Weer net als eerst

Eerste druk, juli 2023

Omslagontwerp: Zicht Ontwerp

Omslagfoto: @Maarten Westmaas

Omslagfoto: @Jannes Wiersema

Auteursfoto: ©Fotocchio / Marieke Hoogland

Copyright ©Carl Slotboom

Iskander Uitgevers

Oudendijk

ISBN: 9789083214665

NUR 301

All rights reserved. Niets in deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze roman is fictie. Namen, personages en gebeurtenissen zijn ofwel het product van de verbeelding van de auteur ofwel fictief gebruikt. Enige gelijkenis met werkelijke gebeurtenissen of bestaande personen berust geheel op toeval.

Alleen hij die duizendmaal verdwaalt zal eens thuiskomen

Kahlil Gibran

I

Kraaien dansen op mijn hoofd. Ze vechten om de beste plek en klieven hun scherpe klauwen in mijn vlees.

De harde snavels boren zich in mijn schedel, staccato, eentonig dreunend ritme. Ik hef mijn arm op, pak een van de vogels en smijt hem met kracht tegen de wand. Even lijkt het erop dat het dier klevend aan zijn eigen bloed blijft hangen. Heel langzaam zakt het dan langs het behang naar beneden, waar het zielloos blijft liggen.

Ik open mijn ogen, lig op mijn rug en staar naar het plafond. Buiten krassen de kraaien op de rand van de dakgoot. Ik blijf liggen en staar naar boven. Ik neem niets waar, denk nergens aan. Leeg. Vacuüm. Na enkele minuten stap ik uit bed en doe de gordijnen open. Het klapwieken van vleugels, zwarte zwerm die verdwijnt in het onzichtbare. De mist hangt laag over het land, met daarboven niets dan grijze lucht. Turen naar die lucht, turen naar het oneindige. Schapen in het weiland. Schapen die door de laaghangende nevel geen poten lijken te hebben. Sommige zelfs geen onderlijf. De vogeltrek is begonnen. Graspiepers, spreeuwen, kolganzen, koperwieken; met duizenden tegelijk vliegen ze over, op weg naar warmere oorden, om het volgende voorjaar weer terug te keren.

De knotwilgen aan de sloot, kromgetrokken door ouderdom en wind, hebben hun blad verloren. In een van de kruinen een verlaten nest. Vakkundig bouwwerk. Er staan pluimen aan de slootkant. Bruine pluimen.

Er daalt een reiger. Vlak boven de grond spreidt hij zijn vleugels. Strekt zijn poten, steekt ze naar voren en volkomen in balans landt hij op de zachte bodem. Met langzame, behoedzame passen loopt hij naar de sloot.

Kijken in het water. Wachten. Wachten op prooi. Absolute lichaamsbeheersing. Plotseling en bliksemsnel schiet zijn kop naar voren en verdwijnt zijn snavel onder het wateroppervlak.

Ik zit op de rand van het bed en staar naar buiten. Tegen de grauwe hemel vliegen ganzen. Lossen op in de aquarelachtige tinten aan de horizon. De lucht is ijl, breekbaar als kristal. De schapen zijn een eind verderop gaan grazen en de reiger is weggevlogen. De mist zal in de loop van de ochtend wel optrekken en misschien dat de zon er nog door komt. Ik trek het beddengoed recht en doe het raam wijd open. Ik leun met mijn ellebogen op de houten vensterbank; kijk naar de einder en luister naar de stilte.

De kou stroomt naar binnen. Ik zet het raam op een kier en loop naar de badkamer.

Scheren vandaag? Misschien mijn baard maar eens laten staan? Ik laat mijn rechterhand over mijn wang glijden. Trage bewegingen en een licht vibreren van mijn hand. Toch maar scheren. Terwijl ik met beide handen op de wastafel leun, kijk ik naar mijn spiegelbeeld. Ik knijp mijn oogleden nagenoeg dicht en door de wimpers kijk ik naar mijzelf. Zo zou ik eruit kunnen zien wanneer ik eenmaal gestorven ben. Ik schrik van het beeld en van de associatie die het oproept. Ik draai de warme kraan open, maak mijn handen nat en dep mijn gezicht. Met lange, voorzichtige streken glijdt het mes over mijn huid.

De warme stralen van de douche doen me goed. Langzaam vervagen de beelden van de afgelopen nacht. Als een grijze nevel spoken ze nog even door mijn hoofd, verdwijnen dan, lossen op in het niets, zoals alles in het leven lijkt op te lossen in het niets. Terwijl de koffie doorloopt, smeer ik twee boterhammen, een met kaas en een met jam. Met een hap brood in mijn mond loop ik naar de bijkeuken. De was had ik gisteravond al in de machine gedaan. Nu alleen maar de knop omdraaien. Er tikt iets binnenin het apparaat. Dan begint de trommel te draaien. Naar links, naar rechts. Dan staat hij even stil, dan begint hij weer.

Aan de keukentafel die voor het raam staat, eet ik mijn boterhammen. Ik neem er de tijd voor. Schoolkinderen fietsen voorbij. De klok aan de wand wijst tien voor acht. Waarom ben ik in hemelsnaam zo vroeg wakker geworden? Meestal kom ik niet voor half negen uit mijn bed. De kraaien op de rand van de dakgoot. Misschien maar een ballon kopen in de vorm van een vogel, een roofvogel.

Of iets anders dat beweegt in de wind. Een voorwerp waar de kraaien bang voor zijn. Als ze al bang worden. Kraaien zijn brutaal. Brutaal en nieuwsgierig. Ze zullen terug blijven komen. Nou ja, misschien heeft het effect. Ik zal erover nadenken. Ik drink mijn koffie en staar naar buiten. Er loopt iemand op het land, een man. Ik heb hem gisteren ook al gezien. De schapen bekijken hem vanaf veilige afstand. De man loopt naar de omheining. Voelt aan het draad. Zo loopt hij het hele land over. De schapen verplaatsen zich telkens, houden afstand. Hij inspecteert de omheining. Het is zijn land en de schapen mogen niet uitbreken. Dat is vorig jaar een keer gebeurd. Twintig schapen liepen door het dorp en slechts met de grootst mogelijke moeite werden ze teruggedreven achter het damhek. De man loopt naar zijn auto, een kleine, groene bestelwagen. Leunend tegen de zijkant draait hij een shagje. Klein geel vlammetje, grijze rookpluim. Dan stapt hij in en rijdt weg. De schapen kijken hem na.

Bij de achterdeur staan mijn klompen. Het is guur en de stilte hangt beklemmend over het nevelige landschap. De onderste planken van het schuurtje zijn er slecht aan toe. Aan de onderkant vermolmd het hout. Ik zal ze moeten vervangen. Een paar dagen geleden rende een rat in paniek door de schuur en verdween uiteindelijk door een van de openingen onder de rotte planken. Uit het groene kistje neem ik een hamer en een spijker. Ik sla de spijker op ooghoogte in een van de houten balken die aan de binnenkant van de schuur bevestigd zijn. Aan de spijker hang ik de zak waarin ik mijn plastic afval bewaar. Plastic afval met hier en daar etensresten. Het ongedierte komt eropaf. Kan nu niet meer, de zak hangt te hoog. Tevreden kijk ik naar de zak aan de spijker en verbaas mij erover dat een mens binnen een paar dagen zoveel plastic afval heeft. Een probleem vandaag de dag, de oceanen liggen er vol mee.

Met de planken ga ik binnenkort aan de slag, voordat de winter komt en ik geen zin heb in de kou te moeten werken.

In de keuken ruim ik de tafel af en was onder de hete kraan bord en bestek. Ik schenk een tweede kop koffie in en loop naar de woonkamer. Op het tafeltje staat een leeg bierflesje. Ik pak het op en loop er mee naar de schuur. Ik zet het flesje op de lege plek in het krat. Langzaam trekt de nevel op en breekt zelfs de zon een beetje door. Hoog in de lucht zweeft een roofvogel. Ik heb hem al een aantal keren gezien, maar heb geen idee wat het voor soort is. In de boekenkast staat een vogelgids. Straks eens opzoeken.

Op de salontafel staat de koffie. Vroeger, als ik uit school kwam, wachtte moeder met de thee. We zaten dan tegenover elkaar in de kleine woonkeuken.

Ik vertelde over school, de meester, wat we geleerd hadden die dag en over de andere kinderen. Ik kijk naar buiten.

De schapen zijn inmiddels helemaal achter op het land. Op het damhek zit een ekster. Hij vliegt weg als twee meisjes voorbij fietsen. Ik denk aan die dag dat ze niet meer op mij wachtte. Nooit meer op mij wachtte.

Thee heb ik sinds die dag niet meer gedronken.

● ● ●

Bij de bouwmarkt heb ik vier lange planken gekocht. Met de kofferbak open ben ik langzaam naar huis gereden.

Achter mij hadden auto’s geclaxonneerd. Ik heb me er niets van aangetrokken en met mijn hand uit het raam een gebaar gemaakt dat ze maar moesten inhalen. Met een klauwhamer trek ik de vermolmde planken los en leg ze op de tegels. Aan de achterkant van de schuur blijken twee planken nog in redelijke staat. Beter om deze ook maar te vervangen, anders moet ik over een paar maanden weer aan de slag. Als ik alle planken eraf heb gesloopt, lijkt de schuur in de lucht te zweven. Ik loop naar mijn auto, neem de planken eruit en zet ze tegen de muur van het huis. Met een rolmaat meet ik de afstand van een rotte plank. Dan zaag ik de nieuwe plank precies op maat en timmer die op de plek waar de oude heeft gezeten. Tevreden kijk ik ernaar. Ik ben geen klusser, maar een paar planken zagen en bevestigen kan ik wel. Na bijna twee uur ben ik klaar en kan de schuur er voorlopig weer tegen. De kofferbak van de auto staat nog open. Overal liggen houtschilfertjes.

Morgen maar even met de stofzuiger in de weer. In de verte nadert een jongen met een fiets aan zijn hand.

Ik leun tegen mijn auto.

‘Pech?’ vraag ik, als de jongen bij mij in de buurt is.
‘Lekke band,’ zegt hij.

‘Dan moet je vader dus aan het werk.’

‘Ik heb geen vader.’

‘Kun je hem zelf repareren?’ vraag ik. ‘Kun je die band zelf plakken?’

‘Ik heb het nog nooit gedaan.’

‘Als je wilt, doe ik het voor je. Ik kan dat heel goed, banden plakken.’

Ik pak de fiets en zet hem tegen de schuur. De jongen is achter mij aan gelopen.

‘Ik heet Sven,’ zegt hij.

‘Mooie naam. Volgens mij is dat Scandinavisch.’

‘Komt uit Noorwegen.’

‘Oké.’

‘Daar komt mijn vader vandaan. Uit Noorwegen bedoel ik.’

‘En je zei zo-even dat je geen vader had.’

‘Hij is dood,’ zegt de jongen.
‘O, dat is verdrietig.’

‘Ik heb hem ook niet gekend.’

‘Jammer.’

‘Ja.’

‘Ik heet Ruben.’

‘Dat vind ik wel een mooie naam.’

‘Hoe oud ben je?’

‘Elf.’

‘En je gaat in de stad naar school?’

‘Ja.’

‘Ben je helemaal vanaf de stad komen lopen met je fiets? Of is die band onderweg lek geraakt?’

‘Onderweg. Gelukkig hier vlakbij.’

‘Ja, gelukkig.’

‘Ik fiets hier elke dag langs.’

‘Waar woon je dan precies?’

‘In de Tuinstraat, samen met mijn moeder.’

‘Dat is helemaal aan het einde van het dorp, toch?’

‘Ja, nog voorbij de kerk.’

‘Ik weet waar het is.’

Hij kijkt om zich heen.

‘Je hebt een mooi huis.’

‘Dat heb ik drie jaar geleden gekocht. Het was vroeger een boerderij.’

‘O, daarom staat het buiten het dorp.’

‘Dat land hoorde erbij.’ Ik wijs naar het land waar de schapen grazen. ‘De vorige eigenaar van dit huis heeft het ooit verkocht. Gelukkig maar, ik had niet geweten wat ik met zoveel land had moeten doen.’

‘Wilde je geen schapen?’

‘Nee, geen schapen, geen koeien, geen kippen, niks.’

‘Oké.’

Ik heb de fiets ondersteboven gezet. Sven is op een tuinstoel gaan zitten.

‘Als je goed kijkt, kun je het de volgende keer zelf.’

‘Ja,’ antwoordt hij.

‘Dit hier zijn bandenafnemers. Die zet je tussen de velg en de band. Kijk, zo.’

Ik neem de buitenband van de velg. Dan trek ik de binnenband eruit en pomp deze op.

‘Hier, kijk. Hier zit een gaatje.’

Met een schuurpapiertje maak ik de omgeving van het gaatje ruw. Laat uit een rood-wit tubetje een paar druppels solutie op de geschuurde plek vallen en smeer de lijm met mijn vingers uit. Dan plak ik er een plakkertje op. Na tien minuten staat de fiets weer op zijn banden.

‘Kom nog eens langs,’ zeg ik.

‘Ja, doe ik.’

Ik leg de verrotte planken op elkaar achter de schuur. Ik zal ze vandaag of morgen wegbrengen. Misschien ook stook ik ze op achter het huis. Ze liggen niet in de weg. De tegels liggen bezaaid met zaagschilfers. Ik veeg ze bij elkaar en met een stoffer schuif ik ze op een blik en deponeer ze in de vuilnisbak. Ik moet een stap terugdoen vanwege de stofwolk die op mijn luchtwegen slaat.

De schuur ziet er wat vreemd uit met die nieuwe planken. Een paar dagen, denk ik, dan valt het niet meer op. Alles went, zelfs een oude schuur met nieuwe planken aan de onderkant.

● ● ●

De jongen zit op een stoel. Zijn gevouwen handen liggen in zijn schoot. Hij staart uit het raam. Hoelang zit hij hier nu al? Vijf minuten, tien, een half uur? De Vries heeft hem gevraagd naar de lerarenkamer te komen. Hij vraagt zich af waarom. Wanneer de leraar even later de ruimte binnenkomt en de deur achter zich sluit, laat hij zijn kin op zijn borst zakken. Hij staart naar zijn handen.

De stilte is beklemmend, bijna oorverdovend. Het schoolplein is verlaten. Alle leerlingen zijn naar huis. De omgeving lijkt veranderd. Een andere wereld bijna. Hij voelt zijn hart in zijn keel kloppen.

‘Fijn dat je er bent,’ zegt De Vries.

Hij schrikt van de stem die plotseling de stilte verbreekt.

‘Ik wil eens even met je praten.’

‘Ja, meneer.’

‘Hoe gaat het met je?’

‘Goed, meneer.’

‘Echt waar?’

‘Ja, meneer.’

‘Hoelang is het geleden dat je moeder overleed?’

‘Hoe eh … hoelang, meneer?’

‘Ja.’

‘Ik eh … vijf maanden, meneer.’

‘Ik heb gehoord dat je vader iemand anders heeft leren kennen. Een andere vrouw, bedoel ik.’

‘Ja, meneer.’

‘Hoe heet die mevrouw?’

‘Eh ... Ingrid, meneer ... Ingrid.’

‘Is ze aardig?’

‘Gaat wel.’

‘Wat bedoel je met gaat wel?’

De jongen haalt zijn schouders op en laat zijn hoofd weer zakken.

