kom je gauw?”

Sanne hoeft er geen moment over na te denken. “Morgen. Om 12 uur. Dan sta ik voor de deur te springen!”

“En Jaap mag ook mee, hoor,” zegt Rinke.

Sanne kijkt opzij naar Jaap, die zijn hoofd schudt.

“Morgen een hele rij telefoontjes afwerken en een videoconferentie. Ik houd m’n bezoek tegoed.”

“Je hoort het,” zegt Sanne. “Tot morgen liefie! Wat zal ik nu lekker slapen!”

Sanne staat de volgende ochtend blij op. Eerst Saar uitlaten, dan naar De Roos en de Koekoek om websitebestellingen in orde te maken en daarna naar Rinke en haar achterkleinkind! Even later loopt ze zingend langs de dijk. Wat een heerlijke dag wordt dit. Niets kan verkeerd gaan. En dan eerst nog het verhaal over de halfbroer van Abel. In de sloot staat een reiger, die roerloos blijft staan, tot labrador Saar toch echt te dichtbij komt. Dan heft hij zich op zijn twee dunne poten met een paar stevige vleugelklappen naar de overkant van de sloot, waarna hij bijna verontwaardigd het weiland op beent.

Er is zoveel in te pakken voor verzending, dat Abel meteen zegt: “Sanne, we gaan eerst alle bestellingen doen. Ik vertel mijn verhaal bij de koffie. Akkoord?”

“Ik zal mijn nieuwsgierigheid bedwingen,” belooft ze. Ze appt meteen naar Jaap dat Abel om 10 uur bij de koffie zijn verslag gaat doen. Die appt terug: Ik ben er!

Om even voor tienen zijn de meeste bestellingen klaar voor verzending.

“Straks de rest,” besluit Abel. Juffrouw Schaap komt ook koffie halen. Die heeft haar bestelde kruidenzakjes al in een grote mand gedaan en meegenomen om straks naar het postkantoor te brengen.

Klokslag tien uur komt Jaap binnen. Hij ziet er verhit uit van alle telefoontjes. Schaapje deelt kleine zelfgebakken kokosmakrons rond en Daan zet de koffie op tafel. Abel haalt diep adem en zegt: “Ziezo. Nu verslag.”

Het is meteen stil. Iedereen wacht af wat er komen gaat. “Jullie zijn zo stil,” zegt Abel lachend. “En zo wereldschokkend is het allemaal ook weer niet. Ik heb de mail uitgeprint. Ik zal hem voorlezen. Wacht.” Hij pakt een plastic mapje van tafel waarin hij de mail heeft gestopt. En hij grapt: “Ik dacht, ik leg meteen een dossier aan. Want wie weet is dit toch straks wel een heel belangrijke episode voor m’n memoires. Denken jullie ook niet?”

Ze lachen allemaal.

Maar Schaapje zegt wat iedereen denkt. “Nou jongen, kom op. Lees voor!”

“Oké. Ik begin.” Abel schraapt nog een keer uitvoerig zijn keel en begint te lezen: “‘Beste kerel’, dat ben ik dus hè? Gekke aanhef. Maar wel grappig. Beetje joviaal. Of misschien wel licht ongemakkelijk. Wie zal het zeggen. Enfin, ‘Beste kerel, Top dat je me wilt ontmoeten. Dat waardeer ik enorm. Als het voor jou oké is, dan kom ik graag aanstaande zondagmiddag om een uur of drie. Ik probeer eerst of ik bij mijn moeder langs mag. Ze woont in een verpleeghuis en daar heerst corona. Maar misschien kan ik toch even bij haar. Dan kom ik daarna meteen naar je toe. Het kan dus ook twee uur worden, als ik er niet in mag. Ik hoop tot zondag!’ En dan staat eronder nog: ‘Je halfbroer Don.’ Met een smiley.”

“Wat een leuke mail,” zegt Sanne meteen. “Die toon is zo lekker gewoon. Ik vind het echt ontwapenend.”

“Ja, vast een leuke kerel,” vindt Jaap. “Maar ik ga meteen weer weg. Ik moet om kwart over tien een zoomconferentie in. Wat een gedoe is dat. Doei! Tot later!”

“Nu zaten wij te denken, wil jij er bij zijn, Sanne?” vraagt Abel. Daan knikt. Sanne kijkt echt verbaasd op van die vraag.

“Ja, dat snap ik wel,” zegt Schaapje. “Dan heb je er iemand bij die niet emotioneel betrokken is. Die daardoor dus beter kan luisteren. Net zoals het ook reuze handig is om iemand mee te nemen naar de uitslag van een onderzoek in een ziekenhuis. Dat pik je zelf allemaal in je eentje ook maar half op. Heel verstandig!”

“Ja, precies! Wat vat u dat goed samen! Dat is precies wat we dachten. Wil je Sanne?”

Ze lacht. “Ja! Natuurlijk wil ik dat! Graag zelfs. Ik brand van nieuwsgierigheid naar die Don. Ik vind het allemaal ontzettend spannend en leuk!”

“Dan zien we je graag om twee uur. Gaaf hè?” Daan kijkt Abel liefdevol aan en zegt: “Ik hoop echt dat het een rijke aanvulling wordt voor jou. Een halfbroer. Familie. Die je graag wil ontmoeten. Wie weet hoe blij je van hem gaat worden in de toekomst?”

“Don en Abel. Klinkt veelbelovend,” knikt Schaapje.

Sanne fietst langs de dijk naar de boerderij waar Rinke woont. Met Jeppe Jan. En met Mara en de Jacobians natuurlijk. Er is eigenlijk weinig veranderd sinds het virus toesloeg. De Jacobians werkten sowieso al vanuit huis. Rinke vervolgt thuis haar studie journalistiek en dat geldt ook voor Mara die geneeskunde studeert. Met het enige verschil dat Mara nu als tweedejaars student gehoor heeft gegeven aan de oproep van de regionale GGD en zich als vrijwilliger inzet bij de begeleiding van mensen die getest moeten worden.

“Ik vind het zo superdapper van je,” had Sanne haar toegefluisterd, toen ze Mara op Facetime zag, die met tranen over haar wangen vertelde dat ze nu een lange periode in vrijwillige quarantaine ging in een ander deel van de boerderij en even niet bij de anderen zou komen. “Dus ook niet bij Jeppe Jan,” zei ze. Ze draait zoveel diensten, dat ze vaak te moe is om te Facetimen met iedereen.

“Maar met mij en met de baby praat ze wel, hoor. We zijn allemaal heel trots op haar. En stiekem geniet ze er enorm van en zegt ze dat dít nu precies is waarom ze ooit voor geneeskunde heeft gekozen. Mara maakt echt het verschil,” vertelt Rinke.

Sanne zag de liefde in haar ogen en soms vraagt ze zich af of er niet meer is tussen die twee dan alleen een hechte vriendschap. Nu zit ze fluitend op haar fiets. Nog even. En dan! Jeppe Jan. Als ze haar fiets tegen de boerderij zet, wordt ze verwelkomd door de haan, die als altijd even op bezoekers af komt rennen.

De zijdeur is open en Sanne kan zo doorlopen naar de keuken. Dan staat ze voor het eerst sinds veel te lange tijd oog in oog met haar kleindochter.

“Och liefie toch,” fluistert ze. Ze schiet meteen vol, opent haar armen en omarmt de lucht in een afstandsknuffel. Rinke doet hetzelfde en Sanne zegt: “Met heel veel fantasie voel ik weer hoe het voelt, als ik je in mijn armen heb.” Rinke zucht. “Gelukkig heb ik de Jacobians nog, met wie ik af en toe kan wiegen. En Jeppe Jan natuurlijk. Maar Mara zit echt in een luchtledige bubbel. Ik snap precies wat ze bedoelen met huidhonger. Dat is heftig, hè?”

Sanne knikt. “Ja. Veel erger dan ik ooit gedacht had. Ik ben doldankbaar dat ik Jaap heb. Anders was ik denk ik in quarantaine gegaan met de jongens. Of met Schaap. Niemand kunnen vasthouden, dat is echt geen doen.” “Maar je mag vandaag Jeppe Jan knuffelen! Die komt nergens, is supersafe en iedereen zegt dat het absoluut geen punt is! Dus ik zou zeggen, ga je gang!” Rinke lacht erbij en wijst naar de box, waar Sanne een armpje ziet zwaaien. Ze struikelt bijna, zo’n haast heeft ze. En dan kijkt ze. Eindelijk zonder glas ertussen. Gewoon kijken. Naar dat kleine wonder dat daar aandachtig ligt te kijken naar een pluchen Nijntje aan een mobiel boven zijn hoofd. Ze draaien nu niet, de Nijntjes. Jeppe Jan kijkt ernaar en Sanne ziet dat een mondhoek een beetje vertrekt, zodat ze alvast een glimp opvangt van een toekomstige glimlach. Hij heeft lange, donkere wimpers. Kleine wenkbrauwen. Een echte neus. Een bovenlip om te kussen. Tien garnalenvingers die in de lucht zwaaien en mollige handen met putjes. Bovenbenen. Ze zucht ervan. Jeppe Jan heeft echte bovenbenen. Om in te knijpen. Terwijl ze naar de baby kijkt, beseft ze dat ze vroeger nooit met zoveel aandacht naar Wichard heeft gekeken. Omdat ze toen almaar doorrende en het zo druk had met dat hele leven dat nog voor haar lag en dat zinvol diende te worden ingevuld. En nu? Nu is er alleen dat ene moment waarin zij ziet dat de vingertjes van Jeppe Jan licht trillen omdat hij iets wil wat hij niet kan. Misschien wil hij Nijntje wel van die mobiel af trekken en op die oren sabbelen. Of misschien wil hij...

“Wil je koffie?” Rinke houdt uitnodigend een kopje omhoog.

“Graag. Mag ik hem pakken?” “Ja, natuurlijk!”

Eén hand onder dat wiebelende hoofdje, één hand onder z’n billen. En daar ligt-ie. Jeppe Jan. Op haar arm. Ze ruikt eens aan zijn hoofdje en zegt tegen Rinke: “Veel beter kan het leven toch niet worden.”

Sanne suddert dagen gelukzalig na van het bezoek aan Jeppe Jan. “Ongelooflijk, hoe een mens opknapt van het vasthouden van zo’n kindje,” zegt ze tegen Jaap. Die reageert laconiek met: “Dan moet ik er toch nodig even langs. Maar ik hou net zo lief jou vast!”

“Ja, ja, mannen,” moppert Sanne. Maar ze kan er ook om lachen. En ze wordt er blij van. Dat zeker.

En dan is het alweer zondag.

“Je vergeet het niet, hè? Dat Don komt? Om twee uur?” zegt Abel voor de zoveelste keer. Hij is nu al nerveus. Het is pas acht uur in de ochtend en Sanne loopt langs met Saar, op weg naar een lange wandeling door de polder. Saar loopt meteen kwispelend op Abel af, want ze weet dat hij altijd wel een koekje in zijn zak heeft. Maar vandaag niet.

“Och, lieve meid, helemaal vergeten,” zegt Abel vol spijt, terwijl hij Saar uitvoerig knuffelt. En tegen Sanne: “Ik ben bloednerveus.”

“Ik ben er ruim op tijd. Beloofd,” zegt Sanne.

Halverwege de polder heeft Saar al vijf moddersloten doorkruist; het kroos zit op haar neus. Dan gaat Sannes telefoon. Het is Schaapje. Die zegt, nogal gejaagd: “Sanne, ik heb ineens een raar gevoel bij dat bezoek van die halfbroer van Abel. Er wordt iemand gegijzeld, zeggen de kaarten. En nu ben ik een beetje bang dat die jongen Abel gaat gijzelen! Dat is echt een rare gedachte. Dat weet ik ook wel. Maar toch, zelfs de theebladeren lieten een onwillige gevangene zien. Onschuldig ook. En ik denk maar steeds aan dat woord. Gijzeling.”

“Juffrouw Schaap, waarom komt u er niet gewoon bij? Dat vinden de jongens vast fijn. Dan bent u er ook wat geruster op.” Sanne schiet even in de lach door de gedachte die ze hardop uitspreekt: “En als alles mis gaat, dan hebben we een gezellige groepsgijzeling!”

Schaap lacht meteen opgelucht met haar mee. “Ja, ik kom ook. Dat geeft me rust. Bel jij de jongens maar even.”

“Doe ik!” belooft Sanne.

Abel vindt het onmiddellijk een fantastisch idee. “Die wijze dame kunnen we er wel bij hebben. Fijn, Sanne!” Dus ligt Saar een paar uur later tevreden in haar mand na de lange wandeling, ligt Jaap net zo lui op de bank een Zweedse Netflix-serie te kijken en zitten Sanne en juffrouw Schaap bij Daan en Abel in afwachting van de halfbroer. Abel klopt voor de zevenentwintigste keer alle kussens van de bank op en Daan serveert alvast koffie met zelfgebakken appeltaart. “Maar wel volgens jouw recept, hoor, Schaapje!”

“Dat is verstandig, jongen,” zegt Schaap goedkeurend. De bel gaat.

“Hij belt aan!” zegt Abel geschrokken.

“Hij is vast opgegroeid in de stad. Stadse mensen komen nooit door de achterdeur. Die hebben alles op slot,” zegt Daan, terwijl hij opstaat om de deur open te doen.

“Nee, laat mij!” roept Abel nog.

Maar Daan is al naar de voordeur. Vanuit de kamer horen ze hem duidelijk: “Hallo! Jij bent natuurlijk Don. Ik ben Daan. De man van Abel. Kom erin! Abel loopt te stuiteren van de zenuwen! Ben jij nerveus? Of valt het wel mee? Wil je je jas uit? Wil je koffie?”

Dan horen ze iemand lachen en een prettige diepe stem zegt: “Dat zijn veel te veel vragen tegelijk!”

“Ja, je hebt helemaal gelijk,” zegt Daan. “Ik kon even niet meer stoppen! Ga maar gauw naar binnen.” Ze lachen nu samen en dan stapt Don de kamer in.

Wat een leuke vent. Dat is het eerste wat Sanne te denkt. Ze ziet de spanning bij juffrouw Schaap ook meteen wegebben. Er komt gewoon een prettig mens de kamer in. Met een open gezicht, een bos donkere krullen en een groot en stevig lijf. Abel loopt op hem af en steekt zijn hand uit. “Doen we dat met corona?” lacht de halfbroer. Hij houdt nog even twee handen in de lucht, alsof hij onder schot wordt genomen. Dan zegt Abel: “Ja. Dat doen we vandaag. Corona of niet. Want dit moment is veel te bijzonder. Welkom hier, Don.” Ze schudden elkaar lang en hartelijk de hand. Sanne raakt even ontroerd als ze naar ze kijkt.

“Ik heb een DNA-test bij me,” zegt Don. “Wil je hem voor me afnemen?”

“Met veel plezier,” zegt Abel. “En ik ben heel nieuwsgierig naar je verhaal. Dus ga gauw zitten.”

Abel introduceert Sanne en juffrouw Schaap als goede vriendinnen. “Eigenlijk zijn het meer zusters. Moeders soms. We horen heel erg bij elkaar. Daarom zijn ze hier.” Don knikt. “Je kunt nooit te veel familie hebben,” zegt hij met een grijns.

“Nou, als jouw verhaal klopt en de DNA-test bevestigt het, dan krijg je ze er gratis bij,” zegt Abel.

“En jij krijgt dan mijn moeder erbij. Die met jouw vader verantwoordelijk is voor mij!” Don zegt het met een lach. Maar zijn gezicht betrekt als hij erop laat volgen: “Als ze haar tenminste snel wat bewegingsvrijheid willen geven. Vooralsnog zit ze achter slot en grendel.”

Bij iedereen schieten de wenkbrauwen omhoog. Waar heeft die Don het over?!

Daan zegt: “Je krijgt taart en koffie. En dan moet je vertellen. Hoezo, achter slot en grendel?”

“Koffie! Lekker! Zwart graag. Ik had zo gehoopt dat ik haar vandaag even mocht zien, maar dat feest ging alweer niet door. O, appeltaart! Lekker!” Don knikt goedkeurend bij het zien van de enorme punt die Daan op een gebaksschotel schuift.

Abel haalt koffie, zet het voor hem op tafel en zegt: “Maar eerst wil ik graag het andere verhaal horen. Hoe je denkt dat mijn vader ook jouw vader is. Dat van die grendels komt straks wel.”

Don knikt, neemt een slok, knikt goedkeurend, neemt een grote hap van de appeltaart, kauwt, kauwt, kauwt en al die tijd kijkt iedereen toe en wacht vol ongeduld af tot Don begint met zijn verhaal. En dan, eindelijk, komt het.

“Mijn moeder heet Andrea. Andrea Schutte. Ze is historica, gespecialiseerd in beeldende kunst van de renaissance. Ze verzorgde ooit rondleidingen in Het Louvre in Parijs. Ze was behoorlijk vrijgevochten, woonde destijds in een commune in Parijs en kluste bij met die rondleidingen voor geïnteresseerden. Af en toe nam ze ook schoolklassen mee.”

“Dat was het dus,” fluistert Abel.

Don knikt. “Op een dag ontmoette ze Bert. Bert Rozier. Hij was daar als leraar met een groep mavoleerlingen; eindexamenklassen. Die avond zijn ze samen ergens gaan eten. Van het een kwam het ander. Een paar weekenden lang zocht hij haar op. Tot zijn geweten ging opspelen en hij haar vertelde dat hij de relatie moest verbreken. Hij bleef bij zijn vrouw. Mijn moeder was toen al zwanger. Maar dat wist hij niet.”

“Oei,” zegt Daan.

Don schudt zijn hoofd.

“Nee hoor. Ze wilde toen al van hem af. Ze vond hem dodelijk saai, zei ze. En ze wilde mij wel, maar geen doorzonwoning en geen burgerlijk bestaan. Ze is meteen daarna naar Zuid-Afrika gegaan om te helpen met een scholenproject. Daar ben ik geboren. We hebben over de hele wereld gezworven.”

“Mijn vader was ook heel saai,” zegt Abel. “Ik was tien, toen jij geboren werd. Wat een wonder dat hij überhaupt iets heeft gehad met een andere vrouw! Hij was geschiedenisleraar. Zo eentje bij wie je in slaap viel in de klas. Niet iemand om de wereld mee af te reizen.”

Don knikt. “Ik heb daarna een hele rij mannen in het leven van mijn moeder meegemaakt. Maar ik heb er geen een als vader gezien.” Het klinkt triest, als hij dat zegt. Maar hij krijgt zijn veerkracht weer terug als hij vertelt over Andrea, zijn moeder. “Die was geweldig! Ze maakte van elke dag een feest. Ze noemde mij Dieudonné. En dat voelde ze ook echt zo. Alsof ik een geschenk was van God. Daarmee heeft ze mij zo’n basis meegegeven, dat ik heel goed op mijn beide benen sta. Ik kom hier dan ook niet omdat ik een identiteitscrisis heb of zo. Alleen uit nieuwsgierigheid. Want een broer is toch wel gaaf! Ik heb ook mijn halfzus Lineke een mail gestuurd via haar werk. Maar die reageert niet.”

“Dat zal ze ook wel niet doen,” zegt Abel. “Ze heeft met mij al geen contact omdat ik homo ben. En jij bent een bastaard die mijn vader beticht van een enorme zonde. Dus reken maar niet op een uitnodiging van je halfzus!”

“Dan ben ik blij dat ik hier terecht ben gekomen,” concludeert Don opgelucht. “Prima appeltaart ook!”

“En jouw mam zit nu achter slot en grendel? vraagt Daan.

“Mijn moeder woont in een woon-zorgcomplex. Ze heeft MS en is nog redelijk ambulant door haar scootmobiel. Maar ze heeft wel veel zorg nodig. Dus is dat wonen in die instelling ideaal. Maar er is corona uitgebroken op de gang waaraan haar woning ligt. De hele vleugel zit in quarantaine. Zij mag er niet uit en ik mag er niet in. Zo ontzettend balen is dat.” Don kijkt somber de kring rond. “Kan je haar niet thuis halen? Bij jou?” vraagt Abel.

Don schudt zijn hoofd.

“Ik heb geen huis. Ik zit momenteel bij een vriend die een half jaar in Australië zit. Driehoog zonder lift. Vanaf nu heb ik nog drie maanden. Daarna wil hij me vast graag lozen, maar door dat virus is het niet zo eenvoudig om een andere plek te vinden.”

“Dat is die gijzeling! Je moeder wordt gegijzeld en jij ook. Dat is het dus,” zegt Schaapje opgelucht.

Don kijkt haar verwonderd aan en Abel zegt snel: “Onze juffrouw Schaap heeft een helderziende blik.” Die mededeling maakt de verwondering op Dons gezicht alleen maar groter. Dus vertellen ze in geuren en kleuren wie Schaapje is, wat ze doet en vooral wat haar gaven zijn. “Wat heerlijk, juffrouw Schaap,” zegt hij. “Ik hou zo van alles wat niet helemaal doorsnee is! Ik kom nu net uit Montana. Daar heb ik meegedaan aan een opgraving. Ik volg eigenlijk altijd het avontuur. Ik zoek dino’s. En ik heb ook een tijdlang gewerkt voor een expeditieteam dat op de toendra’s in Mongolië zocht naar mammoeten in de permafrost. Door mijn jeugd ben ik altijd een zwerver gebleven, vrees ik. Voor mij geen doorsnee leven!”

“We kunnen ons tuinhuis in orde maken,” zegt Sanne in een opwelling. “Daar zou je best een tijdje kunnen blijven, als die vriend terug is.”

Don kijkt verrast op. “Serieus? Dat aanbod neem ik graag aan! Wat fantastisch!” Sanne ziet nu dat Abel haar ook al licht verwonderd aankijkt.

Juffrouw Schaap schudt haar hoofd en zegt: “Dat moet je eerst bespreken, Sanne. Je zegt dat wel heel spontaan, maar het is verstandig om die optie eerst rustig te overwegen.” “Ja. We moeten ook die DNA-test nog doen, natuurlijk,” lacht Abel. “Misschien zijn we niet eens familie van elkaar!”

Don pakt z’n rugzak en haalt daar een doosje uit. Daarin zit alles om een DNA-test mee te doen; wattenstokje, buisje met vloeistof, een kartonnen envelop om de test op te sturen.

“Ik hoor het snel genoeg,” zegt Don. “Dan laat ik het je meteen weten.”

“Waar zit je moeder precies? Andrea heet ze, zei je toch?” vraagt Schaapje.

“Andrea Schutte. Ze zit in de Mussenheuvel, afdeling Vlinder. Normaal is ze daar heel gelukkig. Ze heeft er veel zelfstandigheid en ze kan ook lekker schilderen als ze zin heeft of allerlei andere bezigheden doen. Nu niet, natuurlijk. Nu mag er niks. Ze mag niet eens de gang op. En de verzorging gaat ondertussen van deur tot deur in hetzelfde schort en zonder mondkapje. Ik snap er allemaal niks van.”

Maar dan laten ze het onderwerp zitten. Ze praten nog wat over familie en mammoeten en zelfs over het feit dat Abel en Don dezelfde neus hebben, waarop Abel vertelt dat hij de neus van zijn vader heeft geërfd. Het is gezellig. De tijd vliegt voorbij. Don belooft langs te komen, zodra hij de uitslag heeft. Abel verzekert hem, dat hij hoe dan ook van harte welkom is. En Sanne neemt zich voor het sowieso met Jaap te hebben over het tuinhuis. Want als je daarmee nou zo’n jongen helpt, wat zou er dan op tegen zijn? Pas als Don afscheid heeft genomen en zwaaiend de deur uitgaat, zegt Schaapje tegen Sanne: “Laten wij samen eens een kijkje nemen in Mussenheuvel. Ik ben wel nieuwsgierig geworden naar die Andrea.”

“O, prima joh,” zegt Jaap meteen, als Sanne hem vraagt hoe hij erover denkt om Don zolang in het tuinhuis onderdak te verlenen. “Ik woon mijn hele leven al met Jan en alleman samen. Mij maakt het niks uit. Want als jij het overweegt, is die optionele halfbroer sowieso een aardige kerel.”

“Ik vind jouw levenshouding benijdenswaardig,” zegt Sanne vol bewondering. Jaap lacht. “Je mag hem gratis van me overnemen.”

Schaap laat geen gras groeien over haar voornemen de moeder van Don op te zoeken. Die regelt meteen dat Sanne en zij de volgende dag al naar Mussenheuvel rijden. Sanne zet haar auto op de uitgestorven parkeerplaats van het woon-zorgcomplex. Ze is onder de indruk van de leegte. “Er is nauwelijks bezoek...,” fluistert ze.

“Misschien moet je bezoek ook wel aanvragen,” bedenkt Schaap. Maar omdat ze daar toch te laat mee zijn, lopen ze maar gewoon de hal binnen. Daar staat een fles met ontsmettingsmiddel waarmee ze hun handen wassen. Er komt een gastvrouw in schort en met een mondkapje voor op hen af, die hen meteen opdraagt: “Graag namen en minimaal één telefoonnummer invullen én het doel van uw bezoek.”

Sanne legt het schrijfblok op de rug van Schaap en doet wat haar gevraagd wordt. Ze noteert: ‘Bezoek aan Andrea Schutte op afd. Vlinder’.

De gastvrouw schudt meteen haar hoofd. Vanachter haar mondbedekking zegt ze: “Sorry. Vlinder is in quarantaine. Daar mag niemand in of uit. Er zijn daar drie coronagevallen.”

“Kunnen we buitenom contact met haar krijgen?” vraagt Schaap.

Sanne veert meteen op uit haar eerste teleurstelling. “Ja! Goed idee! Vanuit de tuin? Heeft Andrea een balkon?”

“Ik heb werkelijk geen idee. U kunt natuurlijk even de tuin inlopen en kijken of u haar ziet. Maar ik weet niet precies waar u moet zijn en voor u verder vraagt: ik kan het hier ook niet opzoeken.” Aan de ogen van de gastvrouw kun je zien dat ze verontschuldigend glimlacht. Maar de eerste indruk is toch onpersoonlijk. Sanne voelt zich er doodongelukkig bij.

“Kom, kind. We wandelen even rond in de tuin. Ik heb m’n pendel,” zegt Schaap bemoedigend. Die opmerking is voldoende om Sannes humeur totaal te laten omslaan in een halve lachbui. “Net als vorige keer! Bij Rinke in het ziekenhuis! Dat we totaal onder het verkeerde raam bij de verkeerde afdeling stonden te zingen!”

“U mag niet zingen,” waarschuwt de gastvrouw. “Dat is verboden!”

“We zullen niet zingen,” belooft Schaap. “Kom, Sanne.” Zodra ze buiten gehoorafstand zijn, moppert Schaap: “U mag niet zingen. Hoe verzint iemand het. Wat zou er gebeuren als we wel zingen? Worden we dan gearresteerd? Of krijgen we een officieel zangverbod? De waanzin!”

Ze lopen om het complex heen, waar ze achter de ramen hier en daar een eenzame bewoner zien dommelen in een sta-op-stoel.

“Hier ben ik toch nog lang niet aan toe,” merkt Schaap somber op. Ze tuurt aandachtig naar haar pendel die gestopt is met rondjes draaien en nu in grote lijnen heen en weer zwaait. Als ze omhoog kijken, naar de balkons op de eerste verdieping, zien ze daar een vrouw staan met een kartonnen bord in haar handen. Op dat bord staat met grote letters: HELP!!!

“Dat is Andrea,” wijst Schaap.
“Zeker weten?”

“Honderd procent.”

Ze staan nu onder het balkon. Sanne kijkt omhoog naar de vrouw, die daar onbeweeglijk voor zich uit staart. “Hallo!” roept ze. De vrouw kijkt omlaag. “Andrea?”

De vrouw doet een stapje naar de rand van het balkon. “Komen jullie me halen?”

“Nee! We komen even op bezoek,” roept Sanne omhoog. “Don vertelde over je! We zijn goede vrienden van Abel, zijn vermoedelijke halfbroer!”

Het wordt al met al een wonderlijk gesprek. Ze schreeuwen de meest vertrouwelijke informatie over en weer en Sanne prijst zich gelukkig dat de rest van de bewoners rustig binnen zit en dat er verder geen bezoekers door de tuin lopen. Andrea maakt het allemaal niet zoveel uit. Die schreeuwt naar beneden:

“Ik heb nog sexy foto’s van mij en Bert in Parijs! Die vindt Abel vast leuk! Komen jullie gauw weer? Ik verveel me hier een bult!”

“Natuurlijk komen we langs,” beloven ze allebei.

“En we bedenken een plan hoe we je hieruit krijgen,” zegt Schaap spontaan.

“Had Don maar een huis. Dan zou ik bij hem intrekken,” oppert Andrea. Ze zwaait ze na, de hele weg naar de parkeerplaats.

“Jouw tuinhuis, kan daar een rolstoel in?” vraagt Schaap. “Wel erin, maar dan nooit meer eruit,” zegt Sanne somber. “Je kunt je kont daar niet keren.”

Dan volgen er wat rustiger weken. De eerste golf van de besmetting lijkt voorbij. De regels in het woon-zorgcomplex worden soepeler en ze adopteren Andrea als nieuwe aanwinst van hun groep geliefde mensen. Don wappert op een mooie zomeravond met de DNA-uitslag. Hij is nu officieel de halfbroer van Abel. Andrea kijkt daar niet van op. “Ik was destijds een wilde, maar ik was wel serieus serieel monogaam.” En omdat ze allemaal bij Sanne in de tuin zitten op corona-afstand, wil Eefje weten wat dat precies is.

“Eef,” snauwt Wichard.

Maar dan is Sanne al aan het uitleggen. “Dat is dat je maar met één man tegelijk vrijt, Eef. Dus niet met een paar mannen tegelijk. Pas als je met die ene klaar bent, neem je de volgende.”

Waarop haar zoon mompelt: “We gaan maar weer eens naar huis. Toch een risico met die corona, ook al is dit een grote tuin. Veel te veel mensen.”

Sanne kan deze zomer ook volop genieten van Jeppe Jan, die in razend tempo benen met plooien ontwikkelt en dijen om in te bijten. Als hij Sanne ziet, lacht hij heel lief, maar pas als hij juffrouw Schaap ontdekt, begint hij te kraaien en lacht hij op z’n aller-verleidelijkst.

“Het is wel duidelijk wie zijn hart heeft gestolen,” zegt Rinke met een grijns.

Abel is dolgelukkig met zijn nieuwe broer Don. Die woont inmiddels in Sannes tuinhuis, waar hij haar totaal niet in de weg zit. Tussen Sanne en Jaap is alles gezellig en makkelijk. En juffrouw Schaap en haar Daniël zijn allebei gezond en blij. Er is maar één donderwolk aan de hemel: Sannes zus Cathy is een ijverige voorvechter geworden van de beweging die meent dat de wereldwijde virusgolf flauwekul is; een complot met een nogal onduidelijke reden. Op een avond is Cathy op het nieuws. Ze wordt gefilmd terwijl ze een minister bij de arm grijpt op het Binnenhof. Als een beveiliger ingrijpt, spuugt ze de man in zijn gezicht.

‘De vrouw is inmiddels in hechtenis genomen’, zegt de presentator van het RTL-nieuws. Sanne en Jaap kijken er met open mond naar. Meteen daarna begint haar telefoon permanent te rinkelen door binnenkomende berichtjes. En iemand belt.

“Willem,” zegt ze tegen Jaap. “Willem belt. Die arme man.”

“Hé, jongen,” zegt ze, als ze opneemt.

“Heb je het gezien?” Willem klinkt totaal verslagen.

“Ja, toevallig wel. Gaat het met je?”

“Ik kom even langs voor een biertje. Mag dat?”

“Tuurlijk.”

Dan daagt er in het hoofd van Sanne een oplossing. Mara. Die van hulp op de testafdeling van de GGD doorschoof naar invalkracht op de verpleegafdeling voor Covidpatiënten en nauwelijks tijd heeft voor haar studie omdat ze zoveel diensten draait. Ze belt Rinke en vraagt of Mara daar nog steeds werkt.

“Ja, reken maar! Het is weer druk daar. Ze praten nu al over een tweede golf. We ontkomen er niet aan, vrees ik,” vertelt Rinke. Dan vraagt Sanne of Cathy een keer langs mag komen. In beschermende kleding. Gewoon om te zien wat het virus aanricht. Om misschien ex-patiënten te ontmoeten. Echt geconfronteerd te worden met de uitwerking ervan.

Mara moet daar heel wat regels voor ombuigen. Maar uiteindelijk krijgt ze het voor elkaar dat Cathy een ex-patiënt kan ontmoeten.

“Ze gaan een toneelstukje opvoeren. Wedden?” zegt Cathy nog tegen haar echtgenoot, op de ochtend dat ze naar de afspraak vertrekt. Als ze terugkomt, ziet ze er beroerd uit. Ze is totaal uitgeput van alles wat ze heeft gezien en gehoord.

“Die vrouw was nog geen veertig, Will. Ze heeft nu nog steeds niet genoeg adem. Ze heeft mensen dood zien gaan op de IC. Ze heeft alles tot in detail aan me verteld. Ze is zó ziek geweest! En ze kan nog bijna niks. Ze kan nog steeds haar kindjes niet eens naar school brengen,” huilt ze, terwijl ze zich in de armen van haar echtgenoot gooit. “Ze had foto’s, Will. Die had haar man gemaakt, om haar te helpen herinneren aan een tijd die ze nauwelijks bewust mee heeft gemaakt. Want ze lag in coma. En later maakte hij foto’s om haar te helpen alles te verwerken. Hoe heb ik die onzin op Facebook ooit kunnen geloven!”

“Je zou bijna kerst gaan vieren met die bekeerde zus van je, als er tenminste geen regels waren vanwege die stomme besmetting,” lacht Jaap.

En Sanne ligt wakker. Ze droomt van een huis vol mensen, vol eten, een grote boom vol lichtjes en een koeler vol ijs en flessen champagne. Hoe leuk zou dat zijn, met Don en Andrea erbij?

“Wat moeten we nu met Kerstmis?” kreunt ze tegen Jaap. “Ik wil alles gewoon gezellig! Net als anders!”

Ze zitten somber bij elkaar in een treurige ‘wat doen we met kerst’-brainstorm. De Roos en de Koekoek draait redelijk. Vooral de website draagt enorm bij, nu nog maar weinig mensen echt in de winkel kunnen komen om op hun gemak rond te neuzen. Juffrouw Schaap verkoopt aan de lopende band kruidenzakjes, soms op afspraak, maar meestal via internet.

“Maar de pret is eraf,” vat Sanne samen. Iedereen knikt. Daan en Abel zitten bij elkaar, Sanne en Jaap ook. Juffrouw Schaap en Don vormen twee anderhalvemeter-eilandjes in de kring. Don is in razend tempo zo vertrouwd geworden voor iedereen en Abel is onverwacht zo hecht geworden met zijn halfbroer, dat Don bij elke belangrijke gebeurtenis aanwezig is.

“Bovendien heb ik naast het bezoeken van mijn moeder toch geen moer te doen,” zegt hij vaak. Alle grote reizen en archeologische expedities waaraan hij in betere tijden meewerkte, staan nu stil. Achter de schermen wordt gewerkt en voorbereid. Don studeert veel, video-belt met biologen en archeologen over de hele wereld en publiceert af en toe een artikel in een wetenschappelijk tijdschrift. Verder staat zijn leven stil. Maar hij brengt vrolijkheid en een nieuwe frisse blik. En dat is af en toe hard nodig, vindt iedereen. “Don,” zegt Abel dan ook, “Jij moet ons redden. Jij moet iets bedenken. We vieren altijd kerst met iedereen. Dat is zo heerlijk. Tafels vol eten, muziek, goeie verhalen en veel wijn. En nu kan dat allemaal niet! Of we moeten in groepjes van vier of zo. O hemel, wat moeten we?” “Omdenken,” zegt Don. “Als we niet met minder mensen willen vieren, moeten we met meer mensen gaan vieren.” “Maar hoe dan?” vraagt Sanne.

Don lacht. “Ja, kijk, dat weet ik ook niet. Jullie mogen ook wel eens wat bedenken!”

“Met meer...” Schaapje lijkt op de woorden te kauwen. “Met meer.”

“Met familie. Dat sowieso,” vindt Sanne.

“Ja, maar ook met mensen uit het dorp. De Jacobians. Rinke en Mara en Jeppe Jan. Met klanten. Met wie maar wil. Een kersthappening, maar dan wel coronaproof. Zoiets,” zegt Don.

“Een kerstbeleving,” mijmert Schaap. “Dat je even helemaal in kerstsferen bent en toch veilig. Zonder enig risico en volgens de richtlijnen van het RIVM.”

“Ja. Maar dat zetten we er niet bij. RIVM is een verboden woord. Evenals richtlijnen. We gaan op beleving zitten. En op sfeer,” verzint Don verder. Abel schiet in de lach. Hij roept: “We zetten Rinke neer in een stal, met een blote Jeppe Jan in een krib en een straalkacheltje erbij. Daar laten we het dorp langs paraderen.”

Schaap kijkt hem ernstig aan en zegt: “Dat is helemaal niet zo’n gek idee.”

“We voeren ze door De Roos en de Koekoek langs taferelen! Geweldig. In kleine familiegroepjes die bij elkaar mogen lopen,” roept Jaap, die ineens het licht ziet.