‘Praat je met Ingrid weleens over je moeder?’

‘Nee, meneer, nooit.’

‘Nooit? Waar praten jullie dan zoal over?’

‘Ik praat niet met haar, meneer.’

‘Je praat niet met haar?’

‘Nee, meneer.’

‘Waarom niet?’

‘Ik wil niet met haar praten.’

‘Ben je soms boos op Ingrid?’

‘Nee, meneer.’

‘Zou kunnen, hè? Ze heeft tenslotte de plaats van je moeder ingenomen.’

Plotseling begint zijn hele lijf te schokken. Meteen daarop barst hij in tranen uit. Dan neemt hij zijn schooltas, springt overeind en loopt naar de deur.

De Vries is echter sneller en verspert hem de weg. De jongen doet een stap terug, krimpt ineen en houdt zijn schooltas beschermend boven zijn hoofd. Behoedzaam zet De Vries de hevig snikkende jongen terug op zijn stoel. De Vries houdt een glas onder de kraan. Na een paar slokken voelt de jongen zich rustiger worden. Zijn lichaam blijft nog wat naschokken, maar het huilen is voorbij.

‘Gaat het weer?’ vraagt de leraar.

‘De jongen knikt.

‘Naar aanleiding van de resultaten dit schooljaar,’ zegt De Vries, ‘heb ik je al eens eerder gevraagd of je me wilde vertellen wat er met je aan de hand is. Dat kun je je nog wel herinneren, hè?’

‘Ja, meneer.’

‘Toen wilde je niets zeggen. Ik zal de vraag nu anders stellen, zonder er doekjes om te winden. Ik hoop een eerlijk antwoord te krijgen.’

Even zwijgt De Vries, dan zegt hij: ‘Word je thuis weleens geslagen?’

Plotseling is het doodstil in de kamer. Een stilte die eindeloos lijkt te duren. Aan de wand tikt de klok de seconden weg. De jongen laat zijn kin weer op zijn borst zakken.

‘Nou?’ vraagt De Vries na een tijdje.

De jongen aarzelt.

‘Soms, meneer.’

‘Soms?’

‘Ja, meneer.’

‘Ik zal heel eerlijk tegen je zijn en je precies vertellen wat ik denk.’

Hij gaat op de rand van de tafel zitten, vlakbij de jongen, die automatisch zijn stoel iets terugschuift.

‘Je hele gedrag op school en je reactie zo-even, toen ik je bij de deur tegenhield, doen mij geloven dat je vaker dan soms geslagen wordt.’

De jongen durft hem niet aan te kijken. Kijkt naar de grond.

Heel voorzichtig neemt de leraar de handen van de jongen in de zijne. Deze wil zijn handen terugtrekken. De Vries houdt stevig vast.

‘Kijk me eens aan, Alex.’

Hij blijft naar de grond staren.

‘Je kunt me vertrouwen.’

‘Ja.’

‘Ik wil je helpen.’

‘Ja, meneer.’

‘Maar dan moet jij mij ook helpen. Begrijp je dat?’

‘Ja, meneer.’

Even zwijgt De Vries, dan zegt hij:

‘Door wie word je geslagen?’

Het hoofd van de jongen zakt nog dieper op zijn borst. Zijn hart klopt tegen de binnenkant van zijn slapen. Hij voelt zich misselijk worden.

‘Ingrid? Word je door Ingrid geslagen?’

‘Nee, meneer.’

‘Door wie dan wel?’

Weer zwijgt de jongen.

‘Door je vader? Word je weleens door je vader geslagen?’

‘Ja, meneer.’

De Vries haalt diep adem. Tijdens een lerarenvergadering was het woord kindermishandeling al eens gevallen toen er over Alex werd gesproken.

‘Gebeurt dit regelmatig?’

‘Regelmatig, meneer?’

‘Laten we zeggen meer dan één keer per week?’

‘Ja, meneer.’

‘Twee keer per week misschien?’

‘Meestal trekt vader aan mijn haar, maar dat is minder erg.’

Onbewust probeert de jongen zijn leraar ervan te overtuigen, dat vader niet die bruut is die De Vries wellicht denkt dat hij is.

‘Is er een reden dat je vader je slaat?’

‘Ik weet het niet, meneer.’

Hij begeeft zich op glad ijs, De Vries. Hij is zich ervan bewust. Toch wil hij doorzetten. Eventuele consequenties zijn van later zorg.

‘Trek je overhemd eens uit.’

De jongen kijkt zijn leraar niet begrijpend aan. ‘Hoe bedoelt u?’

‘Nou, gewoon, trek je overhemd eens uit.’

‘Nee.’

‘Ik heb je gezegd dat je me kunt vertrouwen en dat ik je wil helpen.’

Aarzelend staat hij tenslotte op en begint zijn overhemd los te knopen.

‘Leg maar even op de stoel.’

De jongen doet wat de leraar zegt. Onbeholpen en verlegen staat hij in zijn onderhemd.

‘Trek je hemd ook maar even uit.’

Dan trekt de jongen zijn onderhemd uit en ziet De Vries afschuwelijke rode striemen op zijn rug. Striemen, littekens en geronnen bloed.

‘Je hebt allemaal rode striemen op je rug. Hoe komt dat?’ De Vries wacht het antwoord niet af.

‘Je vader?’

‘Ja, meneer.’

‘Wanneer?’

‘Gisteravond.’

‘Wat had je gedaan dan?’

Weer zwijgt de jongen.

‘Goed, kleed je maar weer aan.’

De jongen doet wat er gezegd wordt.

‘Sloeg je moeder je ook weleens?’

‘Nee!’ bijt hij zijn leraar toe. ‘Moeder heeft me nooit geslagen!’

‘Neem me niet kwalijk, Alex. Heeft je vader je moeder ook weleens geslagen?’

‘Ja, meneer, maar het was haar eigen schuld.’

‘Hoe bedoel je dat?’

‘Wanneer moeder beter had opgelet was ze niet in verwachting geraakt en had vader niet voor haar en mij hoeven zorgen.’

‘Zegt je vader dat?’

‘Ja, meneer.’

Dan is het stil, doodstil. Zonlicht valt door het venster. Duizenden gekleurde stofwolkjes dansen in de straal. De jongen kijkt ernaar en denkt aan moeder.

● ● ●

Ik kijk naar de lucht. Grijs en vochtig. Stilte overheerst. De nevel heeft een ragfijn gordijn opgehangen. Het dorp bestaat slechts uit contouren. Een aquarel in zachte, grijsblauwe tinten.

In de kast in de bijkeuken liggen groene netjes met daarin vetbolletjes. Pinda’s liggen er ook. Ik heb ze een paar weken geleden gekocht bij de Welkoop. Bij de schuur staat een voederhuis voor de vogels. De vetbolletjes haal ik uit de netjes en hang ze aan de spijkers die ik ooit in het voederhuisje heb geslagen.

‘U moet de bolletjes uit de netjes halen,’ had de verkoper gezegd, ‘anders kunnen de vogels zich er in verstrikken.’ De pinda’s heb ik aan een touwtje geregen en die hang ik ook op. De broodkruimels die ik gisteren op het plankje heb gelegd, zijn onaangeroerd en hard geworden. Ik zal ze straks in de vuilnisbak gooien.

In de schuur liggen mijn schaatsen. Ik heb de ijzers vorig jaar, toen de winter voorbij was, ingesmeerd met olie.

Ook de schoenen heb ik behandeld en daarvoor speciale schoensmeer gebruikt. Ik heb ze in een oude theedoek gewikkeld en in de kast gelegd. In het dorp woont een man die schaatsen slijpt. Een oude man. Hij moet al boven de tachtig zijn. Hij is er bedreven in en vraagt slechts tien euro. Ik zal vanmiddag naar hem toegaan, voordat de vorst begint en hij het heel erg druk krijgt.

Een Vlaamse gaai vliegt op als hij me ziet en strijkt neer op de rand van de dakgoot. Ongetwijfeld heeft hij de vetbolletjes en pinda’s gezien. Straks als ik weg ben, zal hij zich eraan tegoed doen. De kleine vogeltjes hebben ontzag voor hem en zullen hun beurt moeten afwachten.

Een paar weken geleden heeft de eigenaar van het land en de schapen, samen met zijn zoon, houten palen in de grond geslagen. Daar hebben ze kunststof schotten aan bevestigd en daarbovenop een dak. Ze zijn er een hele dag mee bezig geweest. De schapen hielden de verrichtingen van de beide mannen van afstand argwanend in de gaten. Na een paar dagen waren ze heel voorzichtig naderbij gekomen. Nu zijn ze er aan gewend en begrijpen dat ze tussen de schotten en onder het dak beschut staan tegen regen en wind.

Ik pak de schaatsen en ga naar binnen.

● ● ●

Ruim een kwartier lopen ze door de velden Nu zitten ze aan de rivier. Er vliegen voortdurend meeuwen over. Krijsende, krassende meeuwen.

Hij voelt zich niet op zijn gemak. Hij vraagt zich af waarom De Vries hem heeft meegenomen.

‘Je hebt me nog steeds geen antwoord gegeven op mijn vraag,’ zegt De Vries.

‘Welke vraag, meneer?’

‘Wat de reden is geweest dat je vader je gisteravond heeft geslagen.’

Er nadert een schip. De schipper staat in de kajuit. Een vrouw komt naar buiten en loopt langs de reling. Dan verdwijnt ze in het woongedeelte.

Wanneer het schip voorbij is, wordt de rivier opeens wilder en breken de golven tegen de walkant.

‘Je weet het niet, hè?’

‘Nee, meneer.’

Nu is het De Vries die niet weet wat hij moet zeggen. Het is voor hem de eerste keer dat hij tijdens zijn loopbaan als leraar geconfronteerd wordt met kindermishandeling. Hij vraagt zich af wat wijsheid is op dit moment.

Zwijgend zitten ze naast elkaar, staren over het water. Wanneer De Vries opzij kijkt, ziet hij hoe tranen bij de jongen over zijn gezicht lopen. Dan slaat hij zijn arm om de jongen heen en trekt hem tegen zich aan. Even speurt De Vries tegenstand. Heel even maar. Dan wordt het lichaam van de jongen slap en weerloos en begint hij hartverscheurend te snikken.

Er grazen koeien op de uiterwaarden. Vogels vliegen over. Vlak voor de voeten van De Vries hupt een mus, pikt in het zand en vliegt plotseling weer op.

‘Zo, Alex, nu moet je me maar eens rustig het een en ander vertellen,’ zegt De Vries wanneer de jongen weer enigszins gekalmeerd is.

‘Wanneer het werkelijk dat is wat ik vermoed, dan beloof ik je dat ik je zal helpen.’

De jongen wil iets zeggen, maar het lukt hem niet.

‘Kun je het niet vertellen?’

De jongen zwijgt, staart naar de grond.

‘Laten we het als volgt doen. Ik stel een vraag en jij geeft antwoord. Afgesproken?’

Aarzelend en zoekend naar zijn woorden, geeft hij antwoord op de vragen die De Vries hem stelt.

Confronterende vragen. Indringend, pijnlijk.

Na een paar minuten is het de leraar duidelijk. De jongen naast hem leeft al jaren in een onmenselijke situatie.

Een ware hel. Hij kan het nauwelijks geloven. Maar kan een kind van veertien zoiets verzinnen? Tevens verbaast de leraar zich over het feit dat de jongen hem zo snel in vertrouwen neemt. Misschien dat het hem oplucht zijn verhaal te kunnen vertellen. Eindelijk te kunnen vertellen. Een uur lang zitten ze aan de oever van de rivier. De Vries vraagt en de jongen antwoordt.

‘Ik heb een vriend, een maatschappelijk werker. Hij heet Jan Bredeveld. Ik zal hem bellen en vragen of hij naar school komt.’

‘En dan?’

‘Dan vertel je hem wat je mij zo-even hebt verteld.’

‘Waarom?’

‘Omdat je zo niet verder kunt, je hebt hulp nodig. Hoe laat komt je vader thuis?’

‘Half zes.’

‘Mooi, dan hebben we tijd genoeg.’

Weer terug in de lerarenkamer zwijgt de jongen en laat zijn kin op zijn borst zakken.

‘Dag, Alex. Ik ben Jan Bredeveld.’

‘Ja.’

‘Meneer De Vries heeft mij gebeld en het een en ander verteld. Zou je mij dat ook willen vertellen?’

De jongen kijkt van Bredeveld naar De Vries.

‘Ik heb je gezegd dat je ons kunt vertrouwen,’ zegt De Vries. ‘We willen je helpen.’

‘Als je het moeilijk vindt,’ zegt Jan Bredeveld,’ kunnen we het als volgt doen. Meneer De Vries vertelt jouw verhaal. Als er iets niet klopt of als jij iets aan wilt vullen, dan onderbreek je. Zullen we het zo afspreken?’

‘Ja, meneer.’

Dan vertelt De Vries. Bredeveld luistert.

Tijdens het hele verhaal kijkt de jongen niet één keer op. Zijn kin blijft op zijn borst gedrukt en hij staart naar zijn handen. Dan is het plotseling doodstil in de lerarenkamer. Een stilte waarin de muren op hem af dreigen te komen.

● ● ●

‘De mist is hardnekkig vandaag,’ zegt Beemsterboer, die één oog heeft dichtgeknepen. Hij houdt mijn schaatsen ondersteboven en kijkt met zijn geopende oog langs de ijzers. ‘Ik krijg ze vandaag niet meer geslepen.’

‘Hoeft ook niet.’

‘Morgen zijn ze klaar.’

‘Prima,’ antwoord ik. ‘Dan kom ik ze morgen ophalen.’

‘Je bent er vroeg bij. December is net begonnen.’

‘Ja, tijd genoeg.’

Beemsterboer schuift wat gereedschap aan de kant en gaat op de rand van zijn werkbank zitten. Met zijn wijsvinger duwt hij tegen de onderkant van de klep van zijn pet, zodat hij me beter kan zien.

‘Hoelang woon je hier nu alweer?’

‘Drie jaar.’

‘Is Van der Haken alweer zolang weg?’

‘De tijd vliegt.’

‘Het was een taaie, hoor, Van der Haken.’

Uit de zak van zijn overall neemt hij een pakje shag.

‘Roken?’ vraagt hij, terwijl hij mij het pakje voorhoudt.

‘Ik rook niet.’

Ik weet niet of het uit solidariteit is vanwege het feit dat ik niet rook, maar hij stopt het pakje weer in zijn zak.

‘Maar op het laatst kon hij niet meer. Hij had kind noch kraai, dus hij moest het allemaal alleen doen. Nee, dat houdt een keer op, hè?’

‘Ik heb gehoord dat hij inmiddels is overleden.’

‘Klopt,’ zegt de man die nog altijd mijn schaatsen in zijn hand houdt. ‘Een paar maanden geleden. In zijn slaap.

Nou, wat wil een mens nog meer. Ik teken ervoor.’

Dan legt hij de schaatsen naast zich neer op de werkbank. ‘Morgen tegen een uur of vijf zijn ze klaar.’

‘Tot morgen,’ zeg ik.

Het lijkt alsof de mist dichter wordt. Ik zet de kraag van mijn jas op en geniet. Ik ben gek op mist. Ik houd ervan als de wereld om mij heen zich samentrekt, kleiner wordt. Het geeft een gevoel van veiligheid, alsof ik mij in een cocon bevind. Een cocon alleen voor mijzelf. Een eigen plekje waar niemand zich toegang kan en mag verschaffen wanneer ik dat niet wil. Hier voel ik mij niet kwetsbaar.