Abel veert op. “En onderweg is er een hapje. Iets lekkers.” “Er klinkt muziek,” voegt Sanne toe. “En er is glühwein in een papieren beker!” Daan is ineens niet meer te houden. “We vragen twee euro de man. Om de kosten te dekken. En we vragen hulp om buiten de boel in banen te leiden. Er moet licht komen. Geluid. We moeten scènes bedenken. Kerstavond! Dat is een mooi tijdstip, toch?”

Ze kijken elkaar aan. Sanne heeft in tijden niet zo’n energie gevoeld.

“Wir schaffen das,” zegt ze in een perfecte imitatie van Angela Merkel, die ze vurig bewondert om haar daadkracht. “We hebben nog van die zijden doeken. Daarmee kunnen we de route uitzetten en ervoor zorgen dat je een scène pas te zien krijgt, als je ervoor staat.”

“Ik maak een plattegrond. Hoeveel scènes?” vraagt Daan. “En wil jij Kerstman zijn, Jaap? Met een kerstpot, buiten? Voor een goed doel?”

Jaap wrijft over zijn buik, die de laatste tijd wat in omvang is afgenomen. “Doe ik zo mijn best om af te vallen,” kreunt hij.

“Je krijgt dat ronde kussentje van de bank. Komt helemaal goed,” zegt Sanne, terwijl ze even liefkozend haar hand op zijn buik legt.

De bel van De Roos en de Koekoek rinkelt; de deur gaat open.

“Mam!” roept Don verbaasd.

In de deuropening zit Andrea in haar rolstoel. Ze ploetert met de deur, want ze heeft een enorme weekendtas op haar schoot.

“Wacht even, ma!” Don schiet omhoog om zijn moeder te helpen.

Sanne pakt meteen een extra koffiekopje en roept: “Koffie?”

“Graag!” hijgt Andrea.

Even later zit ze in de kring naast Don, met wie ze een coronabondje heeft als waren ze huisgenoten.

“Vertel,” zegt Schaapje. Ze schuift een stuk citroentaart op een bordje en zegt: “Daarna krijg je taart. Maar eerst vertellen.”

“Nou, het begon zo. Ik hoorde vannacht buurvrouw Carla enorm hoesten. Die verslikt zich, denk ik nog. Ik heb trouwens niet veel contact met haar. Dus ik heb haar niet gebeld om te vragen of ze oké was. Dat doe ik wel met Richard. Die woont rechts van me. Maar van Carla heb ik niet eens een telefoonnummer, geloof ik! Enfin, ze heeft lang gehoest. Ik heb er beroerd van geslapen. Maar om een uur of vijf was alles stil. Ik werd pas om negen uur wakker. Toen kwam Sini bij Carla. Sini is van het ontbijt. Die ging meteen op de gang staan bellen. Ik hoorde haar zeggen: ‘Mevrouw Coppes is niet aanspreekbaar. Ze is helemaal kleddernat van de koorts’. Verder heb ik niet geluisterd. Ik ben zo snel mogelijk mijn bed uit gegaan. Dat gaat bij mij natuurlijk niet zo heel snel. Ik heb verder alles overgeslagen. Ik heb alleen mijn tanden gepoetst, spullen in een tas gegooid en een rolstoeltaxi gebeld. Daarna ben ik voor de deur gaan zitten. En nu ben ik hier.”

Andrea kijkt de kring rond en zegt: “Ik zoek onderdak. Want ik denk dat de hele afdeling waar ik woon wéér in quarantaine moet. En dat overleef ik niet. Weer twee weken alleen op mijn kamer. Ik word gek!”

Sanne knikt. Ze kan het zich goed voorstellen. Ze vraagt: “Hoe lang geleden heb jij die Carla nog gezien?”

“Veertien dagen geleden. Toen was ze beneden in de grote zaal op de filmavond. In corona-opstelling trouwens,” zegt Andrea. “Maar daarin ligt het risico niet. Het risico zit bij Sini. Die gaat van deur tot deur. Vier dagen in de week. Om mensen te helpen hun ontbijt te verzorgen. Ze komt ook bij mij, omdat ik de fles sinaasappelsap soms niet open krijg. En ze schaaft een paar plakjes kaas voor me, want dat kan ik niet. En die voorgesneden plakken vind ik zo droog. Maar goed. Sini is dus een risico. Door Sini ben je allemaal met elkaar in contact.”

“Maar Sini draagt toch wel een schort en handschoenen en een mondkapje?” vraagt Jaap.

Andrea schudt haar hoofd. “Wel handschoenen. Maar die houdt ze gewoon aan. Die wisselt ze niet. En ze blijft wel op afstand. Maar er is niet alleen Sini. Er is ook Nathalie, die de andere drie dagen ontbijt doet. En Bas, die helpt met douchen. Samen met Paulien. En zo nog een heleboel lieverds die van deur tot deur gaan. Dus ik ben niet zonder risico. Ik zou besmet kunnen zijn.”

“Ik zal even bellen met de Jacobians. Er is daar ruimte, maar ik wil even overleggen,” zegt Jaap.

Sanne glimlacht. Zo fijn, dat Jaap meteen inspringt en niet afwacht. Ze kijkt hem na, terwijl hij naar buiten loopt om het telefoontje te plegen.

“Laten wij dan maar verder brainstormen over ons kerstevent. Dat leidt lekker af,” zegt Daan. Hij heeft er papier en pennen bij gepakt en als Andrea eenmaal snapt wat de bedoeling is, doet ze lekker mee. Van tijd tot tijd golft hun gelach door de winkel.

Dan stapt Jaap weer naar binnen. Hij heeft zeker een kwartier overlegd, ziet Sanne. Hij zegt: “Andrea, je mag bij de Jacobians. Je hoeft niet apart. Ze zitten daar in zo’n veilige bubbel dat ze jou op anderhalve meter als aanvaardbaar risico willen accepteren. Je mag alleen niet bij Rinke en Jeppe Jan komen. Ook Mara zit daar vanwege haar werk in een vrijwillige zelfquarantaine. Wat vind je ervan?”

Sanne kijkt naar het gezicht van Andrea, dat even oplicht en dan ineens net zo snel overschaduwd raakt. Ze huilt. Geluidloze tranen. En meteen lacht ze weer.

“Och jongens toch,” zegt ze schor. “Ik heb altijd al in een sekte gewild!”

Iedereen veert enorm op van het voorgenomen project: ‘Dingdong De Roos en de Koekoek’. Iedere keer als Sanne de naam van hun happening hardop uitspreekt, krijgt ze een lachstuip. Het is inmiddels in alle streekbladen aangekondigd en als ze ergens boodschappen gaat doen, krijgt ze duimen omhoog van mensen die haar toeroepen: “Wij komen ook!”

“Het wordt vast hartstikke druk,” waarschuwt ze de jongens.

Daan, Abel en Don verzorgen de looproute in De Roos en de Koekoek en hangen overal satijnen doeken op. Het wordt een doolhof, zodat je op anderhalve meter afstand toch al gauw twintig minuten onderweg bent. Bij ieder tableau mag je twee minuten blijven staan. Er zijn zeven tableaus. Daan zit alles zorgvuldig uit te rekenen en als de route klaar is, mogen juffrouw Schaap en haar Daniël als eerste een proefronde lopen. Als ze bij het eerste tableau staan, sneert Schaap: “Waar kijken we nu naar? Ik zie niks!”

“Nee, Schaap,” zegt Abel geduldig. “Het gaat alleen om de timing. Er is ook nog niks te zien.”

“Had ik dat geweten,” moppert Schaap. “Twee minuten naar niks kijken, daar heb je meditatie-ervaring voor nodig.”

“Ik kijk gewoon naar jou,” zegt Daniël lief. Maar daar reageert Schaap niet op.

“Het is soms toch een taaie narrige tante,” fluistert Jaap tegen Sanne. Ze staan samen met een stopwatch aan het begin van de route.

“Dat hoorde ik,” snerpt Schaap.

In de verte horen ze Don en Abel ingehouden lachen. Die staan aan het eind om te kijken hoe het moet met de glühwein met én zonder alcohol. En hoe de mensen dan het terrein weer af moeten. Wichard en Jennifer hebben de aankomst geregeld met dranghekken die ze in bruikleen kregen van de gemeente. Bij een kweker in een nabijgelegen dorp regelden ze twaalf kerstbomen, waarin ze alle buitenlichtjes ophingen die ze te pakken konden krijgen. Er klinkt muziek uit grote buitenboxen en er staan zes flinke houtkorven klaar. Voor de Kerstman is er een klein podium gemaakt, zodat hij afstand kan bewaren. Zijn kerstpot staat vlak naast de looproute en hij mag ‘HoHoHo’ roepen als hij een plastic schild voor zijn gezicht houdt. Jaap oefent het in de kamer, maar Sanne kan door haar lachtranen heen nauwelijks iets zien.

Uiteindelijk heeft iedereen een rol. Sanne nodigt vriendin Marleen uit met Paul. Zij moeten door de route wandelen op de generale repetitie. Ze worden welkom geheten door Wichard en Jennifer, die de microfoon testen en het geluid. “Daar staat een Kerstman, maar dat is Jaap en die heeft het nog even druk binnen,” wijst Jennifer.

“Ik vind het nu al onvergetelijk,” grijnst Marleen. Ze loopt hand in hand met Paul De Roos en de Koekoek binnen. Daar zien ze als eerste Eefje met een schoolvriendinnetje in engelenkostuums. “Wij brengen u een blijde boodschap!

Ga met uw schapen naar de ster!” zegt Eef. Ze wijst met een toverstafje naar gouden sterren op het zwarte doek op de achtergrond. “En wij improviseren nog wat lekker door, als het drukker is,” belooft het vriendinnetje. “We zitten allebei op toneelles, dus dat wordt geen punt. Ik ben trouwens Gabriël. Aangenaam. Wij engelen zijn helemaal genderneutraal hoor. Dus je mag ook Gabriëlla zeggen.” “Waar hebben jullie de schapen gelaten? Of zijn jullie geen herders?” informeert engel Eefje.

Als Marleen en Paul aangeland zijn bij de Wijzen uit het Oosten, krijgt Marleen een kramp van het lachen. Daar staan Cathy en Willem met een enorme pluchen kameel een idiote samenspraak te houden. Willem heeft een kompas in zijn hand.

“Daar is het oosten, Wijze,” snauwt Cathy.

“Ja, dan komen we daar dus vandaan en dan moeten we naar het westen. Of heb ik het nou mis?” informeert Willem onnozel. Dat gaat nog een tijd door en Marleen en Paul worden ook in de puzzel betrokken. Sanne is herder bij nachte, tenminste, dat zegt ze. Ze heeft haar labrador Saar mee, gehuld in een schapenvachtje. Saar ligt lekker op wat stro en verroert geen vin.

“Het is net een echt schaap.” prijst Marleen. “We genieten ons suf! En we moeten er nog vier, Paul! Wat is dit leuk.”

Het is alweer vier uur, ziet Sanne op haar horloge. Ze hebben nog een uur voordat de eerste mensen komen. Wichard en Jennifer hebben voor de zekerheid extra mensen geregeld om de aankomst soepel te laten verlopen. Als de mensen eenmaal in familieverband aan hun rondgang door De Roos en de Koekoek beginnen, loopt alles vanzelf. Er klinkt telkens een klein belletje, als mensen een scène moeten opschuiven en er is muziek bij aankomst én bij vertrek. “Het wordt fantastisch,” zegt Sanne tegen iedereen die ze tegenkomt. De geboortestal is het hoogtepunt van hun project DingDong. Ze hebben een film gemaakt van Jeppe Jan, die heerlijk ligt te kraaien in de box, voor de gelegenheid gevuld met stro. Rinke heeft haar zoon in witte katoenen lappen gewikkeld en dat ziet er zo authentiek uit, dat Sanne iedere keer op slag ontroerd raakt als ze hem ziet.

“Is het niet aanstootgevend? Jezus die op zijn tenen sabbelt?” vraagt Cathy nog wel, als ze het filmpje voor het eerst ziet. “Ja, ik wil niet veel zeggen, maar mensen zijn lichtgeraakt, tegenwoordig. Het kamp van ‘wel een mondkapje op in de supermarkt’ gaat af en toe zelfs slaags met het kamp ‘geen mondkapje op in de supermarkt’. Ik bedoel maar, ik zeg altijd maar zo: iedereen zijn mening, maar je hebt dat wel van elkaar te accepteren. Ben je nu helemaal een haartje betoeterd om dat zomaar te veroordelen? Mensen kunnen dwalen, soms. Maar beter ten hele gekeerd dan ten halve gedwaald. Of is dat andersom? Nou ja, enfin, ik denk dat je met dit kindeke wel wegkomt. Ach, wat een schatje is dat. Daar word je toch op slag vredig van, hè? Nee, ik denk dat het wel kan. Ja.”

“Gelukkig,” zegt Sanne. Zij kan haar ogen niet van dat lekkere mollige kind afhouden. Maar ze verheugt zich nog het meest op de reacties van de mensen op hun laatste tableau. Daar hebben ze spiegels opgehangen. Heel veel spiegels. Iedereen die de ruimte betreedt, weet zich omringd door spiegels, waardoor het lijkt alsof je ineens in een enorme groep staat. Don, Abels halfbroer, heeft een vriend opgetrommeld die aan video-art doet en hoe ze het voor elkaar hebben gekregen weet Sanne niet, maar er worden allerlei mensen geprojecteerd en gespiegeld tussen de eigen spiegelbeelden in. Ze heeft het in haar eentje getest en zelfs toen, helemaal alleen, kreeg ze het idee dat ze te midden van allemaal lieve leuke vriendelijke mensen stond, mannen, vrouwen, kinderen, in iedere huidskleur die je maar kunt bedenken, met allerlei soorten haar en hoofddeksels of zelfs kaal, in kleurige kleren. Iedereen klapt met de handen boven het hoofd en uit de luidsprekers klinkt het vrolijke danslied Jerusalema, het lied waarop zorgmedewerkers dansen in een wereldwijde dans-challenge. Of je wilt of niet, je klapt gewoon mee en iedereen danst om je heen, blij en gelukkig. En vlak voordat de muziek wegebt, klinkt er een stem die zegt: “We zijn allemaal samen. Allemaal. Op de hele wereld. Met jou. En jij? Volg je pad, lief mens. Volg je pad. Wij lopen met je mee. Want weet je? Jij? Jij bent niet alleen.” En dan nog een keer. Vol lading, met extra nadruk: “JIJ BENT NIET ALLEEN!”

Toen Sanne daar stond, in die ruimte met die bijzondere ervaring, voelde ze de tranen over haar wangen lopen. Daan en Abel stonden haar al op te wachten met een glas glühwein en toen ze haar gezicht zagen, zeiden ze: “We zien het al. Het werkt fantastisch! Hier kind, neem een bekertje glühwein en dan dansend naar huis. Gelukkig kerstfeest!” En dan is het vijf uur. Ze ziet de eerste mensen al arriveren bij de dranghekken, ze hoort de muziek buiten en ze hoort Jaap “Hohoho!” roepen. Snel loopt ze naar haar tableau, waar ze Saar aflegt in het stro. Ze bedekt de hond met een schapenvacht en ze zegt: “Blijf.” Vanaf nu is Sanne een herder. Een herdertje bij nachte. En ze weet één ding zeker: 2020 wordt een kerstfeest om nooit te vergeten.

Pas om tien uur die avond vertrekken de laatste kerstgangers en verklaren Daan, Abel en Don het evenement DingDong De Roos en de Koekoek voor gesloten door een fles champagne open te knallen. Niet iedereen is erbij. Maar Sanne ziet genoeg lieve gezichten om zich heen om een golf van geluk te voelen. Ze heeft zoveel mensen langs zien komen uit het dorp en zoveel blije gezichten gezien, dat ze het gevoel heeft daarmee vol vertrouwen het nieuwe jaar in te kunnen gaan.

“Wat een geweldige avond,” herhaalt ze telkens weer.

Jaap heeft het bankkussen uit zijn kerstmannentuniek gepeuterd en zit daar nu bovenop. “Ik ben helemaal schor van al dat ‘ge-HoHoHo’,” verzucht hij. “Doe mij maar een flink glas vol van die bubbels.”

“We zijn allemaal net zo moe als tevreden,” constateert Cathy. Er valt even een stilte, omdat iedereen verwacht dat ze weer los zal barsten in een van haar beroemde monologen, maar er volgt niets.

Sanne heft haar glas en zegt daarom meteen: “Hear, hear!” Dat herhaalt iedereen, het glas hoog en met een blij gezicht. Ze hebben al eerder afgesproken het opruimen te laten rusten tot tweede kerstdag en als Sanne en Jaap thuis op de bank zitten en Saar op haar schapenvachtje ligt in plaats van eronder, zegt Sanne: “Wil jij een voetenbadje? Met een bruistablet voor vermoeide voeten en dan nog een drankje en wat blokjes kaas en ander lekkers? En dan gewoon lekker een beetje zappen?”

“Je bent een engel in een herderskostuum,” zegt Jaap. Hij trekt meteen zijn kerstmannenbroek uit en strekt zijn blote benen uit. “Kom maar op met dat voetenbad.”

Ze zitten met hun voeten in afwasbakjes water, net zo lang tot het akelig is afgekoeld. Die nacht fluistert Sanne in Jaaps oor: “Ik hou heel veel van jou, weet je dat? Jij bent zo lekker stevig om tegen aan te leunen!”

“Jij bent voor mij de enige vrouw voor wie ik zo een hele sekte aan de kant zet. Vergeet dat niet,” fluistert Jaap terug, met een hoorbare grijns.

Eerste kerstdag bestaat uit een lange wandeling door de polder en zwaaien door het raam naar Jeppe Jan en kushandjes blazen naar iedereen. Want ze komen niet binnen.

“Al die mensen zijn toch maar langs ons gelopen, al was het op anderhalve meter,” vindt Sanne. “Je weet het allemaal maar nooit.”

Dus is ze lekker samen met Jaap. Ze bombarderen de dagen tot ‘eenzaamste, maar mooiste kerst ooit’, beginnen een scrabble-competitie, spelen Monopoly en Catan, maken kippensoep en schilderen elkaar na op grote doeken, die Sanne als verrassing heeft gekocht, samen met kwasten en acrylverf. Ze heeft twee kleine tafelezels, dus kunnen ze schuin tegenover elkaar zitten om er een echt kunstwerk van te maken. Tweede kerstdag bakt Jaap twee grote biefstukken, die ze eten met stokbrood en veldsla met kerstomaatjes.

“Je kan van die man zeggen wat je wilt, maar biefstuk bakken, dat kan-ie,” bromt Jaap, terwijl hij het vlees in aluminiumfolie wikkelt om het te laten rusten. Toe is er een bak walnotenijs en advocaat en chocoladesaus én slagroom. Alleen die room slaat Sanne over, want door de rest van het toetje weet ze nu al dat ze ten minste drie dagen ernstig moet boeten om al die calorieën goed te maken. Zelfs het opruimen van hun kerstopstelling is niet voldoende om dat dessert te compenseren. Maar zij geniet. Jaap geniet. Saar geniet en zelfs Pilou, kleine buitenkat, geniet van de stukjes poulet die ze krijgt als kerstdiner.

De week tussen kerst en Oudjaar is De Roos en de Koekoek open, maar er komen zo weinig mensen, dat Daan de winkel in zijn eentje runt. Alleen Juffrouw Schaap komt langs om haar postbestelling kruidenzakjes af te leveren en verder is alles zoals altijd.

Totdat Don op een avond, vlak na oudjaar, aan de keukendeur klopt. “Mag ik binnenkomen?” vraagt hij. “Ik wil zo graag over iets praten. Ik durf het verder aan niemand te vertellen. Maar ik ben voor het eerst in mijn leven zo verschrikkelijk hopeloos verliefd!”

“Kom maar gauw binnen, Don!” roept Sanne meteen enthousiast.

Don. Verliefd. Sanne voelt meteen een soort opgewonden energie door haar lichaam stromen. Heerlijk: iemand die zomaar je keuken binnen stapt en aankondigt dat-ie stapeldol op iemand is geworden. Ze wijst hem: “Ga zitten! Wil je een wijntje? Biertje? Pak oliebollen! Die zijn er nog! We hebben ze van de banketbakker en ik kan ze ook nog even in de oven opwarmen! Leg je jas maar over een stoel. Verliefd. Joh! Dat is me wat!”

Ze ziet Jaap naar haar kijken, met een toegeeflijk lachje. Ze weet wat hij denkt: ze ratelt teveel. Maar hé, verliefd! Dat is niet zomaar wat. Wie zal het zijn? Rinke. Dat scheelt wel een aantal jaar. Don is echt beduidend ouder dan haar mooie achterkleindochter. Maar ze kan zich zo goed voorstellen dat Don tot over zijn oren verliefd is geworden op dat prachtige kind, moeder van dat kleine jongetje. En al studeert Rinke nog, Sanne weet nu al dat ze ooit de wereld zal veroveren met haar verhalen en reportages en verslagen. Nou ja, eerst Nederland. Heel Nederland, dat is ook al aardig wat. Of zou Don zijn gevallen voor Mara? De heldhaftige student medicijnen die nu nog steeds keihard werkt in het ziekenhuis en thuis afstand houdt van iedereen, omdat ze niet durft te garanderen dat ze op haar werk het virus niet heeft opgelopen. En voorlopig is er nog steeds alle reden om heel voorzichtig te zijn om besmetting te voorkomen. Ja, Mara. Dat kan Sanne zich ook voorstellen. Dat Don als een blok is gevallen voor de opofferingsgezindheid van Mara.

“Een biertje! Lekker. En die oliebollen hoef je niet op te warmen. Die zijn zo ook hartstikke lekker,” zegt Don. Hij neemt meteen een hap en slaat de poedersuiker van z’n spijkerbroek af. “Man, wat heerlijk.”

Jaap staat op en loopt naar de keuken. Onderwijl vraagt hij: “Ik heb ook een lekker abdijbiertje. Een beetje kruidig is die. Proberen?”

“Zalig,” zegt Don.

Hij zit tegenover Sanne op de grote stoel. Ze heeft de televisie nog steeds aan staan, in afwachting van de eerste aflevering van Wie is de Mol, waar ze straks samen met Daan en Abel naar gaan kijken. Het geluid staat uit. Ze legt het kort uit aan Don en die zegt meteen: “Ik ga straks kijken met mijn moeder! En de Jacobians, natuurlijk. Rinke en Mara ook misschien. Dat weet ik niet. Dus ik ben op tijd weer weg. Maar ik moest even iets droppen bij jullie. Ik loop er maar mee rond en ik kan er met niemand over praten. Zelfs niet met mam.”

“Bij ons kun je alles op tafel gooien. Hè Jaap?” zegt Sanne. Ze klinkt nog ontspannen, maar ze knapt haast van nieuwsgierigheid. Stel je voor. Rinke. Zou Rinke ook iets voelen voor Don? Dat zou zomaar kunnen. Het is een leuke open man. Bijzonder ook, met een fantastisch vak. En al kan hij voorlopig niet op pad, wat voor leven zouden die twee ooit samen delen? Hoe avontuurlijk zou dat zijn? Rinke kan wel documentaires gaan maken over zijn werk. Mammoeten in de permafrost. De jacht op de stegosaurus. Of hoe heten die dino’s allemaal. Ze ziet het zo voor zich, met een kleine Jeppe Jan die meereist in een draagstoel op de rug van z’n stiefvader. Van Don. Sanne grijnst om die onverwachte roman die opkomt in haar hoofd. Want Mara, dat kan ook nog! Dan reist er straks een arts mee met de expeditie en dat zou ook bijzonder kunnen zijn!

“Proost, jongen,” zegt Jaap. Hij heeft het abdijbiertje voor Don in een speciaal glas geschonken en heft het zijne. “Op een heel nieuw jaar!”

“En op bekentenissen,” zegt Sanne, terwijl ze haar wijnglas omhoog houdt. Ze drinken.

Dan zegt Don: “Het overviel me. Zo onverwacht! Ik zie haar natuurlijk vaak, de laatste tijd. Nu mam bij de Jacobians woont. En ik voelde het totaal niet aankomen. Ik bedoel, er is nogal een leeftijdsverschil tussen ons. En dan verwacht je niet dat de bliksem ineens inslaat!”

“Liefde komt soms als je er totaal niet op verdacht bent,” knikt Jaap.

Maar Sanne kan zich niet meer inhouden. “Wie is het, Don? Rinke? Mara?”

Don kijkt haar geschrokken aan. Hij zegt: “Wie? Nee! Nee, natuurlijk niet!”

“Rinke niet? Mara niet?” vraagt Sanne.

Don schudt verontwaardigd zijn hoofd. “Nee, wat denk je? Die jonge meiden! Die staan nog zo aan het begin van alles. Nee, die voelen inmiddels als een soort zusjes van me. Wat een geweldige mensen zijn dat. En wat ze later gaan worden, dat wordt alleen nog maar beter! Nee, ik zou nooit op een andere manier naar ze kunnen kijken als zo!” “Maar wie dan?” Sanne is met stomheid geslagen. Niet Rinke. Niet Mara. Wie dan?

“Ria.” Don fluistert bijna en Jaap lacht een bevrijdende lach.

“Je bent voor een Jacobian gevallen!” buldert hij. “Hahaha, dat ik dat nog mag meemaken. Jongen! Geniaal! Tja Ria, ik snap het. Ik begrijp je heel goed. Ria is zo’n bijzondere vrouw. Goh. En hoe denkt Ria er zelf over?”

“Dat weet ik niet,” zegt Don. “Ik durf het niet te vertellen.” Ik moet mijn mond dichtdoen, bedenkt Sanne, die voelt hoe haar onderkaak is gezakt. Ze zit met open mond naar Don te kijken. Ria. De stille Ria. Die in de moestuin schoffelt en altijd klaar staat voor een fijn gesprek, even apart, even alle aandacht. De bezonnen Ria met haar fijne trekken. Puur. Zonder maniertjes, zonder make-up, zonder opsmuk. Nog voor een groot deel de non die ze ooit was, tot ze besloot weg te gaan bij de Clarissen. Die ze nog regelmatig opzoekt, trouwens en die ze rekent tot haar meest bijzondere vriendinnen. Die Ria dus. Daar is Don voor gevallen.

Don zucht eens diep. “Ze is ouder dan ik. Tien jaar, geloof ik. Eigenlijk maakt dat dus niks uit. Maar ik denk niet dat ze me wil. En ik ben doodsbang haar vriendschap kwijt te raken. Ria heeft de afgelopen tijd zoveel voor me betekend. Ik vind het heerlijk om m’n moeder op te zoeken, maar dan zit ik daarna bij Ria. Soms gewoon zwijgend. Ik wil zo graag bij haar zijn.”

“Wat kunnen we voor je doen?” vraagt Jaap.

“Ik dacht, jij kent haar goed, Jaap. Kan jij haar niet eens polsen?”

Jaap knikt. “Dat wil ik wel doen, ja.”

“Ik wil haar niet kwijt. Dus je moet haar niet afschrikken. Maar het is zo hevig en zo echt en zo diep. Ik heb dit nog nooit van m’n hele leven gevoeld,” zegt Don. Hij neemt nog een flinke slok van z’n bier, staat op en zegt: “Dan ga ik nu op de fiets naar de Jacobians. Anders kom ik te laat. Nog gelukkig Nieuwjaar, lieve mensen. Jullie zijn schatten. O, daar zijn Daan en Abel al!”

“Laat mij er eerst maar even uit, jongens! Dan lopen we elkaar niet in de weg,” roept hij naar de keuken.

“We gaan in de tuin staan, broertje!” roept Abel terug. “Veel plezier straks,” wenst Sanne hem nog. En als ze hem in de tuin grappen hoort maken met Daan en Abel, zegt ze tegen Jaap: “Wat een ongelooflijke wending. Had jij dat verwacht? Zou dat wat kunnen worden, denk je?”

Jaap haalt z’n schouders op. “Ik heb echt geen idee!”

“Mag ik erbij zijn, als je met Ria gaat praten?”

“Natuurlijk niet.”

“Ach, toe?”

“Sanne, Sanne. Wat denk je zelf!”

Sanne zucht berustend. “Ja. Ik snap het wel. Maar ik zou zó ontzettend graag willen zien hoe Ria reageert!”

Dan is er geen tijd meer om nog langer stil te staan bij de onverwachte romance. Daan en Abel moeten worden geïnstalleerd, ze moet de wijnglazen alvast tevoorschijn halen, de Mol-app op haar telefoon controleren en de hapjes klaar zetten. Dan begint Wie is de Mol.

Terwijl ze daar zitten en genieten met z’n vieren, kijkt ze nog even terug naar het afgelopen jaar, dat voorbij vloog. Het was anders, door dat virus. Maar ook die andere realiteit begint aardig te wennen. En er is een nieuw jaar. Een heel nieuw jaar vol nieuwe kansen. Met vaccinaties. En molloten. En pret. En liefde! Ze hoopt maar dat het goed blijft tussen Jaap en haar. Rustig en goed. Bestendig. En misschien een nieuwe liefde voor Ria en Don. Jeppe Jan. Rinke. Iedereen gezond. Dichtbij haar. Er is zoveel om dankbaar voor te zijn. Zo ontzettend veel, dat ze ineens een traan weg moet slikken.

“Wie verdenk jij, liefie?” vraagt Jaap, die helemaal niets in de gaten heeft, maar totaal gefocust is op De Mol. “Ik vind ze allemaal verdacht,” zegt Sanne schor.

“Heb je al eens met Ria gepraat?” Volgens Sanne is het nu al haar meest gestelde vraag van 2021. En iedere keer kijkt Jaap verward op van waar hij mee bezig is, de krant, zijn laptop of zijn telefoon, en dan antwoordt hij: “Met Ria? Hoezo? Waarover?”

Gek wordt ze ervan. Iedere keer vertelt ze weer dat hij Don had beloofd om met Ria te praten. Om te peilen of Ria iets voor Don voelt. Omdat Don niet durft.

“O ja. Dat is ook zo,” zegt Jaap dan.

“Jaap?!”

“Ja, ja, ik doe het snel. Maar het moet ook gewoon een beetje uitkomen, hè? Ik kan haar moeilijk in het bijzijn van iedereen vragen wat haar gevoelens zijn voor Donny.” Sanne zucht. “Nou, als je van plan bent om het op die manier aan te kaarten, dan kan je het misschien ook maar beter helemaal niet doen. Dat is zo gevoelloos.”

“Wat nou gevoelloos,” zegt Jaap dan. “Wil je mij vertellen dat ik gevoelloos ben? Ik?! De man die onvoorwaardelijk van jou houdt? Die alleen maar aan jou kan denken? Sterker nog....” Op dat moment is hij al van zijn stoel opgestaan en komt op haar af, “...sterker nog, die geen moment van je af kan blijven? Die je wil vastgrijpen en zoenen tot je stopt met sputteren, maar me alleen nog maar terugzoent, en dan zegt: ‘Oh... Jaap!’” Maar dan is Sanne al gierend van het lachen gevlucht.

Bij juffrouw Schaap, in de deur van de pipowagen, vindt ze meer gehoor. Want natuurlijk heeft ze Schaapje al lang op de hoogte gebracht van de liefde die Don voelt voor Ria. “Ach ja, zaken van het hart en dan zo’n man als Jaap, dat heeft weinig kans van slagen, vrees ik,” zegt Schaap. “Maar Jaap stroomt over van liefde,” verdedigt Sanne. “Jawel, maar niet van tact.” En daarmee slaat Schaap de spijker wel op z’n kop. Dus vraagt Sanne op een dag aan Don, die steeds magerder wordt door zijn onbeantwoorde liefde: “Zullen Schaapje en ik eens voorzichtig aan Ria vragen wat ze voelt? Want Jaap vergeet het steeds. En straks blijft er niks van je over. Dan waai je gewoon om bij de eerste de beste storm.”

Donny zucht. “Ik heb al zoveel fantastische gesprekken met Ria gehad. Ook over liefde, platonisch en geestelijk en alles overstijgend. Maar nog nooit over de gewone liefde die ik voor haar voel. Dat ik haar vast wil houden, dat ik in haar wil kruipen. Ik heb geen idee hoe ik verder moet.” “Schaap en ik gaan eens langs. Tactisch. Dat beloven we. Je hoort van ons,” belooft Sanne. In haar buik beginnen klokken te luiden en er gaat een confettikanon af. Yes, yes, yes, groen licht. Ze kan haast niet wachten!

Maar het duurt nog een hele week voordat ze samen met juffrouw Schaap naar de stolpboerderij wandelt. Saar wandelt mee en de kleine Franse Pilou vergezelt hun zacht miauwend tot de hoek. Schaap heeft oude kranten mee en een boodschappennet, voor het geval Ria nog boerenkool en spruitjes in de tuin heeft.

“Een vliegende kraai vangt altijd wat,” zegt Schaap.

Sanne lacht. “Ik vlieg gewoon mee!”

Ze zien Ria vanaf de dijk al bezig in de moestuin. “Ria!” roept Sanne.

De blonde slanke vrouw staat meteen rechtop. Ze zwaait en wenkt.

Even later, als Schaapje en Sanne in de moestuin staan, wijst ze op de zaaibak. “Kijk, komkommer en radijs en sla en bonen. Tuinbonen ook. Het lijkt alsof je in de wintermaanden niets te doen hebt, maar ik ben al aan het zaaien. Alles gaat onder glas. En er komt nog veel meer. Iedere keer als de postbode me zaad brengt, is het alsof de boot van Sinterklaas afmeert. Vol cadeautjes! Zo’n heerlijke tijd. Dan begin ik te plannen. Dit hier, dat daar. Niet alles tegelijk natuurlijk. En straks eerst in de koude kas. Er gaan ook zaailingen de grote kas in. Heerlijke maanden zijn het.”

“Wat een liefde stop je erin,” zegt Schaap.

Sanne vermoedt even dat dat een voorzetje wordt dat moet leiden tot Donny, maar daarna vraagt Schaap: “Heb je toevallig nog spruitjes?” Ze mogen zelf plukken en Sanne geniet van de geur van de kersverse groente. In de verte ziet ze Don lopen.

“Kijk! Daar is Donny,” wijst ze.

“Die lieverd,” zegt Ria warm.

“Ja, het is een lieverd,” beaamt Sanne. Ze staat naast Ria en samen kijken ze naar Donny, die steeds dichterbij komt en vanaf de dijk naar hen zwaait.

“Er groeit de laatste tijd een speciale band tussen ons,” mijmert Ria verder. Sanne hoort hoe Schaapje even haar adem naar binnen zuigt. Vier oren zijn gespitst; wat gaat Ria zeggen? Ze zegt: “Hij is als de zoon die ik jammer genoeg nooit mocht krijgen.” Schaapje laat haar adem ontsnappen en Sanne bedenkt dat het klinkt alsof er een fietsband leegloopt. Sterker nog, het voelt ook alsof er een fietsband leegloopt. De zoon die ze nooit heeft mogen krijgen? Dat is wel een heel ander soort liefde dan waarop Donny hoopt!

“Don heeft hier natuurlijk al een moeder, hè?” merkt Schaapje op. Dat klinkt bijna onaardig. En dat snapt Schaapje ook. Ze zegt maar gauw: “Met een moeder deel je misschien niet de diepten van je hart zo intens als met iemand die je op een heel andere manier liefhebt.”

Oei. Dat vindt Sanne gewaagd. Ze kijkt oplettend naar het gezicht van Ria. Haar lieve mooie gezichtje straalt. Niet alleen omdat Don steeds dichterbij komt en nu ieder moment het pad naar de moestuin op kan komen wandelen, maar ook omdat ze zegt: “Ja, juffrouw Schaap. Dat zeg je mooi. Misschien is het ook een heel andere liefde. Hij is heel diep en heel intens. Dat zeker. Verder moet ik dat nog een beetje uitzoeken, denk ik. Er is tijd. Er is alle tijd!” En dan is Don in de tuin.

“Dag lieverds!” zwaait hij. “Daar staan drie van mijn meest geliefde vrouwen! Zomaar op een heldere zonnige winterdag bij elkaar! Is me dat boffen.”

“Nou, wij zijn weer weg. Wij willen nog even naar Jeppe Jan,” bromt Schaapje. Ze bedankt voor de spruitjes en de boerenkool en schommelt vooruit op haar kromme benen. Sanne volgt haar en bedenkt even dat het lijkt alsof Schaapje steeds verder door haar knieën zakt. Het ziet er bijna pijnlijk uit, zo krom als haar benen staan.

Ze genieten natuurlijk van de kleine Jeppe Jan die alleen maar lacht en lacht als hij hun gezichten ziet. Ze drinken thee met Rinke die even opduikt uit haar online lessen van de School voor Journalistiek en lachen om de grappen van Andrea die in haar rolstoel ook een kopje thee komt halen. Marja en Anna hebben zich opgesloten in het atelier, vastbesloten om het winterlicht te benutten voor hun schilderijen. En Mara werkt in het ziekenhuis.

“Die draait nog steeds behoorlijk wat diensten,” zegt Rinke met een bezorgde blik.

“Ben je bang dat ze te veel hooi op haar vork neemt?”

vraagt Sanne.

“Nee, dat ook weer niet. Ze zou niet anders kunnen. Ze is al lang blij dat we hier wonen en dat we door alle zorg om ons heen dit ook kunnen doen: werken en studeren ondanks onze kleine jongen. Ondanks. Dat klinkt naar. Mét onze kleine jongen. Dat klinkt beter. Maar laten we wel wezen, niet iedereen heeft het zo luxe.”

En dan komen Donny en Ria binnen. Ria’s wangen blozen.

Donny lacht en hij pakt haar hand. “Niet loslaten, hè? Kom hier met die hand!”

“Jongen toch,” zegt Ria.

“Iedereen mag het zien, toch? Nu?” Hij lacht overmoedig. En tegen alle verbaasde gezichten in de kamer zegt Don: “Ik hou van Ria. Al een hele tijd. En zij van mij. Dat besefte ze ineens, toen juffrouw Schaap iets zei in de moestuin. Ik weet niet wat je zei, lieve Schaapje, maar ik ga je de rest van mijn leven dankbaar zijn!”

“Ik voel me heel rijk. En raar ook. En verward nog wel. Maar toch, vooral, rijk,” voegt Ria er aan toe. Voor die woorden krijgt ze een kus op haar mond van Don. Er is applaus, gelach, felicitaties en ineens is er ook een fles champagne die altijd in de koelkast staat te wachten tot er iets bijzonders te vieren valt.

“Ria heeft al beloofd met me mee te gaan, als ik weer op expeditie kan naar Rusland. Slapen in een tent onder de meest waanzinnige sterrenhemel die je ooit hebt gezien. Dan zijn we samen.” Don straalt.

Schaaps telefoon rinkelt. Ze kijkt. En ze zegt verbaasd: “Daniël appt. De redactie van Meester Frank Visser heeft gebeld!”

In de dagen die volgen wordt duidelijk waarom ‘Mr. Frank Visser doet uitspraak’ aan de telefoon hing bij juffrouw Schaap.

“Ik heb een boom. Die oude kastanje,” legt ze uit aan iedereen die het maar wil horen.

Sanne krijgt al meteen de slappe lach, als Schaap begint over een boom. “Het zal eens niet om een boom gaan,” grijnst ze. “Het gaat bij dat programma altijd om een boom!”

“En daar heeft buurvrouw Annie last van,” voegt Schaap eraan toe.

“Je moet haar een paar citroentaarten brengen,” raadt Abel aan.

Schaap schudt haar hoofd. Dat zal absoluut niet helpen. Annie deelt al zó vaak mee in de heerlijke baksels van Schaap, dat ze daar heus niet zo van ondersteboven zal zijn, dat ze die hele kastanjeboom erdoor vergeet. “Annie had al een paar keer gezegd dat ze hulptroepen zou inroepen, als ik de boom niet terug zou brengen tot niet hoger dan een meter. Dan kon ik er een tafeltje van maken,” zegt Schaap somber.

“Dus Annie heeft wel humor,” concludeert Daan.

“Ja. Echt lachen met Annie,” moppert Schaap.

De een na de ander gaat op bezoek bij juffrouw Schaap om de kastanje te aanschouwen. Daan en Abel gaan als eersten en krijgen zulke lachbuien in de tuin, dat Schaap ze verontwaardigd wegstuurt.

“We kregen niet eens koffie!” giert Abel na, als ze Sanne verslag doen. “Maar het is echt een idioot grote boom. Zeker voor dat kleine tuintje. Ik snap Annie wel.”

“Dat hebben jullie zeker hardop gezegd,” vermoedt Sanne. De jongens knikken. En Annie liep net in de tuin. Dus die had alles gehoord en over de schutting geroepen: “Zie je nou wel? Die boom moet weg!”

Schaap schudt haar hoofd. “Er zitten ransuilen in de hedera. Die zitten nu te broeden. Ze zitten daar elk jaar.”

“De hedera?” Daan kijkt haar verwonderd aan.

“Klimop,” bromt Schaap.

“Nou, die zit er inderdaad helemaal omheen. Die boom is dubbeldik door die dikke jas van klimop.”

“En daarin hebben de ransuilen hun nest,” zegt Schaap somber. “Ieder voorjaar zitten die witte uilskuikens als kleine spookjes vanuit de hedera op me neer te kijken. Dat is zo wonderschoon!”

Sannes zus Cathy gaat ook even langs met haar echtgenoot Willem.

“Will heeft een enorme kettingzaag. Dat kan jij wel, toch, Will? Jij bent reuze handig. Ik zeg altijd, alles wat mijn Will ziet, dat kunnen zijn handen maken. Of afbreken. Of omzagen in dit geval. Hè Will?” had ze in de tuin van juffrouw Schaap gesnerpt.

“Als ik die boom omzaag, haalt-ie de schuttingen van zes achtertuintjes neer. En het huis van juffrouw Schaap erbij, als we pech hebben. Geen haar op m’n hoofd dat daarover denkt,” zei Willem.

Buurvrouw Annie had meteen over de schutting gekeken en geroepen: “Ha! Heb je er een houthakker bijgehaald? Mooi!”

Waarop Schaap terug riep: “Lig jij alle dagen achter die schutting af te luisteren? Ga je schamen!”

Dat kwam niet meer goed. Schaapje wilde niet meer praten met Annie en Annie wilde niets meer weten van Schaap. Dat kwam de redactie uitstekend uit: ze planden een opnamedag en een bijeenkomst in het buurthuis waar meester Frank Visser een vonnis zou vellen over de kastanjeboom.

“Mogen wij daar bij zijn?” smeekte Sanne.

Dat mocht. Schaap had tien kaarten gekregen om mensen uit te nodigen. Op de opnamedag zelf was eigenlijk niemand welkom.

“Ik wil er zo graag bij zijn,” riep Sanne te pas en te onpas. “Dat mag niet,” zei Schaap dan. Ze was al een hele periode niet in haar hum. Tot ze op een dag wat opgewekter De Roos en de Koekoek binnen komt wandelen en vraagt: “Hebben jullie nog bloempotten over? En potaarde? Ik heb een plan! Ik krijg er helemaal energie van!”

“Ik heb nog een heleboel potten. En tuinaarde ook. Vertel?” vraagt Sanne nieuwsgierig.

“Nou, de oude kastanje zadelt me de laatste jaren met heel wat werk op. Ik sta altijd jonge kastanjeboompjes uit te trekken. Logisch natuurlijk; hij laat zoveel kastanjes vallen, dat is niet meer weg te rapen! En nu ben ik die ontspringende kastanjes aan het uitgraven! Ik heb er al een stuk of twaalf. Netjes opgepot en in de kas gezet. Dan hebben ze niet te lijden van de kou. Ik maak een bos. Een kastanjebos. En dat ga ik ergens aanplanten. Dan kunnen daar uilen nestelen en dan is er een mooi vervolg voor mijn kastanje. Is dat niet mooi?”

“Dat is prachtig,” verzucht Sanne. “Misschien kan dat bos wel bij de stolp van Jaap. Daar is zoveel ruimte!”

“Natuurlijk is er plek voor een kastanjebos,” zegt Jaap meteen. Iedereen is enthousiast over het plan en ze bedenken dat er dan ook wel ruimte is voor een paar eiken en beuken.

“Dit najaar gaan we op zoek en dan starten we onze prille boomkwekerij,” zegt Marja, een van de Jacobians, met een blij gezicht. “Heerlijk idee vind ik dat. Zelfs al zullen wij niet meer door het bos kunnen wandelen, dan misschien Jeppe Jan toch wel. Of zijn kinderen!”

“Dan stort het hele programma van de rechter ineen,” bedenkt Sanne. “Het heeft helemaal geen zin meer om langs te komen.”

Maar daarmee zit ze verkeerd. Buurvrouw Annie is zo boos geworden op juffrouw Schaap, dat ze eist dat de boom binnen twee maanden met de grond gelijk wordt gemaakt. “En daar begin ik niet aan,” zegt Schaap. “Pas dit najaar, als al het blad eraf is, en als de uilen zijn uitgevlogen, laat ik hem weghalen. En geen moment eerder.”

“Dat lijkt mij redelijk,” knikt Sanne.

En dat lijkt Viktor Brand ook redelijk. Hij komt bij juffrouw Schaap langs voor de opnamen. Sanne is tot haar grote blijdschap uitgenodigd door juffrouw Schaap om haar bij te staan, want Daniël heeft vriendelijk bedankt voor al die media-aandacht.

“Het is jouw boom,” zei hij tegen Schaap. Dus is Daniël afgereisd naar De Roos en de Koekoek om daar af te wachten tot ze met z’n allen naar het buurthuis kunnen. Maar dat is pas ‘s avonds, om acht uur.

“Het is echt een prachtige boom,” prijst Viktor. Hij klopt eens op de stam en knikt naar Schaap.

“Er broeden nu ransuilen,” zegt Schaap.

“O ja?” Viktor kijkt naar de stam, die dik begroeid is met klimop.

“Ze zitten er ieder jaar. En ieder jaar is het weer geweldig, als je die koppies ziet van de uilskuikens. Die zijn wit, hè? Ze kijken dan net als spookjes uit de boom op je neer. Prachtig!” Schaapje geniet zichtbaar en Viktor geniet met haar mee. “En daarna vliegen ze uit. Takkelingen, zo worden jonge uilen genoemd. Ze schreeuwen hard, want hun ouders moeten ze nog voeren! Skrie-iek! Skrie-iek! Zo klinkt dat.”

Viktor knikt vol begrip naar Schaapje. Hij zegt: “We hebben er een vogeldeskundige bij gehaald, zodat hij ook advies kan geven. Die komt straks samen met meester Visser langs. Ik ben benieuwd wat hij zegt. Zitten de uilen er nu al?”

Schaapje aarzelt even. Dan zegt ze: “Ja, dat denk ik wel. Ze zijn erg op zichzelf. Ze komen zich niet aan- of afmelden.” Brand lacht. Dan zegt hij: “Dan meld ik me wel netjes af. Want ik ga nu bij buurvrouw Annie in de tuin kijken.” Hij overlegt even met iemand van de redactie, iemand van de productie, de cameraman, het geluid en komt dan weer terug. “Dit moet een keertje over. We beginnen weer opnieuw. Klaar? Ja. Oké.” Hij klopt weer op de boom en zegt: “Het is echt een prachtige boom.”

Het wordt een lange ochtend en na een uur of wat heeft Sanne al spijt dat ze erbij wilde zijn. Zo spannend is het allemaal totaal niet. Alles moet over. En weer over. En weer over.

Het wordt pas weer spannend als meester Visser arriveert met de vogelexpert. Schaapje moet maar eens precies wijzen op welke hoogte ze die jonge ransuiltjes ieder jaar ziet zitten. Schaap wijst en de man klimt met een ladder tegen de boom op.

“Hier?”

Schaap knikt. “Ze zitten dan in dat donkere holletje. Daar zie ik de jongen ieder jaar.”

“Ik zie het,” meldt de man. “Het is een oud eksternest, denk ik. Het is leeg.”

“Misschien komen ze dan nog,” oppert Schaap.

“Dat kan. Maar het hoeft niet,” zegt de man.

Even later vertelt hij voor de camera aan meester Visser dat ransuilen zich in de wintermaanden op zogenaamde roestplaatsen verzamelen, in een groep bij elkaar. Pas eind maart zoeken ze een nest en dan begint de leg. Maar ze zijn niet gebonden aan een nest. Ze maken gebruik van oude kraaiennesten of eksternesten en soms komen ze dus een paar jaar achter elkaar naar dezelfde plek. Maar het kan ook zijn dat ze iets anders tegenkomen. Dan zijn ze weer weg.

“Ik heb ze al minstens zes jaar achter elkaar,” zegt Schaap. “Dat kan,” zegt de expert.

“Maar dat kan zomaar over zijn, dus,” begrijpt Frank Visser. De expert knikt en Sanne ziet dat juffrouw Schaap een beetje verdrietig haar schouders laat hangen.

“Straks moet ik de boom nog dit voorjaar opruimen,” zegt Schaap verdrietig tegen Sanne, als de hele ploeg van Meester Visser aan het filmen is bij buurvrouw Annie.

“Dat zou kunnen. Maar dat zou wel balen zijn, hè?” Sanne aait maar eens over het kleine handje van juffrouw Schaap dat zich even balt tot een strijdvaardige vuist en daarna weer ontspant.

“Ik zou zo graag nog een keer willen genieten van die ontluikende kastanjetakken. Ik vind dat ieder jaar zo ontroerend mooi! Dat tere groen dat uit die kleverige dikke knoppen barst. Die lijken op een goed moment net op strooplolly’s, vind je niet? Prachtig. En dan die prachtige vijfbladige blaadjes in het allermooiste lentegroen. Echt, die kleur groen vind je nergens! Ik hou van mijn kastanje.” Schaap zucht ervan en Sanne zucht mee.

“Ik snap het,” zegt ze. “Maar we moeten nu gewoon maar afwachten wat Meester Visser besluit. Dat is nu eenmaal zo afgesproken.”

“Laten we maar een stukje appeltaart nemen. Ik heb gisteren gebakken. Of wil je liever citroen?” Schaap loopt naar haar keuken en als Sanne zegt: “Die citroenprobeersels van jou toveren altijd alle problemen weg”, hoort ze haar voor het eerst die dag lachen.

“Zo is het maar net,” zegt ze.

Aan het eind van een lange dag opnames treffen ze elkaar in het buurthuis. Hoewel de meeste mensen een beetje lacherig arriveren, heerst er toch een geladen sfeer.

Cathy en Willem zijn er en Cathy begint meteen: “Ik had dit voor geen geld willen missen, hè? Want nou ja, die boom, je zal maar een buurvrouw hebben met zo’n knoeperd van een kastanje op je erfgrens! Daar word je toch niet goed van? Al die bladeren en die rommel, die kastanjes ook! Jakkes! En dan al die vieze vogels die in die boom gaan zitten en op je terrastafel schijten, nee, ik zeg maar...”

Ze zegt vast nog veel meer, maar Sanne en juffrouw Schaap luisteren niet meer. Jaap is er en Daniël, Schaapjes man, die haar even heel bemoedigend omarmt en zegt: “Voor je verjaardag krijg je van mij een prachtige sering!” Daan en Abel zijn er natuurlijk; ze flirten meteen verschrikkelijk met Viktor Brand, die ze allebei zo’n ontzettend leuke man vinden. Rinke is er met Anna en Marja. En Donny met zijn geliefde Ria en zijn moeder Andrea in haar rolstoel. En daarmee waren de kaartjes op. Mazzel dat Mara twee weken vakantie had en na tien dagen in quarantaine op Jeppe Jan kon passen. Buurvrouw Annie had ook een stel familieleden uitgenodigd, onder wie een oude oom die af en toe opruiende dingen riep als: ‘Ik ben blij dat ik op een flat woon. Daar heb je geen last van uilennesten en kastanjebomen.’

“Nare mensen,” moppert Schaap.

“Ach, ze roepen maar wat,” sust Sanne.

“Ja, sorry. Dat is mijn oom Jan. Dat is een vervelende man,” fluistert Annie ze toe. Daar moet Sanne weer verschrikkelijk om lachen. En ze zegt tegen Annie: “Dan kan je nog beter een kastanje naast je hebben!” Nu giert Annie ook.

Dus de stemming is aardig ontspannen, als Viktor Brand iedereen vraagt te gaan staan, voor zover mogelijk. Dan komt de rechter binnen, in vol ornaat, met bef en toga. Hij neemt plaats achter een tafel en het spektakel begint.

Annie krijgt het woord. Ze vertelt van de veel te grote boom, die haar veel licht ontneemt.

“En de rommel? De bladeren? En de uilen?” De rechter vraagt het haar in alle ernst, maar Annie zegt: “Nou, dat valt allemaal wel mee. Een boom verliest nu eenmaal blad. Nee, het licht. Dat vind ik het ergst.”

Dan mag Schaapje zeggen hoeveel ze van de boom houdt. Dat doet ze ontroerend, vindt Sanne. En als ze over de uilen heeft verteld, krijgt de vogelexpert nog het woord. “Het kan heel goed zijn dat die uilen dit jaar niet komen nestelen. Ze zitten er nu in ieder geval nog niet,” zegt de man stellig.

De rechter knikt en maakt een aantekening. Dan trekt hij zich terug om een vonnis vast te stellen. De zitting is verdaagd.

“Die boom moet er vast uit,” zegt Schaapje droevig tegen Viktor Brand, die haar even interviewt voor een reactie tussendoor. “Dan zal ik de knoppen niet meer zien uitkomen, dit jaar.” Er rolt een traan over haar wang.

Als de rechter terugkomt, houdt iedereen zijn adem in. Sanne ziet dat zelfs buurvrouw Annie even bezorgd naar juffrouw Schaap kijkt. Die ziet heel witjes, bijna lichtgroen. Haar Daniël streelt steeds haar rug en fluistert bezorgd naar Sanne: “Ze trilt, die arme meid.”

“Het grijpt u aan, hè? Ja, dat zie ik wel,” zegt de rechter, met zijn kenmerkende geknepen stemgeluid. “Maar ja, wat zegt het wetboek?!” Hij bladert en begint te lezen. “Het is natuurlijk geen verrassing dat die boom te dicht op de erfgrens staat. Hij staat er gewoon bovenop. Maar dat doet-ie al een jaar of vijftig. En daardoor kan buurvrouw Annie niet eisen dat hij weg moet. Dat had ze dertig jaar eerder moeten doen. Toch is de boom wel veel te groot voor de ruimte die hij heeft in de kleine achtertuinen. Hij is slecht onderhouden, zegt de boomdeskundige en er bestaat aannemelijk risico dat er bij een storm grote takken afwaaien. En hoe zit het nu met de uilen? Die komen misschien niet eens terug, hoe erg juffrouw Schaap dat ook vindt.” Visser loopt alle argumenten langs en besluit aan het eind van zijn betoog dat het om allerlei redenen beter is de boom weg te halen. Schaapje knikt gelaten. Haar hoofd hangt naar beneden; ze wil niemand zien en laat de woorden tot zich doordringen.

Dan zegt Meester Visser: “Vraag is alleen, wanneer moet die boom weg? Want het tijdstip waarop, dat zou veel goed maken, denk ik zo. Dus heb ik besloten dat de boom eind van dit jaar, als alle bladeren eraf zijn, moet worden gekapt. Juffrouw Schaap dient daar zorg voor te dragen. Dan kan zij deze lente nog genieten van de ontluikende bladeren. Zij moet dan wel een paar mooie takken aan buurvrouw Annie afleveren. In het voorjaar kan ze tevens genieten van de jonge uilen, als het ouderpaar tenminste terugkeert in het nest en een broedsel begint. Dat zou toch geweldig zijn.” Schaapjes hoofd is omhoog gekomen. Ze kijkt de rechter vol ongeloof aan. “Daarna kan ze nog een zomer genieten van de takkelingen, die dan in de boom gaan zitten piepen omdat ze gevoerd willen worden. Tot slot heeft ze nog eenmaal het genot van een rijke oogst aan kastanjes, die ze vast wil delen met de buurvrouw.”

“O, ja!” zegt Annie. “Ik geniet in de herfst altijd enorm van een mooie schaal vol glimmende kastanjes! En ik heb er graag eentje in m’n jaszak tegen de reuma.”

“Je krijgt een zak vol!” belooft Schaap.

“Tja, en dan moet de boom gekapt. Ik ga daar geen dwangsom op leggen,” zegt Visser. Hij klinkt vriendelijker dan Sanne hem ooit op televisie heeft gehoord. “Want ik denk dat de dames daar samen wel uitkomen. Dat is mijn vonnis. Daar moet u het mee doen.” Hij geeft een vriendelijk knikje, staat op en verdwijnt. Schaapje en Sanne knikken elkaar toe.

“Wat een mooi vonnis,” mompelt Schaap. Ze loopt meteen naar haar buurvrouw en begroet haar met gevouwen handen.

“Prachtig,” zegt Annie. “Zullen we vrede sluiten en samen heel vaak taart gaan eten? Je kunt volgend jaar ook lekker bij mij in het zonnetje komen zitten!”

“Och kind, ik heb er nooit erg in gehad dat je zo in de schaduw zat! Je zei het natuurlijk wel, maar ik dacht altijd, dan schik je je stoel maar een beetje op,” zegt Schaap. “Laten we het er maar niet meer over hebben. We hebben nu een oplossing. Ik verheug me al op je kastanjetakken. Ik heb daar een prachtige grote vaas voor van groen glas. Heerlijk!”

Viktor Brand praat aan het eind na met de twee buurvrouwen en staat daarna nog wat te grappen met Daan en Abel.

“Ik vind dat een superaantrekkelijke jongen,” zegt Daan voor de zoveelste keer, als ze naar huis lopen. Sanne knijpt Jaap even in zijn hand; ze lopen ongeveer een meter of drie achter de jongens langs de dijk.

“Ja, ja, ik zag wel hoe hij naar je keek,” moppert Abel. “Hou er nu maar over op.”

“Ik ben nog best aantrekkelijk voor mijn leeftijd. Hij reageerde echt flirterig op me,” overpeinst Daan hardop. “Haal je maar niks in je hoofd,” snauwt Abel. “Ik bind je nog net zo lief vast.”

Daan giechelt. “Dat klinkt ook weer reuze spannend! Waaraan, mijn schat? En waarmee? Met roze zijden linten?”

“Hé!” roept Sanne, “Maken jullie die plannen maar als wij het niet kunnen horen, hè!”

Naast haar maakt Jaap een rare stap. Hij staat meteen stil, duikt in elkaar en smoort een vloek.

Sanne schrikt ervan. “Jaap? Wat is er?!”

“M’n knie,” mompelt Jaap. Hij staat nog steeds voorovergebogen en wrijft over z’n knie.

“Is er iets mis?” vraagt Daan. De jongens zijn gestopt en lopen een stukje terug. Sanne ondersteunt Jaap, die krom staat van de pijn.

“M’n knie,” zegt hij nog een keer. “Er schoot iets uit of in. Geen idee. Ik verging op slag van de pijn. En het is net alsof er iets op slot is geschoten. Ik kan er niet meer op staan.”

“Niet? Of nauwelijks?” vraagt Sanne. Ze ziet ineens die hele terugweg somber in. Het is alles bij elkaar toch nog ruim een half uur stevig doorstappen. Als Jaap niet meer kan lopen, wat dan? Jaap gaat rechtop staan en brengt voorzichtig zijn gewicht over op de zere knie. Zijn gezicht vertrekt van pijn. “Niet,” zegt hij.

Daan is op slag superpraktisch. Die zegt: “Vijftig meter verderop is een bushalte met een bankje. Daar lopen jij en ik heel rustig heen. Dan kunnen we daar wachten. Sanne en Abel halen de auto op.”

“We hebben allemaal gedronken,” zegt Sanne bedenkelijk. “Ik heb één biertje op,” meldt Abel meteen. “Of ik een voorgevoel had! Kom, Sanne!”

Ze lopen in stevig tempo naast elkaar.

“Best lekker, zo’n nachtelijke powerwalk door de polder,” hijgt Abel. “Ik ben aan de lijn. Vandaar dat ene biertje. En die calorieën loop ik er nu ook makkelijk af! Jij hebt anders ook een lekker tempo.”

“Ja,” zegt Sanne, “omdat ik me zorgen maak, denk ik. Hoewel. Een knie. Dat is natuurlijk ook niet meteen het eind van de wereld. Ze zetten er een nieuwe in en je huppelt weer jaren mee, toch?”

Abel schiet in de lach. “Jullie kunnen ook samen zo’n klein invalidenautootje nemen. Mag je overal op de stoep parkeren. Reuze handig.”

“Spot er maar mee,” lacht Sanne. Maar al snel heeft ze geen lucht meer om nog gezellig te babbelen. Ze lopen stevig door, Abel neuriet een melodietje om het tempo aan te geven en hijgt even later: “Ooit loop ik met jou de vierdaagse. Dat kunnen wij best!”

Als ze even later in de auto zitten om Jaap en Daan op te halen, heeft Sanne pas lucht genoeg om antwoord te geven. “Ik denk dat ik voor die vierdaagse nog heel wat moet trainen,” zegt ze.

Jaap is totaal van slag, als hij eenmaal thuis is. De jongens zijn meteen naar huis gegaan. Alle goede raad was al bij de bushalte en in de auto gegeven. Wel naar de dokter hè? Morgen meteen! Foto’s laten maken. Laat je niet wegsturen! Second opinions, goede orthopedisch chirurgen, het voordeel van een privékliniek die uitsluitend gespecialiseerd is in knieën en heupen, het voordeel van glucosamine en o ja! Neem pijnstillers! Daar zorgt Sanne voor. Zodra Jaap op de bank zit, geeft ze hem pillen en een glas water.

Gelukkig komt hij goed de trap op. Hij kan redelijk op de pijnlijke knie staan, zolang hij geen bewegingen maakt. En de pijnstilling werkt snel. Als hij eenmaal in bed ligt en Sanne hem over zijn voorhoofd aait, zegt hij: “Het komt allemaal wel goed. Misschien is het gewoon een meniscus. En verder helemaal niks.”

“Dat zou best eens kunnen. Denk je dat je kunt slapen?” “Ja. Dat denk ik wel. Ik ben me er op slag doodmoe van geschrokken.”

“Ik lees je nog even voor. Dan slaap je vast heel snel.” Sanne leest Jaap voor uit ‘Lampje’, een boek dat ze op aanraden van de boekhandelaar voor Eefje had gekocht en dat Jennifer zo prachtig vond, dat ze het haar uitleende. Al die tijd lag het naast haar bed en ze kwam er maar niet aan toe. Maar nu lijkt het een uitgelezen moment om erin te beginnen en Jaap eruit voor te lezen. Al snel is ze totaal verdiept in het verhaal van de kleine vuurtorendochter Lampje. En al even snel hoort ze Jaap snurken.

Ze knipt haar schemerlampje uit en checkt nog even snel haar mail op haar telefoon. Ze ruimt wat reclame op en kijkt dan verbaasd naar een mail met als afzender Debby van den Broek. Op de onderwerpregel staat: ‘Hé zusje! Ben je thuis?!’ Ze zit meteen rechtop in haar bed en opent de mail.

‘Ha zusje, Wat jammer dat we elkaar zo lang uit het oog zijn verloren, hè? Weet je nog dat ik de laatste keer in Nederland was? Dat is echt alweer heel lang geleden; je moeder leefde toen nog. Er is in die tussentijd veel gebeurd in mijn leven en vast ook in het jouwe. Ik ben sinds een jaar of wat niet meer samen met Jan. Zij werkt nu met onze geadopteerde dochter Julia in het Colombiaanse kinderhuis. Weet je nog? Het kindertehuis waar jouw moeder de erfenis van Henk Portielje aan heeft nagelaten! Zij runnen het samen. Ik ben na veel omzwervingen terecht gekomen in Frankrijk, waar ik een paar jaar heb gewoond met een vriend van vroeger. Ik ben van plan over een maand naar Nederland te reizen en wil je graag zien. Woon je nog steeds op de camping? Daar kwam de laatste kerstkaart vandaan, maar kort daarop zijn wij ook verhuisd. Ik hoop van je te horen! Dag! Je halfzus Debby. Deborah Rachel van den Broek.’

Sanne staart naar het beeldschermpje en leest de mail nog een keer over. En nog een keer. Debby. Hoe is het mogelijk. De halfzus die opdook, toen haar moeder eindelijk besloot dat Cathy en zij moesten weten van dat halfzusje in Canada. Hoe zat het ook alweer? Sanne moet diep in haar geheugen graven. Ze ziet in gedachten weer haar moeder, met papieren en foto’s op schoot. Portielje was erbij, haar moeder zou met hem gaan trouwen. Ze waren de geschiedenis in gedoken en vertelden elkaar alles over de kinderen. Zo kwam Debby ineens naar voren. En haar moeder besefte dat ze het eindelijk een keer moest vertellen. Van dat eerdere huwelijk van haar vader, zijn emigratie naar Canada, vlak na de oorlog, het kind dat daar werd geboren, de echtscheiding en de kleine Debby die geadopteerd werd door haar tante. Ze herinnert zich helder hoeveel Debby op haar zusje Cathy leek en hoe bijzonder en intens het contact op slag was. Maar toch verwaterd in de loop der jaren. Hoe gaat dat? Ze moet ervan zuchten, in het donker, rillend rechtop in bed. Hoeveel mensen is ze in de loop van de jaren wel niet uit het oog verloren? Af en toe komen ze voorbij, in flarden van herinneringen. Het is net alsof iedereen in zijn eigen bubbel verdween. En mensen van vroeger raakten alleen maar steeds verder weg en steeds meer op de achtergrond. Het is niet altijd mijn schuld natuurlijk. Het komt vaak van twee kanten. Of beter gezegd: het komt van twee kanten níet. Dan ebt een vriendschap langzaam weg. Het raakt zoek. Zit verstopt. En nu mailt Debby ineens. En al het gevoel van vroeger komt in een golf terug. Natuurlijk is Debby welkom! Wat gaaf. Ze kan blijven logeren ook. Bij de Jacobians. Of misschien in het tuinhuis, als de plannen van Don en Ria doorgaan om naar Siberië af te reizen met een gezelschap dat onderzoek doet naar een zeldzame witte variant van de mammoet. Daar was Don druk mee bezig: hij had de fondsen al bij elkaar geschraapt. Als de Russen inreisvisa gaven, kon hij vertrekken. Dan is het tuinhuis vrij. En dan kan Debby daar zo lang intrekken. Zo lang als het leuk is. Familie. Wat gaaf. En nu slapen, Sanne. Morgen terugmailen.

De volgende ochtend is er geen tijd om Jaap te vertellen over Debby. Alle aandacht gaat naar hem. En naar zijn knie. “O, ik heb pijn!” kreunt hij vanaf het moment dat hij op de rand van zijn bed zit. “Pijn! Pijn!”

Na een uurtje vraagt Sanne: “Heb je de dokter nu al gebeld?” Nee. Dat heeft hij niet. “Waarom niet?”

Jaap sist iets tussen zijn tanden door en Sanne bijt op het puntje van haar tong om er niet uit te flappen: ‘Hoezo heb je teveel pijn om een dokter te bellen en daar een afspraak mee te maken?’ Ze slikt haar woorden in en vraagt nuchter: “Zal ik voor je bellen?”

Dat gaat Jaap ook te ver. Op slag begrijpt hij dat het wel wonderlijk is als je als volwassen man je vrouw een afspraak laat maken wanneer je last hebt van je knie.

“Nee, sorry,” zegt hij. “Ik bel.” Ze hoort hem praten met de assistente. Hij maakt alweer een grapje en lacht om iets wat zij zegt. “Fijn! Tot vanmiddag dan,” zegt hij tot slot.

Een week later al zit Jaap in het ziekenhuis in afwachting van een foto.

“Laat toch meteen een MRI maken,” had Daan nog gemopperd. “Ze kunnen echt niet veel zien op een foto.” Maar Jaap was al lang blij dat er iets gebeurde. Want zijn mobiliteit had hij nog lang niet terug en zelfs autorijden was een drama. “Was het m’n linkerbeen maar. Daar had ik in mijn automaat lang niet zo’n last van gehad,” mopperde hij.

Sanne is in de auto blijven zitten.

“Loop je niet mee?” had Jaap nog gevraagd.

“Beter zo weinig mogelijk bewegingen in het ziekenhuis,” had Sanne gezegd. Ze wist niet eens zeker of dat nog steeds de regel was, nu al aardig wat mensen een vaccinatie hadden ontvangen tegen het coronavirus, maar het leek haar sowieso een prettige oplossing. Ze had een boek mee en haar telefoon. Genoeg om de tijd mee door te komen. En als Jaap na de foto om wat voor reden dan ook opgehaald moest worden, kon hij haar altijd even bellen.

Ze had inmiddels al overlegd met Jaap over de logeerpartij van Debby, maar omdat Debby op haar enthousiaste mail nog steeds niet had geantwoord, was er niet echt haast. En Don had haar verzekerd dat hij meteen zijn boeltje zou pakken als de Russen af zouden komen met de visa.

“Ik kan niet wachten!” zei hij enthousiast. Maar ook op dat front gebeurde weinig.

Dus zit ze nu op de parkeerplaats van het ziekenhuis in een vroeg voorjaarszonnetje te genieten van ‘Lampje’, het boek van Annet Schaap dat ze nog steeds niet uit heeft omdat ze er zuinig mee doet en heel zorgvuldig ieder woord leest, omdat het te mooi en te heerlijk is om af te raffelen. Na een half uur checkt ze haar telefoon. Jaap is er nog steeds niet en dat verbaast haar een beetje. Hoe lang duurt zo’n foto normaal gesproken? Nou ja, misschien is het druk. Moet hij lang wachten. Is er een technische storing. Of een personeelstekort. Er kan zoveel aan de hand zijn, bedenkt ze. Er is nog steeds geen appje, dus ze hoeft hem niet op te halen. Maar er is wel mail! Ze opent hem meteen. Het is een kort mailtje, dit keer.

‘Ha lieve zus, Ik arriveer volgende week donderdag. Als je een slaapplek voor me hebt, zou dat geweldig zijn! Tot dan! Liefs van Debby!’

Donderdag al. Dat is vroeger dan ze had verwacht. Ze schreef eerder toch dat ze volgende maand zou komen? Ze heeft Cathy nog niet eens verteld dat haar halfzus op bezoek komt! Alles komt nu in een stroomversnelling. In een opwelling besluit ze meteen haar zus op te bellen. Jaap is toch nog in geen velden of wegen te bekennen.

“Cathy? Hoi! Luister, Debby, je weet wel, je halfzus...” Ze legt het snel en kort uit aan Debby, in de wetenschap dat haar zus inbreekt zodra ze een stilte laat vallen. En dat gebeurt ook, als ze even adem haalt.

“Debby!!” Cathy snerpt het uit. “Daar heb ik helemaal nooit meer iets van gehoord! Ik heb haar alle jaren kerstkaarten gestuurd, met iets liefs erop, hè? In het begin zetten de meiden daar ook nog iets op, want ja, een tante in Canada kan best wel eens handig zijn, als logeeradres of voor als je een jaar highschool gaat doen of zo, nou ja, niet dat dat er ooit van is gekomen, zulke avonturiers waren het nu ook weer niet, maar toch, wat zei ik nou? O ja, die kerstkaarten, en nooit, nooit kreeg ik iets terug! Heel in het begin wel. Een keer of drie misschien. Van haar en die Jan. Haar vrouw. En van dat kind. Hoe heet dat kind ook alweer? Dat weet ik niet eens meer! Hoe dan ook, ik zit daar totaal niet op te wachten. Dus als ze een logeerplek zoekt, ik heb het hier veel te druk, Sanne. Met Will. En met onze zaak. Ik heb er echt geen ruimte voor. En ik vind ook werkelijk dat het niets toevoegt. Ik heb dat boek uit. Dicht is het. Afgeschreven. Dus als jij er iets mee wilt, moet je dat helemaal zelf weten. En ik ga je nu hangen, want het is tijd voor een kopje thee. Doe je Jaap de groeten? Daaaag!” “Nou,” zegt Sanne hardop in de lege auto, “Daar hoef ik geen rekening mee te houden. Wel zo makkelijk.” Meteen gaat haar telefoon weer. Het is Jaap.

“Ik ben bij de ingang. Ik kan bijna niet meer lopen, liefie. Rij je even voor? Er is hier een taxistop,” zegt Jaap puffend en hijgend.

“Ik kom eraan!” belooft Sanne meteen. “Maar ga even ergens zitten, Jaap. Want ik moet een uitrijkaartje halen.” Sanne rent. En terwijl ze rent, bedenkt ze dat ze altijd aan het rennen is. Voor iedereen. Hè, denk niet zo lelijk. Iedereen! Het is Jaap. Logisch dat je voor hem rent. Jaja, dat zal allemaal wel, maar toch, wie rent er eigenlijk zo hard voor mij? Ze vertraagt haar tempo iets. Daar is de kaartjesautomaat. Ze gooit haar parkeerkaart erin, rekent af en hoort ineens achter haar: “U wordt geacht een mondkapje te dragen.” Ze kijkt om. Op ruim anderhalve meter afstand staat een vrouw met een zwart mondkapje op. Felle ogen kijken haar aan.

“Ja, sorry,” zegt Sanne. “Ik dacht, buiten kan het wel.”

“Bij een parkeerautomaat niet,” zegt de vrouw. “En u hijgt enorm.”

“Ik heb ook heel hard gelopen,” legt Sanne uit. “En dat ga ik nu weer doen. Terug naar de auto. Prettige dag verder!” Ze hoort niet of de vrouw haar nog groet. Het zal wel niet. Die is op de wereld om de rest van ons zondaars op te voeden. En ik ren alweer. Nou ja, ik blijf zo wel in prima conditie. Ze is weer bij de auto en besluit al haar haast opzij te zetten en rustig naar de ingang van het ziekenhuis te rijden. Want waarom ren ik eigenlijk? Het is niet dat Jaap heeft geroepen dat hij binnen vijf minuten opgehaald wil worden! Die zit waarschijnlijk ergens op een stoel gezellig te babbelen met iemand die hij via via kent. Die onrust zit in mij. Diep in mij. Als iemand iets wil, moet ik dat meteen gedaan hebben. Waar komt die malle onrust toch vandaan? Laat gaan, Sanne! Voor ze haar uitrijkaart in de gleuf kan stoppen, gaat de slagboom al open. Ze rijdt naar de taxiplek, onderdrukt de neiging om te toeteren, doet haar mondkapje voor en stapt uit. Daar komt Jaap al aan. Hij loopt beroerd na het onderzoek. Ze hebben die knie natuurlijk in allerlei standen gebogen. Arme jongen. Ze rent om de auto heen om het portier voor hem te openen.