Hier staat de wereld minder vijandig tegenover mij.

In de meeste huizen brandt licht en hier en daar zie ik zelfs al kerstversiering. Ook kerstbomen zie ik staan. Ik heb geen kerstboom. Veel te veel rompslomp. Bij het tuincentrum koop ik elk jaar een krans en die hang ik dan aan de voordeur. Dat vind ik genoeg. Na de kerst gooi ik hem in de vuilnisbak.

Er hangen lichtjes in de tuinen en tegen de gevels van de huizen. Sommige knipperen voortdurend, in alle kleuren van de regenboog. Ik zou er bloednerveus van worden, dat geknipper. Mensen versieren tegenwoordig hun hele huis en zo nodig hele straten. Ik vind het eerlijk gezegd nogal overdreven. Maar goed, ieder moet doen wat hij of zij leuk vindt. Iedereen doet het op zijn eigen manier. Een paar jaar geleden ben ik op een avond naar zo’n versierd dorp gereden. Ik had het gelezen in de krant en ik wilde het weleens met eigen ogen zien. Toen ik er bijna was, had ik al spijt. Het verkeer kon geen kant meer op. Stapvoets reden we door het dorp, dat ook nog eens heel erg lang was, lintbebouwing. Er kwam geen einde aan.

Als ik zo direct thuis ben, maak ik een kop warme chocolademelk voor mezelf. Dat doe ik bijna nooit, alleen als de dagen korter worden en het kouder wordt. Als ik bijna bij huis ben, komt mij een fietser tegemoet. Door de mist zie ik slechts vage contouren. Ik sta stil en kijk. Het is Sven en hij stapt af.

‘Je zou nog een keer langskomen.’

‘Klopt.’

‘Geen lekke band meer gehad?’

‘Nee.’

‘Heb je zin in een kop warme chocolademelk?’ vraag ik.

‘Ga je die maken?’

‘Ja.’

‘Dan moet ik wel even mijn moeder bellen.’

‘Doe dat.’ Ik open de deur en ga naar binnen. Met zijn telefoon aan zijn oor loopt Sven achter me aan. Hij zegt tegen zijn moeder dat hij even bij de man is die zijn band heeft geplakt, om warme chocolademelk te drinken.

‘Vond je moeder het goed?’ vraag ik als hij de telefoon weer in zijn zak stopt.

‘Ja, geen probleem. Ze zei dat ze je weleens heeft gezien.’

‘Ik haar misschien ook wel.’

‘Zou kunnen.’

‘Hoe heet je moeder?’

‘Maria.’

‘Mooie naam, Maria.’

Sven zit aan de keukentafel, terwijl ik warme chocolademelk voor ons maak.

‘Ik heb ook speculaas.’

‘O, lekker.’

Ik zet de chocolademelk op de tafel en ga tegenover hem zitten. De trommel met speculaasjes zet ik tussen ons in.

‘Ik heb mijn schaatsen weggebracht om te laten slijpen,’ zeg ik.

‘Naar meneer Beemsterboer?’

‘Ja. Morgen kan ik ze ophalen.’

Hij sluit zijn beide handen om de warme kop chocolademelk. Hij blaast.

‘Niet blazen, anders komt er zo’n glibberig vel op.’

‘Gadverdamme.’

Ik pak een schoteltje en een theelepeltje.

‘Hier, als er een vel op ligt dan kun je het met het lepeltje eraf halen en op het schoteltje leggen.’

Hij is blond en heeft helblauwe ogen. Ongetwijfeld van zijn vader, die uit Noorwegen kwam, maar nu dood is.

‘Werk je niet?’ vraagt hij.

‘Omdat ik thuis ben?’

‘Ja.’

‘Ik werk boven.’ Ik wijs naar het plafond.

‘Wat doe je dan voor werk?’

‘Ik schrijf computerprogramma’s voor bedrijven.’

‘Wat voor bedrijven?’

‘De KLM, de Spoorwegen en nog een paar andere grote jongens. Soms willen bedrijven weer iets nieuws en dan moeten daar computerprogramma’s voor worden geschreven. Nou, dat dus.’

‘Ik heb geen computer. Mijn moeder wel. Die heeft een laptop. Ik heb mijn telefoon.’

‘Wat wil je gaan doen als je van school komt?’

‘Iets met taal, denk ik.’

‘Lees je graag?’

‘Ja en ik heb heel veel jongensboeken. Ik heb ook het dagboek van Anne Frank gelezen.’

‘Heel goed.’

‘Op school hebben we een les over de Tweede Wereldoorlog gehad.’

Hij neemt een slok van zijn chocolademelk en pakt een speculaasje uit de trommel.

‘Maar eigenlijk weet ik het nog niet precies.’

‘Je hebt nog even de tijd, toch?’

‘Mijn moeder zegt dat ik iets met mijn handen moet gaat doen.’

‘Zoals banden plakken.’

‘Ja.’ Hij moet erom lachen.

‘Waarom iets met je handen?’

‘Als er thuis iets kapot is dan repareer ik dat vaak.’

‘Ben je enig kind?’

‘Ja.’

Ik kijk naar buiten. De mist doet me denken aan dik, grijs behangplaksel. Compacte massa. Je ziet werkelijk geen hand voor ogen. Op de radio hoorde ik dat overal files staan. Zullen ook wel weer oplossen.

‘Vind je het niet vervelend om zo meteen in die dichte mist naar huis te fietsen?’

‘Ik ben ook van school komen fietsen.’

‘Fiets je alleen of met andere kinderen?’

‘Soms met anderen, soms alleen.’

‘Maar je hebt wel vrienden, toch?’

‘Ja, een paar.’

‘Wil je nog chocolademelk?’

‘Nee, ik moet nu naar huis.’

‘Neem een speculaasje mee voor onderweg.’

‘Ja, doe ik.’

‘Als je zin hebt kom je gewoon langs. Ik ben meestal thuis.’ Even later stapt hij op zijn fiets.

Het rode achterlicht lost op in de mist.

● ● ●

‘Heb je nog iets toe te voegen? Wil je nog iets zeggen of nog iets vragen?’

De jongen zwijgt, durft niet op te kijken. Hij heeft een pijnlijk gevoel in zijn nek. Zeker omdat hij zijn hoofd voortdurend gebogen houdt.

Nee, hij heeft niets toe te voegen, niets te zeggen en niets te vragen.

‘Klopt het wat meneer De Vries zojuist heeft verteld?’

‘Ja, meneer.’

‘Ik wil je rug ook even zien. Mag dat?’

Met tegenzin staat hij op, knoopt andermaal zijn overhemd open en stroopt zijn onderhemd omhoog. Als Bredeveld achter hem staat en hij voelt hoe de vingers van de man over zijn rug glijden, krimpt hij ineen.

‘Goed, ik heb het gezien, kleed je maar weer aan.’

‘Ja, meneer.’

‘Je hebt ons verteld dat je vader je vaak slaat,’ gaat Bredeveld verder. ‘Soms elke dag. Je hebt ook gezegd dat je niet weet waarom hij dat doet. Er is geen reden voor, heb je gezegd. Dat klopt toch, hè?’

‘Ja, meneer.’

‘De hand van een vader kan weleens uitschieten en een klap uitdelen. Het mag niet, maar het gebeurt. Jouw vader geeft je niet zomaar een klap. Jouw vader slaat je tot bloedens toe en je hebt gezegd dat dit bijna elke dag gebeurt. Klopt het nog steeds wat ik zeg?’

‘Ja, meneer.’

‘Je moet je bovenkleding uittrekken en dan slaat je vader je met een bamboestok. Je bent ook weleens flauw gevallen van de pijn.’

‘Ja, meneer.’

‘Dit noemen we kindermishandeling, Alex. Dit mag niet gebeuren, dit is strafbaar. Begrijp je wat ik zeg?’

De jongen knikt, maar hetgeen de man tegenover hem zegt, dringt niet tot hem door.

Het duizelt hem. De Vries staat bij het raam en staart naar zijn leerling. Binnen een tijdsbestek van een uur is zijn leven, maar vooral dat van de jongen, volledig op z’n kop komen te staan.

‘Oké, Alex,’ zegt Bredeveld, ‘ik zal het zo duidelijk mogelijk proberen uit te leggen. Wanneer je iets niet begrijpt dan onderbreek je me maar.’

‘Ja, meneer.’

‘Alex, ik vind het niet goed dat je onder deze omstandigheden weer naar huis gaat.’

Niet meer naar huis? Als in een reflex schuift hij zijn stoel een klein stukje naar achteren.

‘Nogmaals, je vader maakt zich strafbaar aan ernstige kindermishandeling. Omdat jij je hiertegen niet kunt weren, zal ik je hierbij helpen. Van mij mag je niet meer naar huis en ik zal ervoor zorgen dat je ergens anders wordt ondergebracht.’

‘Waar?’

‘Dat zal een gezinsvervangend tehuis zijn.’

‘Wat is dat?’

‘Dat is een tehuis waar meerdere kinderen wonen. Kinderen zoals jij. Kinderen die thuis problemen hebben.’

‘Hoelang moet ik daar dan blijven?’

‘Dat weet ik nog niet, maar reken maar op een heel lange tijd. Het zou zelfs kunnen zijn dat je nooit meer naar huis terugkeert.’

Weer schuift de jongen zijn stoel een stukje terug en gaat op de rand zitten.

‘Luister goed naar wat ik zeg, Alex. Ik vraag zo direct een voorlopige ontzetting aan. Dat betekent dat je vader tijdelijk uit de ouderlijke macht wordt ontzet en of dit blijvend is zal de kinderrechter moeten uitmaken. Omdat je vader niets meer over je te zeggen heeft en jij minderjarig bent, zal er iemand moeten zijn die zeggenschap over je heeft. Totdat de rechter hier een definitieve uitspraak over doet ben ik dat. Kun je me volgen, Alex?’

Nee, dat kan hij nauwelijks. Vader die niets meer over hem te zeggen heeft, een rechter die zegt wie de baas over hem gaat worden. Het duizelt hem en even lijkt het erop dat de muren van de kamer beginnen te wankelen. Als hij een paar maal met zijn oogleden heeft geknipperd is het voorbij.

‘Ik vraag een crisisbed aan in een gezinsvervangend tehuis,’ gaat Bredeveld verder, ‘en ik zal je uitleggen wat ik hiermee bedoel. Wanneer je zo direct weer naar huis zou gaan, zouden er weer vreselijke dingen met je gebeuren.

Dat mag niet, dus moet je zo snel mogelijk ergens anders naartoe. We spreken in zo’n geval van een crisis, een noodgeval. Voorlopig ga je naar een tehuis en omdat we niet weten of je in dit tehuis zult kunnen blijven, noemen we deze voorlopige opname een crisisplaats. We vragen, zoals wij dat noemen, een crisisbed aan.’

‘Als ik niet in dit tehuis kan blijven, kan ik dan weer naar huis?’

‘Nee, Alex, het spijt me.’

● ● ●

Ik zit voor het keukenraam. Van de fruitschaal pak ik een mandarijn en pel hem af. Hij is lekker zoet. Zoet en sappig. De schillen gooi ik in de bak voor de etensresten. Ik scheid het afval heel zorgvuldig. Ik vind dat iedereen dat moet doen. Mensen zijn zo makkelijk en regels zijn vaak alleen voor anderen. Papier houd ik ook apart en breng dat naar de papiercontainer bij het bejaardentehuis. Niet hier in het dorp. Hier hebben we geen bejaardentehuis.

Wel bejaarden, maar geen tehuis waar ze kunnen wonen. De stad ligt een paar kilometer verderop. Daar beginnen de buitenwijken. Aan de rand van de buitenwijk staat een bejaardentehuis.

Sven heeft geen vader, heeft hij gezegd. Het was een Noor, zijn vader en hij is dood. Ik ben nog nooit in Noorwegen geweest. Heb er ook geen behoefte aan. Het lijkt me een heel mooi land, maar ernaartoe gaan hoef ik niet. Als ik aan die fjorden denk, ingesloten door hoge bergen, dan benauwt het me. Net alsof ze steeds dichterbij komen en zich tenslotte over je heen laten vallen. Bedolven worden en nergens meer naartoe kunnen. Het heeft ook iets sombers, vind ik. Ik moet ver weg kunnen kijken, kunnen zien wat er op me afkomt. Ik houd van het vlakke land, het kijken naar de horizon, het kijken naar het oneindige. Ik wil de regen aan zien komen. De wind over het veld zien bulderen. De bomen zien buigen onder het geweld van een storm. De eerste lentezon over de uitgestrekte velden zien schijnen. Dit is mijn land, het land van mijn voorvaderen. Hier ligt mijn geschiedenis, al eeuwen- en eeuwenlang.

Daarom zou ik nooit in een ander land kunnen aarden.

Hoe moet het zijn, op te groeien zonder vader, vraag ik me af. Ik ben opgegroeid met een vader. Soms wenste ik dat hij dood was, net als de Noorse vader van Sven.

Er lopen twee mensen voorbij, een man en een vrouw. Ze lopen iets voorover gebogen. De man heeft een paraplu opgestoken. Een kleurige paraplu. Ik zie rood, geel en blauw. Ze lopen langzaam, het is meer schuifelen. Ik sta op en doe een schemerlamp aan. Ik draai de thermostaat van de verwarming wat hoger, loop naar boven en ga achter mijn bureau zitten. Moeder kijkt me aan. Het is de enige foto die ik van haar heb. Als er iets met de foto gebeurt, dan is er alleen nog herinnering. Maar ook die zal vervagen, zoals alles vervaagt in de loop van je leven en na verloop van tijd zal ik haar gezicht niet meer voor de geest kunnen halen. Misschien moet ik de foto maar eens scannen. Dan heb ik een reserve. Scannen en uitvergroten. Waarom ben ik niet eerder op dat idee gekomen? Ik zet alles aan, de computer, het beeldscherm en de scanner.

Heel voorzichtig neem ik de foto uit het lijstje. Ze ligt in de palm van mijn hand. Vreemd, zo zonder lijstje is het net alsof ze heel dichtbij is.

Ze staat voor het keukenraam en wuift me na, wanneer ik de straat uitrijd op weg naar school. Ze lacht en blijft zwaaien tot ik de hoek om ben. Wat zou ze nu gaan doen? De ontbijttafel afruimen, het huis aan kant brengen?

Langzaam zakt de kist in de vers gegraven groeve. Ik kijk ernaar, kijk naar de kist waarin moeder ligt. Naast mij staat vader, maar ik durf niet naar hem op te kijken. Ik staar naar de kist en naar de diepe kuil waarin hij langzaam verdwijnt.

Alsof ze sliep, zo lag moeder in haar kist. Haar gezicht had zo’n vredige uitdrukking, alsof ze eindelijk rust had gevonden. Haar handen waren koud. Koud, net als de rest van haar lichaam. Ik had nog nooit een dode gezien. Het fascineerde me en ik kon mijn ogen niet van haar afhouden. Dit levenloze lichaam, bijna een mysterie. De stilte die ervan uitging, de sereniteit, het zielloze. Ik had haar twee kussen gegeven. Op elke wang een. Nog altijd voel ik de kou van haar wangen op mijn lippen.