“Kom maar gauw,” zegt ze bemoedigend.

“Nou, gauw,” grijnst Jaap. Hij slaakt een zucht van verlichting als hij zit.

“Rijden maar, chauffeur.”

“Komt voor elkaar, baas.”

Met Jaap in de auto is het nooit lang stil. Ze krijgt een uitgebreid verslag van zijn belevenissen in het ziekenhuis en krijgt af en toe tranen in haar ogen van het lachen.

“Dat verkleedhokje bij die röntgenafdeling! Ik liet mijn telefoon uit m’n broekzak vallen en toen was er geen ruimte meer om te bukken! Ik ben veel te groot voor die hokjes. Zouden ze die standaard in China bestellen of zo? Waar mensen gemiddeld niet groter zijn dan 1.70 meter? Of in ieder geval kleiner? Wat een geëmmer was dat. Ik heb hem onder het deurtje doorgeschopt en daar heeft een heel aardige broeder hem opgeraapt. Ik ben benieuwd naar de uislag van die foto’s. Ik moest op mijn knie gaan staan!

Ik zei nog: Hoe dan?!”

“Wanneer moet je terug naar je huisarts?”

“Ik mag bellen. Morgen.”

“Top. En ik kreeg een mail. Volgende week donderdag komt Debby.”

“O prima. Heb je een plek voor haar in gedachten?”

“Ik ruim zo lang de kleine kamer op. Tot het tuinhuis vrij komt,” zegt Sanne.

“Wel ja. En ze kan altijd in de boerderij. Daar is nog ruimte zat,” zegt Jaap.

En dat is nou zo lekker aan Jaap. Er is nooit een probleem. Er zijn alleen maar oplossingen. Voor van alles en nog wat. Alleen op die knie heeft hij geen grip en daarom moppert hij er zo over.

“Heb je zin om even bij Jeppe Jan te kijken? En de Jacobians?” vraagt Sanne. “Ik kan je daar afzetten. Dan rijd ik door naar De Roos en de Koekoek en haal ik je aan het eind van de dag weer op.”

“Ja, doe dat maar. Ik zit mezelf toch in de weg,” zucht Jaap. Het is rustig in de winkel. Daan en Abel vertellen haar meteen dat ze net zo goed weg had kunnen blijven. Maar dan komt juffrouw Schaap binnen. Gehaast en met een nek vol rode vlekken. Ze wijst naar Sanne en zegt: “Ik moet met je praten! Nu meteen!”

Ze schrikt van juffrouw Schaap. Zo opgewonden heeft ze haar zelden gezien. Daan zegt meteen: “Ha, Schaapje! Alles wel goed met u? Lekker kopje thee misschien?”

“Ja. Ja, dat is goed, jongen. Maar ik schrok zo van de tarot die ik ter afsluiting legde. Ik dacht aan jou, Sanne. En ik kreeg ineens een heldere aanwijzing dat ik voor jou de kaart moest leggen. Ik trok er aanvankelijk eentje. Gut, dat doe ik wel vaker. Voor jou ook, Daan. En voor Abel. Nou ja, voor iedereen die ik lief vind. Och hemel, wat zeg ik nu weer. Die pandemie maakt mensen gevoeliger hè? Dat voel ik echt. Lichter geraakt ook, helaas. Alles versterkt zich in het universum. Maar goed. Jongen, een lekker kopje thee. Dat zal goed doen.” Onderwijl is Schaap gaan zitten. Sanne trekt een stoel bij en wacht af wat Schaapje te melden heeft. Bij het eerste slokje thee trekken de vlekken bij Schaap een beetje weg. Maar haar vingers trillen nog steeds, als ze de beker thee oppakt die Daan voor haar heeft neergezet.

“Foei, wat schrok ik,” zegt Schaap. “Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen. Want ik zag iets op je af komen. Iets zwarts, iets groots. Iets kwaadaardigs. Het was zo duidelijk. Alles wijst erop. Ik werd er gewoon bang van. Nog nooit heb ik zo’n akelige kaart getrokken.”

Sanne knikt. “Jaap heeft vandaag foto’s laten maken van z’n knie. Ik denk dat er iets helemaal mis is in die knie. Dat wordt vast een operatie. Ellendig, hè?”

“O, echt?” Schaapje herademt. “Jaap z’n knie? Nou, dat valt me niet tegen. Ik zag echt een berg ellende op je pad.”

“Ja, ik denk ook dat dat me een beetje te wachten staat. Jaap die straks thuis moet revalideren, misschien de trap niet op kan, beneden moet slapen, naar fysiotherapie moet worden gebracht, pijn heeft aan die knie, ik heb geen idee wat me te wachten staat,” zegt Sanne. Ze tekent het zwartste scenario dat ze kan bedenken, deels om Schaapje gerust te stellen en deels omdat ze maar beter voorbereid kan zijn op het ergste. Niet iedereen is altijd een opgewekte patiënt en misschien is Jaap wel een heel lastige. Wie zal het zeggen? Zeker na die tarot van juffrouw Schaap!

“Dat zal het zijn, kind. Nou, er valt me een pak van ‘t hart. Zo’n knie, dat is wel te doen, denk ik. Toch?” Juffrouw Schaap kijkt Sanne aan, op zoek naar de laatste geruststelling.

“Dat denk ik ook, lieve Schaap,” zegt Sanne.

De dagen daarop ruimt Sanne de kleine kamer op. Er komen vuilniszakken vol overbodige spullen uit, oude kleren die ze echt nooit meer zal dragen, boeken die nooit meer gelezen gaan worden en nog veel meer. Er gaat een deel naar de kringloop, een deel in de bak voor kleding en een deel rechtstreeks in de bak voor restafval. Als alles schoon is en opgeruimd, hangt ze de gewassen en gestreken gordijnen weer op, ze maakt het bed op met schoon beddengoed en ze zet een vaas bloemen op het kleine houten bureautje. Tegen Jaap zegt ze tevreden: “Die kamer ziet er nu zo leuk uit, dat ik er bijna zelf zou gaan slapen.” Hij lacht.

“En met wie moet je dan lepeltje-lepeltje liggen? Je zou het geen nacht uithouden!” Sanne aait even over zijn haar en zegt: “Ik zei ook ‘bijna’.”

Woensdag is er een app van Debby: Arriveer donderdag 12.15 uur op Amsterdam CS.

Sanne appt terug: Fijn!

Weer een rinkeltje: Sta je aan de voorkant of aan de achterkant?

Sanne laat de vraag langzaam tot zich doordringen. Ze verwacht dat ik haar ga halen. Donderdag. Midden op een gewone werkdag heen en weer naar Amsterdam. En ik kan het niet aan Jaap vragen. Die kan niet rijden met zijn knie. Hij heeft komende dinsdag al een afspraak met een orthopedisch chirurg. Dan moet ik ook al een dag vrij nemen om hem te rijden. Ze appt terug: Ik moet even iets regelen met mijn werk. Je hoort van me. Debby appt terug: Als het niet uitkomt, moet je het zeggen. Is dat boos? Verongelijkt? Wat bedoelt Debby? Sanne aarzelt. Appt dan argeloos: Doe ik.

“Natuurlijk ga je gewoon naar Amsterdam. Daan en ik redden het hier wel, hoor,” zegt Abel meteen, als Sanne vraagt of ze die donderdag haar halfzus kan ophalen.

“En dinsdag moet ik ook al met Jaap naar het ziekenhuis,” zegt Sanne schuldig.

“Ja, dat kan niet. Die neemt maar een taxi,” lacht Daan meteen. En met die grap zijn alle zorgen in één keer uit haar hoofd verdwenen.

Ze appt Debby: Ik ga aan de kant van het IJ staan. Bij de ponten. Daar is vast een ophaalplek. Aan het blauwe vinkje kan ze zien dat Debby haar app heeft gelezen. Maar reageren doet ze niet. Sanne besluit daar haar schouders over op te halen. Zoveel heeft ze van juffrouw Schaap wel geleerd: je kunt je hele leven wel invullen wat een ander denkt, maar je schiet er geen centimeter mee op. “NIVEA”, waarschuwt Schaap altijd. “Niet Invullen Voor Een Ander!” En Schaap heeft gelijk.

Dinsdag rijdt ze Jaap naar de orthopeed en omdat hij inmiddels nauwelijks meer zelfstandig kan lopen, haalt ze een rolstoel voor hem.

“Is dat nu wel nodig,” blaast Jaap voor de vorm.

Maar als Sanne zegt: “Weet je nog hoe lang die gangen zijn in dat ziekenhuis? Hoe ver je vorige keer moest lopen?” gaat hij zonder verder morren in het stoeltje zitten en laat zich voortduwen. “Tja, dat heb je ervan, als je het met een oudere man aanlegt,” lacht hij halverwege.

Sanne lacht mee. “Ik liep ook net te denken, daar zit de rijke bejaarde man, voortgeduwd door zijn piepjonge geliefde die aast op zijn vermogen.”

“Je bent een golddigger. Dat ben je,” grijnst hij. “Orthopedie, volg de blauwe lijn. Rechtsaf!”

“Dat ding is niet echt soepel in de bochten,” hijgt Sanne. Bij de orthopeed is het rustig en ze zijn al snel aan de beurt. Het oordeel is even kort als eenvoudig: “Een nieuwe knie. Dat is duidelijk.” Bij het woord ‘duidelijk’ kijkt de orthopeed Sanne aan. Die wijst meteen naar Jaap. “Ik niet. Hij moet een nieuwe knie!”

Maar de orthopeed kijkt alweer naar zijn beeldscherm en kondigt aan: “We zetten u op de wachtlijst.”

“Is die erg lang?” vraagt Sanne.

De orthopeed schudt zijn hoofd, klapt zijn laptop dicht en staat op. “Ik verwacht een maand of drie.”

“Nou, mooi. Hè, Jaap?”

“Ja, ja.” Jaap is ook opgestaan en krabbelt al onhandig naar de deur. Als hij daar is, zegt hij: “Dag dokter.”

Sanne kijkt van de een naar de ander en vraagt: “Moet ik nog langs de balie? Of krijgen we bericht thuis?”

“U krijgt alles per mail,” zegt de arts.

“Oké. Nou, dank u wel.” Ze staat op en loopt achter Jaap aan, die de deur al uit is en op weg is naar zijn ziekenhuisrolstoel.

“Wat doe je nu allemaal, schat? Wat is er?” vraagt ze hem, als hij eenmaal hijgend in de stoel is gaan zitten.

“Ik kan er niet tegen,” bekent Jaap. “Ik raakte totaal in paniek. Die knie, dat gepraat achter die mondkapjes, dat benauwde gedoe allemaal, het vloog me aan. Sorry. Zo’n zwijgzame man ook. Hij keek me geen één keer aan! Hij keek één keer naar jou. En verder alleen naar die foto’s. Denk ik. Hoewel, misschien keek hij wel een pornofilm! Ik heb werkelijk geen idee waar hij naar keek! Waarom liet hij die foto’s niet aan mij zien?!”

“Misschien kan een leek daar niks aan zien, lieverd. En misschien keek hij wel naar een lieve foto van zijn kleinkinderen. Als troost na die lelijke knie van jou. Kop op. Over een tijdje ga je opknappen heen!” Sanne pakt vol goede moed de handvatten van de stoel en duwt Jaap op weg naar de uitgang. Onderwijl denkt ze: Dit wordt een rampzalige patiënt. Dat weet ik nu al. Jaap is niks gewend en die voelt vanaf nu ieder pijntje alsof hij de eerste en de laatste in de wereld is met zo’n vreselijk versleten knie. Dat belooft nog wat.

In de auto moppert Jaap de hele weg dat hij nog allemaal vragen had willen stellen (Sanne: “Dan had je dat moeten doen.”) en dat hij nu niet weet wat ze precies gaan doen (Sanne: “Dan had je dat moeten vragen.”) en dat hij niets wijzer is geworden. Tot hij besluit: “Aan jou heb ik ook niet veel.” Dan zwijgt ze.

Twee dagen lang kijkt Sanne toe hoe Jaap zit te mokken als een klein kind. Op de avond van de tweede dag zegt ze: “Nou is het afgelopen. Ik heb de boodschap nu wel gekregen, Jaap. De kern is zo ongeveer: ‘Drie maanden wachten en niets doen en pijn lijden’ en daarnaast: ‘O, o, o, wat ben ik zielig’. Het is genoeg. Ik heb het gehoord. En je moet ermee stoppen. Ik heb een keus voor je: je blijft hier bij mij wonen en we maken er een leuke tijd van óf je gaat terug naar de boerderij en je kijkt hoe lang de Jacobians je gezeik pikken.”

Hij kijkt haar geschokt aan. “Is dat hoe je het ziet? Als gezeik?”

Sanne knikt. “Absoluut. Als je nu iets echt ergs had gemankeerd, zodat we in een finale fase waren beland waarin we langzaam afscheid van elkaar moesten nemen, dan had ik het nog wel gepikt. Hoewel ik zelfs dan meer ruggengraat had verwacht. Maar dit kan niet. Je kunt niet drie maanden van ieders leven totaal verpesten door dit gemekker. Na de operatie zal je ook keihard aan de slag moeten voor je revalidatie. En ik voorspel je nu al, dat dat ook wel pijn zal gaan doen. Dus je moet hier echt mee kappen. Want dit accepteer ik gewoon niet. Denk er maar even rustig over na. Ik ga Saar uitlaten.”

Ze laat een verbijsterde Jaap achter en geniet van de geur van lente in de polder. Er zijn alweer lammetjes, weet ze.

Maar ze heeft ze nog niet buiten gezien. Het is wachten op de eerste, echt zonnige lentedag. En morgen gaat ze haar halfzus ophalen in Amsterdam. “Ik ben benieuwd wat dat bezoek ons brengt, Saar,” mompelt ze tegen haar hond, die bij de slootkant scharrelt. Ze loopt lang en ver, bijna tot aan de stolp van Jaap. Ze ziet de lichten van de boerderij en bedenkt dat het ook andersom kan: zij naar de Jacobians en Jaap alleen in haar huis, mokkend. Maar Debby komt logeren. Dus dat gaat niet door. Eigenlijk had ze er heimelijk wel zin in gehad, een tijdje met die vrouwen optrekken en een tijdje met Rinke en Mara en de kleine Jeppe Jan. Afstand nemen van Jaap komt haar ineens heel aanlokkelijk voor. Ik ben niet goed in het begeleiden van lijden, beseft ze. Ik ben beter in knokken. Rechtop, dwars door de ellende heen. Dat ligt me veel meer. Ik erger me gauw als iemand gaat piepen. Terwijl ik me misschien beter zou moeten inleven. Voor iedereen voelt het anders. Dat moet ik misschien meer respecteren. Ben ik te hard geweest voor Jaap? Oef. Misschien wel.

“We keren om, lieve Saar. Kom! Pas erin!” Ze zet een vierdaagse-tempo in en loopt door de avond terug naar huis.

Jaap begroet haar staand.

“Je staat!” zegt ze meteen verrast.

“Ja. In boete. Ik ben een zeurpiet. Ik heb wijn voor ons ingeschonken en stukjes kaas gesneden. En ik heb vegetarische bitterballen in de oven gelegd. Dan gaan we een klein feestje bouwen. Is dat geen goed idee? Om te vieren dat ik aan die knie word geholpen!”

“Dat is een uitstekend idee,” zegt Sanne. Ze is nog steeds niet van haar verbazing bekomen.

“En daarnaast vieren we mijn keerpunt. Waarop ik besloot niet meer te zeiken, zoals jij het noemde.” Jaap heeft zijn glas gepakt en proost haar toe.

Ze lacht. “Wat ben ik daar blij mee!”

“Ik eigenlijk ook,” zegt Jaap. “Ik zat totaal vast in die slachtofferrol. Ik kende mezelf nauwelijks meer terug.”

“Jongen toch, wat heerlijk. Maar af en toe mag je wel zeuren hoor.”

“Nou moet je het niet ingewikkeld gaan maken. Ik zeur niet meer. Beloofd.”

“Maar misschien moet je soms frustratie van je af zeuren,” oppert Sanne.

Jaap kijkt somber. “Met het risico dat ik weer in die oude rol verval.”

Sanne steekt haar vinger op en zegt: “Ik weet het. Je mag iedere ochtend zeuren. Van negen tot tien in de ochtend. Om tien uur is er koffie in De Roos en de Koekoek en dan moet het klaar zijn. Is dat een idee?”

Jaap knikt. “Steengoed idee. Je hebt echt geen idee hoeveel je voor mij betekent.”

Maar al eindigt de dag in harmonie, die nacht ligt Sanne wakker. Morgen Debby halen. Het spookt door haar hoofd. Wordt dat een gezellig bezoek? Waarom voelt ze zoveel twijfel?

Sanne staat op de afgesproken tijd op de plek voor ‘Kiss & Ride’achter het Centraal Station vanAmsterdam. Er passeert een stroom mensen; de meesten hebben een mondkapje voor. En net als altijd bedenkt ze hoe onpersoonlijk mensen er uitzien als je hun halve gezicht afdekt. Niemand kijkt haar aan en zij maakt met niemand oogcontact. De wereld wordt er zo niet gezelliger op, beseft ze. Ze schrikt haast als iemand ineens op haar afstapt en vanachter een zwart mondkapje roept: “Sanne!”

Ze is net zo groot als zij, haar halfzusje Debby. En hoewel ze iets ouder is dan zij, ziet Sanne op slag dat deze zus er goed uitziet. Jong, vitaal, verzorgd, duur. Prachtig geverfd asblond haar dat tot even boven haar schouders valt, een dure zonnebril als diadeem, een trenchcoat met aangesnoerde riem om een slanke taille, een Hermès sjaal die schijnbaar achteloos bijna van haar schouder valt en laarzen met hoge hakken. En dan die koffer. De Louis Vuitton Pégase 55 Monogram. Dat weet ze doordat ze onlangs nog zocht naar een handige boardkoffer omdat ze googelde op stedenreizen en andere minitrips. Gewoon, omdat het binnenkort weer mogelijk is. En dan een paar dagen Rome met Jaap en z’n nieuwe knie, kortom, een zeldzaam mijmermoment dat eindigde bij een koffer van ruim drieëntwintighonderd euro. Ze boekte niets. Maar die koffer bleef hangen. En daar loopt Debby nu mee.

“Debby!”

Debby spreidt haar armen en Sanne omhelst haar na een korte aarzeling. Ze houdt haar hoofd afgewend en zegt: “O lieve zus, blij dat je er bent! Maar knuffelen doen we nog steeds niet, totdat we zeker weten dat niemand ziek is!” “Och kind,” zegt Debby, “Ik vind dat jij er gezond uitziet en ik mankeer niets! In Frankrijk deden we niet meer zo moeilijk. Hoe is het?!”

Dat vertellen ze elkaar uitgebreid, zodra ze weer onderweg zijn. Debby meldt dat de man met wie ze in Frankrijk woonde en leefde helaas is overleden. “Maar ja, hij was oud. Ik zorgde voor hem. Hij werd bijna negentig, mijn Maurice. Hij was een Vlaming. Dus ik sprak Frans met hem én Nederlands. En hij Vlaams. Ik heb geld van hem geërfd. Het huis was voor zijn kinderen. Ik hoop dat ze erin stikken en dat het dak op ze neer flikkert. Wat is het hier veranderd!” Ze kijkt om zich heen terwijl Sanne zich een weg baant naar de Ring.

“Er was geen seks, hoor! Mocht je je dat afvragen?” Debby lacht hard. “Alles wat ik heb, zit in deze koffer.”

“Wel een mooie koffer,” vindt Sanne.

“Ja. Ik kreeg hem voor mijn verjaardag. Vertel eens iets over jou?”

Sanne vertelt. Over Rinke en Jeppe Jan. Over Jaap en de Jacobians. Over De Roos en de Koekoek.

“En is mijn andere halfzus nog steeds zo burgerlijk? Die Cathy?” informeert Debby. Ze krabt met een perfect gelakte wijsvingernagel in haar oor.

“Cathy is wie ze altijd was,” zegt Sanne.

“O, maar ik bedoel burgerlijk niet als negatief, hoor. Zulke mensen moeten er ook zijn. Had ze geen stacaravan?” “Ja, nog steeds,” beaamt Sanne.

“En die Jaap, is dat een beetje de moeite waard? Jij bent ook geen lelijke vrouw. Een beetje te slordig, misschien, wat gemakkelijk en nonchalant. Maar je hebt goede jukbeenderen. Goeie huid ook.” Van opzij kijkt Debby haar taxerend aan.

“Nou, dank je wel,” grijnst Sanne.

“Ik neem je wel een keer mee naar m’n Vlaamse doktertje in Antwerpen. Spuitje hier, fillertje daar.” De rood gelakte nagel glijdt nu over Sannes wang. Dan zegt ze: “Maar als je het me niet kwalijk neemt, ik doe even m’n ogen dicht. Ik ben kapot. Ik moet even een klein slaapje doen.” Ze zet haar zonnebril op en laat haar hoofd achterover zakken.

Sanne concentreert zich op de weg. Twee keer kijkt ze even opzij, naar die verpletterende halfzus. Zo was ze niet toen ze haar de eerste keer zag! Er is nog steeds een vaag Amerikaans accent, maar er zit nu iets Frans door, wat haar hele verschijning nog meer kosmopolitisch maakt. En die kleren en die spullen! Maar ze is wel aardig. En grappig. Of niet? En wanneer gaat ze weer weg, als haar hele hebben en houden in die reiskoffer zit?

“Dat is me wat, die halfzus van je,” verzucht Jaap diezelfde avond al.

Debby staat even in de tuin te roken. “Filthy habbit,” zwaait ze met haar lange nagels. “En ik heb er meer, maar die bewaar ik voor later!” Haar harde lach vult Sannes huis en heeft er inmiddels zelfs al voor gezorgd dat Saar buiten op de mat is gaan liggen en pas binnenkomt als Debby naar buiten gaat met haar pakje sigaretten.

“Ja, het is zeker wat,” beaamt Sanne vanuit haar tenen. Ze is doodmoe. Moe van het verkapte commentaar, of nou ja, verkapt. Debby heeft overal iets op aan te merken. Op de logeerkamer, zo klein, en een eenpersoonsbed! Werkruimte? Aan dit bureautje? Nou, het is dat je het zo benoemt. Geen eigen badkamer? Hm. En al haar toiletspullen dan? O, misschien het tuinhuis, als Donny en Ria afreizen? Wanneer is dat dan? En dan met een vette knipoog: “Ik ga ze morgen wel even toespreken!”

Als Sanne die avond in bed ligt, kruipt ze dicht tegen Jaap aan. En ze fluistert: “Ik heb nu al spijt van die logeerpartij.” “Ik vind haar ook wel boeiend. Het is natuurlijk een mooie vrouw. Werelds. Het is geen schimmetje, zeg maar,” grijnst Jaap. “En ze kan heel goed masseren, zegt ze.”

“Is dat zo,” mompelt Sanne. “Full body.”

“En dat bood ze jou aan?”

“Ja, toen jij in de keuken was.”

“Zo.”

“Ga nu maar slapen,” bromt Jaap. Hij slaat zijn arm geruststellend om haar heen. Dat helpt een beetje.

De volgende dag walst Debby over Daan en Abel heen die voor het eerst van hun leven met stomheid zijn geslagen. Pas als Debby buiten staat te roken, fluistert Daan: “Wat was dat! Klein winkeltje? Bedompt? Ouwe meuk? Wat is je jaaromzet? En of ze ons marketingplan mag inzien? Dat stampt hier maar veroordelend rond in die malle grote zwarte kimono, alsof ze zo van een terras van een luxeclub op Ibiza komt! En dan die zwarte geknoopte sjaal om haar hoofd! En die knalrode lippen! Nou ja, dat uiterlijk maakt niet erg uit. Maar dat air! Die vooringenomenheid! Sanne, hoe lang blijft ze?”

Sanne schudt haar hoofd en Abel fluit.

“Geen idee hoe lang,” zucht Sanne. “Waarom fluit jij?”

“Raak getypeerd. Vooringenomenheid. Mooi,” prijst Abel. “Hallo! Iemand thuis?!” Er staat een pakketbezorger in de deuropening van de winkel. Zodra hij Sanne ziet, zegt hij: “Ik moet bij u zijn! Maar er deed niemand open. Dus ik dacht, ik ga hier maar even langs. Ik heb twee hutkoffers.” “Twee hutkoffers?” Terwijl Sanne het herhaalt, weet ze op slag wat het is. Spullen van Debby. Die nu zelf achter de pakketbezorger aankomt, de peuk van haar sigaret met een knipgebaar van haar vingers wegschiet en gehaast zegt: “Ja! Die zijn voor mij. Loop maar even mee. Ik wijs wel waar ze naar toe moeten. Levert u ook eenhoog af?” De bezorger schudt zijn hoofd.

“Tot de voordeur op de begane grond, mevrouw.”

“Zolang maar in de kamer dan,” besluit Debby zonder enig overleg. En weg is ze. Achter de bezorger aan.

Om tien uur is ze terug, met Jaap. Er is koffie. Sanne probeert manhaftig het onderwerp hutkoffer te vermijden en schenkt koffie in voor iedereen.

“Heb je skinny soy latte?” vraagt Debby.

Abel lacht. “We hebben alleen koffiemelk. Voor gasten. Niemand hier gebruikt melk. Ik heb hier altijd een melkschuimer willen hebben, Maar dan zou ik de hele dag aan de lattes zitten en dan word ik tonnetjerond. Vandaar.” Er ontstaat een discussie over de dikmakers in magere sojamelk, waar Debby zo haar vraagtekens bij zet, waarop Abel vraagt: “Maar is het lekker? Net zo lekker als opgeschuimde koemelk?”

En dan komt juffrouw Schaap binnen. Meteen na de drempel houdt ze haar pas in. Sanne ziet het gebeuren, want ze kijkt of juffrouw Schaap toevallig een boterkoek of iets dergelijks bij zich heeft. Dan pakt ze meteen de bordjes, had ze zich voorgenomen. Nu ziet ze de kleine Schaap verstarren. Van top tot teen. Ze strekt een hand uit en wijst. Haar vinger trilt. Ze wijst naar, naar wie? Sanne volgt haar vinger. Schaap wijst naar Debby. En ze zegt schor: “Dat is het dus. Het is gekomen. Groot en zwart en boos.”

“Dus u bent de beroemde juffrouw Schaap! Sanne heeft uw naam al genoemd!” Debby gaat met uitgestoken hand op Schaapje af, maar die vouwt haar armen demonstratief voor haar borst en zegt: “Ik houd me nog aan de anderhalve meter afstand.”

“Dat is heel verstandig op uw leeftijd. Hoe oud bent u wel niet?” Iedereen houdt zijn adem in. Schaap naar haar leeftijd vragen! Dat is vloeken in de kerk. Schaap doet geen moeite om te antwoorden. Ze zegt helemaal niets, draait zich om en vertrekt.

“Ze gaat weg,” fluistert Abel. En iets harder tegen Debby:

“Wat doe je?!”

“Ik?” Debby maakt een beweging met haar hoofd alsof ze ernstig beledigd is door wat Abel nu insinueert. “Ik? Ik doe niets! Wat een raar oud wijf. Is ze een heks?” Debby kijkt afwachtend rond.

Wie gaat haar antwoorden.

Dat is Sanne. Die zegt: “Luister, dat soort woorden neem je nooit meer in je mond wanneer het over juffrouw Schaap gaat. Sterker nog, je praat niet over haar. Dat doe je gewoon niet. Schaap respecteer je. En als je daar moeite mee hebt, dan breng ik je over een half uur naar de trein en dan laat ik die hutkoffers op een nader te bepalen adres nabezorgen. Duidelijk?”

“Nou, nou,” lacht Debby. “Dat waren lange tenen! Sorry hoor. Ik bedoelde het helemaal niet zo slecht. Ik wist niet dat het allemaal zo gevoelig lag! Nou, ik neem een slokje koffie. Is er ook iets lekkers bij?”

“We hebben nog stroopwafels,” zegt Daan. Hij pakt het koekblik en deelt. Abel breekt zijn wafel doormidden en neemt een halve, waarmee het gesprek weer komt op calorieën en beweging en stappentellers. Maar het is niet gezellig. Er hangt een vreemde sfeer, vindt Sanne. Ze blijft maar naar de deur kijken. Komt Schaapje echt niet terug? Ze besluit er even tussenuit te glippen en naar de pipowagen te lopen. Schaap heeft vast trek in koffie.

“Zo terug,” fluistert ze tegen Daan naast haar. Ze pakt het kopje van Schaapje en gaat weg. Bij de pipowagen staat op het krijtbord: ‘Vanavond volle maan! Laad je edelstenen op!’ Het deurtje staat open. Sanne beklimt de twee treetjes en bukt als ze naar binnengaat. Schaapje zit aan de kleine ronde tafel. Ze heeft haar handen in haar schoot gevouwen; haar ogen zijn gesloten.

“Schaapje,” fluistert Sanne. “Ik heb koffie!” Tot haar ontsteltenis ziet ze dat er een traan over de rimpelwang van juffrouw Schaap glijdt. “Huilt u? U moet niet huilen hoor! Er komt raad, toch? En een oplossing?”

Schaapje doet haar ogen open, kijkt Sanne aan en zegt: “Maar het dal is diep, lieve kind.”

“Wat is er dan precies? Gaat het om Debby? Wat heeft u gezien?” vraagt Sanne. En meteen klinkt Debby’s stem achter haar: “Ja, wat heb je gezien? O, kijk je dan in dat bolletje? Het lijkt wel een badkamerlamp! Wat een klein wagentje is dit! Niet te geloven. Je zou er claustrofobisch van worden! En wat is dit?” Haar hand reikt naar de wand met zakjes kruiden, potten tinctuur, kant en klare kruidenmengsels en alle andere zaken waar juffrouw Schaap mensen mee helpt. Debby heeft nog net niets van de plank getild, of de stem van Schaap schalt werkelijk door de wagen.

“Afblijven! Met geen vinger aanraken! Ik waarschuw je. En meteen naar buiten. Ik wil je hier niet!”

Sanne schrikt van zoveel vastberadenheid en zoveel woede. Debby blijkbaar ook. Die zegt nog wel: “Nou ja zeg, ik wou alleen maar...” Maar onderwijl verlaat ze wel de pipowagen.

“Ga jij ook maar,” zegt Schaap tegen Sanne. Ze ziet er op slag doodmoe uit. “Ik ga eerst mijn wagen schoonmaken met witte salie. Ik kan die energie hier niet laten hangen. Het tast alles aan. Kom jij vanavond maar even bij me langs. Ik zal proberen het uit te leggen.” Intussen heeft ze gedroogde witte salie op een schaal gelegd. Ze strijkt een lucifer af en laat de salie langzaam branden. Er stijgt een heerlijke witte rook op, die Schaap geroutineerd naar de achterste hoeken van haar wagen wappert. Onderwijl mompelt ze spreuken en bezweringen die Sanne niet kan verstaan.

“Tot vanavond,” zegt ze nog. Maar ze krijgt geen antwoord.

“Mag je nu al naar huis?” Sanne vraagt het stomverbaasd. En achteraf had ze het allemaal kunnen weten. De informatie was reuze duidelijk: dag één de operatie, diezelfde middag staan en lopen, dag twee trapinstructie en beoordeling door de arts en als het meezit diezelfde middag naar huis. En het gaat heel goed met Jaap. Hij heeft geen pijn, in ieder geval niets wat doet denken aan wat hij voor de operatie voelde, hij is vol vertrouwen en reuze dankbaar en meer dan bereid om aan de slag te gaan met de revalidatie.

“Je hebt het ook zo druk! Je vergeet me helemaal!” lacht Jaap. Er zit geen enkel verwijt in zijn stem. Hij constateert het gewoon. En hij ligt de hele terugweg naast haar te slapen, omdat hij in het ziekenhuis geen oog heeft dichtgedaan. Pas als Sanne het erf oprijdt en de auto parkeert, wordt hij wakker.

“Thuis. Wat heerlijk,” mompelt hij. Hij loopt verbazend soepel met zijn krukken naar binnen. Onderweg zegt hij nog: “Ik verheug me op een maaltijd van jou! Dat eten in het ziekenhuis, nou ja, dat was wel goed hoor, maar toch!” Hij doet nog een paar passen, stopt dan abrupt en keert zich naar Sanne.

“Lukt het niet meer?” vraagt ze geschrokken.

Jaap lacht. “Ik realiseerde me dat we straks weer gewoon hand in hand lopen. Hoe heerlijk is dat!”

Tijdens het eten babbelt Debby luchtig en gezellig met Jaap. Er hangt een flirterig sfeertje, waar Jaap prima op gedijt en waar Sanne normaal gesproken wel in mee kan gaan en om kan lachen. Maar nu niet. Ze voelt zich down, terneergeslagen haast. Ben ik jaloers, vraagt ze zich af? Ben ik zo kleingeestig? Wat stelt dit nu helemaal voor? Kom op Sanne!

“Jij zou toch eigenlijk ook meer aan sport moeten doen, Jaap. Het is maar goed dat je die nieuwe knie hebt! Nu heb je weer alle reden om dat goddelijke lijf van je wat meer in shape te brengen,” zegt Debby.

Jaap lacht. “En waarmee houd jij dat lieve kleine lijfje zo mooi in conditie?” vraagt hij.

Het schiet Sanne totaal verkeerd. “Grote genade, wat een seksistische termen vliegen hier over tafel. Kan dat wat minder?”

Debby rolt meteen verontwaardigd met haar ogen. “Niet zo narrow-minded, Sanne! We plagen alleen maar een beetje.” Sanne zwijgt. Als ze nu nog probeert uit te leggen wat ze er precies niet prettig aan vindt, is dat alleen maar koren op de molen van Debby, die haar woorden vast en zeker van een andere uitleg zal voorzien.

“Neem nog wat sla,” zegt ze. Dat doet ze zo vriendelijk als ze maar kan. Superneutraal. En het lukt haar om het gesprek een andere kant op te buigen door aan te kondigen dat ze vanavond nog even naar juffrouw Schaap gaat.

“Ik vind dat zo’n raar mens,” begint Debby. “In die malle pipowagen met al die tovenarij en die flauwekul! Ik vind...” Sanne beseft dat het geen zin heeft om te wachten tot ze iets kan zeggen. Ze knalt dwars door Debby’s woorden heen: “Jongens, die sla moet echt op! Zonde om weg te gooien toch? Jaap? Goed voor je. Allemaal vitamines en weet ik wat nog meer. Neem!” Ze staat meteen op om alvast wat af te ruimen en terwijl ze naar de keuken loopt met een hapjespan, vraagt ze: “Willen jullie zo koffie?”

Ze is stiekem blij als ze buiten loopt met Saar, alleen, in het late avondlicht. Ze hoort de ganzen gakken in het land, in de hoge elzen krijsen de reigers in hun nesten. Ze hoort nog veel meer vogelgeluiden en bedenkt, zoals bijna iedere keer, dat ze daar meer van zou willen weten. Dat ze de vogels beter wil leren herkennen, zowel aan hun silhouet als aan hun geluid. Nu ziet ze een roofvogel hoog in de lucht en weet ze eigenlijk niet welke rover het is. Kiekendief? Sperwer? Buizerd? Slechtvalk? Een vogelcursus. Dat is misschien een goed idee.

“Daar kunnen we samen op, Saar. Jij en ik. En de vogels. Lekker rustig.” Ze zegt het hardop en de woorden maken haar op slag een stuk kalmer. De logeerpartij van Debby brengt veel meer emotie teweeg dan ze tevoren had kunnen bedenken.

En dat is precies de observatie die Schaapje doet, zodra ze bij haar aan de kleine eettafel zit, met een kopje thee en een plak gembercake.

“Op haar kon je je niet voorbereiden. Niet tevoren wapenen. Dat voelde ik op slag, toen ik in haar buurt kwam. Voor de meeste mensen hebben we een natuurlijk schild, zodat ze niet te dichtbij komen en niet dwars door onze aura’s breken. Dat schild werkt niet bij Debby. Zij dendert ongehinderd dwars door alles heen en slaat gaten in je ziel. Ik ga je helpen je te wapenen.”

“Doet Debby dat met opzet?” vraagt Sanne.

Schaapje knikt langzaam. “Ja. Deels wel. Ze geniet van de commotie. Die behoefte heeft vast ook een oorzaak, maar daar wil ik me alleen mee bezig houden als zij daar zelf om vraagt. Omdat ze het wil veranderen.”

“En moet Jaap ook een extra bescherming tegen haar? Net als ik?”

“Nee,” zegt Schaapje meteen. “Jaap is er totaal ongevoelig voor. Die laat bijna niets binnen. Maar jij, om jou maak ik me zorgen.”

“Nou ja,” lacht Sanne, “Als jij me eenmaal hebt voorzien van een extra laag, dan kan ik er vast wel mee omgaan. Toch?”

Schaapje zucht eens diep. Ze heeft haar handen in haar schoot gevouwen en sluit even haar ogen. Als ze ze weer opendoet, zegt ze: “Het is voor iedereen beter als ze snel weer verder reist.”

“Ik geloof niet dat ze dat van plan is,” zegt Sanne somber.

De volgende ochtend staat Donny op haar stoep met een dolblije Ria naast hem. Ze kondigen aan dat ze binnenkort op reis gaan; hun visum om mee te gaan op expeditie naar Mongolië is eindelijk goedgekeurd.

“En we gaan eerst naar Jakoetsk!” juicht Ria. “Daar maken we het zomerfestival mee, het Ysjach-festival. En dat is zo ontzettend gaaf!”

“Daar heb ik nog nooit van gehoord,” zegt Sanne verbaasd. “Nee! Dat had ik ook niet! Maar ik lees nu alles wat los en vast zit over dat stuk van de wereld. Fascinerend!” vertelt Ria blij. “We zijn zo gelukkig dat we dit samen mogen doen! We jagen echt twee dromen na en laten ze uitkomen!” Donny staat ernaast. Stil en stralend. Hij ademt een en al liefde, bedenkt Sanne.

“Ik vind het fantastisch voor jullie. Wat een enorm avontuur! Hebben jullie nog tijd om ons allemaal alles te vertellen over de reis? En hoe lang blijven jullie weg?” vraagt Sanne.

“We organiseren een avond bij de Jacobians om alles te laten zien en alles te vertellen,” zegt Donny.

Debby loopt de keuken in, omdat ze iets heeft opgevangen, vermoedt Sanne. Zonder gedag te zeggen of iets te vragen over de reis, zegt ze: “Dan kan ik zo lang in het tuinhuis. Ik laat jullie spullen wel opslaan.” En weg is ze weer. Donny en Ria kijken vragend naar Sanne. Die stelt ze meteen gerust. “Ik regel het wel. Komt allemaal goed.”

Maar ze voelt zich meteen moe bij het idee dat ze dit met Debby moet bespreken. Debby doet veel meer met haar dan ze aankan. Dan ze wil aankunnen, zelfs. En van die extra bescherming, die het ritueel van juffrouw Schaap haar had moeten bieden, merkt ze weinig. Hoewel, misschien was het zonder dat ritueel nog wel erger geweest en nog overweldigender. Ze zucht even, herstelt zich en zegt: “Ik kijk uit naar jullie lezing. Supergaaf!”

Haar halfzus Debby is nu al dagen overal waar zij is. Als een schaduw, maar dan mét stem en vooral mét een uitgesproken mening. Ze gaat mee naar De Roos en de Koekoek, ze zit in de keuken als Sanne kookt, ze gaat mee op bezoek bij Rinke en Jeppe Jan. Als Jaap naar de fysiotherapeut moet en met zijn nieuwe knie nog niet mag rijden, biedt Debby aan hem te brengen.

“Topidee,” zegt Sanne meteen. Het verlost haar even van die halfzus die zo nadrukkelijk aanwezig is. Haar wandelingen met Saar worden steeds langer. Dan geniet ze van de rust in haar omgeving én in haar hoofd. Even zonder Debby. Heerlijk. Als Debby aankondigt dat ze geen interesse heeft in de lezing over Jakoetsk en over de aanstaande expeditie waar Donny aan mag deelnemen, haalt ze opgelucht adem. “Ik ben niet geïnteresseerd in bevroren mammoetlijken,” spot Debby.

“Gelijk heb je,” zegt Sanne meteen. En ze negeert de verbaasde blik van Jaap.

“Het is juist superinteressant,” prijst die nog aan. “Die expeditie is internationaal. Waanzinnig wat die mensen doen. Een soort Jurassic Park, maar dan echt!”

“Het is maar net waar je interesse ligt,” kapt Sanne af. “Debby heeft wel wat anders aan haar hoofd. Die gaat over een week al naar het tuinhuis!”

Debby knikt. “Ik kijk daar echt naar uit. Ik denk er ook over om wat vrijwilligerswerk te gaan doen in het dorp. Wat vinden jullie?” Debby kijkt de kleine kring rond.

“Ik ga nog even met Saar om,” zegt Sanne snel.

En daar loopt ze weer. Op de vlucht, bedenkt ze wrang. Voor Debby die zich hier helemaal lijkt te willen settelen. En als het eenmaal zover is, als Donny en Ria zijn vertrokken en Debby haar intrek heeft genomen in het tuinhuis, voelt ze nog steeds geen opluchting en geen ruimte.

Als Debby aankondigt dat ze toch wel graag haar andere halfzus Cathy een keer uitvoerig wil spreken en met haar afgesproken heeft om te komen eten, knikt Sanne. Ja, natuurlijk snapt ze dat. En dat zwager Willem ook meekomt, uiteraard. Ook leuk voor Jaap. Jaap? Sanne kijkt verbaasd op.

“Hun kinderen heb ik niet uitgenodigd,” gaat Debby door. “Dan wordt het allemaal wel erg krap. Zo groot is jouw eettafel nu ook weer niet.”

Mijn eettafel? Dan pas gaan er bij Sanne alarmbellen rinkelen.

“Natuurlijk moet dat bij jou! Ik kan toch geen diner voorbereiden op dat tweepits gasstelletje in het tuinhuis? En met zijn zessen eten aan dat kleine tafeltje, hahahaha, dat is geen doen!” Debby is alweer klaar met haar aankondiging. Ze staat op.

Tot overmaat van ramp beaamt Jaap: “Nee, dat is inderdaad geen doen. Dat kan veel beter hier in huis.”

Diep inademen, Sanne. Diep inademen. “Ik ga met Saar uit,” zegt ze voor de zoveelste keer.

“Die hond wordt wat uitgelaten! Haha. Die komt niets te kort. Zullen wij een wijntje nemen, Jaap?” Ook die avond weet Sanne al dat Debby er nog is, als ze terugkomt met Saar. Dat Debby pas naar het tuinhuis vertrekt, als de fles leeg is. En dat ze die hele avond weer met haar halfzus zit opgescheept.

“Het is een logé, Sanne. Je kunt toch niet verwachten dat die ‘s avonds in haar eentje in het tuinhuis naar ‘Heel Holland Bakt’ gaat zitten kijken?” vraagt Jaap op een dag, als Debby er eindelijk een keer niet is en ze zich in alle redelijkheid kan beklagen bij Jaap.

“Dat weet ik wel, maar voor een logé blijft ze veel te lang!” “Vraag haar dan wat precies haar plannen zijn,” raadt Jaap aan.

“Dat ga ik doen. Vanavond. In alle rust. Help je me dan?” vraagt Sanne.

“Natuurlijk,” belooft Jaap ruimhartig.

Ze besluit eerst bij juffrouw Schaap langs te gaan in de pipowagen. Want Schaapje houdt zich helemaal afzijdig van alles wat er in De Roos en de Koekoek gebeurt. Ze komt zelfs niet meer voor de normaal gesproken gezamenlijke koffie- en theepauze.

Daan en Abel hebben al een paar keer gevraagd waarom en Schaap antwoordt elke keer resoluut en zo helder als maar kan: zolang Debby de sfeer bepaalt, laat ze verstek gaan. Pas als Debby een keer weg is, komt Schaapje aangelopen, vaak met zelfgebakken koek en een brede glimlach.

“Het is alsof u voelt dat ze er niet is,” lacht Abel.

Dan knikt ze. “Ja. Dat is ook zo. Ik voel het al op het erf. Heerlijk!”

In de pipowagen heeft Schaapje haar eigen beschermende bubbel gecreëerd waar ze haar klanten ontvangt.

Als Sanne op de wagen afloopt, komt er net een kleurrijk geklede dame naar buiten.

“Ben jij Sanne?” roept ze meteen. “Juffrouw Schaap had het al over je! Ik heb jou nodig! Even voorstellen, ik ben Antoinette Huijdecoopers. Met een ij, een c en twee o’s. Ik zoek iemand voor een rol in ons nieuwe toneelstuk! En dat ben jij. Dat zie ik meteen. Juffrouw Schaap had gelijk. Bel me!” Ze duwt Sanne een kaartje in haar hand en zegt: “Doen hoor! Over twee weken beginnen we al met de repetitie en ik garandeer je nu al, je hebt in geen jaren zoveel pret gehad als je straks gaat hebben! Ik hoor van je. Dag!”

“Dag!” zegt Sanne. Ze bedenkt dat dit wel erg weinig tekst is voor een aankomend actrice. Dag. Het kwam er wel heel natuurlijk uit. Ben ik een natuurtalent? Met een brede grijns op haar gezicht stapt ze de wagen binnen.

“Ha! Daar hebben we de aankomende hoofdrolspeelster!” groet Schaapje lachend. En als Sanne vertelt wat ze vanavond wil aankaarten met Debby, besluit ze meteen: “Dan gaan we je extra sterk maken. Het is een dapper plan. Ik hoop, nee, ik ga niets zeggen over de afloop. In de toekomst kan niemand kijken, immers? Maar één en één bij elkaar optellen natuurlijk wel. Enfin, niet meer aarzelen. We gaan aan de slag.”

Schaap staat op, pakt een kleine zilveren schaal en begint verschillende kruiden te verzamelen uit potten die langs de zijwand staan uitgestald, glazen potten met prachtig handgeschreven etiketten.

“We gaan kruiden branden en ik geef ze ook aan je mee. In een klein katoenen zakje. Dan kan je dat vasthouden tijdens het gesprek.”

“Fijn,” zegt Sanne. “Een beetje extra steun kan ik goed gebruiken.”

“Een beetje extra steun zeg je. Tja, tegen die vrouw heb je een heel leger nodig,” mompelt Schaap, terwijl ze met haar vijzel over het kruidenmengsel wrijft.

Vanavond moet het gebeuren. Vanavond ga ik Debby confronteren en eens informeren hoe het nu zit met haar logeerpartij. Sanne zet een schotel met zalm in de oven en gaat aan de slag met de salade. Debby is er nog niet. Waar zou ze zijn? In het tuinhuis? Jaap is buiten. Hij doet braaf alle oefeningen die hij opkrijgt van zijn fysiotherapeut en Sanne ziet hem met de dag vorderingen maken.

“Straks dans ik weer de lambada met je,” voorspelt hij. “Dan mogen we eerst wel eens op les!” had Sanne gelachen. Maar dat hele idee vond ze ineens zo gek nog niet. Met Jaap op salsales. Of tango. Dan kwam die lambada vanzelf. Ze scheurt de slabladen in de kom en neemt een slokje van haar thee. Geen wijn vanavond. Dat gesprek met Debby zal vast niet makkelijk zijn. Ik moet mijn hoofd er goed bij houden.

“Jaap! Over tien minuten is de zalm klaar. Kom je zo?”

“Ja!” roept Jaap terug. “Dan ga ik nu naar boven om me op te frissen!”

Tien minuten later zitten ze aan tafel. Debby is in geen velden of wegen te bekennen.

“Een glaasje witte wijn erbij? Bij die heerlijke zalm?”

“Nee, ik blijf bij mineraalwater,” zegt Sanne. Ze eten. Het is heel lekker, Jaap mompelt het bij iedere hap en ook Sanne geniet. Maar waar in hemelsnaam blijft Debby?

Op het moment dat ze opstaat om af te ruimen, knalt ineens de keukendeur open. Debby stapt naar binnen en trekt met haar ene hand een man met zich mee.

“We zijn wat laat, lieverds! Excuus! Maar de bliksem sloeg in, terwijl we op een lezing zaten over Caravaggio! In het Cultureel Centrum! En vanmiddag zat ik naast Peter. Dit is Peter. We zijn daarna het café in gedoken en we bleven maar praten en praten en praten. Zoveel raakvlakken! Zoveel herkenning! We hebben ook al gegeten, hoor Sanne!” Sanne kijkt met grote ogen naar de man in haar keuken. Daar staat Peter Granides. Haar grote jeugdliefde.

“Hoi! Sanne! Debby vertelde me al van jullie familierelatie. Grappig toeval. Dag! Aangenaam!” Dat laatste zegt hij tegen Jaap, naar wie hij een even beleefde buiging maakt als net naar haar. Daarbij zegt hij: “Ik geef nog steeds geen handen hoor, je weet het maar niet met al die muterende virussen. Dat vinden jullie vast wel oké?”

“Ja, natuurlijk kerel,” zegt Jaap meteen goedig. “Willen jullie wat drinken? Koffie?”

“Graag koffie! Lekker,” zegt Debby. Ze trekt Peter mee en samen gaan ze tegenover elkaar aan de ongedekte helft van de eettafel zitten. Debby schuift de kranten en tijdschriften aan de kant en zet de vaas met bloemen wat opzij. Ze steekt haar handen uit, pakt de handen van Granides vast en zegt: “Het was een donderslag bij heldere hemel. Hè? Peter?” Granides knikt. “Ik kijk er erg naar uit om met jou in een bubbel te duiken. Dat komt nu ook zo goed uit, hè? Heerlijk!” Sanne loopt onderwijl met borden en schotel naar de keuken. Ze reageert niet op de donderslag en vraagt zich alleen af wat hij bedoelt met die bubbel. Maar ze vraagt niets hardop. Dat doet Jaap voor haar. Die zegt: “Leg dat eens uit van die bubbel?”

“Ik moet mijn huis uit. Heel ellendig eigenlijk, maar kort en goed: ik had een woning boven mijn fysiotherapiepraktijk. Die heb ik verkocht aan twee jonge knullen die daar een prachtig centrum van gaan maken. Ik had gedacht dat ik daar kon blijven wonen, maar ik heb iets over het hoofd gezien. De woning hoort eigenlijk bij de bedrijfsruimte. Je mag daar officieel niet eens wonen. Dus ik moet eruit. En vind dan zo gauw maar iets anders! Het is een rare markt, momenteel. De woningmarkt is totaal overspannen. Maar nu dit aanbod van Debby er ligt, heb ik even speling. Ik duik met haar in de bubbel in haar woninkje. Dan kan ik rustig om me heen kijken.”

Debby knijpt in zijn handen en zegt: “Precies. Geen haast.” Sanne voelt even in haar broekzak naar het kruidenbuiltje van juffrouw Schaap. Ze klemt het in haar vuist en sluit haar ogen. Krijg ik hiervan genoeg kracht om dit gesprek aan te gaan? Ze haalt diep adem en vraagt dan: “Koffie? Allemaal? Of iemand thee?”

Ze zitten gevieren aan tafel. Debby met Peter Granides en Sanne met Jaap. Er is koffie. Er zijn zelfs wat kleine chocoladeboontjes op een schaaltje.

“Ik heb natuurlijk wel veel spullen die ik moet opslaan,” zegt Peter.

“Dan huur je net zo’n box als ik heb! Je kunt die in verschillende formaten huren. De prijs valt mee en het is reuze handig,” oppert Debby.

Het gebabbel gaat door en Sanne merkt dat het totaal de verkeerde kant op gaat. Ze pakt het kruidenbuiltje van juffrouw Schaap stevig vast, haalt diep adem en zegt dan: “Ik wil eigenlijk een heel ander onderwerp aansnijden. Want ik vraag me af hoe lang je hier nog blijft.”

“Wie? Ik?” vraagt Peter meteen.

“Nee. Debby.”

Debby zegt niets. Peter kijkt Sanne stomverbaasd aan.

“Hoezo vraag je je dat af?”

“Omdat ze op dit moment in mijn tuinhuis logeert. Maar logés blijven meestal tijdelijk. Dus vraag ik me af wanneer ze weer vertrekt. En ik wil wel opmerken dat ik het vreemd vind om dat tegen jou te zeggen. Dat had ik liever gewoon tegen mijn zus gezegd.” Sanne zegt het zo kalm mogelijk. Volgens haar is er niets mis met de klank van haar stem. Ze lijkt relaxed en houdt haar kruidenzakje goed vast.

Ze ziet dat Debby haar hoofd laat zakken. Jaap zwijgt en lijkt zich er niet mee te willen bemoeien. En dan zegt Peter Granides: “Heb je er moeite mee dat Debby en ik ineens zo’n enorme klik voelden? Ik bedoel, ik weet natuurlijk hoe lang jij hebt geworsteld met je liefde voor mij en hoe ik de liefde van je leven was. Maar dat is nu toch wel over, Sanne? Dat is zo lang geleden!”

Sanne denkt razendsnel na. Hoe moet ze reageren? Hoe? “Peter, het is een vraag aan mijn gast. Dat is alles,” zegt ze. Maar of iemand aan tafel dat hoort, is maar de vraag. Debby heeft haar hoofd nog dieper gebogen en snikt. Zacht. Luider. Tranen druppen op de houten tafel en Granides streelt haar handen en sust: “Stil maar, kindje van me, stil maar. Het komt allemaal wel goed. Heus. Het komt wel in orde.” Hij flitst snel een beschuldigende blik in de richting van Sanne die verbijsterd toekijkt. Hoe kon dit allemaal gebeuren? En wat nu?

Jaap doet een poging de boel te redden. “Nou kom op,” zegt hij nuchter. “Wat is dat nu ineens? Zo kennen we je niet. We willen gewoon in alle redelijkheid overleggen over de duur van je verblijf, Debby. Zo vreemd is dat niet.” “Ik voel me onder druk gezet,” snikt Debby.

“Ja, dat snap ik wel,” zegt Granides.

Maar jou hebben we niks gevraagd, denkt Sanne giftig.

“Onder druk gezet om erover na te denken?” informeert Jaap.

“Nou, ik denk eerder onder druk gezet om zo snel mogelijk te vertrekken,” antwoordt Granides.

Ze heeft nu een woordvoerder. Ik geloof dat ik gek word, denkt Sanne. Ze knijpt haar kruidenzakje bijna fijn om al die gedachten alleen maar te blijven denken en niet uit te spreken.

“Ja!” huilt Debby. “En je bent mijn enige familie, Sanne! Jouw vader was ook mijn vader! Vergeet dat niet!”

“Je hebt ook nog Cathy,” flapt Sanne eruit. Waarop Debby nog harder begint te snikken en giert: “Ja! En die zou komen eten! Mag dat nu ook niet meer! O, wat erg! Wat moet ik doen?”

Het duurt een tijdje, maar het slot van het liedje is dat Debby totaal gesust wordt, dat ze de verzekering krijgt dat ze natuurlijk helemaal niet op stel en sprong weg moet, toch Sanne? Nee hoor, helemaal niet! En dat het etentje gewoon doorgaat. Debby kalmeert verrassend snel en ze herstelt ook rapper van al dat gehuil dan de gemiddelde mens, die nog uren kampt met rode vlekken en panda-ogen. “Dan wil ik graag zo snel mogelijk het menu met je bespreken,” knikt ze naar Sanne. En tegen Granides: “Sanne kookt. Wij hebben in ons chalet maar twee gaspitjes.”

“Prettig geregeld. Ja, twee pitjes, dat is geen doen. Zeker niet nu ik er ook nog eens bij kom! Hahahaha.”

Als ze eenmaal vertrokken zijn, zit Sanne lamgeslagen op de bank.

“Vertel eens over die jeugdliefde?” vraagt Jaap.

“Laten we Saar gaan uitlaten. Dan vertel ik het je in geuren en kleuren,” biedt Sanne aan.

Jaap kijkt niet op van haar verhaal over die ene grote jeugdliefde.

“Dat hebben we allemaal gehad, toch?” zegt hij. Ze lopen naast elkaar in het donker en Jaap heeft voor de zekerheid nog zijn kruk mee. Maar hij loopt verrassend goed en recht. Sanne houdt zijn hand vast en dat voelt zo heerlijk vertrouwd, dat ze het idee heeft dat ze altijd door zou kunnen lopen, zolang hij haar hand maar vasthoudt.

“Hebben we dat?” vraagt ze. “Jij dus ook?”

“Ach ja, ik was zo ontzettend verliefd op Nettie. Die zat een klas lager op de havo en ze had haar tot op haar kont. Lang blond haar. Prachtig! Ik trok eraan, altijd, omdat ik hoopte dat ze me op een dag eindelijk eens echt zou zien staan!”

“En toen?” vraagt Sanne.

“Toen was er eindelijk een schoolfeest. En daar heb ik met haar gedanst. Geschuifeld zelfs. Ze legde haar hoofd tegen me aan. Ik was nog zo’n jochie. Zo smalletjes. Maar wel lang! Ach, Netties hoofd op mijn borst... Ik streelde met mijn hand over dat lange blonde haar. Och ja.” Het geluid sterft weg in de donkere polder. Ze lopen stil verder. Sanne hoort Saar luid snuffelen in het hoge gras. Die ruikt muisjes en ratten.

“We hadden een week verkering. Ik heb twee keer met haar gezoend. In de fietsenstalling, met mijn fiets tussen ons in.

En toen verhuisde ze. Naar Emmen. En ik heb m’n hele leven gedacht dat ik toch een keer naar Emmen moest. Om Nettie te zoeken.” Ze lachen zachtjes.

“Hoe vaak heb je dat gedacht?” wil Sanne nieuwsgierig weten.

“Iedere keer als ik de naam Nettie tegenkwam, of Emmen. Of Drenthe. Dat ook. Dan dacht ik in een flits: daar woont ze.”

“Dat is best vaak.”

“Best wel.”

“We moeten maar eens naar de dierentuin in Emmen.

‘Wildlands’. Zo heet dat toch? Nemen we Jeppe Jan mee. Dagje Emmen. Leuk!” bedenkt Sanne.

Jaap geeft haar een kneepje in haar arm. “Misschien werkt Nettie daar wel bij de apen. Ze hield erg van dieren, geloof ik.”

Ze lopen in volmaakte harmonie naar huis. Pas als Sanne weer op de bank zit, beseft ze dat ze nu nog steeds niet weet hoe lang haar zus van plan is om te blijven. En omdat ze daar wel uitsluitsel over wil, appt ze, zodra ze thuis zijn: Zusje, wil je aangeven wat je in de planning hebt mbt je verblijf? Dat zou ik graag willen weten. Fijn ook om daar rekening mee te kunnen houden. Slaap lekker voor straks! “Heel goed,” zegt Jaap. “Heel lief en toch gewoon duidelijk.”

Sanne krijgt meteen antwoord: Zusje, ik kan daar niets over zeggen, want alles is te onzeker. Zodra ik duidelijkheid heb, ben jij de eerste die het hoort. Slaap lekker!

Jaap schiet in de lach, als hij het leest. Sanne zit nog even naar het berichtje te staren, staat dan op en zegt: “Wil jij nog wat hebben? Want ik neem nu dat wijntje!”

Eigenlijk is het heerlijk dat Debby nu met Peter Granides in het tuinhuis woont, want op deze manier heeft Sanne haar avonden weer terug. Ook Jaap knort tevreden, als ze hem de afstandsbediening geeft om voetbal te kijken en zelf met een boek op de bank kruipt. Haar halfzus weet zich een aantal dagen lang makkelijk te schikken in haar fornuis met twee pitjes en de kleine oven, want ze kookt zelf. Of Granides is een talent in de keuken. Sanne weet het niet en eigenlijk wil ze het ook helemaal niet weten. Pas een halve week voor het afgesproken etentje met Cathy en Willem, stapt Debby met een enorme boodschappenlijst haar keuken binnen, gevolgd door haar nieuwe liefde Peter Granides.

“Kijk,” zegt ze, “Dit moet je halen voor het diner. Dan eten we vooraf...” Er volgt een heel menu, waar Sanne vol ongeloof naar luistert.

“Hoezo moet ik daar boodschappen voor doen?” vraagt ze. “Waarom doe jij dat niet? En trouwens, kan dat niet simpeler? Ze verwachten heus geen culinair hoogstandje van je.”

“O, maar ik ga niet koken, hoor,” haast Debby zich. “Ik kan dat niet, niet op dit niveau! En ik dacht dat het was afgesproken? Kom je daar nu weer op terug?”

“Laat je niet weer zo over je toeren brengen, schatje,” zegt Peter Granides achter haar.

“We gaan samen naar Amsterdam. Een dagje. Dus ik heb een beetje haast,” zegt Debby.

“Ga dan maar gauw,” zegt Sanne. Ze pakt de boodschappenlijst zo snel uit de hand van Debby, dat het papier scheurt. Ze houdt de randen weer tegen elkaar en zegt meteen: “Heel goed te lezen. Gaan jullie maar. Veel plezier!”

“Ik denk...,” begint Debby. Maar Sanne duwt haar vastberaden in de richting van de deur. Granides keert gedwongen om en staat al buiten.

“Toe maar,” zegt ze nog een keer. “Zo’n dag gaat zo snel. Naar Amsterdam! Huphup! Geniet!”

“Maar ik wou nog uitleggen...” sputtert Debby. Maar Sanne walst er volop overheen. “Niet nodig! Alles is klip en klaar. Het komt helemaal in orde. Dagdag! Ik ga ook snel naar mijn werk. Veel plezier!”

“Wat was dat?” vraagt Jaap, die de kamer inloopt.

“O, niks,” zegt Sanne. Ze legt de boodschappenlijst op tafel en besluit er niet meer naar te kijken. Wat een flauwekul. Hier heeft ze echt geen zin in. En voor de afleiding besluit ze diezelfde dag nog een afspraak te maken met Antoinette Huijdecoopers van de toneelvereniging.

“Heb je al gebeld?” vraagt Schaapje bij de koffie. En tegen Daan en Abel zegt ze: “Sanne is gevraagd voor een rol bij het amateurtoneel, hier in het dorp.”

“Serieus? Waarom vragen ze mij niet? Ik heb veel meer talent, toch?” zegt Abel oprecht verontwaardigd.

Daan schiet in de lach. “Jij? Jij kan niet liegen, lieverd! En wie niet kan liegen, is ongeschikt voor toneel. Dat weet toch iedereen?”

“Ik kan wel liegen,” sputtert Abel. “Ik lieg vaak. Vaak genoeg.”

“Dat vind ik nou toch ook weer geen aanbeveling,” meent Sanne. “Waar lieg jij dan over?”

Abel schudt zijn hoofd. “Dit gesprek gaat totaal de verkeerde kant op. Ik begin overnieuw.” Hij haalt diep adem en zegt dan: “Sanne! Wat ontzettend leuk! Jij aan het toneel. Ik kan niet wachten. We komen allemaal naar de première! Toch? Enig!”

Daan kijkt hem vol bewondering aan en zegt: “Nu begin ik toch een beetje in jouw talent te geloven zeg! Wow!”

“Ik ga nu bellen en een afspraak maken. Juffrouw Schaap is zo’n beetje mijn impresario. Die heeft me aanbevolen!” Ze moet er zelf om lachen.

Maar Schaap blijft serieus en zegt: “Ja, bel nu maar!”

“Ik loop wel even naar buiten hoor,” zegt ze. Labrador Saar loopt als vanzelf met haar mee. Ze heffen allebei even hun gezicht naar de zon, Sanne en Saar. En ze doen allebei hun ogen dicht. “Lekker, hè,” zegt Sanne. Dan pakt ze het kaartje van de regisseur en belt.

Binnen één tel valt het kwartje bij Antoinette, want: “Ik zat met smart te wachten op je telefoontje! Ik dacht zelfs: als ze niet belt, dan ga ik naar haar toe! Je bent aan alle kanten zo geknipt voor mijn rol. Je hebt dat serieuze en toch ook die humor. Je hebt een prikkelende tijdloze aantrekkingskracht. Die zoek ik!”

“Dat klinkt supervleiend,” zegt Sanne verbaasd.

“Je doet me enorm denken aan Tjitske Reidinga,” gaat Antoinette nog even door.

“Toe maar,” mompelt Sanne.

“Dus stel ik voor dat je morgenavond even langskomt? Dan gaan we de eerste lezing doen. Ten minste, een poging. We hebben nog niet alle rollen verdeeld. Maar het is leuk als je in ieder geval al een deel van onze ploeg ontmoet. Wat vind je? Morgenavond half acht in het buurthuis?”

“Ik kom,” belooft Sanne. “Ik weet niet of het wat wordt, maar wie weet? Het lijkt me wel een uitdaging.”

Antoinette lacht. “Precies! Af en toe moet je over je grenzen heen. Iets verder reiken dan je gewend bent. Dat is zo goed voor een mens! Ik kijk naar je uit. Leuk, Sanne! Ik ben hier al heel blij mee!”

“Tot morgen dan,” zegt Sanne.

Als ze De Roos en de Koekoek weer inloopt, kijkt iedereen haar vol verwachting aan.

“Ik ga morgen naar de repetitie. Wie weet wordt het wat? Ik deed haar aan Tjitske Reidinga denken, zei ze.”

Daan en Abel schieten meteen in de lach. “Dan hebben we première in het DeLaMar Theater! Dat belooft wat!” Ze grappen samen en Sanne bedenkt ineens dat ze dat fantastisch zou vinden. DeLaMar. Doek op. Applaus!

“Kijk die ogen ineens glanzen,” lacht juffrouw Schaap.

De boodschappenlijst is zoek.

“Ik heb oude kranten opgeruimd en alles bij het oud papier gedaan,” vertelt Jaap. “In de container bij de voetbalclub. Ik denk dat die boodschappenlijst daar tussen zit.”

Sanne haalt haar schouders op. “Prima. Ik bedenk zelf wat. Het hoeft ook allemaal niet zo uitgebreid.”

“Laten we die ovenschotel doen van Ottolenghi,” zegt Jaap. “Met een goeie salade erbij. Heerlijk.”

“Met die kippendijen?”

“Ja die!” Hij kijkt er bij voorbaat al gelukkig bij en biedt aan:

“Ik maak een nieuwe lijst en ik doe ook de boodschappen. Jij kookt. Deal?”

“Deal.”

Dat Sanne de regisseur van de amateurtoneelvereniging aan Tjitske Reidinga doet denken, daarvan kijkt Jaap niet op.

“Een prikkelende tijdloze aantrekkingskracht, zo zei ze dat toch? Zo fantastisch getypeerd! Jij bent nog sexy als je negentig bent. Sommige vrouwen hebben dat. Waar denk je dat ik anders als een blok voor viel?” Inmiddels heeft hij twee armen om haar heen geslagen en haar dicht tegen zich aan getrokken. Dan fluistert hij in haar oor: “Ik houd mijn hart vast wat voor schade je gaat aanrichten bij je tegenspeler op de toneelclub.”

“Dat zal vast wel meevallen,” antwoordt Sanne nuchter.

Jaap lacht. “Ja, dat is het leuke van jou. Je hebt zelf geen idee wat je allemaal aanricht. Heerlijk is dat.”

Die avond fietst ze even naar Rinke en naar Jeppe Jan. Die ligt natuurlijk al lang op zijn bedje, maar ze mag wel even kijken in zijn kamertje. Als ze daar staat, bij het bedje van haar achterkleinzoon, beseft ze weer wat een bijzonder geschenk dit is. Deze kleine jongen, zo gewenst, ondanks alle hobbels op de weg. Met zo’n sterke jonge mama. En zo’n netwerk van liefde om hem heen. Ze kijkt naar zijn wangen, die donshaartjes, dat neusje, die dikke wimpers en ze luistert naar de diepe ademhaling.

“Soms kan je zoveel van iemand houden, dat het bijna pijn doet,” fluistert ze tegen Rinke. Die knikt en zegt: “Ik weet precies wat je bedoelt.

De volgende avond fietst ze naar het buurthuis. Fluitend. Daar ga ik met mijn tijdloze sexy aantrekkingskracht. Of iets in die geest. Wat zei ze ook alweer precies. Ze kan de grijns niet van haar gezicht krijgen. Wat een mop.

Maar er wacht geen rode loper. Er wacht slechts een doorsnee slecht ingericht buurthuis met verveloze deuren en een linoleum vloer.

“Ik kom voor toneel,” zegt ze hoopvol tegen een vrijwilliger die achter de bar glazen staat te wrijven.

“Die zitten in zaal 2, trap op en de gang door. Je ziet het snel genoeg,” zegt de man. “Vertel ze maar dat Kees zo koffie komt brengen. Dat ben ik. Kees.” Hij knipoogt.

Sanne gaat de trap op, loopt door de gang onder een systeemplafond van kunststof tegels vol lekkagekringen en ziet dat aan de rechterkant een deur openstaat. Het lijkt op de inrichting van een klaslokaal, maar dan ontdaan van alles wat maar persoonlijk zou kunnen zijn: bankjes, stoeltjes, een whiteboard. Punt. Meer is er niet. Antoinette komt meteen op haar af.

“Sanne! Daar ben je! Lieve mensen, dit is Sanne. Ik heb haar op het oog voor Rose. Sanne, dit is Jan.” Ze krijgt een stevige hand van een wat oudere heer, bruine ogen vol humor, halflang grijs haar.

“En Evie.” Een vrouw. Bedachtzaam, een hoofd vol krullen, een leesbril, een voorzichtige glimlach. “Dit is Tineke. Tineke, Sanne.” Volle, gezellige dame, brede lach, een prettige hand. “Dit is Charly, onze jonge hond. Charly, hier is Sanne.” Ze staat tegenover een jonge versie van Johnny Depp en bedenkt meteen dat het hele dorp zal uitlopen, als deze jongen op het toneel gaat staan. Hij buigt voor haar en zegt: “Het is me werkelijk aangenaam!”

“En dat was het tot nu toe. We zoeken nog wat bijrollen, maar de belangrijkste hebben we binnen. Ga lekker achter of op een tafel zitten, Sanne. Dan gaan we lezen vanaf pagina 25.” Antoinette geeft haar een tekstboek. Ze kijkt naar de titel. De Lady en haar Lover. Dat belooft wat. Charly grijnst naar haar en zegt: “Ze heeft jou op het oog voor de rol van Lady Rose. Ik ben je tuinman.”

Jaap wordt de volgende ochtend lachend wakker, geeft haar een kus op haar voorhoofd en zegt: “Ik heb geloof ik lachend geslapen en grijnzend gedroomd. Dat je in zo’n toneelstuk terecht bent gekomen!”

“Ik heb er niet zo best van geslapen,” bekent Sanne. “En ik moet er ook nog eens héél goed over nadenken.”

Dat doet ze. Die ochtend werkt ze een halve dag in De Roos en de Koekoek en tijdens de koffie legt ze haar dilemma voor aan Daan, Abel en juffrouw Schaap. Zelfs Schaapje veegt al snel de lachtranen uit haar ogen, als ze hoort waar het toneelstuk over gaat. Daan zegt: “Dus, even samenvatten: jij bent een lady, al enigszins op leeftijd en je wordt verliefd op je tuinman, op wie ook je dochter een oogje heeft. En die tuinman vindt jullie allebei leuk. Maar uiteindelijk gaat de kokkin er met hem vandoor?”

“Nee, die gaat er met de Lord vandoor. Geloof ik. Zover zijn we nog niet. Het is heel absurd. En de tekst is echt heel goed. We moesten tijdens de repetitie al een paar keer heel erg lachen!” Ze klaart helemaal op van de samenvatting van Daan. Nu klinkt het opeens grappig. Terwijl ze gisteravond nog bang was dat ze in een drama was beland à la Lady Chatterley’s Lover.

“Er zit ook een soort duel in. Maar dat gaat geloof ik niet door omdat de lord weigert te schieten op een boerenpummel,” vertelt Sanne. “En daar is de tuinman dan ontzettend door beledigd!”

“We willen nu onmiddellijk kaartjes. Een beetje vooraan graag,” zegt Abel.

“Ik zal ze meteen reserveren,” belooft Sanne. “En zeggen dat ik er mee door wil gaan. Want ik heb voor de zekerheid nog even een slag om de arm gehouden.”

Antoinette Huijdecoopers juicht als Sanne haar opbelt.

“Ik vond tijdens de lezing de rol van lady Rose zo helemaal geknipt voor jou! Ik ben er echt heel blij mee. Dan hebben we nu de spelers bij elkaar. Ga alvast maar leren, Sanne!” Dat belooft ze. Maar eerst gaat ze aan de slag met het etentje voor haar zusje Cathy en haar halfzus Debby. Als de tafel is gedekt en ze eigenlijk niets meer aan het eten kan voorbereiden, maakt ze nog een lange wandeling met Saar. Veel boeren hebben hun akkerranden met bloemenzaad ingezaaid en Sanne geniet van al die kleuren. Er staat klaproos, cosmea, zonnebloem, kaasjeskruid, korenbloem en nog veel meer dat ze niet direct een naam kan geven. Iedere keer als ze langs de akkers loopt, kijkt ze of ze al zaden kan verzamelen om langs haar eigen erf en dat van De Roos en de Koekoek te strooien. Maar het is nog te vroeg. Alles staat volop in bloei. Ze staat nog aan de akkerrand met Saar, als op de dijk een auto stopt. Ze kijkt op.

“Cathy!” Sanne zwaait naar haar zus, die is uitgestapt en roept: “Wat doe je nou in die bagger? Lekkere gastvrouw ben je!”

“Ik kom al!” roept Sanne. Ze loopt voorzichtig langs de sloot en klimt via het tractorpad de dijk weer op.

“Was je stiekem bloemen aan het plukken?” lacht Cathy.

“Nee! Ik kijk of ik al zaad kan scoren. Dan krijg jij ook!” “Ik moet al die wilde rommel niet,” zegt Cathy meteen.”Rij je met ons mee?” Sanne schudt haar hoofd. “Ik loop het laatste stuk nog met Saar. Gaan jullie alvast maar. Jaap zit al klaar om jullie verwelkomen met een hapje en een drankje! Ha Willem!” Ze bukt en zwaait naar haar zwager achter het stuur.

“Ha schone zus. Je ziet er goed uit!”

“Maar je trekt toch zeker nog wel even iets gezelligs aan?” zegt Cathy meteen, met een kritische blik op Sannes spijkerbroek en simpele zwarte T-shirtje. Ze wacht niet op antwoord, stapt in naast Willem en zegt: “Nou, tot zo! Rijden maar, Will.”