De computer is opgestart. Ik leg het fotootje heel voorzichtig op de glasplaat van de scanner en klik met de muis op het icoontje op het bureaublad. Het is even stil, dan begint de scanner te werken en zie ik op mijn beeldscherm moeder stukje voor stukje tevoorschijn komen. Ik sla de foto op in de fotomap. Het fotootje doe ik voorzichtig weer terug in het lijstje. Dan zet ik alles uit en ga naar beneden.

Buiten is het inmiddels donker.

Tegen het licht van de lantaarn zie ik dat het regent.

● ● ●

Tegen de ochtend verdwijnen de grillige beelden van de nacht. Ik keer terug op de aarde. De grond onder mijn voeten is hard en koud, maar het is tenminste een bodem. Ik zit op de rand van het bed. De contouren van het aardse zijn vaag en onsamenhangend. Mijn hoofd is zwaar. Ik doe de gordijnen open en ga naar beneden. De krant ligt op de mat. Er komt kou uit de brievenbus. Ik heb ergens nog een oude deken, die hang ik straks aan de binnenkant tegen de voordeur. Terwijl ik terugloop naar de keuken lees ik de koppen. Ik leg de krant op tafel en smeer twee boterhammen. Een met kaas en een met ham. Ik pak een steelpannetje, vul deze met water en leg er een ei in. Ik zet koffie. Ik zoek de eierwekker, hoef ik niet op de klok te kijken. Het ding moet hier ergens liggen. Heb ik hem eigenlijk nog wel? Ik zet het bordje met de boterhammen op het aanrecht en wacht tot de koffie is doorgelopen. De eierwekker is nergens te vinden. Ik ga zitten en kijk naar buiten. Mijn ellebogen op tafel, mijn hoofd in mijn handen. In de ruit mijn spiegelbeeld. Ik probeer nergens aan te denken. Niet aan vannacht, niet aan de beelden.

De eieren koken, nu moet ik op de klok kijken. Vier minuten. Dan zijn ze precies zoals ik ze wil hebben. Als de vier minuten voorbij zijn, draai ik het gas onder de eieren uit en onder de koude waterstraal laat ik ze schrikken. Dan snijd ik twee boterhammen in kleine stukjes en doe ze in een plastic zakje.

Op de wasmachine in de bijkeuken ligt de krans die ik bij het tuincentrum heb gekocht. Ik loop om het huis heen en hang hem aan de voordeur. Ik doe een stap terug. Ik ben tevreden. Meer kerstversiering heb ik niet nodig. Het is goed zo. De stukjes brood strooi ik uit over het gras.

Aan de keukentafel eet ik mijn boterhammen en mijn ei. De koffie drink ik in de woonkamer, terwijl ik door de krant blader. Echt lezen doe ik niet. Beelden van de afgelopen nacht blijven terugkomen. Dan sta ik op en ga naar boven. Onder de douche word ik weer enigszins mens.

● ● ●

De man staat in het midden van de ruimte. In de deuropening staan Bredeveld en De Vries. Tussen hen in, op een halve meter afstand van de beide mannen, staat de jongen, zijn schooltas nog in zijn hand.

De man loopt naar het drietal, geeft de jongen als eerste een hand.

‘Hallo, Alex, ik ben Marcel, welkom.’

De jongen weet niet wat hij moet zeggen en staart de kamer in. De ogen van negen kinderen zijn op hem gericht. Negen paar ogen die hem angstig en onzeker maken. Onbewust doet hij een pas achteruit en klemt de schooltas voor zijn borst.

‘Zo, nu zullen we deze twee heren even naar de directeur brengen,’ zegt de man, met een blik naar De Vries en Bredeveld, ‘en daarna zal ik je voorstellen aan de groep.’ Voor de deur van de directiekamer neemt De Vries de hand van de jongen in zijn beide handen.

‘Geloof me, Alex, het is hier beter dan thuis. Je kunt hier tot rust komen, het is heel fijn hier. Als je wilt, kom ik je binnenkort bezoeken.’

Wanneer beide mannen de deur aan de binnenkant van het kantoor hebben gesloten, heeft de jongen nog altijd niets gezegd. Even later staat hij weer naast Marcel in de woonkamer.

Een voor een komen de kinderen naar voren en geven de jongen een hand, terwijl ze hun naam noemen. Negen kinderen in de leeftijd van vijf tot zeventien jaar.

‘Zo, nu moet je eerst je kamer maar even bekijken,’ zegt Marcel. ‘Voorlopig deel je de kamer met Bob. Het is nog niet helemaal duidelijk of je hier bij ons blijft wonen. Mocht dat wel het geval zijn, dan krijg je een eigen kamer.’ Wanneer hij even later aan de grote eettafel zit en twee boterhammen met kaas eet, voelt hij zich in de steek gelaten en verdrietig. Hoewel hij rammelt van de honger, eet hij zijn boterhammen met lange tanden en durft nauwelijks om zich heen te kijken. De kleinsten worden door Marcel naar bed gebracht. Wanneer deze terugkomt, zit de jongen nog steeds aan de eettafel. De man gaat naast hem zitten en de jongen schuift onwillekeurig een klein stukje bij hem vandaan.

‘Ik ben blij dat je er bent.’ Hij legt voorzichtig zijn hand op de schouder van de jongen. Hij krimpt ineen.

● ● ●

De eerste nacht slaapt hij nauwelijks. De vreemde omgeving, het bed dat niet het zijne is. De jongen in het bed naast hem. Geluiden die hij niet kent. Voetstappen op de gang. Deuren die gesloten worden. Auto’s die voorbij rijden. Een torenklok die slaat. Telkens als hij even is ingeslapen, schrikt hij wakker. Hij verlangt naar huis, naar zijn kamer, naar de omgeving die hem zo vertrouwd is. Hij vraagt zich af of vader weet waar hij is. Hij mocht niet meer naar huis, kon niet tegen vader zeggen dat hij door meneer De Vries en meneer Bredeveld ergens anders naartoe gebracht zou worden. Ver weg van huis. Ze hadden bijna twee uur gereden.

De volgende ochtend aan de ontbijttafel voelt hij zich lamlendig. De wereld om hem heen lijkt zich in een waas af te spelen. Alles gaat aan hem voorbij. Hij is geen deelgenoot.

‘Ik ga je even een paar dingen uitleggen,’ zegt Marcel en gaat tegenover hem zitten.

‘Oké.’

‘Alex, ik ben je mentor.’

‘Wat is dat?’

‘Je zou het ook vertrouwenspersoon kunnen noemen. Als je er behoefte aan hebt, kun je met me praten.’

‘Waarover?’

‘Waarover je maar wilt. Dat mag jij bepalen.’

De jongen denkt na. Hij zou niet weten waarover hij moet praten.

‘Je hoeft niet per se met mij te praten. Je kunt ook een andere groepsleider in vertrouwen nemen. Alles wat je die ander zegt, kom ik echter wel te weten, omdat ik je mentor ben. Wat je mij in vertrouwen vertelt, vertel ik niet verder. Begrijp je wat ik zeg?’

Ja, hij begrijpt wat de man tegenover hem zegt.

Doordringen doet het echter niet.

‘Ik heb gisteren nog even met meneer De Vries gesproken. Je resultaten waren de afgelopen maanden niet erg best.

Heel begrijpelijk na alles wat er bij je thuis gebeurde.’ Alex ziet het verband niet tussen de thuissituatie en zijn resultaten op school.

‘Dat betekent dat je er hard aan moet trekken, wil je kans maken om nog over te gaan. Maar maak je geen zorgen, je kunt het, zegt meneer De Vries en wij zullen je helpen.’

‘Wie? Meneer De Vries?’

‘Nee, de nieuwe leraren. Maar je kunt ook bij mij terecht. Ik help je waar ik kan. Maandag ga je naar de openbare mavo in de stad.’

‘Maandag?’

‘Ja, je zult toch naar school moeten. Bovendien zal de afleiding van een nieuwe school je goed doen. Kim Molenaar uit groep twee zit ook op die school. Ze is vijftien jaar. Ze heeft gezegd dat ze met je mee zal fietsen.’

‘Waarom?’

‘Omdat je de weg niet weet.’

‘Oké.’

‘Tien minuten fietsen.’

‘Mijn fiets staat thuis.’

‘Wij hebben hier fietsen genoeg.’

‘Wanneer mag ik naar huis?’

‘Voorlopig niet, je moet eerst maar eens een beetje tot rust komen.’

‘Maar mag ik wel naar huis?’

‘Iedereen hier gaat in principe om de veertien dagen naar huis en dat geldt op den duur ook voor jou.’

‘Maar als vader me hier weghaalt?’

‘Je vader haalt je hier niet weg. Hij heeft ermee ingestemd dat je bij ons komt wonen. Er zal een voogd worden aangewezen.’

‘Een voogd?’

‘Een voogd is iemand die toezicht op je houdt. Kijkt of alles goed gaat. Een plaatsvervangend vader zou je kunnen zeggen.’

‘Moet ik dan ook bij hem wonen?’

‘Nee, je blijft gewoon bij ons wonen en je voogd zul je hooguit twee á drie maal per jaar ontmoeten, het is meer voor de vorm.’

‘Weet vader dat ik hier ben?’

‘Natuurlijk. Er is gisteravond contact met hem opgenomen. Hij weet dus waar je bent. Vanmiddag zal er iemand naar je vader toegaan en je eigendommen ophalen.’

‘Mijn eigendommen?’

‘Ja, je kleren, boeken, noem maar op. Als er dingen zijn die we beslist niet mogen vergeten, moet je dat even zeggen dan kunnen we bellen dat ze eraan denken.’

‘In het laatje van mijn bureau ligt een fotootje van moeder.’

‘Goed, ik zal het doorgeven. Verder nog iets?’

Alex haalt zijn schouders op.

‘Denk nog maar even goed na en wanneer je nog wat te binnen schiet, dan zeg je het maar.’

‘Wat zegt vader dat ik hier ben?’

‘Hij zei dat het beter voor je is.’

‘Oké,’ zegt Alex en staart voor zich uit.

‘Nu is alles nog vreemd voor je, maar je zult zien dat je over een paar dagen al helemaal gewend bent. Als er iets is, kun je altijd bij mij terecht.’

‘Ja … goed.’

‘Ik weet dat het allemaal niet meevalt, Alex, maar op den duur zul je inzien dat dit de beste oplossing is.’

‘Blijf ik hier wonen?’

‘Dat weten we nog niet, maar ga er maar vanuit dat je hier blijft. Zo gauw ik het zeker weet, laat ik het je weten.’

‘Moet ik bij Bob op de kamer blijven wonen?’

‘Als je hier blijft wonen, krijg je een eigen kamer. Er komt er een vrij binnenkort. We gaan zo direct naar het magazijn om een bureautje uit te zoeken.’

‘Waarvoor?’

‘Je zult toch je huiswerk moeten maken. Beneden in het magazijn staan nog een aantal bureaus. Ze zijn pas helemaal opgeknapt en je mag uitzoeken. Voorlopig zetten we hem bij Bob op de kamer en straks, wanneer je een eigen kamer hebt, verhuizen we hem weer.’

‘Mag ik mijn bureau van thuis?’

‘In principe is dat mogelijk. Ik raad het je echter af. Wanneer je ooit eens een weekend naar huis gaat, zul je daar misschien ook een bureau nodig hebben.’

‘Oké.’

‘Kom op, dan zoeken we een mooi bureau voor je uit.’

● ● ●

Ik ben op weg naar het dorp. Ik heb gewacht tot het begon te schemeren. Er komt mist opzetten. Schemer en mist, precies de sfeer die ik omarm.

Mannen uit het dorp hebben een paar dagen geleden, met behulp van een hoogwerker een kerstboom voor de kerk neergezet. Vanuit het keukenraam kan ik ‘s avonds de honderden lichtjes zien. Vrijwilligers hebben de kerstmarkt opgebouwd. Bij de kerk, zoals elk jaar. Om vier uur zijn de kramen opengegaan. Er staan er altijd veel. Kramen met lichtjes rondom, hulst en dennentakken. Je kunt er van alles kopen. Alles wat maar enigszins met kerst te maken heeft. Maar ook streekproducten: kaas, worst, honing, jam. Zelfs brocante.

Het is druk. Dorpsbewoners, maar ook mensen van buitenaf, slenteren langs de kramen. Sommigen verwarmen zich bij de vuurkorven. Anderen drinken glühwein aan statafels. Uit een luidsprekerbox klinken kerstliedjes. De Kerstman komt op me af.

‘Dag, Ruben.’

‘Dag, Kerstman.’

‘Hoe gaat het?’

‘Goed.’

‘We zien je zo weinig in het dorp.’

‘Dat heb je als je achteraf woont,’ zeg ik. ‘Bovendien ben ik heel erg druk.’

‘Begrijp ik,’ klinkt het vanachter de witte baard.

‘Het is weer sfeervol.’

‘Je moet ook even in de kerk kijken, hoor.’

‘Ga ik doen.’

‘Fijne kerstdagen, Ruben.’

‘Dank je wel, Kerstman, jij ook.’

Hij verdwijnt tussen de mensen.

De kerkdeuren staan open. Bij de preekstoel staat een kerstboom. De lichtjes zijn aan. Witte lichtjes. Onder de boom staat de stal van Bethlehem. Een behoorlijke stal, met prachtige, uit hout gesneden figuren. Volgens sommige dorpsbewoners stamt de stal uit de zestiende eeuw. Zoals elk jaar staat er een informatiebord bij. “Het was Franciscus van Assisi die in 1223 de eerste kerststal in het Italiaanse Greccio in het leven riep. Een levende kerststal, met echte mensen en dieren.”

Ik ga in een kerkbank zitten en kijk. Kijk naar de boom, naar de stal.

Ik heb niets met het geloof. God is bedacht door de mensen. Ik ben een overtuigd atheïst. Eigenlijk is dat ook een soort geloof, het atheïsme. Geloven dat je niet gelooft. Het hele kerstfeest heeft voor mij geen enkele waarde. Het zegt me niets. Een zekere gezelligheid, ja, dat heeft het wel. Maar met de gedachte erachter kan ik mij niet vereenzelvigen. Bovendien geloof ik niet in het kerstverhaal. Het is een sprookje, meer niet. Een mooi sprookje, dat wel, maar linksom of rechtsom, het blijft een sprookje. Vrede op aarde. Ik heb er geen vertrouwen in. Mensen zijn niet geschapen om in vrede naast elkaar te leven.

‘Hoi,’ zegt Sven, die opeens naast me staat.

Ik moet even omschakelen. Van het atheïsme naar Sven.

‘Hoi, Sven.’

‘Ik vind dat mooi.’ Hij wijst naar de stal.

‘Heel mooi,’ antwoord ik.

Hij gaat naast me zitten.

‘In Noorwegen wordt kerstmis Jul genoemd en de Kerstman deelt de cadeautjes uit en als er geen Kerstman is, doet het jongste kind dat.’

Ik kijk hem van opzij aan.

‘Hoe weet je dat allemaal?’

‘Heb ik opgezocht op internet.’

‘Ach ja, natuurlijk. Weet je nog meer?’

‘Ze gaan ook eten op kerstavond en als toetje hebben ze rijstepap met slagroom.’

‘Lekker.’

‘Daar zit een amandel in verstopt en wie hem vindt krijgt een cadeautje en dat is meestal een varkentje van marsepein.’