Daar staat Sanne. Op de dijk, met Saar naast haar. Ze kijkt de auto na en bedenkt dat ze er een miljoen voor over zou hebben om geen etentje te hoeven houden met Cathy en Willem en Debby en Peter. Waarom doe ik dit? Ben ik niet op een leeftijd dat ik zou moeten besluiten alleen maar dingen te doen die ik leuk vind? En geen verplichtingen op me te nemen die in feite geen verplichtingen zijn? Wat ben ik die mensen verplicht? Niks. En als het me straks niet bevalt, dan stuur ik ze gewoon naar huis. Zo.

Vastberaden loopt Sanne met Saar aan haar zijde naar huis.

Zwager Willem is zijn heerlijke onbekommerde zelf. Hij zit aan tafel alsof hij daar dagelijks zit, compleet op zijn gemak. Willem lacht om alle grappen en voegt er op gepaste tijden een goeie anekdote aan toe. Zus Cathy is haar bitse zelf. Vol giftige monologen, onverhulde verwijten aan iedereen die ze maar kan raken en constant alert om een zorgvuldig gemanicuurde nagel in een pijnlijke plek te porren. Jaap is gemoedelijk, als altijd. Grappig, onderhoudend en dankbaar voor goed eten en nog betere wijn. Sanne geniet. Alles is zoals het moet zijn op het etentje ter gelegenheid van de logeerpartij van haar halfzus Debby. Behalve dan het malle feit dat Debby er niet is.

“Waar is Debby nu eigenlijk?” snerpt Cathy. “Ja, niet dat ik haar mis of zo. Ik zat daar toch al niet zo op te wachten. Ik vond het twintig jaar geleden al niets, die hele verschijning van de verloren gewaande halfzus. Nooit gekend, nooit op zitten wachten. Maar goed, nu we hier zitten op haar uitnodiging, vraag ik me toch af waar ze is?”

“Die rauwe zalm is fantastisch,” zegt Willem tevreden. Het levert hem een bestraffende blik op van Cathy.

Jaap zegt maar snel: “We hebben geen idee. En Peter zou meekomen. Haar nieuwe liefde, Peter Granides.”

“Maar die ken ik! Dat is toch jouw grote liefde, Sanne! Jemig, wat was jij verliefd!” Cathy stuitert op haar stoel. “Ja, die is het,” zegt Sanne kalm. “Hij is er ook niet. Gek hè? Wil jij nog wat wijn erbij, Willem? Ik vul nog maar wat aan. Want om nu ook al aan het hoofdgerecht te beginnen...” “Ja, laten we daar nog maar even mee wachten,” knikt Jaap behulpzaam.

Maar om kwart over acht besluit Sanne de kippen nu toch echt te serveren.

“Anders wordt alles veel te droog. Ik heb er van alles aan lopen te redden, maar nu is het klaar. We gaan aan de kip.” De creatie wordt met gejuich begroet. Zelfs Cathy is totaal onder de indruk van het resultaat. Jaap schenkt rode wijn in.

“Je mag ook door met de witte wijn hoor. Maar het is een stevige gerecht met die kleine olijven. En deze rode Languedoc is fantastisch. Proef maar!” Hij reikt Cathy een glas met een bodempje. Ze proeft als een kenner en knikt tevreden. “Daar wil ik wel een glas van. Dat kan net. Ik rij.”

Als Sanne de borden heeft opgemaakt, hervatten ze de maaltijd. Ze bespreken de kinderen. De kleinkinderen. Het achterkleinkind Jeppe Jan. De buren van Cathy en Willem, die vieze dingen verbranden op de barbecue en hun hond in de tuin laten poepen. Ze bespreken het administratiekantoor van Willem, het werk dat Cathy voor hem doet én het treurige feit dat hij zeven klanten kwijt is geraakt vanwege corona.

“Allemaal failliet?” vraagt Jaap.

“Vier ervan wel,” zegt Willem. “Drie anderen hadden er geen zin meer in. Die bedachten dat het tijd was om ermee te stoppen. Ze hebben de tent simpelweg van de hand gedaan. Corona heeft op allerlei manieren iets veroorzaakt, denk ik wel eens. Soms leidde het tot inzicht waar mensen voor die tijd simpelweg niet aan toe kwamen. Is er nog wijn?” Jaap schenkt hem meteen bij.

Sanne vertelt over het toneelstuk. Eerder nog had ze zich voorgenomen om dat verhaal maar te verzwijgen voor haar kritische zus. Maar het is oprecht gezellig. Natuurlijk is Cathy nog steeds fel. Maar ze kon zich lekker laten gaan in haar verhaal over hun buren. Dat haalde zoveel stoom van de ketel, dat ze daarna redelijk gematigd was in haar oordeel. Als het bijna tien uur is, zegt ze zelfs: “Wat een heerlijke avond, Sanne. Super gezellig.”

En dan gaat de keukendeur open. Debby stapt naar binnen, op de voet gevolgd door Peter. Ze kijken allebei behoorlijk verbaasd naar het viertal aan tafel. Cathy zwaait vanaf haar stoel en roept: “Zo Debby! Dat is lang geleden!” Willem staat onhandig stommelend op, heft zijn glas en roept: “Daar is onze gastvrouw! Potverdorie, wat zie jij er goed uit! Sanne en Cathy zijn ook van die mooie meiden. Altijd geweest. Nou ja, daar weet jij alles van, Granides!” Hij hikt.

Debby en Peter staan naast elkaar. Roerloos. Dan zegt Debby vol ingehouden woede: “Jullie zijn al begonnen!”

Jullie zijn al begonnen. Sanne laat de woorden van Debby binnenkomen en kauwt op ieder woord afzonderlijk, lang en bedachtzaam. Jullie. Onderwerp in de zin. Dat zijn wij. Jaap en ik, zus Cathy en zwager Willem in wonderlijke harmonie bij elkaar. Daar is ze dankbaar voor. Want dat is alweer lang geleden. En met zus Cathy weet je het nooit. Zijn begonnen. Het gezegde. De observatie is correct. Dat zijn we inderdaad. Sterker nog, we zijn al bijna klaar. Alles heeft een begin en een eind. Het begin ligt in ieder geval achter ons. Dat klopt. Het eind is in zicht. En dan nog het vreemdste woord in de zin. Al. Bijwoordelijke bepaling. Te vervangen door reeds. Het lijkt hier te duiden op iets voortijdigs. Te vroeg. In de trant van: nu al.

“Het is tien over tien,” zegt ze, met een blik op haar telefoon die op tafel ligt. En om te voorkomen dat iemand zich zal gaan beroepen op mediterrane eettijden, voegt ze eraan toe: “Ik kon die kippen niet meer goed houden. Het was heerlijk. Willen jullie een bordje? Of liever eerst je voorgerecht?”

“Ik wil helemaal niks,” zegt Debby meteen. Ze keert zich om en loopt luid huilend het huis uit. In de kamer is de stilte te snijden. Peter Granides zucht, keert zich om en loopt achter Debby aan. De keukendeur gaat dicht.

“Dat is toch niet te filmen?” begint Cathy. “Komt hier doodleuk pas na tienen op een zogenaamd zelfgeorganiseerd diner, want ja, zeg nou zelf, dit heb jij toch zeker allemaal gedaan, Sanne?”

“Ik heb boodschappen gedaan,” roept Jaap.

“Ja, maar verder, Debby heeft er dus geen fluit aan gedaan, staat dan doodleuk in de keuken iedereen van van alles en nog wat te beschuldigen en...”

“Nou, ze zei alleen dat we al waren begonnen,” sust Willem. “Op zich klopte dat wel.”

“Hè Will!” snauwt Cathy. “Je snapt best wat ze eigenlijk bedoelde. Het was een enorm verwijt aan iedereen. Belachelijk. Be-la-che-lijk!!!”

En Sanne, die meestal zwijgt als haar zus zo van leer trekt, zegt nu vanuit de grond van haar hart: “Nou. Dat vind ik ook.” En meteen er achteraan: “Ik heb een fantastisch citroen meringue dessert. Ik ga nu aan de slag!”

Ze staat in de keuken en houdt zich bezig met de taart. Heel zorgvuldig kleurt ze de eiwitten met haar gasbrander. Tijdens het klusje, dat al haar aandacht vraagt, luistert ze met een half oor naar het gebabbel aan tafel. Wat een heerlijke avond, denkt ze. En wat een wonderlijke onderbreking, die entree van Debby. En van Peter. Nou ja, die laatste hobbelde er achteraan. Dat ze daar ooit zo verliefd op was. En dat heeft ze nog jaren gevoeld. Zo’n diepe jeugdliefde kan lang met je mee wandelen. Maar nu is de wandeling wel voorbij! Ze bedenkt het met een brede glimlach. En wat wordt die taart mooi! Terwijl ze hem heel voorzichtig op haar kristallen taartplateau laat glijden, gaat de keukendeur open. De koele avondlucht strijkt langs haar armen. Ze kijkt niet om. Nog een klein stukje. De taart is er bijna.

“Sanne?”

De stem van Debby fluistert door de keuken. De taart is geland. Sanne kijkt even tevreden naar het resultaat en kijkt dan om. “Ja?”

“Zouden Peter en ik nog wat eten mogen?” Debby kijkt haar vragend aan. Ze heeft rode vlekken in haar gezicht van de enorme huilbui.

“Wat eten,” herhaalt Sanne. Debby knikt.

“Natuurlijk,” zegt Sanne dan. “Ik maak wat op een bordje en dan breng ik het wel naar je toe. Kan je het zelf even in de magnetron zetten.”

“Fijn. Dank je,” zegt Debby. Ze verdwijnt. De keukendeur gaat zachtjes dicht. Sanne staart naar de dichte deur. Ze willen eten. Ze gaat nu bordjes opmaken. Dan kunnen ze het opwarmen. Ze zijn gek. Ze zijn echt gek. Totaal. Of is zij gek om dit te gaan doen? Ja. Dat ook wel een beetje. Maar het eten is toch over. En ze kan altijd bidden dat er een kippenbotje overdwars in Debby’s keel komt te zitten. Of dat ze snel weer ophoepelt. Dat wordt dus nog een project. Hoe krijgen we Debby weg. Ze haalt eens diep adem, pakt dan twee borden en zet ze op het aanrecht naast de ovenschaal met kip.

“Wie was daar?” roept Jaap.

“Wie was daar?” De vraag van Jaap is duidelijk.

Sanne aarzelt. Als ze nu vertelt dat het Debby was, die om een bordje eten kwam vragen, ontploft de boel aan tafel. Daar vindt iedereen wat van. Je hoeft geen waarzegger te zijn om dat te kunnen voorspellen. Sanne blaast een lok uit haar ogen en zucht onhoorbaar.

“Het was Debby,” zegt ze dan. “Ik ga even een bordje eten voor ze maken. Daar kwam ze om vragen. Maak jij dat flesje dessertwijn open voor bij de citroen meringue?”

Er valt een korte stilte. Dan zegt Jaap: “Ja. Doe ik.” “Sanne?” Dat is Cathy. Sanne zet zich schrap voor de tirade die haar zus nu ongetwijfeld gaat afsteken.

“Ja?” zegt ze, als ze niets hoort.

Cathy schraapt haar keel. Ze hoort een stoel schuiven. Haar zus loopt de keuken binnen en zegt kalm: “Ik zal je wel even helpen met die bordjes. We doen ook een voorgerecht op een bordje. Er is nog meer dan genoeg. Dan hoef je ook niet twee keer te lopen.”

“Dat is echt superlief van je!” Sanne kijkt haar zus lachend aan. “Echt superlief!”

“Ik vind het echt een heerlijke avond,” snauwt Cathy. “Je hebt zo je best gedaan! Dat laat ik door niemand verpesten!” Sanne schiet in de lach om de felle toon die zo contrasteert met de lieve woorden. “That’s the spirit, zus van me!” grijnst ze.

Sanne maakt de voorgerechtjes op en Cathy werpt zich op de creatie met kip. Als het klaar is, ziet alles er prachtig uit. “Kom,” zegt Cathy. “Dan gaan wij lekker aan die citroencreatie. Want daar krijgen ze mooi niks van!”

De slappe lach kriebelt zich een weg omhoog vanuit Sannes buik. “Nee, die snijden we in één keer in vieren,” giert ze. “Waarschijnlijk worden we er misselijk van,” zegt Cathy. “Maar dat heb ik er graag voor over!” Dan klappen ze allebei dubbel van het lachen. Even later, als ze met de borden door de tuin naar het tuinhuis lopen, is alles weer bedaard. Sanne zet de bordjes met vis op het bankje naast de deur en klopt aan. Peter Granides doet open.

“We hebben eten voor jullie,” zegt Cathy meteen. Ze duwt de borden in zijn handen. “Dit is het hoofdgerecht. Even opwarmen in de magnetron. Eet ze! Toedeloe!”

De tranen schieten Sanne meteen weer in de ogen bij dat ‘toedeloe’. Ze zegt: “Het voorgerecht staat op het bankje. Dat moet je niet opwarmen. Doeg!” Ze struikelt meteen achter haar zus aan, die al kordaat op de terugweg is.

“Die taart is schandalig,” zegt Willem. “Te lekker! En wat een stuk. Enorm. Ik moet straks rollend de auto in.”

“Ik heb het in tijden niet zo gezellig gehad,” zegt Cathy voor de zoveelste keer. “Dit moeten we echt vaker doen. Heerlijk. Mijn hele batterij is weer opgeladen.”

Ze hebben tijdens het nagerecht niet over Debby gesproken. Het zou de avond alleen maar hebben verpest. Maar nu, bij de koffie, gooit Sanne toch een balletje op. Wat moet ze met die halfzus? En hoe krijgt ze haar weg?

“Is ze eigenlijk ingeënt tegen corona? Kan ze gewoon terug naar de VS?” vraagt Cathy in het algemeen.

“Ja, ze is ingeënt na bemiddeling van de Amerikaanse ambassade. Ze is langer dan een maand in Nederland, maar ze heeft geen BSN of een DigiD,” vertelt Sanne. “Ze is nog steeds Amerikaans staatsburger.”

“En heeft ze eigenlijk een verblijfsvergunning?” vraagt Cathy.

“Geen idee, hoezo?”

“Volgens mij is ze illegaal. En dan heeft ze ook nog eens jouw tuinhuis gekraakt,” zegt Cathy lachend. “Je kunt haar misschien wel uit laten zetten!”

“Ik denk het niet,” zegt Jaap. “Ze is financieel onafhankelijk en heeft al haar zaakjes op orde. Bovendien, wil je dat?” “Natuurlijk niet,” zegt Sanne.

Cathy trekt een gezicht waaruit je mag opmaken dat zij daar anders over denkt. En ze zegt: “Hoe dan ook, er moet een manier zijn om Debby weer te laten vertrekken. Ik hoef geen halfzus terug in mijn leven. Ik heb aan een hele zus genoeg. En daar ben ik ook nog eens reuzeblij mee!”

Ze nemen die avond afscheid met welgemeende knuffels en Sanne voelt haar zus dichterbij dan ze ooit is geweest. Maar de situatie met Debby werpt overal een schaduw overheen.

“Ik denk dat je kunt stoppen met je zorgen maken over die zus,” zegt juffrouw Schaap de maandag daarop. Onderwijl zet ze rabarbertaart neer met een kom slagroom ernaast. Daan schenkt koffie in en Abel pakt zijn telefoon om daar een foto van te maken.

“Ontroerend moment. Elke keer weer. Die legendarische rabarbertaart van juffrouw Schaap. En dan dat taartplateau en die schaal van Gouds plateel! Prachtig plaatje. Echt iets voor onze Insta.”

“Als je maar zorgt dat ik niet in beeld kom,” waarschuwt Schaap.

“Lieverd, je zou je echt meer op je socials moeten richten. Dat veroorzaakt een buzz in je klantenkring! En dan risen je sales!”

“Hij doet een online cursus marketing,” zegt Daan met een knipoog naar Sanne. Onderwijl moppert Schaapje door. “Socials, socials. Flauwekul. Ik heb m’n handen vol aan iedereen die naar m’n pipowagen komt via de ouderwetse mond-tot-mondreclame. Doe gewoon je werk goed. Word groot gelukkig en blijf klein. Dat is toch wel de beste les die mensen kunnen leren.”

“Het mag hier best nog een beetje groeien,” vindt Abel. “En een persoonlijke post scoort altijd veel likes.”

Sanne laat de hele discussie aan zich voorbij gaan. Ze kijkt alleen maar naar juffrouw Schaap en vraagt: “Kan ik echt stoppen met me zorgen maken? Zag u een oplossing? Wat deed u? Kaartje trekken? Glazen bol? Theebladeren?” Ze fleurt helemaal op van het idee. Die Schaap, die is zomaar voor haar aan het werk gegaan. Alleen jammer dat ze er niet bij was. Ze geniet van iedere keer dat juffrouw Schaap een orakel kiest om helderheid te verschaffen in een probleem. Magische momenten zijn het. Maar nu schudt Schaapje haar hoofd.

“Nee hoor. Ik las het in de krant.”

Daar kijkt echt iedereen van op. Jaap, die ook voor de koffie naar De Roos en de Koekoek is gekomen, laat zijn mond open vallen en roept: “In de krant?!”

“Kijk maar,” zegt Schaap kalm. Ze wijst op een klein artikel in het streekkatern van het regionale dagblad. De kop luidt:

‘Fysiotherapeut wint kort geding. Gemeente draait op voor kosten.’

“Dat gaat over Peter Granides,” begrijpt Sanne.

Schaap knikt. “Kort samengevat heeft de gemeente een fout gemaakt door de woonbestemming boven het bedrijfspand te ontkennen. Die was er wel degelijk. Hij kan terug naar zijn huis én hij krijgt een vergoeding voor de hele periode dat hij daar niet kon wonen. Een beste zak geld.” Ze kijkt de kring eens rond en vervolgt: “Nu is de vraag: neemt hij Debby mee? Of barst er een bom?”

“Er barst een bom. Ik zet tien euro op de bom!” roept Daan meteen.

“Ik ook,” valt Abel bij. Omdat iedereen denkt dat er een bom barst, heeft de hele weddenschap niet zoveel zin meer. Daar zijn ze het wel over eens. Waar meer discussie over ontstaat is de vraag: ‘wat doet Debby als ze alleen achterblijft?’

Juffrouw Schaap is er stellig over: Debby pakt haar koffers. Jaap, Daan en Abel zijn het met haar eens. Alleen Sanne aarzelt. Het tuinhuis is misschien wel een comfortabele plek om al dat liefdesverdriet te verwerken. Ze kent haar halfzus niet goed genoeg om zeker te weten dat ze weg gaat. En misschien neemt Granides haar wel mee? Dan is er ook iets opgelost. Die bom, die gaat misschien helemaal niet af. Misschien moet ze wel hopen dat de liefde tussen Debby en Peter Granides standhoudt. En terwijl ze haar gedachten hardop deelt met de anderen, geeft haar telefoon een melding van een app. Ze kijkt terloops en ziet het meteen. Granides appt.

“Granides appt me,” zegt ze.

“Lees voor!” Daan gilt bijna van spanning. “Ik hou zo van dit soort drama!” Sanne leest eerst zelf en daarna hardop: Sanne, ik ben in de war. Ik wil graag even koffie met je drinken. Kun je straks? Elf uur bij De Drie Boompjes in het dorp?

“Doen! Doen! En daarna meteen weer verslag aan ons,” juicht Daan.

Abel schudt zijn hoofd. “Jongen toch, denk aan je hart!” Jaap veegt een paar lachtranen weg. De enige die er onbewogen bij zit, is juffrouw Schaap. Die zegt: “Zeg maar dat je komt. Dit gaat echt de goede kant op.”

Peter Granides zit al op het terrasje van De Drie Boompjes, als ze aan komt fietsen. Hij heeft een strooien hoedje op om zijn kalende kruin te beschermen tegen de zon. En het staat hem verdorie ook nog, bedenkt Sanne. Eikel. Dat denkt ze er meteen achteraan. En die gedachte veroorzaakt een grijns op haar gezicht.

Granides schiet galant overeind, als ze het terras oploopt en schuift de stoel tegenover hem naar achteren. “Ga zitten! Wat fijn dat je kon komen. Ik ben echt in de war.”

“Ja, dat schreef je,” zegt Sanne. Ze bestelt een glas thee, maar bedankt als Peter haar er iets lekkers bij aanbiedt. “We hadden vanochtend al rabarbertaart. Van juffrouw Schaap. Die is zo heerlijk.”

“Ja, die zag er inderdaad fantastisch uit,” beaamt Granides. En als Sanne hem verbaasd aankijkt: “Ik volg De Roos en de Koekoek op Instagram.”

Als de thee is gearriveerd, kijkt ze hem vragend aan. En hij haast zich te zeggen: “Ja, ja, je zult wel denken, wat wil hij? Ik weet niet of je de krant hebt gelezen, maar het is zo dat...”

Sanne kapt hem af. “Je kunt terug naar je huis.” Hij knikt. “Precies. Dat heb je dus gelezen.” “Ja.” Ze wacht af.

Hij zwijgt. Hij draait nerveus op zijn stoel, trommelt met zijn vingers op de tafel, kucht zenuwachtig. Maar Sanne geeft geen voorzet. Hij zal het zelf moeten formuleren, vindt ze. En dat doet hij, als de stilte zo ongemakkelijk wordt, dat Sanne ook haast niet meer weet waar ze moet kijken.

“Ik verheug me enorm op het moment dat ik mijn eigen ruimte weer heb ingericht,” begint hij. “Voor mezelf. Voor mij. Ik woon daar al zo lang alleen. Mijn dochters zie ik zelden, ik ben erg op mezelf. Ik heb geen kleinkinderen: Kiki is alleen maar bezig met haar carrière bij het ministerie van Justitie en Pien, nou ja, die woont begeleid. Dus ja, ik ben alleen. Blij alleen. Happy single. Af en toe is er een vriendin. Maar die nodig ik zelden bij mij thuis uit. Ik houd erg van het leven dat ik had. En nu...” Hij kijkt haar bijna wanhopig aan. Maar ze wacht af. Hij zal het toch echt zelf moeten zeggen! Dat dringt tot hem door, want hij zegt: “Je gaat het me niet makkelijker maken, hè?”

“Nee,” zegt Sanne.

Hij zucht diep en zegt dan: “Ik heb er geen zin in om Debby mee te nemen.”

“Geen zin, maar je doet het toch?” vraagt Sanne.

Hij lacht. Kort. “Scherp ben je toch altijd. Maar je hebt gelijk. Wat ik bedoel te zeggen is: Ik neem Debby niet mee.”

“En?” Ze neemt een slokje van haar thee. “En ik beëindig de relatie.”

“Juist.” Sanne neemt nog een slok. De thee is uitstekend. Een mooie mix met een basis van rooibos. Sinasappel zit erbij en honing misschien.

“Ja.” Peter gaat achterover zitten. Hij lijkt opgelucht nu hij dit hardop heeft gezegd. “Ik ben blij dat je gekomen bent,” zegt hij. “Ik had je echt nodig om dit op een rijtje te zetten. Helder en duidelijk. Want weet je, die hele relatie met Debby, wat was dat een regelrechte ramp! Ik kan je vertellen, er was een moment dat...”

Sanne onderbreekt hem door haar hand op te steken. “Ho maar, Peter,” zegt ze. “Ik hoef dat allemaal niet te weten. Het gaat me niks aan. Ik weet nu wat er gaat gebeuren en hoe de vlag ervoor staat. Dat is voldoende. En jij kunt stappen nemen. Ik wacht wel af. Veel geluk nog.” Ze is opgestaan en hij kijkt haar dankbaar aan.

“Ik ben echt blij dat je me hebt geholpen alles hardop te zeggen,” zegt hij. Hij pakt haar arm en voegt eraan toe: “Ze lijkt echt in niets op jou. En dat hoopte ik. Dat besef ik nu wel.”

Sanne trekt licht haar wenkbrauwen op en zegt: “Nou, dat lijkt me onzin. Onnodige toevoeging, dit. Ik ga weer. Dag!” Als ze op de fiets zit, beseft ze dat Daan gek zal worden, als hij hoort dat ze Granides heeft afgekapt op het moment dat hij allerlei details wilde vertellen over de relatie. Die had Daan graag gehoord! En dat laatste wat hij zei? Dat vertelt ze aan niemand. Wat een flauwekul. Maar hoe zal Debby reageren? Wist ze dat maar.

Op de reactie van Debby hoeft ze niet lang te wachten. Peter Granides heeft blijkbaar meteen stappen ondernomen om zijn relatie met Debby te beëindigen, want diezelfde avond nog staat Debby in haar keuken.

“Zo!” schreeuwt ze.

Saar begint er even kort van te blaffen, zoveel woede klinkt er in haar stem.

“Debby!” Jaap roept het vrolijk. Die heeft nog wel het verslag meegekregen van de koffiesessie op het terras met Peter Granides, maar hij is al lang weer vergeten waar het over ging. Sanne voelt een nerveuze lachkriebel in haar buik. Aan de ene kant moet ze lachen om de onbekommerde houding van Jaap en aan de andere kant houdt ze haar hart vast voor de uitbarsting van Debby.

“Wil je koffie?” voegt Jaap er nog hartelijk aan toe.

“Ben je gek of zo?” krijst Debby.

Nu pas bedenkt Jaap dat er iets mis is. Maar wat, daar heeft hij nog geen idee van. Dus hij vraagt heel verbaasd: “Nee? Hoezo?”

“Het is haar schuld!” Debby wijst nu naar Sanne. “Hij is bij me weg!”

Er gaat Jaap een licht op. “O, ja. Dat hoorde ik.”

“Dat hoorde je? Van wie?!” Debby wijst alweer. “Van haar zeker!”

Jaap aarzelt een minuut. Dan zegt hij: “Eerlijk duurt het langst. Ja. Dat vertelde Sanne. Granides heeft vanochtend zijn hart bij haar uitgestort. En verteld dat hij weer naar zijn huis terug kon en dat van plan was te doen zonder jou. Dat moet even moeilijk zijn voor je.” Jaap klinkt vol begrip en tegelijkertijd heel luchtig. Op een toon van: even slikken en weer doorgaan! Brand is erger!

“Zij heeft hem geholpen te begrijpen dat hij bij me weg moest. Dat heeft hij me verteld. Zij! Als zij er niet was geweest, was hij misschien gebleven! Maar nu is hij weg. Door haar. Voor haar! Want als zij een kik geeft, dan neemt hij haar terug. Dat zei hij ook. Het komt door haar!!” Debby heeft kleine schuimbelletjes bij haar mondhoeken en praat in uitroeptekens.

En Sanne bedenkt de hele tijd dat het beter is om niks te zeggen. Gewoon stil zitten en wachten tot de hele emmer stront over haar hoofd is leeg gekieperd. Veel meer zit er niet op.

“Wat een idioot is die vent,” zegt Jaap.

Die nuchtere constatering zorgt voor een heel klein beetje kalmte bij Debby. “Ja. Een idioot. Dat is hij.”

“Belachelijk ook. Ik zou blij zijn dat de aap uit de mouw was gekomen. Met zo’n vent wil je toch niet doorgaan?” Jaap rolt met z’n ogen om zijn argument kracht bij te zetten. “Nee, dat wil ik zeker niet,” beaamt Debby.

Jaap gaat nog even verder. “Wees dan maar blij dat je er op tijd achter bent gekomen dat die man zo’n eikel is. Opgeruimd staat netjes, zou ik zeggen. Nu ben je ook weer vrij om zelf te beslissen wat je eigenlijk wilt met je leven. Met zo’n kerel kom je toch geen centimeter verder.”

“Ja. Ik ga zelf beslissen wat ik wil. Want ik wilde hier al helemaal niet blijven,” zegt Debby. “Maar hij wilde niet mee!”

“Nou, dan kun je nu lekker doen waar je zin in hebt. Toch maar koffie?”

Dat wil Debby wel. En ze wil weten wat Sanne precies heeft gezegd.

“Niet zo veel,” zegt Sanne geheel naar waarheid. “Ik heb hem laten zeggen wat hij wil.”

“Waarom zei hij dan dat jij hem geholpen had?” Debby kijkt nog steeds woedend.

“Ik heb hem ook geholpen, denk ik. Gewoon door m’n mond te houden,” zegt Sanne.

“Nou ja, beter dat hij er nu achter is wat hij wil, dan pas over een jaar. Zonde van je tijd, kind,” zegt Jaap, terwijl hij Debby een mok koffie aangeeft.

“Je hebt gelijk,” zegt Debby. “Nu kan ik eindelijk mijn koffers pakken.”

Sanne denkt meteen: ‘Ik help je wel!’ en die gedachte is zo sterk dat ze even bang is dat ze dat hardop heeft gezegd. Jaap knipoogt naar haar en zegt: “Als we je ergens mee kunnen helpen, dan moet je het gewoon zeggen, hè?” Wat zitten we in elkaars hoofd, bedenkt Sanne dankbaar. Ze kijkt hem zo vol liefde aan, dat Debby zegt: “Ik moet echt op zoek naar een relatie die net zo mooi is als die van jullie. Ik ga terug naar de States.”

Een week later informeert Daan: “Hoe lang doet die Debby eigenlijk over dat inpakken van haar koffers?”

“Ze moet van alles in orde maken,” zegt Sanne vergoelijkend. “Ze heeft geen huis in Amerika en ze is nu weer in contact met haar ex. Met Jan. Die heeft haar een plek aangeboden en dan kunnen ze meteen hun dochter weer opzoeken. Samen. Dat is wel schattig, vind je niet? Ze heeft al een kleine container vooruit gestuurd met alle spullen die ze hier had opgeslagen.”

“Dat van die container is goed nieuws,” vindt Daan nuchter. “Dan weet je tenminste zeker dat ze vertrekt.”

“Ze is de laatste week echt gezellig,” zegt Jaap. “Ik zou bijna zeggen: ideale logé!”

“Een gast en een vis blijven drie dagen fris,” zegt juffrouw Schaap. Het klinkt behoorlijk bits en Sanne schrikt ervan. “Nou, Schaapje toch,” zegt ze.

“Ja, ik ben echt ongerust geweest over de akelige invloed van die juffrouw op haar hele omgeving. Ik zal blij zijn als ze echt weg is,” zegt Schaap. Ze zet een schaal gemberkoekjes op tafel. “Eén per persoon. Ze zijn geteld,” waarschuwt ze Abel, die er al meteen één in zijn vingers heeft. En daarmee is het hele onderwerp ‘Debby’ geparkeerd. Het onderwerp van nu is baby Jeppe Jan, die zijn eerste stappen heeft gezet. Sanne laat een vertederend filmpje zien van Jeppe Jan die in en uit zijn opblaasbadje stapt en na drie stappen met zijn pamperbillen een bommetje maakt in het water en het uitkraait van de pret.

“Wat een gedoe met zo’n luier. Waarom zit dat kind niet gewoon in zijn blootje?” vraagt juffrouw Schaap zich hardop af.

“Och Schaap, ik zou het in deze tijd niet durven om een film van een bloot kindje op m’n telefoon te laten zien. Het zijn andere tijden,” zegt Sanne. En ze beseft dat ze het ook zo voelt. Alles ligt tegenwoordig zo veel gevoeliger dan vroeger. Ze beseft het iedere keer als ze er iets uit dreigt te flappen, wat ze vroeger gewoon zei, maar wat tegenwoordig ineens een totaal andere connotatie heeft gekregen. Ze had Jeppe Jan een keer opgepakt nadat hij haar halve tuin door was gekropen, hem op zijn neus gekust, terwijl ze zei: ‘Je ziet eruit als een turk!’ Wichard had meteen geroepen: “Ma! Dat zeg je toch niet!” En iedereen had haar een beetje uitgelachen. Ze voelde zich ineens oud. Achterhaald. Uit een ander tijdperk. Ze hadden groot gelijk gehad. Dat ook nog. En ze was er beter op gaan letten, kritischer op het taalgebruik uit haar jeugd dat door nieuwe inzichten wat aanpassing kon gebruiken.

“Nou, dan laat je hem in z’n blootje lopen en dan film je hem toch niet? Zonder die dikke luier zou dat kind eerder zindelijk worden. Het lijkt me maar niks. Dat ding absorbeert dat halve zwembad,” moppert Schaap door. “Het is een zwemluier,” vertelt Sanne nog. Maar Schaap werpt haar een blik toe die meedeelt dat ze niks wil weten van het fenomeen zwemluier. Sanne pakt een koekje. Dan vraagt Abel gelukkig hoe het met de toneelrepetities zit. En dat geeft lucht. Sanne vertelt, iedereen lacht, bemoeit zich ermee en Jaap merkt op dat het toneelstuk voor heel wat ophef zal gaan zorgen in het dorp, met die overspelige Lady Rose en haar bloedjonge tuinman.

“Ik moet vanavond weer oefenen. We beginnen iedere repetitie met de zoenscène in mijn boudoir,” grijnst Sanne dapper.

Daan en Abel wrijven in hun handen. “We hebben nu al zo’n zin in die opvoering! Zalig!”

“Als de kaartverkoop een succes wordt, gaan we niet twee avonden maar vier!” lacht ze. Maar zo ontspannen als ze nu oogt, voelt het van binnen niet. De hele tekst zit er al redelijk in. Zo goed zelfs, dat ze complete stukken tekst van haar medespelers uit haar hoofd kent. Die tekst is dan ook het probleem niet. De scène waarin ze zich laat achtervolgen door haar jonge minnaar is ook nog te doen. Tot het moment dat ze zich laat inhalen.

“En nu met passie, Sanne!” roept de regisseur dan. “Vanavond moet die hele scène goed zijn.” Sanne vertelt het met een zucht. De repetitie begint om zeven uur. Het is tien uur in de ochtend. En ze is nu al zenuwachtig.

“En... actie!” roept regisseur Antoinette Huijdecoopers. “Ze mikt eigenlijk op een Oscar in plaats van op een amateurtoneelgezelschap,” grijnst Charly naar Sanne. Die schiet nerveus in de lach. Charly heeft zijn armen om haar heen en ergens aan de zijkant staat Evie door een denkbeeldig raam te gluren. Het toneel wordt straks in twee delen opgedeeld: rechts de salon en links de tuin met een prieel. Maar de muur die de twee delen van elkaar moet scheiden, is in elkaar gestort bij de eerste de beste keer dat Charly door de deur vluchtte om te voorkomen dat hij betrapt zou worden door Jan, in zijn rol van Lord Melbrook. Ze hadden daarna zo verschrikkelijk gelachen, dat de hele repetitie in het water was gevallen en de regisseur had afgehamerd met: “Oké. Klaar. We doen nog een biertje aan de bar, voor wie zin heeft. Of een frisje.”

Maar nu staat Huijdecoopers geen enkele verslapping toe. “En concentratie! Geen geintjes! Kus haar!”

Het gezicht van Charly komt naar haar toe, zijn lippen iets getuit, zijn ogen stralend van de pret. De eerste keren had Sanne geaarzeld en zich half afgewend. Ze was nog even de discussie aangegaan met Huijdecoopers of dat voor het publiek misschien niet eens zichtbaar was, dat ze de kus opving ergens op haar wang.

Maar Huijdecoopers was er klaar mee. “Ik wil een heftige scène. Ik wil een scène waar de hele dorpsgemeenschap het na afloop over heeft. Ik wil verdorie een scène die ze op weg naar huis na gaan doen! Zoen die knul, Sanne!”

Ze zoent hem. Ze bewegen hun gezichten alsof ze echt zoenen. Ze legt haar handen om zijn gezicht, hij laat zijn handen zakken, pakt haar bij haar kont en drukt haar dicht tegen zich aan. Ze draait iets, maar laat haar lippen niet van de zijne wijken.

“Allemachtig,” mompelt Lord Melbrook.

Ze laten los. Charly staat tegenover haar. Ze hijgen allebei, volgens de aanwijzing in het script.

“Doek!” schreeuwt Huijdecoopers. En meteen daarna: “Zó wil ik het zien! Dat is perfect!”

“Nou, ik werd er opgewonden van,” zegt Jan, alias Lord Melbrook.

En Charly grijnst naar Sanne: “Dat houd ik wel een paar opvoeringen vol, hoor! Geen enkel punt. Dat ging fijn, Lady Rose!”

“Ja, ja, ga nu maar weer de buxushaag snoeien, tuinman,” lacht Sanne. Ze is blij dat ze dit heeft overwonnen. Wat kan het haar ook schelen. Je kunt niet acteren en tegelijk je publiek laten weten dat het maar spel is. Je gaat er gewoon vol in. Dan is het goed. En je laat ze even vergeten dat het spel is. Dat is het allermooiste. Zolang je het zelf maar onthoudt.

“Het is volgens mij helemaal niet zo verkeerd, zo’n affaire met een rijpere vrouw,” overdenkt Charly hardop.

Sanne gaat er niet op in. Zo’n jonge knul, zou dat iets voor haar zijn? Nee. Ze denkt van niet. Als ze aan Jaap denkt, krijgt ze niet meteen dezelfde opwindende gedachte als ze net voelde, met die nepkus. Maar op al die opwinding zit ze dan ook helemaal niet te wachten. Bovendien zegt Charly er achteraan: “Ik ben zo trots op ons! Dat zag er vast heel gaaf uit, Sanne! Dat moeten we snel nog een keer oefenen.” Hij kijkt haar blij aan.

“Kom maar op,” zegt Sanne. “Ik vind het een uitdaging om het er zo echt mogelijk uit te laten zien.”

Charly knikt. “Maar waar moet ik mijn handen precies houden? Dat moeten jullie maar zeggen. Wat ziet er vanuit de zaal het gaafst uit?”

Ze staan tegenover elkaar en ze krijgen aanwijzingen van Huijdecoopers en de andere spelers. En nu ze het zo technisch aanpakken is het intieme van de scène er in ieder geval voor hun helemaal af.

“Oma!” Een bekende stem klinkt door de zaal. Huijdecoopers kijkt op en zegt blij: “Daar is onze souffleur! Rinke Molenaar! Welkom, Rinke!”

“Schatje!” roept Sanne. En trots tegen Charly: “Dat is mijn kleindochter.”

Charly heeft nog steeds zijn handen op haar billen, als hij fluistert: “Ik vind de kleindochter écht leuk!”

“Dat is ze ook, jongen,” zegt Sanne kalm. Huijdecoopers klapt in haar handen en roept: “Nog één keer vanaf pagina 86 bovenaan. Rinke, lees maar meteen mee. En... actie!”

En dan is Debby ineens weg. Sanne merkte het op doordat ze niet even binnen kwam wippen om de krant te vragen. Dat deed ze. Soms ‘s ochtends, soms ‘s middags en soms ‘s avonds. Vaak bleef ze dan een hapje mee-eten. Maar de halfzus was altijd vol onrust, altijd bang om net op de verkeerde plek te zijn, de plek waar het allemaal juist níet gebeurde.

“Ik ga toch nog even de stad in. Met een oude vriendin,” zei ze dan. “Tijd niet gezien. Misschien blijf ik bij haar slapen.” Dat meldde ze wel altijd, als ze een nacht niet in het tuinhuis overnachtte. Behalve dan in de periode dat ze verkering had met Peter Granides. In die tijd stond de hele communicatie op niveau nul.

Maar nu komt ze niet voor de krant en Sanne realiseert zich ineens dat ze gisteren ook al geen krant kwam halen. En eergisteren? Ze weet het niet meer.

“Heb jij Debby nog gezien?” vraagt ze aan Jaap, die met zijn laptop aan tafel zit. Hij kijkt verstrooid op, klikt iets aan, haalt de oortjes uit z’n oren en zegt: “Ik zit in een ontbijt-zoommeeting. Interessant project. Wat vroeg je?” Sanne vraagt het nog een keer.” Jaap schudt z’n hoofd, stopt z’n oortjes weer in en zegt: “Dat klinkt goed. Hoe staat de gemeente erin? Is er al een bestemmingswijziging?”

Ze zwaait naar hem, klaar om naar De Roos en de Koekoek te gaan. Maar eerst even snel naar het tuinhuis. Debby kan ook ziek zijn! Misschien ligt ze wel in bed? Welnee. Idioot idee. Dan had ze je toch wel gebeld? Voor de zekerheid neemt ze haar eigen sleutel mee, maar ze klopt aan voordat ze hem gebruikt.

“Debby? Hallo!” Ze voelt aan de deur en die gaat tot haar verwondering meteen open. “Debby?”

Ze kijkt naar de kleine keuken: een aanrecht vol troep, ongewassen pannen, borden, bekers. Ook op het tafeltje bij de bank staan glazen en borden, opgestapeld en vies. De afvalbak puilt uit en er ligt heel wat troep naast. Het lijkt wel alsof Debby door is gegaan met eten en drinken totdat het laatste bordje en het laatste glas vies waren. Toen is ze pas weggegaan. Hoewel, is ze wel weg? Sanne trekt de deur van de kleerkast open. Leeg. Op één trui na, met een groot gat op de schouder. In de ladekast liggen nog wat ondergoed en sokken, maar als ze een slipje oppakt, ziet ze dat het gedragen is. Debby had zeker geen zin om haar vuile was mee te nemen. Sanne zucht en kijkt om zich heen. Zo’n interieur zie je eigenlijk alleen in een film, als ze zo’n treurige caravan filmen waar al jaren een junk in woont. Of iemand die niet meer in staat is voor zichzelf te zorgen doordat-ie totaal in de war is. En Debby is geen junk. En ook helemaal niet in de war. Wat is dit raar! Waarom heeft ze dit gedaan? Sanne loopt door het tuinhuis en blijft staan in de slaapkamer. Daar ligt het bed, met rommelige lakens, half op de grond getrokken. In de douche liggen handdoeken. Háár handdoeken. Bijna allemaal gebruikt en op de grond gegooid. Op het stapeltje in het kastje liggen nog twee keurig gevouwen handdoeken.

Ze haalt maar eens diep adem en pakt dan haar telefoon.

“Daan? Ha! Hebben jullie me vanochtend al vroeg nodig in De Roos? Want ik heb hier een klusje dat ik eigenlijk het liefst meteen opknap! Hè? Nee! Dat vertel ik wel als ik om elf uur koffie kom doen. Nee, tien uur haal ik niet. Elf uur wel. En dan vertel ik alles. Beloofd. Topper ben je! Tot straks!”

Sanne gaat aan de slag. Even later draait haar wasmachine al een was met alle handdoeken. Het bed is afgehaald en opgemaakt met de sprei. Al het vaatwerk staat klaar om afgewassen te worden. Een deel neemt ze mee in een krat en laadt het over in haar eigen afwasmachine. Iedere keer als Jaap haar ziet, zwaait hij uit de verte en hij steekt zijn duim op, als ze hem een briefje toeschuift met: ‘11 uur, koffie in De R en de K!’.

Om kwart voor elf is de badkamer schoon, alles is afgewassen, de eerste was draait in de droger en het beddengoed zit in de wasmachine. Ze pakt de stofzuiger uit de kast en daar zit een envelop op geplakt. Daarop staat met grote letters: SANNE!

Ze staat even te aarzelen met de envelop in haar handen. Hij is dichtgeplakt. Kwart voor elf is het nu. Als ze snel die stofzuiger door het tuinhuis heen haalt, is het klaar. Voor het oog tenminste. Een sopbeurt volgt nog wel een keer. Maar die brief. Het liefst zou ze hem nu meteen met haar vingers willen openritsen, slordig, rafelig. En dan snel lezen. Maar ze weet nu al dat ze door al dat werken in het tuinhuis en alle bende die Debby heeft achtergelaten, zo opgefokt is, dat ze zelfs in een aardige brief een akelige toon zou lezen. En dit is geen aardige brief. Dat vermoedt ze in ieder geval. Dit is een nare brief.

Ze beheerst zich. Ze vouwt de brief met envelop en al dubbel en stopt hem in de kontzak van haar spijkerbroek. Om vijf over elf stapt ze De Roos en de Koekoek binnen. Iedereen kijkt haar vol verwachting aan. Behalve juffrouw Schaap. Die is druk doende met een ontbijtkoek met kandijsuiker, die ze met het broodmes in dikke plakken snijdt. Jaap zegt: “Ik heb ze maar meteen verteld dat je naar het tuinhuis van Debby was gegaan, omdat we haar al een paar dagen niet hadden gesproken. En dat ik aannam dat je daar al die tijd was.”

Sanne knikt. “Debby had een puinzooi achtergelaten. Alles was smerig, al het servies, de handdoeken, nou ja, alles. Ik heb de boel opgeruimd.”

“Maar ze is dus vertrokken?” vraagt Daan. “Hebben jullie haar weggebracht naar Schiphol?”

Sanne schudt haar hoofd. “Ik wist niet eens dat ze weg was. Ik bedacht ineens dat ik haar al een dag of twee, drie niet had gezien!”

Abels mond valt letterlijk open. “Dus ze heeft geen afscheid genomen?!”

Sanne schudt haar hoofd en Jaap schudt mee. “Er was wel een brief. Die zat op de stofzuiger.” Ze trekt de envelop uit haar kontzak en vouwt hem open.

Daan geeft haar het mes dat klaarligt om de kandijkoek met roomboter te besmeren. Sanne snijdt de envelop open en geeft het mes terug.

“Als dat gekke mens maar geen antrax in die envelop heeft gedaan. Dan zit dat straks op onze koek,” lacht Abel. Daan rilt. “Ze zou ertoe in staat zijn. Een monster, dat vond ik haar.”

“De kans dat een normaal mens in Nederland over zou kunnen gaan tot de aanschaf van antrax, lijkt me gering,” zegt Jaap plechtig.

“Ik kan wel horen dat je de hele ochtend op niveau hebt vergaderd, jongen,” lacht Daan.

En al die tijd staat Sanne te kijken naar het A4’tje in haar handen met die woorden van haar halfzus. Ze is totaal van slag.

“Ga eerst maar even zitten,” zegt Schaapje. “Hier, koffie. En koek. Lekkere roomboter is dit. Geef die brief maar hier. Daan leest hem straks wel voor. Is dat goed?” Al babbelend heeft ze Sanne naar een stoel gedirigeerd. De brief is weg, die ligt nu bij Daan. En iedereen zit, voorzien van koffie en koek. Schaapje smeert de laatste snee voor zichzelf, zakt op een stoel en zegt: “Zo. Debby is weg. Laat een puinhoop achter. Je hebt bijna drie uur gewerkt om dat kleine tuinhuis aan kant te krijgen, dus dat was vast niet misselijk. En er is een brief. Die is vast boos. Mogen we allemaal horen wat er in staat?”

“Graag,” zegt Sanne. “Als ik het deel, wordt het vast minder erg.”

“Heel wijs,” vindt Schaap. “En ik ben hoe dan ook blij dat Debby weg is. Zoveel boosheid, daar kon ik niets aan keren zolang ze daar zelf niet open voor staat. En dat zal ze niet. Voorlopig niet.”

“Lezen dan maar?” vraagt Daan. Iedereen knikt. Daan begint: ‘Halfzus, je liet me slapen in een verkrot tuinhuis, zodat ik maar geen deel van je leven zou worden. Dat is altijd zo geweest. Je vader wilde me al niet in zijn leven en jij en die zus van je, die Cathy, wilden dat ook niet. Jullie hebben me altijd weggetrapt. Geschopt. Vernederd. Geslagen’. Daans stem begint een beetje te trillen. Hij kijkt op en zegt: “Wat een brief, zeg. Nog een paar regels, oké?” Sanne knikt. Iedereen is verder stil.

Daan gaat verder. ‘Je gunde me de liefde van mijn leven niet en joeg Peter bij me weg. Maar nu is het jouw beurt om te lijden’. Hij vouwt de brief dicht.

“Hè? Is dat het? Wat bedoelt ze?” vraagt Abel.

Sanne zit voor zich uit te staren, terwijl ze de inhoud van de brief op zich laat inwerken. Wilde ze Debby echt niet in haar leven? Wilde ze haar liever wegduwen, niet erkennen? Net als haar vader had gedaan? Ze weet het niet. En ze krijgt het antwoord niet helder.

Onderwijl mopperen Daan, Abel en Jaap op Debby. Hoe durft ze zo lelijk te doen, terwijl ze ik weet niet hoe lang te gast is geweest. En zich ook nog eens van tijd tot tijd onmogelijk gedroeg! Waar haalde dat malle, kwaadaardige mens de moed vandaan?

Juffrouw Schaap zwijgt. Sanne kijkt haar aan en voelt steun in die oude wijze ogen. Schaapje knikt haar toe en zegt: “Zoveel boosheid. Daar kon jij niets aan doen, lieve kind. En daar kan je niets aan doen. Dat zit in haar en daar moet Debby zelf mee aan de slag. De oplossing zit niet in jou of in jouw houding, maar in de manier waarop zij ermee omgaat.”

“Had ze gelijk?” vraagt Sanne nu hardop.

“Ze heeft het zo gevoeld. Ze voelt dat al haar hele leven,” zegt Schaap.

Sanne zucht. “Wat erg.”

“Ja zeg, gaan we nu ineens medelijden hebben met Debby? Nee toch hè?” vraagt Daan geërgerd.

“Het is eigenlijk wel zo dat ik haar nooit als een echte zus heb gezien. Ze was die halfzus uit Amerika. Eigenlijk zag ik haar als een vreemde, die ineens een claim kwam leggen op mij en op mijn familie. Cathy zag dat ook zo. Dus wat dat aangaat heeft ze gelijk. Ik heb haar weggeduwd. Misschien onbewust en niet opzettelijk. Maar ik heb het wel gedaan. Ik heb haar nooit zo onvoorwaardelijk geaccepteerd als ik die lastpak van een zus Cathy accepteer.” Sanne maakt een hulpeloos gebaar. “Ik weet ook niet hoe het voelt, als je vader je niet wil hebben. En daarna ook je zussen niet. Dat moet heel zwaar zijn,” voegt ze eraan toe. Schaapje knikt bedachtzaam.

“Dat is waar, lieve kind. Maar nogmaals, jij kunt haar daarmee niet helpen. Dat zal ze moeten oplossen door haar eigen plek in de wereld te vinden en daar vrede mee te sluiten. Wat jij ook doet, niets zal haar daarmee helpen. Want alles blijft zoals het is. En echte zussen worden jullie nooit.”

Abel snuift verontwaardigd. “Ik vind jullie veel te sociaal in je oordeel. Met dat krakkemikkige tuinhuis ging die vrouw echt veel te ver! Wat nou krakkemikkig? Sjongejonge.” “En ik ben niet gerust op dat dreigement aan het eind. Hoe zei ze dat ook weer precies?” vraagt Jaap.

Daan pakt de brief er weer bij en leest voor: ‘Maar nu is het jouw beurt om te lijden’.

“Dat bedoel ik,” knikt Jaap. “Jouw beurt om te lijden. Wat is ze in hemelsnaam van plan?”

“Ik app haar,” zegt Sanne. “Gewoon naïef. Alsof ik die brief nooit heb gezien. Misschien haalt dat wat kou uit de lucht.” Ze pakt haar telefoon en terwijl Daan vindt dat dit wel een wonderlijke zet is en Jaap daar instemmend op knikt, appt ze: Ha Debby! Zag dat je vertrokken bent? Stuur je me een berichtje als je goed bent aangekomen? Fijne reis!

“Nu zit je op dat schermpje te kijken alsof je verwacht dat je nog antwoord krijgt ook!” lacht Abel.

“Ze is online,” zegt Sanne. “Ze typt.”

Iedereen houdt zijn adem in. Dan verschijnt het antwoord: Wacht maar.

Sanne leest het voor en antwoordt meteen: Tuurlijk, geen haast. Pas op jezelf!

Schaapje knikt goedkeurend.

“Wat is daar nu precies goed aan, Schaap?” vraagt Daan. “Het is toch veel normaler als je razend wordt?”

Schaap glimlacht. “Het is het beste als iedereen dicht bij zichzelf blijft. Dicht bij je kern. Dit is Sanne. En Sanne doet het zo. Vanuit een groot hart.”

“En dat dreigement? Wat moeten we daarvan verwachten?” informeert Jaap, nog steeds ongerust.

“We kunnen niets anders dan gewoon afwachten,” vindt Schaap.

Abel rolt met z’n ogen.

“En dat zegt de vrouw met de glazen bol. De tarotkaarten. De theebladeren niet te vergeten! Laten we dan maar nog een plak kandijkoek nemen. Iemand?”

“Ik!” zegt Sanne. “Doe maar lekker dik.”

“En ik ook. Iets dunner,” zegt Schaap onverstoorbaar.

“Zijn jullie gesloten?” vraagt een man bij de deur. Sanne schrikt. Dat is Granides!

Alle ogen zijn gericht op de deur. Granides staat er wat twijfelend bij. Hij vouwt zijn handen en zegt: “Sorry dat ik stoor.”

Sanne is opgestaan en zegt: “We hebben koffie. Er zijn geen klanten, dus zitten we even bij elkaar. Kan ik je helpen? Of wil je misschien ook koffie?” Ze moet het wel aanbieden, al is ze op slag bang dat hij ‘ja’ zal zeggen. En dan zitten ze met hem opgescheept.

“Ja graag!” zegt Granides.

“Ook ontbijtkoek?” Sanne kreunt die vraag bijna, maar dat horen alleen Daan, Abel, Jaap en Schaapje. Granides knikt blij en zegt: “Ja, heerlijk!” Hij is al bij hun kring gearriveerd en gaat zitten op een van de lege stoelen. “Zo heerlijk, kandijkoek! Dat heb ik in geen eeuwen gegeten! Hmmm!” Hij wuift als een kind het gebaar voor ‘lekker’ naast z’n wang.

Daan doet het meteen na. Naast allebei z’n wangen, met twee handen. “Ja, heerlijk! Hmmm!”

Abel schiet in de lach, stopt meteen en zegt: “O, sorry. Sorry. Waarvoor zeg ik sorry? Geen idee. Boter erop?”

Het gesprek komt niet meer goed. Granides is een enorme stoorzender, want het onderwerp Debby is zo abrupt van de baan, dat de conversatie totaal stokt. Tot Sanne vraagt: “Waar kwam je eigenlijk voor? Was je ergens naar op zoek? Of...” Granides schudt snel zijn hoofd en zegt: “Nee.

Ik kwam voor jou. Om te praten. Over Debby.”

“Die is weg,” flapt Abel eruit.

En als Granides hem verbaasd aankijkt, gaat hij gewoon verder met: “Ja, ze is onverwacht vertrokken. Ze heeft een puinhoop achtergelaten en Sanne heeft de hele ochtend lopen boenen in het tuinhuis. Ze is weg. We weten niet waarheen.”

“Ik kreeg een brief,” zegt Granides.

“O ja?” zegt Daan.

Verder zegt niemand iets. Sanne is intens dankbaar dat niemand in het gezelschap roept dat Sanne ook een brief heeft gekregen. Ze zit er totaal niet op te wachten om de inhoud met Granides te delen. Wat is het eigenlijk een miezerige man geworden, bedenkt ze opeens verbaasd. De grote liefde van haar jeugd. Dat blijft je je hele leven bij. Maar deze is slecht opgedroogd. Een jaar of wat geleden had ze hem nog aantrekkelijk gevonden. Maar nu? Hij zou dat piekerige haar niet over die kale plekken moeten kammen. Waarom houdt hij het niet gewoon kort? En hij is mager. Zo mager dat het lelijk is. Als ik hem een zetje geef, valt hij om, denkt ze. En meteen kijkt ze naar haar Jaap, iets te zwaar, iets te fors, lekker knuffelig en stevig. De liefde is over, beseft ze. Helemaal. Granides haalt een brief uit de binnenzak van zijn jasje.

“Die zat gisteren in mijn brievenbus. Ik woon weer in mijn oude woning, dat weet je toch hè?” Hij zegt het alleen tegen Sanne en dat stoort haar enorm.

“Ja, dat weten we,” bevestigt Daan.

Abel schiet alweer kort in de lach, maar weet zich andermaal te bedwingen.

“Ik weet niet wanneer ze hem in mijn bus heeft gedaan. Debby is een getroebleerde geest. Tenminste, zo denk ik er over.” Granides kijkt de kring rond, op zoek naar bevestiging. Maar iedereen kijkt neutraal terug.

Kom nu maar op met die brief, denkt Sanne vol ongeduld. Dit duurt echt te lang. En drink je koffie en eet die ellendige kandijkoek op!

“Nou ja, lang verhaal kort, lees maar,” zegt Granides. Hij geeft de brief aan Sanne, pakt zijn plak koek en neemt een hap. Sanne zegt meteen: “Daan, wil jij lezen? Sorry, ik heb mijn leesbril niet bij me.”

Daan aarzelt geen moment. Hij pakt de brief, vouwt hem open en leest meteen voor: ‘Peter, je hebt gespeeld met mijn gevoelens, je hebt me een leven voorgespiegeld en daarna heb je willens en wetens alles kapot geslagen. Dat had je niet moeten doen. Maar daar kom je nog wel achter’. Als Daan de laatste woorden uitspreekt en een stilte laat vallen, merkt Abel op: “Een abrupt eind. Of staat er nog iets aardigs?” Daan schudt zijn hoofd. “Nee. Dit was het.” Granides pulkt met zijn vinger in zijn kiezen waar de kandijkoek is vastgeplakt, likt dan zijn nagel af en vraagt: “Wat zou ze bedoelen?”

“Ze is heel boos op je,” zegt Daan. Nu houdt Abel het niet meer. Hij schatert.

Tijdens de toneelrepetitie vindt Sanne het in het begin moeilijk om haar concentratie bij het stuk te houden. Hoe doen grote acteurs dat? Die maken toch ook van alles mee. Ze hebben een keer buikpijn, hun moeder is heel ziek of hun relatie staat op instorten. En dan moet je toch weer gewoon het toneel op. En misschien wel een heel lollige rol spelen, waar mensen erg om moeten lachen.

“Hier zou een lach moeten komen,” waarschuwt regisseur Antoinette. “Hoewel, Sanne, zoals je het nu speelt, is er niets grappigs aan. Waar zit je met je hoofd?”

“Sorry,” kreunt Sanne. “Ik ben er niet helemaal bij.”

“We gaan een oefening doen!” kondigt de regisseur meteen aan.

“Ach nee, hè,” zucht haar tegenspeler Jan, die de rol van Lord Melbrook speelt.

“Iedereen doet mee!” roept de regisseur nu.

“Je snapt wel dat jij na afloop een rondje moet geven,” grijnst Charly, die de rol heeft van haar minnaar, de tuinman. Sanne knikt schuldbewust. En dan komt Rinke binnen. De regisseur zegt: “O ja, nog vergeten te zeggen: Rinke, onze souffleur, is er vanaf vandaag alle repetities bij. Rinke, jij hoeft de aandachtsoefening niet mee te doen. Ga maar even lekker aan de kant zitten. Oké, we beginnen. Oe, oe, oe, doe maar mee!”

“Oe, oe, oe,” begint Charly. En tussen zijn tanden door sist hij naar Sanne: “Nu moet ik hier stom gaan staan doen door jouw schuld, terwijl ik de liefde van mijn leven voor de tweede keer zie! Dat vergeef ik je natuurlijk nooit! Oe, oe, oe...”

“Schud alles waar je over piekert uit je hoofd en uit je lijf! Ja, toe maar! Oe, oe, oe...,” schreeuwt Huijdecoopers.

“Oe, oe, oe...”. Iedereen gaat er helemaal in mee en Sanne roept het hardst. Ze schreeuwt alle beslommeringen en gepieker een halt toe. Oe, oe, oe… ze begint zich aardig oer te voelen, leeg in haar hoofd.

“Klaar?” vraagt de regisseur. Ze spelen. En op het moment waarop de regisseur eerder afkapte, barst Rinke nu uit in een schaterlach.

“Zie je?’ zegt Huijdecoopers triomfantelijk. “Die lach bedoelde ik! Neem daar even rust. En dan gaan we weer!” Sanne speelt. Ze geniet van ieder moment. Van de spanning, de hilariteit, de onverwacht hechte vriendschappen die zijn ontstaan. Nog maar zes keer oefenen en dan gaan ze. De planken op. Ze heeft er enorm veel zin in. De hele avond denkt ze geen moment aan haar halfzusje en het vreemde dreigement. Daar denkt ze pas weer aan, als die avond heel laat haar telefoon rinkelt. Ze kijkt op het scherm en ziet dat het een buitenlands nummer is.

“Ik denk Amerika,” zegt ze tegen Jaap die haar vragend aankijkt. “Opnemen?”

“Doe maar,” zegt Jaap.

“Hallo? Met Sanne?” zegt ze vragend.

“Sanne! This is Jan! De partner van Debby! Remember me? Just so you know, Debby is safe with me. Ze is nogal in de war, maar ze is safe. Ze gaat morgen naar een dokter.

A psychiatrist.”

“Thanks for letting me know!” zegt Sanne oprecht. Ze babbelt nog wat na met Jan, die haar vertelt dat ze weer samen gaat wonen met Debby en dat ze nog altijd erg van haar houdt. Dat zij haar familie is en dat Debby dat lijkt te beseffen.

“We houden je op de hoogte,” belooft Jan.

“Dat zou fijn zijn.”

Als het gesprek voorbij is, deelt ze de inhoud met Jaap. En ze voegt eraan toe: “Zou het dan nu toch allemaal met een sisser aflopen? Zouden die bedreigingen niet langer iets zijn om rekening mee te houden?”

“Dat zou ik sowieso niet doen,” bromt Jaap. “Hoe moet je nu rekening houden met iets wat je niet weet? Zet het maar lekker uit je hoofd.”

Dat doet ze. Ze denkt dagenlang niet aan akelige dingen. Ze werkt, past op Jeppe Jan en luistert naar Rinke, die uitgebreid komt vragen naar alles wat ze weet over Charly. “Hoezo?”

“Ik vind hem zo leuk!” Rinke straalt. “Hij heeft me mee uit gevraagd. Voor een drankje. Bij een strandtent. Ik heb gezegd dat ik er nog over moet nadenken.” Ze lacht hardop. “Terwijl ik het heus al lang weet. Ik ga graag met hem dat drankje doen! Supergaaf. Maar vertel, wat weet je van hem?”

Sanne grijnst. “Buiten dat hij mijn toneelminnaar is? Niks!”

“Rinke is een beetje verliefd,” zegt ze die avond tegen Jaap, als ze tegen hem aankruipt in bed. “Ik ook,” zegt Jaap.

Later zegt ze: “Ik ben nog steeds blij dat jij in die sloot stond te schreeuwen. Weet je nog?”

En Jaap: “Daar kan ik me echt helemaal niks van herinneren!”

De dagen glijden voorbij in prettige harmonie. Niets doet denken aan onheil, al dan niet naderend. Er lijkt geen vuiltje aan de lucht.

Cathy en Willem komen een avondje eten en zelfs dat is van begin tot eind gezellig. Cathy slaat alleen nog even op hol, als ze het over Debby krijgen. “Dat was toch eigenlijk schandalig, wat die lelijke uitvreter jou uiteindelijk nog verweet. Ze moest zich kapot schamen. Raar wijf.” Ze snuift haar neusgaten breed.

“Maar ze is wel onze halfzus,” sust Sanne.

Cathy snuift nog een halve centimeter breder. “Ik voel er helemaal niks bij!”

“En daardoor was ze zo boos. Dat voelde zij natuurlijk ook,” verdedigt Sanne. Cathy is er gauw klaar mee.

“Wij kunnen er verder ook niks aan doen. Ik heb jou ook wel eens stom gevonden. En ondoordacht. En uit de hoogte. Nou ja, ik heb van alles van je gevonden. Maar als zussen blijf je elkaar toch opzoeken. En dat voel ik nu eenmaal niet bij haar. Sorry. End of story.”

Alleen juffrouw Schaap is er niet gerust op. “Nieuwe maan in Weegschaal naar Schorpioen,” mompelt ze. “De donkere kant van mensen komt boven. Diep, diep broeit de onrust. De woede wil eruit. Ik heb schilden gemaakt van elzentakken. Hang die boven je bed of draag het bij je.”

Ze deelt ze uit tijdens de koffie in De Roos en de Koekoek. “Wat een lief project, juffrouw Schaap! Met die touwtjes. Schattig,” prijst Abel.

“Het ziet er erg primitief uit,” vindt Daan.

Sanne houdt het rondje van takken in haar handen. “Daar kan toch alles zo doorheen?”

“Als je het te open vindt, kun je het dichtvlechten,” zegt Schaap. “Het is jouw schild.”

“LIGGEN! OP DE VLOER! HANDEN OP JE HOOFD!”

Sanne kijkt op. Ze ziet mannen op zich af komen, in zwarte pakken, met een klein machinegeweer op haar gericht. Ze heft haar schild. Ze ziet meteen dat Daan en Abel al plat op de grond liggen.

“HANDEN OP JE HOOFD!”

Juffrouw Schaap laat zich moeizaam op haar knieën zakken en kreunt.

“Sorry jongens, op mijn leeftijd gaat dat allemaal niet meer zo snel,” zegt ze. Een politieman helpt haar te gaan liggen. Hij doet het tamelijk vriendelijk, ziet Sanne. Zelf staat ze nog steeds rechtop.

“LIGGEN!”

Een man in ‘t zwart schreeuwt in haar oor. Ze gaat omlaag, eerst in een plank, dan plat. Alsof ik een halve zonnegroet doe met yoga, bedenkt ze. Ze ondergaat het alsof het niet echt is. Dat zegt ze dan ook hardop tegen Schaapje: “Dit is niet echt, hè? Dit droom ik toch zeker?”

“Het is die nieuwe maan. Onheil en zwarte beschuldigingen. Daar komt het door. Het gaat zo weer over,” zegt Schaap.

“ACHTER: CLEAR! RUIMTE LINKS: CLEAR!”

Er komen nu mannen via de achterdeur naar binnen.

“PIPOWAGEN: CLEAR! WOONHUIS: CLEAR! TUINHUIS: CLEAR!”

Sanne hoort ze roepen en beseft dat ze alles hebben doorzocht. Haar huis, de pipowagen van Schaapje, alles. Maar waarom?

“Dit is vast een vergisinval. Net zoiets als een vergisontvoering,” zegt Daan zachtjes.

“Kunt u mij vertellen wat u zoekt?” vraagt Sanne beleefd aan de man naast haar, die zijn wapen nu gelukkig niet meer op hen gericht heeft. Vaag ziet ze ogen achter het glazen vizier. En een mechanische stem via een microfoon zegt:

“DAT KRIJGT U ZO UITGELEGD. U GAAT EERST MEE NAAR HET BUREAU.”

Het zwarte peloton vertrekt en er komen twee mannelijke agenten in burger binnen. Ze mogen overeind komen. Sanne helpt Schaapje op de been, die stijf heen en weer wiegt en mompelt: “Foeifoeifoei, wat een boze energie.” Dan zegt de agent met het kale hoofd: “We zijn wel benieuwd waar u de wiet verbouwt?”

“Ik had wiet in mijn achtertuin. Eén plant. Maar die is al weg. Het is al veel te koud in deze tijd van het jaar,” biecht Schaapje meteen op. Ze houdt haar elzenschild voor haar borst en kijkt de agent recht aan.

“We hebben dit complex een week geobserveerd. Er waren vrachtwagens met een Belgisch kenteken. Wat was dat?” vraagt de ene rechercheur.

Daan schudt zijn hoofd. “Joh! Dat was onze leverancier uit Wallonië! Die kwam drie gietijzeren tuinbakken afleveren!” De rechercheur kijkt hem strak aan. “En die andere wagens?”

Daan maakt een hulpeloos gebaar. “Er waren geen andere wagens!”

“Ik heb nog kruidenpotjes besteld. Die zijn hier afgeleverd. Ook met een busje,” meldt Schaapje rustig. Ze wrijft ondertussen haar heupen. “Maar die kwam niet uit België. Dat denk ik tenminste niet. Het waren 36 kleine potjes.” En als de rechercheur haar scherp aankijkt: “Ik heb de bon. Voor de btw.”

Maar ze moeten toch mee naar het bureau. Er staat al een busje klaar op het erf. Sanne mag nog wel even labrador Saar thuis brengen, maar ook op die kleine wandeling loopt er een agent met haar mee.

Op weg naar het politiebureau al oppert ze aan haar medeverdachten dat Debby misschien de oorzaak is. “Ik denk zomaar dat zij een valse beschuldiging heeft gedaan. Dit is, denk ik, van meet af aan haar plan: treiteren en onrust zaaien.”

“Als het hier maar bij blijft,” hoopt Daan. Hij kijkt naar juffrouw Schaap of zij hem misschien gerust kan stellen. Maar Schaapje staart naar haar handen en zegt: “We zijn nog niet van dit circus af, vrees ik.”

Toch verloopt het op het bureau allemaal vrij soepel. Sanne uit haar verdenking richting haar halfzus, maar daar reageert niemand op.

“U kunt er rustig van uitgaan dat we dit soort acties alleen ondernemen op een gedegen vooronderzoek, mevrouw,” zegt de kale man met een superieur lachje. Sanne zwijgt. Dat lijkt haar verreweg het verstandigste. En zes uur later staan ze allemaal weer op straat.

Rinke, Anna en Marja komen ze halen. Rinke is totaal hyper van alles wat er gebeurd is. “Wat zeiden ze dan? Was er een inval? Een echte inval? En toen? Moesten jullie op de grond gaan liggen? Jemig! U ook, juffrouw Schaap? Wow. Wat een belevenis.”

Anna is kalm. Die vraagt zomaar: “Gaat het met je, Jaap?” Dan pas beseft Sanne dat Jaap de hele tijd wel erg stil is geweest. Ze heeft hem nauwelijks gehoord.

“Ik ben zo geschrokken,” zegt Jaap.

Sanne ziet dat zijn handen trillen. Zijn lip bibbert ook. “Och jongen toch,” zegt ze.

Maar dan ligt Jaap al in de armen van Anna, zijn ex-vrouw. Marja, die al jaren een relatie heeft met Anna, slaat op haar beurt haar armen om hun heen. En zo staan ze daar met z’n drieën. Ze wiegen langzaam heen en weer. Sanne kijkt toe. Ze voelt dat Daan en Abel naar haar kijken. Rinke ook. Het is ook wel raar dat ik nu aan de zijlijn sta, beseft ze. Maar ik ga er niet ook nog eens omheen hangen. Dat vind ik nog veel gekker.

“Het was ook een akelige ervaring,” zegt ze dan maar. “Ze zouden ons misschien ook wel slachtofferhulp kunnen aanbieden.”

“Ik vind een goed glas wijn ook wel op zijn plek,” vindt Daan. “Laten we maar snel naar huis gaan, jongens.”

“Ja. Goed idee,” zegt Rinke. Ze rammelt met haar autosleutels. “Wie rijdt er met mij mee?”

En zo gebeurt het dat Sanne niet in dezelfde auto zit als Jaap. En dat is heel ongemakkelijk, vindt ze. Ook haar steun en toeverlaat juffrouw Schaap zit bij Anna en Marja in de auto.

“Wat zou Debby nog meer voor ongein van plan zijn?” vraagt ze zich hardop af, om haar gedachten een beetje af te leiden.

“Hè, ja, laten we daar eens lekker over brainstormen. Misschien bestelt ze een heleboel pizza’s op jouw adres?” lacht Rinke.

“Of een sloopbedrijf met een kraan met een sloopkogel!” Dat is Daan.

Abel bedenkt: “Een laadbak met 35 kuub zand. Dat is ook heel erg. Zeker als ze die op je oprit storten.”

“Of een kudde jonge alpaca’s,” bedenkt Sanne.

“Dat zou ik eigenlijk wel heel erg gaaf vinden!” giert Rinke. “Totdat ze allemaal op jou beginnen te spugen!” Ze bedenken van alles en vallen van het ene lachsalvo in het andere.

Maar onderwijl is Sanne bezorgd. Echt bezorgd. Om Jaap. Want zo ontredderd heeft ze hem nog nooit gezien.

“Ik ben helemaal van m’n tramontane,” mompelt Jaap, als hij uit de auto van Anna stapt.

Sanne staat meteen klaar om hem op te vangen. Maar Jaap weert haar af. “Laat me maar even.”

“Van je tramontane. Wat een fijne uitdrukking is dat toch. Zullen we maar iets lekkers inschenken? Ik bel Daniël wel even dat hij hierheen komt met iets lekkers. Dat hebben we wel verdiend,” vindt Schaapje.

“Bestel maar pizza,” vindt Abel. “Ik heb wel zin in iets stevigs.”

“Topidee,” zegt Daan.

Ze gaan allemaal naar het huis van Sanne, waar iedereen tafel begint te dekken, wijnflessen openmaakt en elkaar over rug en armen aait. Jaap krijgt zelfs een welgemeende aai over zijn bol van Daan. En een biertje, dat hij in een paar gulzige slokken achterover slaat.

“Sorry, dat ik me zo aanstelde,” zegt hij tegen iedereen. En hij kijkt Sanne aan met zo’n lieve trouwe blik, dat ze smelt. Arme Jaap.

“Het voelde anders helemaal niet of je je aanstelde. Ik heb het idee dat er bij jou iets zit. En nu kwam er ineens iets boven borrelen.”

“Dat heb ik ook al een paar keer gezegd, Jaap,” valt Anna bij. “Tijdens ons huwelijk is hij twee keer echt in de war geraakt. Zo erg, dat het leek op een paniekaanval.”

Jaap gooit zijn armen in de lucht en zegt: “Heb ik nu twee bezorgde moeders? In plaats van een lieve ex en een spannende relatie? Meiden! Ik heb zelf geen idee wat er is! Het werd me gewoon teveel!”

Daniël arriveert met een zak vol heerlijke zelfgebakken kaaskoekjes. Hij wordt met gejuich begroet.

“De pizza wordt zo bezorgd! Mijn Schaapje en ik trakteren!” Het gejuich wordt nog luider.

Schaap zegt nog even snel tegen Jaap: “Kom maar eens langs. Dan breng ik je onder hypnose. Dan zien we snel genoeg wat er aan de hand is.”

“Dat lijkt me nou helemaal drie keer niks,” zegt Jaap lachend.

Anna haalt haar schouders op en zegt tegen Sanne: “Eigenwijs. Dat is-ie. Nou ja, dat heb je al lang ontdekt!” Die avond laten Sanne en Jaap samen Saar uit. De lucht is helder, er zijn zoveel sterren te zien dat ze even ademloos op de dijk omhoog staan te kijken.

“Hoe voel je je?” vraagt Sanne.