‘Wat knap dat je dat allemaal weet.’

‘Mijn moeder is hier ook.’

‘Je moeder? Waar dan?’

‘Ze verkoopt glühwein. Lust je glühwein?’

‘Ja, dat lust ik wel.’

‘Chocolademelk en glühwein,’ zegt Sven. ‘Allebei warm.’

‘Ja, allebei warm.’

‘Maar ze heeft geen speculaasjes.’

‘Hè, wat jammer nou.’

‘Zal ik je mijn moeder laten zien?’

Ik moet lachen om de formulering. We lopen naar buiten.

Sven voorop, ik volg hem.

Hij wijst naar een kraam. ‘Daar staat mijn moeder.’

‘Ik zie twee vrouwen,’ zeg ik.

‘Die met die groene jas aan.’

We lopen naar de kraam waar zijn moeder staat en glühwein verkoopt.

‘Dit is Ruben,’ zegt Sven, ‘hij heeft mijn band geplakt.’

‘Ik heb al veel over je gehoord,’ zegt de moeder van Sven. Ik geef haar een hand.

‘Ruben. Ik ben Ruben.’

‘Maria.’

‘Een naam die helemaal past bij de tijd van het jaar.’

‘Toeval bestaat niet, zullen we maar zeggen.’

Ze heeft een mooi gezicht en sprekende ogen. Ik kan mij niet herinneren haar ooit te hebben gezien.

‘Wil je een beker glühwein, Ruben?’

‘Ja, lekker.’

‘Ik mag geen glühwein,’ zegt Sven, ‘daar zit alcohol in.’

‘Klopt,’ zegt zijn moeder. ‘Veertien procent.’

‘Is dat veel?’ vraagt hij aan mij.

‘Voor jongens van elf jaar is dat veertien procent te veel,’ antwoord ik.

‘We maken de glühwein zelf,’ zegt Maria. ‘Met kruidnagel, kaneel, steranijs en citrusschillen. We voegen een beetje honing toe. Hou je van honing?’

‘Heerlijk,’ antwoord ik.

Ze geeft me een beker.

‘Wat krijg je van me?’

‘Dit is voor het plakken van de band.’

De glühwein dampt. De geur van kaneel overheerst. Ik ga aan de statafel staan. Mijn handen om de warme beker.

‘Niet blazen,’ roept Sven vanachter de kraam. ‘Anders komt er zo’n glibberig vel op.’

‘Gadverdamme!’

Als de beker leeg is, gooi ik hem in de prullenbak.

‘Dank je wel voor de glühwein.’

‘Graag gedaan.’

‘We zien elkaar wel weer.’

‘Vast en zeker,’ zegt Maria.

‘Dag, Sven.’

‘Dag, Ruben.’

● ● ●

Als Sara zestien is, verdrinkt haar broertje. Het kereltje geeft een schreeuw en zinkt met kramp naar de diepte. Vertwijfeld zoekt het meisje in het donkere water. Twee dagen later wordt haar broertje door duikers gevonden. Zij leggen zijn opgezwollen lichaampje op de kant in het gras. Dan leggen ze er een deken overheen.

Elk jaar op de dag van zijn dood staan de ouders van Sara aan het kanaal, op de plek waar hun zoontje werd gevonden. Minutenlang staan ze daar, zonder een woord te zeggen. Turend naar het water. Turend naar de plek waar hun kind verdronk.

Een oudere dame, die aan het kanaal woont, roept ze dan naar binnen, waar ze zwijgend een kop thee drinken. Elk jaar weer.

Wanneer Sara eenentwintig is, sterft haar vader onverwacht aan de gevolgen van een hartinfarct; zijn vrouw volgt hem vier maanden later. Ook zij krijgt een hartinfarct en overlijdt op weg naar het ziekenhuis.

Op een regenachtige dag in november leert Sara haar toekomstige man kennen. Het is liefde op het eerste gezicht. De eenentwintigjarige jonge vrouw adoreert de knappe, slanke man met zijn sprekende donkere ogen. Twee maanden later ontdekt ze dat ze zwanger is.

Als ze het haar minnaar vertelt, barst deze in woede uit. ‘Had je niet beter op kunnen letten, stomme trut?! Wat moet ik godverdomme met een kind?!’

Met zijn vlakke hand slaat hij haar hard in haar gezicht. Het wordt zwart voor haar ogen. Ze moet zich vasthouden aan de leuning van een stoel.

‘Bekijk het maar met je koter,’ tiert de man. Daarop trekt hij de deur met een klap achter zich dicht. Vijf dagen later komt hij weer boven water. Hij zegt dat het hem spijt. Alles zal weer worden zoals het was. Drie maanden later trouwt Sara met de man van haar dromen, van wie ze zo zielsveel houdt.

Hij is voorkomend en charmant. Draagt zijn vrouw op handen en vervult al haar kleine verlangens. Het leven lacht Sara toe. Vergeten is zijn reactie van destijds. Als ze in de zevende maand is, voelt ze zich wat misselijk en vermoeid. ‘Vanavond even niet,’ zegt ze als haar man met haar wil vrijen.

Zijn gezicht betrekt.

‘Moet ik boeten omdat jij destijds niet hebt opgelet en zwanger bent geworden?’

Sara wil uit bed stappen.

‘Hier blijven, kreng!’

Ruw wordt ze door hem beetgepakt en in bed teruggetrokken. Ze wil wat zeggen, schreeuwen, maar de grote hand van haar man op haar mond belet haar dat. Dan dwingt hij haar zich uit te kleden en verkracht hij haar.

Deze keer verontschuldigt hij zich niet. Deze keer niet en ook de keren daarna niet. De eens zo charmante en voorkomende echtgenoot heeft een totale gedaanteverwisseling ondergaan. Regelmatig barst hij in woede uit en neemt hij Sara hardhandig onder handen. De jonge vrouw, die zich niet kan en durft te weren tegen de grote sterke man, moet telkens weer zijn slagen en stompen over zich heen laten komen. Bij elk woord dat ze ter verdediging van zichzelf aanvoert, wordt zijn drift intenser. Steeds weer houdt hij haar voor schuld te zijn aan de zwangerschap en hem beroofd te hebben van zijn vrijheid.

Tenminste één maal per week gebeurt er wel iets dat hem zo woedend maakt, dat Sara op hem als een rode lap op een stier werkt. Er is niet veel voor nodig om zijn stemmingen te doen keren. Een vermoeiende dag op kantoor, de reprimande van zijn meerdere, het eten dat te lauw of te heet is; telkens weer vindt hij aanleiding om zijn jonge echtgenote te slaan.

Nadat hij haar de eerste keer heeft verkracht, is er van een normaal seksleven geen sprake meer. Op brute wijze wordt ze telkens weer en tegen haar wil door hem genomen.

Wanneer Sara moet bevallen laat hij het afweten. Hij kan er niet tegen zegt hij en bovendien is het zijn schuld niet. Twee dagen komt hij niet thuis en wanneer hij de derde dag weer boven water, komt gunt hij moeder en kind nauwelijks een blik waardig.

Wanneer hij zijn vrouw kort na de bevalling weer verkracht, heeft ze haar laatste restje zelfrespect verloren en is ze volledig overgeleverd aan de stemmingen van haar echtgenoot.

In het begin heeft Sara misschien nog gedacht dat het gedrag van haar echtgenoot van tijdelijke aard zou zijn en dat na verloop van tijd het tij wel zou keren. Voordat ze goed en wel beseft wat er gaande is, is er geen weg meer terug. Uit schaamtegevoel en uit angst voor represaille zwijgt ze en blijft zo alleen met haar pijn, verdriet en vernedering.

● ● ●

Ik dreig te stikken. Steeds dieper drukt ze mijn gezicht tussen haar borsten. Dieper en dieper. Ik hap naar adem, ik krijg geen lucht. Haar beide handen sluiten zich met bovenmenselijke kracht als bankschroeven om mijn hoofd. Haar nagels klieven zich in mijn huid. Laten diepe vleeswonden achter. Bloed in mijn haar, in mijn nek.

Haar naakte borsten belemmeren mij te ademen. Ik voel hoe heel langzaam mijn keel wordt dichtgeknepen. Ik probeer te schreeuwen, te gillen. Er komt geen geluid uit mijn mond. Alsof die gevuld is met doeken. Wild sla ik om mij heen. Dan begin ik te zweven. Steeds hoger en hoger. Rondom mij wordt het langzaam donker, een onheilspellende duisternis. Dan komt de stilte. Mystiek en allesomvattend.

Het is alsof ik terugkeer naar het begin.

Het begin van mijzelf.

Het begin van alles.

Ik sterf.

Ik kijk op de wekker. Het is vijf over vier. Ik doe het lampje op mijn nachtkastje aan. Mijn hart maakt overuren. Ik lig op mijn rug en probeer tot rust te komen. Weer in het hier en nu terug te keren. Ik kijk om mij heen. Alles is zoals het altijd was. Ik doe het gordijn een stukje open en ga op de rand van het bed zitten. Tegen het licht van de lantaarn dwarrelt sneeuw. Natte sneeuw. Ik sla het donsdek om mijn bovenlichaam en kijk. Kijk naar het licht en de sneeuwvlokken. Als ik enigszins tot mezelf ben gekomen, sta ik op. In de badkamer houd ik mijn handen en polsen onder de kraan en drink een slok water. Dan ga ik weer naar bed. Het gordijn laat ik open.

● ● ●

Ik slaap langer dan normaal. Als ik op de wekker kijk, zie ik dat het bijna half tien is. Het is onrustig in mijn hoofd en ik heb het gevoel te moeten overgeven. Niet de eerste keer dat de nachtelijke beelden mij in hun greep houden.

De natte sneeuw die vannacht is gevallen, is nagenoeg verdwenen. De eenden scharrelen over het gras. Er vliegen ganzen over. Aan de slootkant staat de grote zilverreiger. Ik zie hem steeds vaker hier in de buurt. De lepelaars zijn in september al weggetrokken naar hun winterkwartieren aan de West-Afrikaanse kust. In februari keren ze dan weer terug.

Ik moet een klant bellen, Nieuwenhuis. Ik zoek mijn telefoon. Hij is op de grond gevallen.

Aan de badkamerdeur hangt mijn ochtendjas, blauw met witte strepen. Ik leun met mijn handen op de wastafel. Ik haal een paar keer diep adem. Mijn mond is droog en ik heb een vieze smaak. Ik laat de kraan even lopen totdat het water ijskoud is. Als ik mijn mond heb gespoeld en mijn tanden heb gepoetst, is de vieze smaak nagenoeg verdwenen.

Ik bel Nieuwenhuis.

‘Meneer Nieuwenhuis is er niet,’ zegt de vrouw aan de andere kant.

‘Wanneer kan ik hem bereiken?’

‘Ik kan ook vragen of hij u even terugbelt.’

‘Prima.’

Ik sta lang onder de douche. Ik denk aan de afgelopen nacht en heb het gevoel de beelden met het douchewater door het afvoerputje weg te laten stromen.

In de keuken maak ik mijn ontbijt en zet extra sterke koffie. Ik heb geen honger, maar ik dwing mijzelf toch te eten. De koffie doet me goed.

De eenden staan al te wachten. Als ze me zien, lopen ze luid snaterend bij me vandaan. Ik leg brood neer. Daarna hang ik de vetbolletjes en de pinda’s op. Mijn klompen zet ik in de bijkeuken. Ik ga naar boven, aan het werk.

Eerst voor Nieuwenhuis, want dat wil ik voor de kerst klaar hebben. Ik werk gestaag door. Tegen elf uur ga ik naar beneden. Aan de keukentafel wacht ik tot de koffie is doorgelopen. Ik kijk naar buiten en denk aan de afgelopen nacht. Bizar dat dromen zo levensecht kunnen zijn. Boven gaat mijn telefoon. Het zal Nieuwenhuis zijn. Ik bel hem later wel terug. Er fietsen kinderen voorbij.

Ze zijn heel druk met hun mobieltje. Ik kan het mij niet voorstellen om te whatsappen tijdens het fietsen. Zij zullen het omgekeerde niet voor kunnen stellen. Ik kijk in de koelkast om te zien wat er nog allemaal in huis is. Dan in de voorraadkast in de bijkeuken. Ik ontkom er niet aan. Ik zal boodschappen moeten doen.

Tegen half vijf zet ik mijn computer uit en ga naar beneden. Sven zit op de bank in de woonkamer. Hij doet iets met zijn telefoon.

‘Hoi,’ zegt hij, zonder mij echt aan te kijken.

‘Hoe ben jij binnengekomen?’ vraag ik.

‘Door de achterdeur.’

‘Maar …’

Ik maak mijn zin niet af. Ik ben verbaasd dat hij hier zomaar zit.

‘Jij zei dat je meestal thuis bent en dat ik langs mocht komen als ik zin had.’

‘Dat heb ik gezegd, ja.’

‘Ik heb je geroepen, maar je hoorde me niet.’

‘Ik was misschien aan de telefoon. Ben je hier allang?’

‘Nee, net eigenlijk.’

Ik doe de schemerlampen aan en sluit de overgordijnen.

‘Weet je moeder dat je hier bent?’

‘Ik heb haar een appje gestuurd.’

‘Ik maak chocolademelk.’

‘Met speculaas?’

‘Met speculaas.’

‘Maak je elke dag chocolademelk?’

‘Alleen als het buiten koud is en nu omdat jij er bent.’

Ik loop naar de keuken. Sven loopt achter me aan en gaat aan de tafel zitten. Ik maak chocolademelk en vraag me af wat een jongen van elf jaar bezielt om bij een vent van bijna veertig zomaar in de woonkamer te gaan zitten. Ik hoop niet dat hij op zoek is naar een vaderfiguur. Daar ben ik echt niet voor in de wieg gelegd. Bovendien vind ik dat hij met kinderen van zijn eigen leeftijd zou moeten omgaan. ‘Heb je eigenlijk vrienden?’ vraag ik.

‘Een paar.’

‘Ga je daar veel mee om?’

‘Soms.’

‘Niet zo vaak dus.’

‘Ik vind het fijn om alleen te zijn.’

Ik zet twee bekers chocolademelk op tafel en de trommel met speculaas.

‘Niet blazen, hè.’

‘Nee. Hoe vond je mijn moeder?’

Ik lach. Hij springt vaak van de hak op de tak.

‘Ik vond haar aardig.’

‘Ze had je weleens eerder gezien.’

‘Oké.’

‘Ze kan wel lekkere glühwein maken, hè?’

‘Hoe weet jij dat?’

‘Ik heb stiekem een paar slokjes genomen.’ Hij moet er om lachen.

‘En,’ vraag ik, ‘was je erg dronken?’

‘Nee, ik heb er niets van gemerkt.’

‘Ik kan lekkere chocolademelk maken, hè?’

‘De lekkerste van de hele wereld.’

‘Hoe was het op school?’

‘Goed,’ zegt hij en neemt een slok. ‘Hoe heette je vader?’

Hij zet zijn beker neer en kijkt mij aan.

‘Hij heette Kjell. Dat is Noors.’

‘Dat begrijp ik.’ Ik neem de deksel van de trommel. Sven pakt een speculaasje.

‘En hoe heette hij met zijn achternaam?’

‘Holmen.’

‘Holmen,’ zeg ik. ‘Kjell Holmen. Klinkt goed. Beetje stoer.’

‘Maar zo heet ik niet. Ik heb de achternaam van mijn moeder.’

‘En die is?’ vraag ik.

‘Verhulst.’

Ik kijk naar buiten. Ik moet nog boodschappen doen. Sven neemt nog een speculaasje.

‘Die zijn lekker,’ zegt hij.

‘Hoe is dat om geen vader te hebben?’ wil ik weten.

‘Gewoon.’

‘De meeste kinderen van jouw leeftijd hebben een vader.

Het moet toch raar zijn dat jij die niet hebt?’

Hij haalt zijn schouders op.

‘Eigenlijk heb ik wel een vader.’

‘Ja, maar die is dood.’

‘Maar daarom kun je wel het gevoel hebben dat je een vader hebt.’

‘Oké.’

Hij neemt een slok en knabbelt aan zijn speculaasje.

‘Hij is wel dood, maar eigenlijk ook weer niet.’

‘Leg me dat eens uit.’

‘Dat vind ik moeilijk.’

‘Zou je kunnen zeggen dat het een gevoel is?’ vraag ik. ‘Je bedoelt of ik voel dat ik een vader heb?’

‘Ja, zoiets.’

‘Ik praat ook weleens met hem.’

‘Wat zeg je dan bijvoorbeeld?’

‘Gewoon, van alles.’

‘Wat mooi,’ zeg ik. ‘Dat je met je vader praat bedoel ik.’

‘Niet heel vaak, hoor, soms. Ik moet nu naar huis.’

‘Neem nog een speculaasje.’

Hij pakt een speculaasje uit de trommel. Ik doe de deksel erop.

Bij de deur draait hij zich om.

‘Heb jij ook een vader?’ wil hij weten. ‘Nee, ik heb geen vader.’

‘Jouw vader is dus ook dood.’

‘Ja,’ zeg ik, ‘mijn vader is ook dood.’

● ● ●

‘Dit is de lerarenkamer, hier moet je naar binnen.’

‘Oké.’

‘Vind je de weg alleen terug naar huis, of moet ik na schooltijd weer met je mee fietsen?’

Alex mompelt iets onverstaanbaars. Kim Molenaar verdwijnt tussen de andere leerlingen.

Hij wordt welkom geheten door de directeur en de nieuwe klassenleraar.

‘Even opletten allemaal,’ zegt de klassenleraar, als ze even later in de klas staan. ‘Dit is Alex Nijdam, een nieuwe leerling.’

Per les worden hem de boeken uitgereikt. Dezelfde boeken als op zijn oude school. Hij kijkt nauwelijks op of om. Verloren staat hij in de pauze op het grote plein.

Onderweg naar huis wordt hij opgewacht door Kim. ‘Ik wist niet zeker of je de weg wel terug zou kunnen vinden.’

● ● ●

Uit de schuur pak ik het krat waarin ik het oude papier bewaar. Ik zet het achterin de auto en rijd naar het bejaardentehuis. Ik gooi het papier in de container.

Het lege krat zet ik weer in de kofferbak. Er komen verzorgsters achter rolstoelen naar buiten. Er zitten vrouwen in. Bejaarde vrouwen. Er wonen meer vrouwen dan mannen in de bejaardentehuizen. Vrouwen leven langer. Ik heb nooit begrepen waarom ze het zwakke geslacht worden genoemd. De verzorgsters rijden de rolstoelen naar een busje. Misschien een dagje uit. De chauffeur van het busje laat een laadklep zakken. Hij rijdt de eerste rolstoel op de laadklep. Naar boven, naar binnen, naar beneden en dan de volgende rolstoel.

Een paar honderd meter verderop is een winkelcentrum. In de supermarkt doe ik mijn boodschappen. Ik probeer telkens voor een week voorraad te halen. Heb niet zoveel zin om voor elke boodschap weer die supermarkt binnen te moeten lopen.

Het winkelcentrum heeft betere tijden gekend. Het maakt een wat troosteloze indruk. Internet heeft het koopgedrag van de mensen veranderd. Jonge mensen hebben geen zin meer naar een winkel te gaan. Vandaag op internet besteld, morgen in huis. Steeds meer winkeliers zijn genoodzaakt hun deuren te sluiten. Sommige winkelruiten zijn met hout dichtgetimmerd. Overal graffiti. Ik vraag mij weleens af of er over vijftig jaar nog winkels zullen zijn. Misschien in een heel andere vorm, heel anders van opzet. Ik rijd met een vol winkelwagentje naar de parkeerplaats. Ik leg de boodschappen in het lege krat en wat er niet in past leg ik los achterin. Het wagentje schuif ik in de rij wagentjes onder het afdak voor de supermarkt. Een eindje verderop is een boekwinkel. Ik kom er regelmatig. Gewoon om te neuzen. Kijken wat er nieuw is op de markt. Ik ben een lezer. Ik kan niet zonder boeken. “Een huis zonder boeken is als een lichaam zonder ziel”, zei Cicero.

‘Kan ik u misschien helpen?’

‘Heeft u een boek over Noorwegen?’

‘Verschillende.’

De verkoper loopt naar een stelling, ik loop achter hem aan.

‘Hier staan boeken over de meest uiteenlopende landen. Noorwegen staat er ook tussen.’

Het zijn hoofdzakelijk reisgidsen. Ik bekijk ze een voor een. Ze hebben allemaal betrekking op een bepaald gebied in Noorwegen. Dat vind ik te beperkt. De Capitool reisgids spreekt me het meeste aan. Een min of meer compleet beeld van Noorwegen. Mooie, gedetailleerde tekeningen, foto’s en beknopte informatie. Heel leerzaam.

‘Heeft u iets kunnen vinden?’

‘Ja,’ zeg ik en leg het boek op de toonbank. ‘Deze wordt het.’

De verkoper vraagt of het een cadeautje is.

‘Een kerstcadeau,’ antwoord ik.

Hij doet er kerstpapier omheen. Er staan sterren en kerstklokken op. Dan plakt hij er een sticker op: “Vrolijk kerstfeest”.

● ● ●

Na enkele weken is Alex enigszins geacclimatiseerd in zijn nieuwe woonomgeving. Echte vriendschappen heeft hij nog niet gesloten. Hij leeft wat afzijdig van de andere bewoners. Veel zeggen doet hij niet en van het aanbod van Marcel om te komen praten, wanneer hij daar behoefte toe mocht voelen, heeft hij nog geen gebruik gemaakt. De eerste weken worden Alex’ gedachten beheerst door vader. ‘s Avonds in bed kan hij moeilijk in slaap komen. Wanneer hij dan eenmaal slaapt, wordt hij gekweld door dromen, soms nachtmerries. ‘s Ochtends is hij niet uitgeslapen en voelt zich ellendig en moe.

Na enkele weken nemen de dromen plotseling in hevigheid af en kan hij zijn gedachten overdag weer een beetje ordenen. Op school gaat het naar tevredenheid. Hij doet zijn best en haalt behoorlijke cijfers. In de wekelijkse vergaderingen die de leiding van het tehuis heeft, is men het erover eens dat Alex, afgezien van zijn wat afzijdige gedrag, redelijk tot goed functioneert in zijn nieuwe woonomgeving.

● ● ●

Wanneer Alex drie maanden in het tehuis woont, openbaren zich de eerste gedragsstoornissen.

Op een ochtend wordt hij wakker en voelt dat zijn onderlaken nat is. Verbaasd kijkt hij naar de natte plek.

Ook de voorkant van zijn pyjamabroek is nat. Snel slaat hij de dekens dicht en legt er zijn schooltas op.

Zwijgend eet hij zijn twee boterhammen met kaas, mompelt een vluchtige groet en fietst even later naast Kim naar school.

‘Wat ben je stil.’

‘Ik praat nooit veel.’

‘Dat weet ik, maar vanmorgen ben je stiller dan anders. Is er iets?’

Alex reageert geïrriteerd.

‘Wat zou er moeten zijn? Waarom wacht je ‘s middags trouwens altijd onderweg op me en niet meteen op het schoolplein?!’

‘Weet ik niet, zomaar.’

‘Ben je bang dat de anderen ons samen zien?’

‘Ik weet het niet, zeg ik toch.’

Dan gaat ze op haar pedalen staan en fietst snel van hem weg. ‘s Middags staat ze niet op het plekje op het fietspad. Voor het eerst fietst Alex alleen naar huis.

‘Kom even naast me zitten, Alex.’

Wanneer Marcel zich achterover in de kussens van de bank laat zakken zegt hij: ‘Vanochtend zijn de bedden verschoond, waarom heb je me niets verteld?’

Alex laat zijn kin op zijn borst zakken. Durft zijn mentor niet aan te kijken.

‘Ik ben niet boos op je, hoor. Was dit trouwens de eerste keer of is het al vaker voorgekomen?’

‘Nee.’

‘Zeker weten?’

‘Ja.’

‘We hebben je een schone matras gegeven, die andere was helemaal doorweekt. Voor de zekerheid hebben we er een zeiltje opgelegd.’

‘Een zeiltje?’

‘Uit voorzorg. Voor het geval het weer mocht gebeuren. Maar je hoeft je geen zorgen te maken, niemand weet hier iets van en niemand hoeft het ook te weten. Zou je de volgende keer willen vertellen wanneer je in bed hebt geplast?’

‘Ja, dat is goed.’

‘Weet je, Alex, de kinderen die hier wonen, wonen hier allemaal omdat ze problemen thuis hebben. Wanneer ze dan eenmaal een beetje tot rust zijn gekomen, dan openbaren zich in heel veel gevallen de gevolgen van deze problemen. De een wordt agressief, de ander slaapwandelt en jij hebt in je bed geplast. Voor jou is dit heel vervelend, dat kan ik me best voorstellen. Wij maken dit echter zo vaak mee, dat we hier helemaal niet vreemd van opkijken. En geloof me, het gaat over, het is echt maar tijdelijk.

Je hoeft je er echt niet voor te schamen. Gewoon even waarschuwen wanneer het weer gebeurt, oké?’

‘Oké.’

● ● ●

‘Geloof jij dat als je dood bent, je naar de hemel gaat?’

‘Hoe kom je daar nu opeens bij?’

‘Daar moet ik vaak aan denken.’

Af en toe vraag ik mij af wat er in die jongen omgaat. De vragen die hij stelt, de uitspraken die hij doet. Het past allemaal niet echt bij een kind van elf.

‘Ik vind dat een lastige vraag,’ zeg ik.

‘Ik geloof het wel.’

‘Oké.’

‘Vroeger zei mijn moeder dat als je dood gaat, je dan een ster aan de hemel wordt. Geloof jij dat?’

‘Nee, dat geloof ik niet.’

‘Nee, ik ook eigenlijk niet.’

‘Dan zijn we het daarover eens.’

‘Soms zie ik mijn vader.’

‘Je vader?’ vraag ik. ‘Heel soms hoor.’

‘En wat zie je dan?’

‘Dan staat hij bij mijn bed.’

‘Misschien was het een droom.’

‘Nee, want ik sliep niet. Ik was gewoon wakker.’

‘Maar hoe weet je dan dat het je vader was?’

‘Dat weet ik niet. Ik wist dat gewoon.’

‘Oké.’

‘Hij zei ook niks of zo. Hij stond daar gewoon en toen opeens was hij weg.’

‘En je bent niet geschrokken?’

‘Natuurlijk niet. Het is toch mijn eigen vader.’

‘Ach ja, natuurlijk.’

‘Zie je jouw vader weleens? ‘s Nachts bedoel ik.’

Ja, ik zie mijn vader zeer regelmatig. Meer dan me lief is. ‘s Nachts en overdag.

‘s Nachts verschijnt hij in mijn dromen en moet ik het lijdzaam over me heen laten gaan. Overdag probeer ik zijn beeld te verdringen. Het kost me vaak de grootst mogelijke moeite.

‘Nee,’ zeg ik, ‘ik zie mijn vader nooit.’

‘Vind je dat jammer?’

‘Dat weet ik niet, daar heb ik nog nooit over nagedacht.’

‘En daarom geloof ik dus dat je naar de hemel gaat als je dood bent.’

‘Ja, dat kan ik me wel voorstellen.’

‘Eigenlijk ben je dan dus niet dood. Ja, je bent wel dood, maar eigenlijk ben je er ook nog.’

‘Ja, daar heb je gelijk in.’

‘Ik wil wel een speculaasje. Mag dat?’

‘Ja, natuurlijk. Pak de trommel maar.’

Hij loopt naar de keuken en komt terug met de trommel.

‘Wil jij er ook een?’

‘Nee, neem jij die van mij er maar bij.’

Hij pakt twee speculaasjes. Hij doet de deksel weer op de trommel en brengt hem terug naar de keuken.

‘Maar je hebt nog niet gezegd of je gelooft dat je naar de hemel gaat als je dood bent.’

‘Ik moet daar eens even heel goed over nadenken.’ Sven kennende komt hij hier op terug en zal ik een antwoord moeten geven.

‘Ik denk wel dat jouw vader in de hemel is,’ zegt hij.

Dat denk ik niet. Als hij al ergens is dan is dat ongetwijfeld in de hel.

‘Ik denk het ook,’ antwoord ik.

‘Ik ga naar huis.’

‘Doe je licht aan als je fietst.’

‘Dat hoeft niet, want ik zie genoeg.’

‘Ja, jij misschien wel, maar anderen moeten jou ook kunnen zien. Beloof je me dat je je licht aandoet?’

‘Ja, doe ik.’

● ● ●

Elke ochtend fietst hij naast de vijftienjarige blonde Kim Molenaar naar school. Op het schoolplein aangekomen zegt ze hem vluchtig gedag. Wanneer hij aan het einde van de schooldag terugfietst, wacht ze hem onderweg op. Naast elkaar fietsen ze naar huis.

‘Ik vind het fijn om samen te fietsen,’ zegt hij als hij zijn fiets in het rek heeft gezet.

‘Ik ook.’

Ze laat haar hoofd zakken en staart naar de grond. Voordat hij goed en wel beseft wat er gebeurt, heeft hij zijn arm uitgestrekt en streelt met zijn hand haar lange blonde haar. Verschrikt kijkt Kim op en doet een stap achteruit.

‘Niet doen!’

‘Sorry,’ zegt hij. Dan draait hij zich om en verdwijnt achter de voordeur.

Na het avondeten loopt hij haar tegen het lijf. ‘Ik heb zin om te wandelen, ga je mee?’

‘Wandelen?’ vraagt Alex.

‘Ik wacht achter het huis op je. Doe je jas aan, het is koud.’ Met lood in de schoenen loopt Alex naar boven. Hij trekt zijn jas aan en gaat weer naar beneden.

Kim is er al. Ze draagt een lange camel jas, heeft een sjaal om haar hals geslagen en haar lange blonde haren zijn tot een staart samengebonden.

Zonder een woord te zeggen loopt ze naar buiten. Zwijgend volgt Alex, zijn handen diep in de zakken van zijn jas. Hij vindt zichzelf stom dat hij zich heeft laten verleiden tot deze wandeling. Beter was het geweest thuis te blijven en zijn huiswerk nog eens na te kijken. Kim stapt intussen stevig door en heeft nog altijd geen woord gesproken. In het park, buiten het terrein van het tehuis, bij de bank aan de vijver staat Kim stil. ‘Zullen we even gaan zitten?’

‘Mij best.’

‘Heb je het niet koud?’