“Sssst,” zegt Jaap.

Dus zwijgt Sanne. Ze geniet van de onbezorgde, doodnormale dagen en er verstrijken twee weken zonder noemenswaardige gebeurtenissen. Daardoor lijkt alles wat Debby heeft uitgehaald, met haar verdachtmakingen over een hennepplantage, naar de achtergrond te verdwijnen. Tot er op een ochtend een vrachtwagen de parkeerplaats op rijdt. Ze ziet hem arriveren vanuit de ingang van De Roos en de Koekoek, waar ze net de ruiten lapt.

“Hebben jullie iets besteld, jongens?” roept ze naar binnen. Maar nee. De jongens verwachten geen levering van wat dan ook. Er springt een chauffeur uit de cabine met een vrachtbrief. “Meneer of mevrouw Van den Broek?”

“Dat ben ik!” Ze steekt er haar vinger bij op.

“Twee pallets.” De chauffeur loopt naar achteren en laat de laadklep zakken.

“Twee pallets met wat?” vraagt Sanne.

“Geen idee,” zegt de chauffeur. Hij kijkt op de vrachtbrief en laat hem dan aan Sanne zien. Die kan er ook nauwelijks iets uit opmaken, behalve het gewicht en een aantal: 500 stuks. Maar 500 stuks van wat? ‘Rekening in de mail’, leest ze.

“Wacht, er schijnt iets in mijn mail te zitten. Laad nog maar niks uit,” zegt ze. “Wil je koffie? Dan check ik dit eerst.” “Graag,” zegt de man. Daan geeft hem appeltaart en koffie. Sanne checkt haar mail op haar telefoon. Ze ziet al snel welke mail ze moet hebben. Het is een rekening van een textielfabriek in Turkije voor 500 gewatteerde damesjacks. In de maten S, M en L.

“Diverse kleuren. Met zilverkleurige ritsen. Grote genade,” mompelt Sanne, al lezend.

Uiteindelijk gaat de chauffeur een half uur later weer op pad, met op de pallets adresstickers met daarop de tekst:

‘Retour Afzender’. Sanne heeft het bedrijf gemaild en toegezegd een kopie te sturen van het aangifteformulier, want ze heeft al een afspraak bij het politiebureau om aangifte te doen van identiteitsfraude. En ze is er doodziek van. In een opwelling belt ze het telefoonnummer van Debby. Wie weet neemt ze op.

“Met Debby.”

Sanne kan haar oren niet geloven. Haar halfzus neemt gewoon op! “Debby? goed om je te horen! Met Sanne.” Daan en Abel kijken met grote ogen naar haar. “Heb je haar aan de lijn?” fluistert Daan. Sanne knikt. Het is even stil aan de andere kant.

Dan zegt Debby: “Waarom bel je?”

In een fractie van een seconde besluit Sanne niet in de aanval te gaan. Ze zegt: “Je had niks laten horen! Ik ben benieuwd. Ben je alweer helemaal gesetteld?”

“Ja. Ik had je moeten bellen, hè?” aarzelt Debby.

Sanne kan horen dat ze echt niet weet hoe ze moet reageren. “Nou lieverd, je moet natuurlijk niks! Haha,” lacht Sanne. “Maar het is wel een geruststelling dat ik je spreek. Vertel. Alles goed met jou? En met Jan?”

“Ja, ja, het gaat allemaal wel goed,” zegt Debby. “Ik ben bij Jan ingetrokken en we hebben het wel fijn nu. Ik ben ook in behandeling. Ik was echt behoorlijk in de war na de reis.” “Ja, dat snap ik best. Het is ook allemaal niet niks, wat er op je af komt. Ik denk wel eens dat we ons verleden pas gaan verwerken, als we wat ouder zijn. Dan zie je het scherper. We hebben het daar nooit over gehad. Dat spijt me wel, Debby.” Terwijl Sanne dat zegt, voelt ze meteen hoe die woorden kloppen. Daar had ze inderdaad met haar zus over moeten praten. En dat heeft ze lelijk laten liggen.

Ze hoort hoe Debby diep adem haalt.

“Ik ben zo blij dat je dat zegt,” verzucht haar halfzus.

“Ik besef het pas, nu je weg bent,” bekent Sanne. “Ik was te laks. Echt. Dat verwijt ik mezelf nu. We hebben elkaar wel gezien, maar we hebben elkaar niet echt ontmoet.”

“Dat zeg je goed. Ja. Zo voelt het wel. En nu ben ik weer weg.”

“Maar het is nooit te laat voor een echte ontmoeting. We zouden kunnen bellen. Iedere maand bijvoorbeeld. Echt uitgebreid. Er gewoon voor gaan zitten en dingen vertellen en bespreken. Eerlijk vertellen hoe het voelt. Dat is misschien een idee. We kunnen zoomen. Dan zien we elkaar ook.”

“Dat lijkt me een topidee,” zegt Debby meteen. Ze klinkt opgelucht. “Dan kunnen we toch nog eens aftasten of bloed echt dikker is dan water!”

“Of constateren dat het een fabeltje is. Dan kan ook. Maar dan hebben we elkaar in ieder geval echt ontmoet. En er echt moeite voor gedaan!”

“Ik vind het een uitstekend idee,” zegt Debby. “Hoe laat is het nu bij jullie? Dan kunnen we meteen een datum en een tijd prikken.”

“Ik pak mijn agenda!” roept Sanne. “Blijf hangen!”

Terwijl ze haar telefoon op tafel legt, zijn Daan en Abel allebei gaan staan. Ze applaudisseren geluidloos en buigen diep.

“Geniaal opgelost,” mimet Daan.

“En zo liefdevol!” fluistert Abel vol bewondering.

Al tijdens de eerste zoomsessie met haar halfzus weet Sanne het zeker: ze hoeft niet meer bang te zijn voor verdere pesterijen. In plaats daarvan heeft ze echte gesprekken met Debby, die haar de bodem van haar hart laat zien en van wie ze leert dat opgroeien met een vader die je eigenlijk niet wil hebben, sporen in je ziel krast die niet zomaar slijten. Maar dat het enorm helpt dat zij als halfzus haar hart voor haar openstelt. Ze kunnen in het eerste gesprek al met elkaar huilen én lachen. Daar zijn ze allebei dankbaar voor. Sanne grijnst, als Debby vraagt: “Waarom werd jij ooit verliefd op die malloot van een Peter Granides? Die is toch eigenlijk écht niet de moeite waard!” En als zij antwoordt: “Maar lieve schat, toen ik op hem viel, had hij tenminste nog haar!” krijgt Debby een aanval van de slappe lach die zo aanstekelijk werkt, dat ze een eind maken aan het gesprek.

“Tot volgende keer!” krijgt Sanne er nog net uit.

“Dit is echt goed, Schaapje,” zegt ze later tegen juffrouw Schaap, die graag luistert naar het verslag van de eerste echte ontmoeting tussen Debby en Sanne. Schaapje knikt. “De geheime bron van humor is niet vreugde, maar verdriet,” zegt ze. En meteen daarna: “Dat is geen wijsheid van mij, hoor. Die is van Mark Twain. Over humor gesproken: nog twee weken, hè? Dan sta je op toneel!” Sanne knikt. “Ja. Zalig. Zo hard voor gewerkt! We zijn er klaar voor!”

“Nee! Je gaat niet met hem duelleren!” Sanne gilt het uit en zit meteen rechtop in haar bed.

“Je droomt, liefie! Je droomt,” sust Jaap.

Ze kijkt hem verwilderd aan en ziet, nog half verstrikt in haar nachtmerrie, Jaap rug aan rug staan met haar jonge toneelminnaar, tuinman John, gespeeld door Charly Blom. “Och hemel, jullie gingen dertig passen nemen en dan op elkaar schieten!” hijgt ze. “Dat mag je nooit doen, lieverd! Nooit!”

“Nou, dat beloof ik,” antwoordt Jaap droog. Hij laat zijn benen uit bed zakken. “Ik ga een glas water halen. Dan kan je even helemaal wakker worden. En daarna slaap je weer lekker door. Afgesproken?”

Sanne knikt. Het toneelstuk heeft haar volkomen in de greep. Ze ademt de rol van Lady Rose, repeteert de hele dag allerlei scènes en loopt om te oefenen dagelijks een uur rond in de lange wijde rok die ze op toneel moet dragen. Zelfs op de dag dat Rinke Jeppe Jan komt afleveren voor een dagje oppas, loopt Sanne rond in haar lange rok.

“Ha, Lady Rose!” groet Rinke.

“Amma!” roept Jeppe Jan. Hij stort zich tegen haar lange rok en Sanne pakt hem meteen op. “Ik ga me maar snel verkleden, hè, lekkere aap van me?” Ze krijgt twee armpjes om haar nek en een natte veeg die op een kus moet lijken. “Je zit er helemaal in, hè?” lacht Rinke. “Het wordt zo’n leuk stuk, oma Sanne. Ik vind het zo knap wat je doet. Julie spelen echt de sterren van de hemel!”

“Ja, ja, Charly bedoel je! Jouw ster! Toch?”

Als Sanne ziet hoe Rinke ongemakkelijk aarzelt, zegt ze meteen: “Ik plaag je maar, hoor liefie. Zeg maar lekker niks. Ik heb daar helemaal niks mee te maken! Ik geef Jeppe Jan nog even aan je terug en ik ren naar boven om een spijkerbroek aan te trekken!”

Als ze zich boven uit de lange Viktoriaanse rok wurmt, bedenkt ze hoe ingewikkeld het moet zijn voor Rinke. Zo jong en dan al zoveel verantwoordelijkheid. Wat een uitdaging om helemaal alleen die kleine Jeppe Jan op te voeden. Nou ja, alleen. Ze heeft natuurlijk de Jacobians. En Mara, haar vriendin. Maar het is toch anders. En je helemaal onbekommerd in een leuke flirt storten met een jongen als Charly, dat doe je dan niet zomaar. Dat is toch eigenlijk heel erg verdrietig. Dat gunt ze haar kleindochter van harte. Gewoon lekker onbekommerd relaties aangaan en ze ook weer uitmaken, als het zo uitkomt. Omdat dat bij je leeftijd past. En bij de fase waarin je op zoek bent, maar nog lang niet hoeft te kiezen. Niet definitief in ieder geval. Ze zucht ervan, ritst haar spijkerbroek dicht en gaat snel naar beneden. Daar zit haar kleindochter Rinke met Jeppe Jan op schoot. Ze hebben de dekenkist opengemaakt waar het speelgoed in zit. Jeppe Jan heeft een boekje uit de kist gepakt en zit daar nu in te bladeren. Rinke vertelt en wijst aan.

“Zo. Dat neem ik van je over. Ga jij maar gauw op pad!” zegt Sanne.

“Je hebt me nog niet eens gevraagd wat ik ga doen!”

“Nee, waarom? Dat maakt toch niet uit?”

“Ik ga naar een kunstbeurs,” vertelt Rinke. Ze vertelt, dolenthousiast. Over de fotograaf die op die kunstbeurs een groot aantal foto’s te koop aanbiedt en dat ze zo’n fan van hem is.

“Maar ik kan dat nog niet betalen, hoor oma Sanne. Ik ga gewoon kijken.”

“Is het voor je werk? Voor de krant?” vraagt Sanne nog, als Rinke al naar de deur loopt. Die schudt haar hoofd. “Het is zomaar. Voor de leuk. Met Charly.”

Sanne krijgt een glimlach op haar gezicht die voor haar gevoel haar ene oorlel met haar andere verbindt. “Met Charly!” herhaalt ze.

Rinke knipoogt.

En Sanne wuift: “Ga maar gauw! Jeppe Jan, zeg maar: dag mama!” Jeppe Jan zwijgt, maar hij zwaait wel. Dan kijkt hij weer in het boek en zegt: “Boek!”

Als Rinke haar zoon die avond weer oppikt, is er geen ruimte om te informeren naar de kunstbeursdate; Jaap zit aan tafel en Daan en Abel zijn net langs gewipt voor een glas wijn. Niet vergeten later nog naar te vragen, neemt Sanne zich voor. Maar dat vergeet ze totaal. Want de rest van de week staat in het teken van de generale repetitie van The Lady en haar Lover. Ze telt de dagen af.

“Wat een geweldige poster,” prijst Jaap.

De aankondiging voor The Lady en haar Lover hangt overal en dus ook in De Roos en de Koekoek. Op de poster zie je Sanne op haar rug terwijl twee handen de vetersluiting van haar korset losmaken. En dan met vette letters er overheen: The Lady en haar Lover! Het ziet er allemaal supersuggestief uit.

“Blij dat ze mijn hoofd niet hebben afgebeeld,” grijnst Sanne.

“Jouw lekkere koppie had best op die poster gekund,” vindt Jaap meteen. “Maar ze hebben gelijk dat ze hiervoor hebben gekozen. Wat een plaatje. Wat heb je een heerlijke taille!”

“Ik ben mager geworden van de zenuwen,” lacht Sanne. “En het is uitverkocht, hè? Volgend weekend twee avonden en het weekend daarop weer! Niet te geloven.”

De generale repetitie voor het toneelstuk was een regelrechte ramp. Lord Henry Melbrook was drie keer zijn tekst kwijt en zijn gulp stond open gedurende de hele eerste acte. Regisseur Antoinette Huijdecoopers schold in haar zenuwen souffleur Rinke de huid vol dat ze die gulp niet had opgemerkt.

“Dat had ik wel!” zei Rinke verontwaardigd.

“Dan had je er iets van moeten zeggen!” brieste Antoinette.

“Dat deed ik. Jan luistert nooit naar wat ik fluister. Dat is een ramp.”

Jan, Lord Melbrook, keek schuldig. “Ik kan haar slecht verstaan. Ik word wat doof, vrees ik.”

Huijdecoopers had op het toneel gestampt van woede en Sanne drukte manhaftig een aanval van slappe lach weg. “Ik schrijf voortaan de aanwijzingen voor Jan wel met een grote viltstift op een blaadje,” bood Rinke aan. “Ik maak ze wel van tevoren, want ik weet precies waar hij blijft steken. En ik maak een extra grote met daarop: GULP!”

Toen hield Sanne het niet meer. Ze barstte in lachen uit en al gauw deed iedereen mee, zelfs de regisseur. Die zei, nadat alles bedaard was: “Nou ja, een slechte generale betekent meestal een uitstekende première! Lieve mensen, tot morgen. Graag twee uur tevoren aanwezig voor grime en laatste bespreking. Alvast toi toi toi!”

Dan is de avond eindelijk aangebroken. Sanne geniet van de voorbereiding. Van de spanning in de kleedkamers. Van de grime. Het prachtige decor. Van de fles wodka die Charly heeft meegenomen en waarvan ze voor de voorstelling allemaal een klein glaasje achterover tikken. Van Jan, die helemaal in zijn rol als Lord Melbrook, haar toefluistert: “Zo, overspelig vrouwtje van me!” En van het moment dat ze stiekem door een kijkgaatje tuurt in het toneelgordijn. Ze ziet juffrouw Schaap met haar Daniël op de eerste rij; Daniël in een prachtig kostuum met een bijzonder geplooide das van satijn met een dasspeld, juffrouw Schaap in één van haar eigen creaties van gordijnstof, dit keer grote zwarte Viktoriaanse vormen op een achtergrond van blauw satijn, dezelfde kleur als de das van haar geliefde. Ze fluistert tegen Rinke, die naast haar staat te gluren: “Zie je ze? Wat een plaatje hè? Daan en Abel zijn er ook! Kijk!”

“Pap en Mama Jen ook, kijk! En Eefje. Wat leuk. Ik zie tante Cathy en oom Willem! Kijk, daar in het midden!” Rinke wijst.

Er klinkt een belletje. Vijf minuten nog. Dan gaat het doek open.

“Ik ga alvast naar mijn plek,” fluistert Sanne.

Ze moet, als het doek wordt opgehaald, op de sofa liggen in een dramatische pose die aangeeft hoe haar hart wordt verscheurd door van alles in het algemeen en door tuinman John in het bijzonder. Waarna ze haar parelketting kapot scheurt, zodat de parels over de vloer stuiteren. Ze verheugt zich nu al op die tekst en op het gelach dat door de zaal zal klateren.

“Ik ga in mijn hokje zitten. Jij hebt me vast niet nodig vanavond!” lacht Rinke. “Toi toi toi, oma Sanne!”

Als ze op de sofa zit, ziet ze tussen de coulissen haar tegenspelers staan met hun duimen omhoog. Ze steekt een duim naar ze op en ze lacht.

“Doek!” zegt Huijdecoopers. De toneelmeester begint te hijsen.

Sanne ligt roerloos, tot het openingsapplaus wegsterft, legt dan met een dramatisch gebaar haar hand op haar voorhoofd en kreunt zacht voordat ze haar tekst begint.

“Ooooooh!” De zaal leeft hardop mee, als Lord Melbrook Sanne betrapt in een uitdagende omarming met haar tuinman.

“Stuk rapalje! Ik daag u!” sist haar echtgenoot tegen tuinman John, die omhoog is geschoten en nu met zijn wijde witzijden blouse halfopen hijgend midden op het toneel staat. Sanne weet dat iedere vrouw in de zaal nu volledig begrijpt waarom zij als een blok is gevallen voor deze jongen. Hij is prachtig.

“Ik daag u tot een duel!” sist Melbrook nogmaals. En hij richt de banaan, die hij zo-even nog van de fruitmand pakte bij zijn entree. De zaal giert alweer. Hevig drama wisselt zo snel om met een absurd detail, dat de aandacht van het publiek geen moment verloren gaat. Iedereen zit er voor honderd procent in. En Sanne geniet. Ze geniet van haar tenen tot aan haar kruintje terwijl ze haar been heft en de kousenband om haar dij met een pikant gebaar op zijn plaats schuift. Daarna brengt ze langzaam haar rokken omlaag en ze kijkt, haast loom, als in een vertraagde film, naar haar man en haar minnaar. Het doek valt. Pauze.

Na afloop is het feest. Ze prijzen Sanne uitbundig, maar iedereen was goed, echt! Sanne neemt alle lof in ontvangst en bedenkt dat dit verreweg het leukst is wat ze ooit heeft gedaan.

“Ik had al een goed voorgevoel,” knikt juffrouw Schaap tevreden. “Wat hebben wij een heerlijke avond gehad! Als jullie een derde weekend gaan inplannen, komen we weer!” Dat geluid hoort Sanne van meer kanten. In tijden niet zo gelachen, dat is zo’n beetje de kern van alle recensies. Zelfs haar zusje Cathy is enthousiast.

“Sanne! Wij hebben het echt in ons, hè? Artiestenbloed. Theater! Ik had geen idee dat het bij jou nog tot ontwikkeling zou komen! Nee, zeg nou zelf, ik zing al jaren in een koor en daar kun je veel van je expressiviteit kwijt. Optreden! Zalig!” Cathy klakt met haar tong. “Daar weet jij nu even ook alles van. Nog drie voorstellingen, hè? En dan weer klaar? Misschien kun je bij ons op het koor? Maar eerst voorzingen! Nou, goed gedaan hoor zusje! Geniet er maar even van.”

Sanne weet nooit precies of ze nu een compliment krijgt van Cathy of toch indirect een sneer. Maar omdat ze daar al jaren niet meer op ingaat, zegt ze: “Dank je wel, zus! Super dat jullie genoten hebben. Ik vond het heerlijk om te doen! Heb je al een drankje gehad? Ja? En Willem? O, die zie ik bij de bar. Ik ga nog even die kant op! Dag!” Snel wipt ze verder, naar Wichard en Jennifer en de kleine Eef.

“Ik vond het hartstikke tof, oma!” juicht Eef.

“Wat ben je toch heerlijk leeftijdloos. Ik vind je zo’n voorbeeld!” fluistert schoondochter Jennifer in haar oor. Dat ontroert Sanne oprecht. Maar Wichard kijkt haar aarzelend aan. Hij kucht, kijkt schichtig om zich heen en zegt: “Mam, eerlijk is eerlijk, ik vond het behoorlijk aanstootgevend. En schokkend ook. Ik bedoel, je bent mijn moeder! En je bent niet meer een van de jongsten, dus...”

“Nee, maar wel een van de leuksten,” kapt Jennifer af.

“Hou toch op, Wichard. Wat voor voorbeeld geef je aan je dochters, als je zo in het leven staat? Je bent van een bepaalde leeftijd, dus dan moet je je ook wel zo gedragen! Of nog erger: je bent nog een vrouw ook! Stop met die rare antieke manier van denken. Je moeder was geweldig. Een voorbeeld voor mij en voor haar kleindochters en voor weet ik hoeveel vrouwen in de zaal. Steengoed was ze! Sanne, jij bent voor mij de koningin. Met een hoofdletter K!”

Wichard kijkt echt geschrokken naar Jennifer. “Misschien heb je gelijk,” aarzelt hij. “Ik vond het echt keigoed. Helemaal niet op amateurniveau. Ik bedoel, echt professioneel. Het was alleen, toen ik me na afloop realiseerde dat dat mijn moeder was, tja...”

“Maar dat heb je tijdens de voorstelling geen moment gedacht! Dat bedoel ik nou!” zegt Jennifer.

Wichard schudt zijn hoofd. “Nee, tijdens de voorstelling heb ik alleen maar gedacht: ik hoop dat Joop van den Ende in de zaal zit!”

Dus heeft Sanne de hele week vleugels. Zo erg, dat Daan op een werkdag zegt: “Hé diva, heb je nog aan de boekhouding gedacht?”

Nog één weekend spelen. Nog één weekend stralen. Sanne kan haar hoofd nauwelijks bij iets anders houden. Hoe doen mensen dat die het podium als werkplek hebben? Kunnen die nog wel gewoon gehaktballen draaien voor het avondeten? Of zich concentreren op hun boekhouding? Haar lukt het niet. Sanne ademt toneel. Ze droomt toneel. Ze is toneel.

“Eigenlijk zou ik het liefst alleen maar Lady Rose willen zijn,” vertrouwt ze juffrouw Schaap toe. “En helemaal niet Sanne.”

Ze zitten samen in de pipowagen en Schaapje heeft haar tarotkaarten klaarliggen. Ze schudt ze langzaam en vol aandacht. Dan legt ze een kaart. “Ah, staven vier,” mompelt ze.

“Staven vier,” herhaalt Sanne. “Het ziet er gezellig uit op die kaart.”

Schaapje knikt. “De kaart zegt dat alles klaar is voor uitvoering. Nou, met uitvoeringen ben je dan ook druk bezig! Grappig eigenlijk, dat het ook aangeeft dat er weer feest op handen is. Kerst natuurlijk, Geen twijfel over mogelijk. Gaan we weer met z’n allen bij jou thuis Kerst vieren?” Schaapje zit nog steeds over de kaart gebogen. “Ja, natuurlijk gaan we Kerst vieren met z’n allen!” zegt Sanne meteen. “Ik kan me dat feest niet anders voorstellen.” “En toch zegt de kaart nog iets anders,” aarzelt Schaapje.

Ze pakt het deck kaarten en schudt nog een keer. Dan legt ze een nieuwe kaart naast de andere.

“Ha!” Schaap heft haar wijsvinger op en houdt haar hoofd een beetje schuin. Of ze van iemand een boodschap krijgt, denkt Sanne. Het zou haar niets verbazen. Schaap heeft bijzondere gaven. Geen twijfel over mogelijk.

“Dit is de Staven Schildknaap. De boodschapper,” zegt Schaap.

Ha, de boodschapper. Dat dacht ik net al, denkt Sanne. “Dat zou kunnen betekenen dat jij een boodschap hebt voor anderen. Misschien via het toneel. Misschien is jouw boodschap wel dat mensen meer moeten spelen!” Schaapje kijkt er verrast bij, alsof die uitleg haarzelf verbaast.

Sanne wordt er blij van. “O ja! Meer spelen. Dat vind ik wel een mooie boodschap.”

“Maar aan de andere kant kan het ook een boodschap zijn die je nog niet hebt ontvangen. Waar je beter naar moet luisteren. Dat kan ook!” Schaapje kijkt haar onderzoekend aan.

“Ik zou het niet weten,” aarzelt Sanne.

Maar ze denkt ineens aan Jaap. Dat hij zo vreemd reageerde en zo benauwd leek, na de inval van de politie in De Roos en de Koekoek. Dat het leek op een paniekaanval. Maar dat hij er niet over wilde praten. En het wegwimpelde alsof het niets betekende.

“Jaap,” zegt Schaapje.
Sanne knikt.

“Misschien moet je toch eens rustig met hem gaan praten. Vragen wat er is. Goed luisteren, ook naar alles wat hij niet vertelt.”

“Dat ga ik doen,” belooft Sanne.

“Natuurlijk zegt die boodschapper ook heel concreet dat je kerstboodschappen moet gaan doen!” Schaapje lacht kakelend.

“Daar kan ik me nu al op verheugen,” geniet Sanne. “Maar eerst nog twee keer dat toneel op!”

Het tweede weekend is zo’n succes, dat regisseur Antoinette Huijdecoopers van alle kanten uitnodigingen krijgt. Ze maakt een speellijst voor kleine theaters in de provincie. Er komen maar liefst achttien uitvoeringen op de lijst en ze krijgen per opvoering vijfhonderd euro te verdelen.

“Dat is helemaal niet gek!” grijnst Charly. “Ik ga het in een potje doen. Dan neem ik daarvan de souffleur mee uit eten!” Rinke biedt meteen aan om een gezamenlijke pot te maken en dan dat etentje in Parijs af te spreken.

“O leuk!” zegt Jan, die Lord Melbrook speelt. “Parijs! Wat een goed idee!” Charley maakt hem snel duidelijk dat zijn potje bestemd is voor hem en voor Rinke. “Maak je eigen potje maar, Jan! En neem je toneelvrouw mee uit eten. Sanne, alias Lady Rose!”

Jan bedankt. “Sorry Sanne,” zegt hij. “Dan neem ik mijn eigen vrouw wel mee. Die moppert nu al dat ik zo vaak weg ben in de weekenden. Dat wordt nu alleen maar erger!”

Als Sanne thuis aan Jaap het goede nieuws vertelt, slaat hij meteen twee armen om haar heen en hij zegt: “Ik ben zo trots op jou!” Hij danst met haar door de kamer en Sanne aarzelt. Zal ze nu zeggen dat ze met hem wil praten? Of verpest ze dan dit mooie moment?

“Jaap?”

“Ssssst,” zegt Jaap, alsof hij precies weet waar ze over wil praten. “Sssst. Dans met me!” Hij houdt haar nog steviger vast en hij leidt haar door de kamer. Ze zwijgt. Praten kan later nog wel.

En uiteindelijk vergeet ze haar voornemen totaal door alle drukte van de voorbereidingen voor het kerstfeest. De Roos en de Koekoek wordt weer helemaal opgetuigd en het erf is een sprookjesbos vol dennenbomen en lichtjes. Overal klinkt zachte muziek en bij de ingang is een stal gemaakt met een lege kribbe, zonder mensen. Aan iedereen die vraagt hoe het zit met de inhoud van de stal, vertelt Daan lachend: “Het is nog geen Kerst! Jozef en Maria zijn nog onderweg naar Bethlehem, de herders liggen nog bij nachte in het veld en houden getrouwe de wachte op die getelde schaapjes! Het kind is nog niet eens geboren en...” Tegen die tijd wuiven bezoekers lachend de rest van het verhaal weg. En een enkeling merkt slim op dat de wijzen uit het oosten pas omstreeks 6 januari hun intrede doen. Dus die laten sowieso nog even op zich wachten.

“Ik hou zó van deze sfeer,” geniet Sanne. Er is iedere dag chocolademelk en juffrouw Schaap laat daar een flinke lepel zelfgeslagen slagroom in zakken. Als ze daarna de eerste slok neemt, knijpt ze haar ogen dicht en zegt: “Je zou in ruil voor die room bijna de appeltaart laten staan. Bijna hè? Niet helemaal natuurlijk!” Dat zegt ze iedere dag. De tekst is hetzelfde, alleen de taart varieert.

Sanne heeft iedereen weer uitgenodigd voor het kerstdiner. Juffrouw Schaap komt met haar Daniël. Zij brengen allerlei zoete baksels mee voor het dessert. Daan en Abel zorgen dit jaar voor het voorgerecht en hebben iets met vis beloofd. Sanne wijdt zich aan een hoofdgerecht in de vorm van een heerlijke stoofschotel met daarnaast een vegetarische variant met jackfruit voor Rinke, Mara en de Jacobians. “Komt Charly ook mee?” vraagt Sanne aan haar kleindochter. Rinke schudt haar hoofd. “Wintersport. Met vrienden. We zijn ook nog pril, hè? En een stuk minder vast dan die reisafspraak. Die stond al maanden vast!”

“Logisch,” vindt Sanne.

“Ik houd het maar een beetje luchtig met Charly. Welke jongen zit er nu te wachten op een relatie met een moeder met een kindje?” Ze kijkt naar Jeppe Jan die met Duplolego probeert te bouwen.

Sanne kijkt mee en zegt: “Elke jongen die een beetje verstandig is, zou zijn handen dichtknijpen met jou en dat beeldschone kind.”

Rinke lacht schaterend.

Sannes zus Cathy en zwager Willem brengen een kaasplank mee met een fles port. En een dessertwijn voor bij de zoetigheden van Schaapje.

“Ik ben altijd zo dankbaar dat we dit hier vieren,” geniet Jaap. “Ik hoef niet meer naar huis!”

“Wij nemen een taxi na afloop,” zegt Schaapje meteen.

“Eén keer per jaar mag dat wel!”

Haar Daniël grijnst meteen: “Van mij mag het vaker.

Ik bestel regelmatig vervoer na een bijeenkomst van de Rotary. Soms neemt één van die jongens een oude whisky mee die we moeten proeven. Dan zeg je geen nee!”

Sanne verbaast zich altijd weer over het contrast tussen juffrouw Schaap en Daniël. De laatste is op en top de oud- notaris, succesvol driedelig krijtstreep-pak-type op leeftijd met wandelstok. En dan Schaap. In haar gordijnstof- creaties en met die enorme fluwelen tas vol waarzeggerijen, orakelstokken, kruidenbuiltjes en notitieboekjes. Sanne denkt vaak dat het haar niets zou verbazen als er op een dag een elfje op de schouder van juffrouw Schaap zou zitten dat goudstof in het rond blies.

Haar zoon Wichard, schoondochter Jennifer en kleindochter Eefje zijn natuurlijk ook van de partij.

“Wij doen de wijn,” heeft Wichard meteen gezegd. “En frisdrank en bronwater.” Vriendin Marleen, die ze in geen tijden heeft gezien, is met haar Paul op reis; ze brengen de kerstdagen in Lapland door en verheugen zich op het noorderlicht.

“Dat zou ik ook wel eens willen doen,” zei Daan jaloers. “Ben je mal! Met Kerst zijn we bij elkaar!” riep Abel meteen, half in shock.

En dat zijn ze.

Als iedereen er is, tikt Sanne op haar glas en begint haar speech.

“Lieve allemaal, wat ben ik blij dat we samen zijn. Dat we gezond zijn en dat we in een veranderende wereld elkaar mogen blijven omarmen, al is dat soms niet letterlijk. Ik voel jullie als twee armen om me heen en als een stevige steun in mijn rug. Jullie zijn me allemaal zo lief! Ik ga dan ook niemand apart noemen.” Hier heft Jaap twee handen in de lucht en zegt: “Zelfs mij niet? Je eigen Jaap? Je knuffelbeer? Je allerliefste? Jaja, dat zei je laatst tegen me. Ontken het maar niet!”

Iedereen lacht, ook Sanne. Ze schudt haar hoofd. “Nee, zelfs jou niet, lieve Jaap. En zelfs Jeppe Jan niet, die, als hij zijn armpjes om me heen slaat en zijn koppie op mijn schouder legt, een geluksgevoel doet opwellen dat zijn weerga niet kent! En zelfs Saar niet, de trouwste hondenvriendin die een mens zich kan wensen! En ook Pilou, eigenzinnige Franse kat, en zelfs....eh...” Ze lachen samen en Sanne sluit af.

“Ik noem jullie allemaal. Bij elkaar. Als de leukste, liefste, eigenaardigste, meest bijzondere club mensen die ik zó graag om me heen heb en die ik voor geen goud van de wereld zou willen missen. Laten we proosten op elkaar en laten we beloven dat we elkaar vasthouden! Zo lang we kunnen!” Ze houdt haar glas in de hoogte en ziet hier en daar een traan glinsteren in een ooghoek.

“Zo lang we kunnen!” herhaalt iedereen.

Nu loopt er bij Abel zelfs een dikke traan over zijn wang. Hij mompelt: “Ik ben altijd een wrak als het gevoelig wordt! Wat is dit bijzonder.”

Daan omhelst hem en wiegt even met hem heen en weer. Dan zegt hij: “Ik ben blij dat jij begon te janken. Dan kalmeer ik zelf altijd acuut. Dank je wel!”

Daarna is er eten. Sanne serveert alles in buffetvorm, een beetje op volgorde van de gangen. Maar zo is er ruimte voor mensen om ergens rustig te gaan zitten en te genieten van het eten, zonder dat iedereen de hele tijd aan één plek is gebonden. En het geeft ruimte aan Cathy, die een ommezwaai heeft gemaakt van corona-ontkenner naar coronapolitie: zij wil dicht bij de open keukendeur zitten, vanwege de frisse lucht.

“Ik loop liever geen risico. Zo is alles oké en zo heb je weer een echovariant of een foxtrotmutatie. Ik loop er over te denken om een booster te halen. Zo’n derde prik,” zegt ze tegen juffrouw Schaap.

Die knikt ernstig en zegt: “Ik denk dat iedere maatregel goed is, zolang het goed voelt. Blijf maar dicht bij jezelf, lieve kind.”

Cathy straalt helemaal bij die reactie. “Zie je nu wel?” zegt ze tegen echtgenoot Willem. “Schaap vindt die derde prik ook een goed idee!”

“Nou, dat zei ze niet,” zegt Willem.

“Dat zei ze wel!” zegt Cathy verontwaardigd. “Sanne! Jij hoorde het toch ook?”

“Ik ben zo bij je!” belooft Sanne, die meteen wegduikt en minder dwingend gezelschap opzoekt. Gelukkig is er keus zat. De rest van de avond vermijdt ze ingewikkelde gesprekken en heeft ze alleen maar pret met iedereen.

Als al het eten op is en Sanne even op een stoel is gaan zitten om haar schoenen uit te schoppen en haar pijnlijke voeten te wrijven, tikt juffrouw Schaap tegen haar glas. “Lieve allemaal,” begint ze.

“Och hemel,” fluistert Abel. “Ik begin alweer te snotteren.” Daan slaat zijn arm om hem heen en knikt naar Schaap. “Gooi het er maar uit, lieve juffrouw Schaap!”

“Het is verdorie hoog tijd om te vertrekken. Die arme Sanne kan niet meer in haar schoenen staan! En de gastheer is kapot. Jullie moest je schamen om zo te blijven plakken. Het is genoeg. Hup, hup!! Naar huis!”

Ze schieten allemaal in de lach. Abel zegt verbaasd: “Nou, dat viel mee! Die speech was lang niet zo ontroerend als ik verwachtte!”

Sanne en Jaap lopen mee om iedereen uit te zwaaien.

“Zo verschrikkelijk jammer dat er geen sneeuw ligt,” vindt Jennifer. Waarop Eefje met haar glaszuivere kindersopraan begint te zingen. ‘Midden in de winternacht ging de hemel open....’ Ze staan rondom haar en zelfs de twee taxichauffeurs die zijn gearriveerd om Schaapje en Daniël en Cathy en Willem op te halen, laten hun raampje zakken en luisteren mee.

“Nu wil ik wel praten,” fluistert Jaap in Sannes oor.

“Nu? Wil je nu praten?” Sanne pakt het gezicht van Jaap in haar handen en kijkt in zijn gezicht. Ik ben dol op deze man, denkt ze. Op zijn wangen, zijn ogen, zijn mond, zijn neus. Alles is te groot aan Jaap. Te grof. En daardoor is hij juist zo leuk. Zo lief. Zo aandoenlijk. Hij glimlacht naar haar.

“Laten we daar de tijd voor nemen. Het wordt een heel verhaal,” zegt hij. “En ik was het al een beetje vergeten. Maar nu is het goed om erover te praten.”

“Dat is fijn.” Ze zegt het blij. Als er iets is waar Jaap al zoveel jaar mee rondloopt, dan is het goed dat hij er nu woorden aan gaat geven. Dat is vast de oplossing voor zijn vreemde angstaanvallen. En dat hij haar zo vertrouwt, dat hij het met haar wil bespreken, dat voelt echt heel fijn. Ze zucht ervan.

“Zie je tegen ons gesprek op?” vraagt Jaap meteen bezorgd. Ze schudt lachend haar hoofd. “Nee, juist niet! Ik ben er trots op dat je me in vertrouwen wilt nemen! Echt supertrots!” “Ik had me geen beter mens naast me kunnen bedenken dan jij,” zegt Jaap. Ze ziet tranen in zijn ogen komen, die hij meteen wegdrukt met: “O hemel, sorry. Ik schiet gewoon vol. Ik ben bij voorbaat al een emotioneel wrak.”

“Niks ervan. Je bent juist sterk, als je de leeuwen en beren uit je verleden onder ogen wil komen. We doen het samen,” belooft Sanne.