Alex stopt zijn handen dieper in zijn zakken en trekt zijn schouders op.

‘Gaat wel.’

Kim komt een beetje dichter naast hem zitten en hij voelt hoe haar schouder de zijne raakt. Zijn hart begint sneller te kloppen. Het bonst onaangenaam in zijn keel.

‘Zeg eens wat.’

Mijn God, wat moet hij zeggen?

‘Ik vond het prettig dat je mijn haar aanraakte.’

‘Je zei dat ik het niet moest doen.’

‘Ja, op dat moment schrok ik. Naderhand moest ik er telkens aan terugdenken.’

‘Waarom zitten we hier eigenlijk?’

‘Omdat ik zou willen dat je het nog eens deed.’

‘Wat?’

‘Nou, door mijn haar strelen bedoel ik.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik het prettig vond, zeg ik toch.’

‘Eigenlijk vond ik het ook wel fijn.’

Hij wil niet naar haar kijken. Hij wil zijn ogen neerslaan, het lukt niet.

Plotseling ziet hij hoe mooi ze is. Vreemd dat hij dat nooit eerder zag, het is toch dezelfde Kim.

Dan glijdt zijn hand voor de tweede keer die dag over haar lange blonde haren. Onbeholpen, maar met een intense tederheid.

Kim heeft haar ogen gesloten. Is dichter tegen hem aan gaan zitten. Haar gezicht is nu heel dichtbij het zijne. Hij voelt haar warme adem op zijn gezicht.

Wanneer hij dan haar lippen op de zijne voelt, sluit hij eveneens zijn ogen en lijkt de wereld om hem heen te verzinken.

Het blijft bij die ene keer op de bank aan de vijver. Kort daarna wordt Kim in een pleeggezin geplaatst aan de andere kant van het land. Op een druilerige woensdagmiddag staat ze met haar schamele bezittingen, verpakt in een donkerblauwe koffer, in de lange gang. ‘Ik zal je schrijven, Alex.’

Sinds die avond in het park heeft hij alleen nog maar aan haar kunnen denken. In het huis, op straat, in de klas, overal hoorde hij haar stem. ‘s Nachts zag hij haar gezicht, voelde de warmte van haar ademhaling en streelde haar blonde haar.

‘Ja, fijn, dan schrijf ik je terug.’

Hij probeert zijn stem zo nonchalant mogelijk te laten klinken.

‘Nou, ik moet gaan.’

‘Ja.’

Dan komt ze naar hem toe en geeft hem een kus op zijn wang.

‘Dag, Alex, tot ziens.’

‘Dag, Kim.’

Wanneer ze de lange gang uitloopt en zich bij de deur nog een keer omdraait, weet Alex dat hij haar nooit meer zal terugzien. Dan rent hij naar boven. Door het venster ziet hij nog net hoe de auto die Kim naar het pleegadres zal brengen, wegrijdt en uit het zicht verdwijnt.

Het wordt mistig en de motregen hangt als een grijze sluier over het terrein van het huis.

Mijn God, hij wil niet huilen.

Niet huilen nu.

● ● ●

Een paar dagen na het vertrek van Kim heeft Alex weer in zijn bed geplast. Zoals afgesproken, vertelt hij het zijn mentor.

Het was de groepsleider opgevallen dat Alex de laatste dagen stiller was dan voorheen. Ook had hij geconstateerd dat de jongen zich, meer nog dan anders, afgesloten had voor de andere bewoners.

‘Laten we even naar het kantoortje gaan, Alex, daar is op dit moment niemand en kunnen we even rustig praten.’

In het kantoortje gaat Marcel achter het bureau zitten. Alex tegenover hem.

‘Hoe komt dat nu, Alex?’

‘Wat?’

‘Nou, dat je weer in je bed hebt geplast?’

‘Hoe moet ik dat weten?!’

‘Is er iets gebeurd dat je bezighoudt. Zit je iets dwars?’

‘Waarom vraag je dat?’

‘Het is me opgevallen – en je moet me maar corrigeren wanneer ik het verkeerd zie – dat je de laatste tijd stiller bent en je meer en meer afzondert van de anderen.’

‘Hoe kom je daar nou bij?’

‘Kim?’

Alex schrikt van deze vraag.

‘Het heeft dus met Kim te maken?’

Met een ruk staat Alex op van zijn stoel.

‘Wat kan Kim er nou aan doen dat ik in mijn bed pis,’ schreeuwt hij plotseling met overslaande stem.

‘Het was maar een vraag, Alex, ik probeer je te helpen.’

‘Ik heb jouw hulp niet nodig, godverdomme, ik kan me alleen ook wel redden!’

Woedend kijkt hij Marcel aan, zijn vuisten gebald en zijn lichaam tot het uiterste gespannen. Marcel kent deze verschijnselen en weet uit jarenlange ervaring dat zijn kalmte de knaap nog bozer zal maken. Hij slaat het ene been over het andere en leunt demonstratief achterover in zijn stoel. Hoe vaak is het al voorgekomen dat stille, afzijdige jongens en meisjes tijdens dergelijke gesprekken hun verdriet en ellende er eindelijk eens uitschreeuwden? ‘Je kunt je niet alleen redden, Alex, dat kon je thuis niet en dat kun je ook hier nog niet. Ik ben aangesteld om je daarbij te helpen, om het je te leren.’

‘Ik wil van jou helemaal niets leren! Je moet me met rust laten met je gezeik, hoor je dat?! Ik wil met rust gelaten worden! Ik heb jouw hulp niet nodig, klootzak en wil niets met je te maken hebben!’ Alex schreeuwt het uit en slaat met een vuist tegen een kast.

‘Niet doen,’ zegt Marcel rustig, ‘de boel wordt hier niet vernield.’

‘Wanneer ik de boel wil vernielen dan doe ik dat!’

Om zijn woorden kracht bij te zetten schopt hij met zijn voet tegen het bureau.

‘Wie heeft me hierheen gebracht?! Jullie toch zeker! Niemand heeft me gevraagd. Had me gelaten waar ik was, godverdomme! Het kan me niks schelen dat Kim weg is, het kan me geen donder schelen! Ik hoop haar nooit meer terug te zien!’

‘En je vader?’

‘Mijn vader is de enige die bij me is gebleven. Jullie hadden het recht niet me bij hem weg te halen!’

‘En de dingen die hij met je deed?’

‘Wat weet jij nou van opvoeding, je hebt zelf geeneens kinderen! Ik ga weg, jullie kunnen barsten met alles!’

Wanneer Alex de deur van het kantoortje wil openen grijpt Marcel hem bij zijn kraag en trekt hem terug de kleine ruimte in.

‘Hier blijven, zo gaat dat niet, Alex.’

Met zijn volle gewicht duwt Alex zijn mentor van zich af en rent het kantoortje uit. In de lange gang voelt hij plotseling de sterke greep van Marcel, wanneer deze hem bij z’n arm pakt en hem terugsleept naar de kleine ruimte.

‘Laat me met rust, blijf met je vieze poten van me af!’

Marcel is echter sterker. Hij draait de deur op slot.

Dreigend staat Alex voor zijn mentor.

‘Sla me dan, toe maar, ik kan er wel tegen!’

‘Dat zal ik zeker niet doen.’

‘Waarom niet, daar heb je toch nooit moeite mee gehad!’

‘Hoe bedoel je dat?’

‘Je hebt me altijd geslagen en je sloeg moeder ook, ze is niet voor niets voor de trein gaan liggen. Sla me dan!’

Marcel vermoedt dat de handtastelijkheden zo-even op de gang ervoor hebben gezorgd dat Alex waan en werkelijkheid door elkaar begint te halen. Ongetwijfeld heeft de sterke greep van Marcel bij Alex de herinnering aan zijn vader wakker geroepen.

‘Je bent een schoft, een vuile gemene schoft!’ Marcel beseft dat hier de opening voor de knaap ligt, de opening om tot zijn gevoel te komen, eindelijk voor zichzelf op te komen en voor zichzelf te gaan kiezen.

‘Sla me dan! Sla me dan, godverdomme!’

Plotseling pakt hij Marcel krachtig bij de revers van zijn jasje.

‘Ik wil dat je me slaat, hoor je me!’

Dan verslapt zijn greep en begint hij te huilen.

‘Sla me dan toch, sla me maar dood!’

Langzaam laat hij zich op de grond zakken en blijft snikkend aan de voeten van zijn mentor zitten. Even voelt deze een ongekende woede opkomen. Een woede jegens de man die de schuld van dit alles is. De vader van de jongen, die er door zijn opvoeding voor heeft gezorgd dat er niets anders overbleef dan een treurig hoopje mens. Dan knielt hij bij de knaap neer, slaat zijn armen om hem heen en drukt hem tegen zich aan.Nog diezelfde dag vraagt Alex of hij het weekend naar huis mag.

● ● ●

‘Ze is echt heel erg aardig,’ zegt Marcel.

‘Waarom moet ik met iemand praten?’ vraagt de jongen.

‘Daar hebben we het al uitgebreid over gehad, Alex.’

‘Dat ben ik vergeten.’

‘Daar geloof ik helemaal niets van.’

De jongen zwijgt.

‘Er is veel gebeurd. Dat zit je in de weg. Het belemmert je in je dagelijkse doen en laten. Als je er nu niet over praat, draag je dat de rest van je leven met je mee.’

De jongen haalt onverschillig zijn schouders op.

‘Ze heet Ina van Velzen. Kom, dan gaan we naar haar toe.’

De vrouw staat op als Marcel en Alex binnenkomen.

‘Alex, wat fijn dat je er bent.’ Ze geeft hem een hand.

De jongen zwijgt. Kijkt naar de grond. Wacht af.

‘Zo,’ zegt Marcel, ‘nu laat ik jullie alleen.’

Heel even legt hij zijn hand op de schouder van zijn pupil.

‘Succes,’ zegt hij.

Dan gaat hij de kamer uit en is de jongen alleen met de vrouw met wie hij moet praten.

● ● ●

‘Mijn moeder wil niet meer dat ik bij je kom.’

Hij staat in de deuropening, zijn hand nog op de klink. Hoewel hij mij de reden nog niet heeft gezegd, kan ik mij ongeveer voorstellen waarom zijn moeder liever niet heeft dat hij hier komt.

‘Maar daar trek ik mij niets van aan.’ Hij doet de deur dicht en loopt langs mij heen naar de keuken. Hij gaat zitten. Hij is boos, ik zie het.

‘Ze moet zich daar niet mee bemoeien.’

‘Nee, Sven,’ antwoord ik, ‘zo werkt dat niet.’ Ik ga ook zitten, tegenover hem.

‘Ik vind dat ik dat zelf mag beslissen.’

‘Heeft je moeder ook gezegd waarom ze niet wil dat je hier nog langer komt?’

‘Ze vindt dat ik met jongens van mijn eigen leeftijd om moet gaan.’

‘Wat vind je zelf?’

‘Ik ga ook met vriendjes om, maar ik wil ook hier komen.’

‘Het is normaal dat kinderen omgaan met kinderen van hun eigen leeftijd. Het is niet heel erg normaal dat een jongen van elf jaar omgaat met een man van bijna veertig jaar.’

‘Waarom niet?’

‘Omdat kinderen nu eenmaal omgaan met kinderen en volwassenen met volwassenen.’

‘Vind jij het ook niet goed dat ik hier kom?’

‘Het gaat er niet om wat ik vind. Het gaat er om wat jouw moeder vindt.’

‘Dus jij vindt het ook niet goed?’

‘Dat heb ik niet gezegd. Maar jouw moeder beslist en wat zij zegt moet je gewoon doen.’

‘Dat vind ik stom.’

‘Je bent elf jaar, Sven en op die leeftijd zien kinderen niet altijd wat goed of wat niet goed is. Volwassenen zien dat wel. Je moeder kent mij verder niet en is misschien bang dat ik dingen doe die niet goed zijn voor kinderen.’

‘Wat voor dingen?’

Hoe leg ik dat nu uit aan een jongen van elf.

‘Misschien moet je dat maar eens aan je moeder vragen.’ Een dooddoener, ik weet het, maar ik vind nu eenmaal dat zijn moeder dit met hem moet bespreken.

‘Wil jij met mijn moeder gaan praten?’

‘Wat wil je dan dat ik zeg?’

‘Dat ik gewoon hier mag blijven komen. Ik wil dat zo graag.’

‘Goed,’ zeg ik, ‘als zich de gelegenheid voordoet zal ik met haar praten. Voorlopig wil ik dat je doet wat je moeder zegt.’

‘Dus ik mag niet meer komen?’

‘Nee, doe maar even niet. Ik praat eerst met je moeder en dan zien we verder.’

‘Wanneer praat je dan met mijn moeder?’

‘Dat weet ik nog niet.’

‘Wel heel gauw?’

‘Ik doe m’n best.’ Hij staat op.

‘Wil je nog een speculaasje voor onderweg?’

‘Nee, daar heb ik geen zin in.’

‘Het komt wel goed, Sven. Heus wel.’

Ik staar naar de lege stoel tegenover me. Buiten schijnt de zon. De lucht is kristalhelder, dun en breekbaar. De zonnestralen breken op de keukentafel. Alle kleuren van de regenboog. Ontelbare stofwolkjes dansen in haar stralen. De eenden scharrelen op het gras en ergens blaft een hond. In de verte slaat de kerkklok.

Ik denk aan Sven. Zijn boosheid en zijn onbegrip voor de bemoeienissen van zijn moeder.

Aan de ene kant begrijp ik haar zorgen. Het is niet alledaags dat een jongen van elf jaar bij een man van veertig over de vloer komt. Doet alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Hem als zijn vriend beschouwt.

Ja, ik begrijp haar zorgen. Aan de andere kant voel ik me gekwetst. Gekwetst dat mensen zouden kunnen denken dat ik ongeoorloofde dingen met kinderen zou kunnen doen. Ik voel mij in een hoek gedrukt. Een hoek waar ik niet hoor en waar ik niet wil zijn. Mensen oordelen en veroordelen en dat zal in mijn geval niet anders zijn. Het is een kleine gemeenschap en het zal de bewoners niet ontgaan zijn dat Sven mij regelmatig bezoekt. Misschien hebben zij zijn moeder wel gewaarschuwd. Gezegd dat ze op haar hoede moet zijn. Hem moet verbieden mij nog langer te bezoeken. Een man alleen, je weet nooit wat hij in zijn schild voert. Mensen weten altijd wat voor een ander het beste is.

Ik zal vandaag of morgen met zijn moeder gaan praten.

● ● ●

Als Alex geboren wordt, werkt zijn vader als boekhouder op een kantoor en bouwt ‘s avonds in zijn werkkamer scheepsmodellen.‘s Ochtends neemt moeder met haar zachte handen haar kindje uit het ledikant en drukt het teder tegen zich aan. Haar gezicht is warm en ze zegt lieve woordjes, wanneer hij even later op haar arm in het warme badwater ligt. In zijn schone kleertjes ligt hij dan in de box, terwijl moeder het huis aan kant ruimt. ‘s Middags zit ze op de bank, luistert naar de radio, leest een boek of breit kleertjes voor haar zoon.

Tegen de avond wordt moeder dan stil en haar gezicht betrekt alsof er een masker overheen wordt getrokken. De volgende dag is het masker verdwenen en voelt hij weer die warmte wanneer ze hem aankijkt.

Als Alex drie jaar is, ziet hij voor het eerst hoe zijn vader moeder slaat. Met zijn volle gewicht ligt hij boven op haar en beukt op haar in. Zijn gezicht is lijkwit en er staat schuim op zijn mond. Met haar handen probeert moeder haar hoofd tegen de slagen van vader te beschermen.

Alex staat in de deuropening en begint bij de aanblik te huilen. Dan opeens staat vader op en grijpt hem bij zijn arm. Hardhandig duwt hij de kleine Alex in zijn kamer en trekt krachtig de deur achter zich dicht. Alex hoort vader tieren en schreeuwen, afgewisseld door moeders huilen.

Even later zit vader weer in zijn werkkamer en bouwt aan zijn scheepsmodellen, terwijl moeder haar gezicht voorzichtig met een washandje dept.

Alex wordt voor het eerst geslagen als hij vijf jaar oud is.

Moeder heeft spinazie gekookt.

‘Dat lust ik niet,’ zegt Alex.

‘Eten,’ zegt vader.

‘Nee,’ is het antwoord van zijn zoon.

Plotseling pakt vader Alex bij zijn haren en drukt hem met zijn gezicht in het bord met eten. Dan trekt vader de jongen overeind en sleept hem achter zich aan de eetkamer uit.

‘Nee!’ gilt moeder, terwijl ze overeind springt. ‘Laat hem los!’

Ze wordt ruw tegen de grond gesmeten. Met zijn vlakke hand slaat hij Alex in zijn gezicht. Dan smijt hij de kleine jongen in zijn kamer, waar hij huilend op de grond blijft liggen. Terug in de eetkamer begint vader in dolle woede op moeder in te slaan.

Wanneer vader op het punt staat moeder te slaan, wordt Alex door vader naar zijn kamer gestuurd.

‘Rot op naar je kamer en kom er pas af wanneer ik je roep.’ Wanneer hij dan op zijn kamer zit en hoort hoe vader luid schreeuwend tegen moeder tekeergaat, bedekt hij met beide handen zijn oren. In elkaar gedoken zit hij op de rand van zijn bed te wachten tot het voorbij is en vader de deur van zijn kamer opent als teken dat hij eruit mag. Stilletjes komt hij dan zijn kamer uit en kruipt bij moeder op schoot.

Op een avond, wanneer hij weer eens naar zijn kamer is gestuurd en zit te wachten tot vader hem komt halen, blijft het echter stil in de woonkamer. Wanneer hij hoort hoe vader de deur van zijn werkkamer achter zich in het slot laat vallen, staat hij op en komt voorzichtig uit zijn kamer.

Plotseling opent zich de deur van vaders werkkamer.

‘Had ik jou niet gezegd op je kamer te blijven tot ik je zou roepen, bleekscheet?!’ bijt vader hem toe.

‘Ja, vader.’

‘Waarom doe je dan niet wat ik je zeg, snotneus?!’ Opeens is daar de hand van vader die hem aan zijn haren naar zich toe trekt. Alex gilt, waarop vader zijn haren loslaat en hem met zijn knie in zijn maag trapt. De zevenjarige Alex wankelt en wordt, op het moment dat hij voorover dreigt te vallen, door moeder opgevangen. Daarop haalt vader uit en treft moeder in haar gezicht.

Moeder tuimelt achterover en in haar val trekt ze Alex met zich mee.

‘Ik zal jullie bijbrengen wie hier de baas in huis is!’ tiert vader en sluit zich de rest van de avond op in zijn werkkamer, waar hij zich bezighoudt met zijn hobby, het bouwen van scheepsmodellen.

Vanaf die avond wordt Alex regelmatig, zonder aanwijsbare reden, door vader geslagen, geknepen of aan de haren getrokken. Het begin van een jarenlange lichamelijke en geestelijke mishandeling.

In het begin slaat vader met zijn handen, later gebruikt hij een bamboestok, die hij speciaal voor dit doel in zijn werkkamer heeft staan. Aanvankelijk huilt Alex wanneer vader hem onderhanden neemt. Later klemt hij zijn tanden en lippen op elkaar en geeft geen kik.

Dit maakt vader nog woedender.

Vaak moet hij voorover gaan staan, zijn handen tegen de wand en zijn benen gespreid, zoals arrestanten die op wapens worden doorzocht wanneer ze door de politie worden aangehouden. Met de stok slaat vader dan op zijn rug, terwijl het schuim op zijn mond staat.

‘s Nachts kan hij van de pijn niet in slaap komen. De volgende dag is zijn lichaam stijf en doet iedere stap hem zeer.

‘Wanneer je ook maar één woord met iemand hierover spreekt,’ zegt vader, ‘sla ik je dood. Begrepen?!’

Om zijn woorden kracht bij te zetten knijpt vader hem geniepig in zijn rug.

Uit angst voor zijn vader houdt de jongen zijn mond. Niemand weet in welke hel hij opgroeit.

‘s Avonds wanneer vader de straat in komt fietsen, is de gezelligheid en de geborgenheid die hij ‘s middags nog had gevoeld voorbij. Zonder te groeten neemt vader plaats op de bank en verdiept zich in de krant. Dat is het eerste dat vader doet wanneer hij van zijn werk thuis komt. Telkens weer, jaar in, jaar uit. Moeder kookt het eten en om precies zes uur wordt gegeten, geen minuut eerder of later. Soms gebeurt het dat de voorbereidingen wat langer in beslag nemen en er niet op tijd gegeten kan worden. Om klokslag zes uur zit vader dan aan tafel en kijkt op zijn horloge. Na een paar minuten gewacht te hebben, staat hij op en begint tegen moeder te schreeuwen. Daarna verlaat hij de keuken en sluit zich tot diep in de nacht op in zijn werkkamer.

● ● ●

Beemsterboer is afgelopen nacht overleden. Verdrietig voor zijn vrouw en kinderen en jammer voor de dorpelingen die hun schaatsen nog niet hadden laten slijpen. In het dorp hangen de vlaggen halfstok. In de schuur zoek ik de mijne. Ik vlag als de koning jarig is en op de vierde en vijfde mei. Ik ben niet zo koningsgezind, maar het heeft iets feestelijks, zo’n vlag. Op de vierde mei frunnik ik dan net zo lang met touwtjes, haakjes en sluitspelden tot hij halfstok hangt. Dat vind ik belangrijk, de vierde mei. Ik heb de oorlog niet meegemaakt, gelukkig niet, maar vind het wel belangrijk om erbij stil te staan. Ik kijk ‘s avonds naar de televisie, naar de dodenherdenking op de Dam. Ben er vroeger weleens bij geweest. Ik vind dat iedere Nederlander dat tenminste één keer in zijn leven moet meemaken. Het was indrukwekkend toen de Marinierskapel het Wilhelmus begon te spelen. Overal om mij heen begonnen de mensen te zingen. Niet allemaal tegelijk, nee, het was alsof iedereen op de ander wachtte. Langzaam zwol het aan en zongen al die honderden mensen. Zongen voor hen die er niet meer waren.

Gestorven voor onze vrijheid.

De vlag ligt in het krat met de lege flessen. Ik vraag mij af hoe hij daar terecht is gekomen. De mast staat in een hoek, naast de fiets. Ik leg de vlag op de keukentafel en strijk hem met mijn handen enigszins glad. Heeft geen enkele zin.

Ik bevestig hem halfstok aan de mast en als in een soort eenmanstaptoe loop ik ermee naar buiten. Ik moet op mijn tenen staan om de mast in de houder te laten zakken. Het is windstil en de vlag hangt als een slappe vaatdoek aan de voorgevel van mijn huis. Halfstok. Halfstok voor Beemsterboer.

De dode ligt opgebaard in de kerk. Op een verhoging, met een kleed er omheen. Een bruin kleed. Aan de onderkant gouden biezen. Er branden kaarsen en er liggen bloemen en kransen op de grond. Aan de kransen zitten linten.

Witte linten, afgezet met zilveren stroken.

Bij de ingang van de kerk ligt het condoleanceregister.

Er staat iemand bij. Een man in een grijs kostuum. De uitvaartverzorger denk ik. Hij knikt en glimlacht als hij mij ziet. Ik teken het register. Onder mijn naam schrijf ik mijn adres. Dat is handig voor de nabestaanden, kunnen ze een bedankkaartje sturen.

Ik loop langzaam naar voren, naar de kist waarin Beemsterboer ligt. Een dode Beemsterboer.

Er staat een foto bij de kist. Een foto in een lijstje.

Beemsterboer toen hij nog leefde. Hij heeft zijn pet op. Ik ken hem trouwens alleen maar met pet.

Ik kijk. Het zielloze heeft iets fascinerends. Mystiek, sereen. Zijn handen zijn gevouwen en liggen ter hoogte van zijn navel. Hij kijkt heel ernstig, Beemsterboer. Kijkt alsof hij het er niet mee eens is.

‘In zijn slaap overleden.’

Naast mij staat een man die ik van gezicht ken, maar nooit heb gesproken.

‘Dat wilde hij graag,’ zeg ik.

‘Wie niet, dat is toch een mooie dood?’

‘Ja.’

‘Er zijn mensen die een verschrikkelijke lijdensweg hebben. Dat is hem gelukkig bespaard gebleven.’

‘Ja, gelukkig maar.’

‘Vijfentachtig is een mooie leeftijd. Ja, toch?’

‘Een mooie leeftijd.’

De man legt zijn hand op de handen van Beemsterboer.

‘Dag, Kees. Het ga je goed.’

Hij knikt naar mij en loopt naar de uitgang.

● ● ●

Ina van Velzen is een warme persoonlijkheid. Ze heeft de gave om degenen die tegenover haar zitten, binnen enkele minuten voor zich te winnen.

Alex daarentegen is wantrouwig. Durft haar nauwelijks aan te kijken. Praat bijna fluisterend. De gesprekken zijn moeizaam. Jarenlang heeft de jongen gezwegen. Gezwegen uit angst voor zijn meedogenloze vader. Heeft hij niet altijd gezegd dat, wanneer Alex zou vertellen wat er thuis gebeurt, hij hem dood zou slaan?

Met elk gesprek krijgt de vrouw meer inzicht in de hel waarin de jongen jarenlang heeft geleefd. Steeds meer wint ze zijn vertrouwen en steeds meer vertelt de jongen. Ondanks dat houdt hij zijn vader nog steeds de hand boven het hoofd. Dit is Ina van Velzen niet vreemd. Alex is opgegroeid met het idee dat het slaan van zijn vader normaal was. Elke vader deed dat immers, zei hij altijd, dat hoorde nu eenmaal bij de opvoeding.

Als je dit maar jarenlang te horen krijgt, dag in, dag uit, dan ga je het op den duur wel geloven. In het gezinsvervangend tehuis waar ze als psycholoog werkzaam is, wordt Ina van Velzen dagelijks geconfronteerd met gevallen zoals die van Alex. Hij vormt helaas geen uitzondering. Het ene geval nog schrijnender dan het andere. Het is onbegrijpelijk wat ouders hun kinderen kunnen aandoen. Ina van Velzen kent de verhalen. Ze kent de verhalen, maar blijft zich verbazen. Wennen zal het nooit.

De trein vertrekt om 14.23 uur vanaf het kleine station. Zeven minuten later is ze dood. Jarenlang heeft hij haar verweten dat ze hem in de steek had gelaten. Alleen had gelaten met zijn vader. Met de jaren kwam het besef dat ze aan de rand van de afgrond had gestaan en dat omkeren niet meer mogelijk was. Hij troostte zich met de gedachte dat ze wellicht in haar laatste ogenblikken aan hem heeft gedacht. Misschien zijn gezicht heeft gezien. Zijn stem heeft gehoord.

Twee politieagenten staan voor de deur.

‘Is je vader thuis?’ vraagt een van de mannen.

‘Vader is op kantoor.’

‘Hoe heet dat kantoor. Heb je een telefoonnummer?’

Nee, een telefoonnummer heeft Alex niet, wel de naam van het kantoor.

‘Waarom wilt u dat weten?’ vraagt hij.

‘Dat willen we graag even met je vader bespreken.’

Dan gaan de beide mannen weg. Een half uur later komt vader thuis.

‘Je moeder is dood,’ zegt hij.

Dan gaat hij op de bank zitten en staart voor zich uit.

Alex is met stomheid geslagen. Vraagt zich af of hij het wel goed heeft gehoord.

‘Hoezo dood?’ vraagt hij.

‘Ik heb geen idee wat haar heeft bezield,’ zegt vader. ‘Ze heeft zich voor de trein gegooid. Laten we maar iets bij de snackbar halen vanavond.’

Zoals elke avond zit vader ook deze avond gewoon in zijn werkkamer en bouwt aan zijn scheepsmodellen.

Heel langzaam komt het besef dat moeder er niet meer is. Heel langzaam dringt het door dat ze nooit meer terugkomt. Voor altijd weg is. Nu heeft ze hem alleen gelaten met zijn vader. Nu kan ze hem niet meer beschermen.

Zijn klassenleraar vraagt of hij wil praten. Nee, dat wil hij niet.

Urenlang zit hij op zijn kamer of stapt op zijn fiets en rijdt doelloos rond. Alleen met zijn gedachten en zijn verdriet. Het is als een lopend vuurtje door de kleine stad gegaan hoe moeder aan haar einde is gekomen. Waarom zij dit heeft gedaan weet echter niemand en geen mens die ernaar durft of wil informeren.

Een dag na de begrafenis gaat Alex weer naar school. De kinderen in de klas zijn opvallend stil en gaan hem uit de weg. Ze hebben nooit goed hoogte kunnen krijgen van de zonderlinge, introverte jongen en weten nu niet hoe ze met hem en met het verlies van zijn moeder moeten omgaan.

Weer is het De Vries die Alex vraagt of hij behoefte heeft aan een gesprek en weer is het Alex die zwijgt.

Wanneer hij ‘s middags uit school komt, is het stil in huis. Hij zit aan de tafel waar hij thee met haar dronk. Ze zit tegenover hem. Hij vertelt over school, over de meester, over de andere leerlingen. Ze lacht om zijn verhalen.

Wanneer hij dan zijn ogen opslaat, is ze verdwenen.

In de veertien dagen dat moeder nu dood is heeft vader zich opvallend rustig gehouden. Zoals gewoonlijk komt hij om half zes, zonder te groeten de kamer binnen en gaat op de bank zitten en leest zijn krant. Daarna kookt hij en schept, wanneer het eten klaar is, zijn bord vol en verdwijnt voor de rest van de avond in zijn werkkamer. Over moeder wordt niet gesproken.

Huilen doet Alex niet. Hij huilt niet wanneer hij het bericht van moeders dood hoort en ook later niet, wanneer hij samen met vader op het kleine kerkhof staat en ziet hoe de kist langzaam in het graf zakt. Pas drie weken later komen de tranen.

Het is pauze. Onder het venster van het scheikundelokaal blijft hij staan en leunt tegen de muur. Plotseling staat Miranda voor hem, een meisje uit zijn klas.

‘Ik vind het heel erg voor je, Alex ... enne ... natuurlijk ook voor je moeder.’

Ze krijgt een kleur en zonder zijn antwoord af te wachten draait ze zich om en verdwijnt tussen de andere leerlingen op het plein. Alex voelt hoe zijn maag begint te draaien. Hij loopt naar de fietsenstalling en gaat op de bagagedrager van zijn fiets zitten. Steeds sneller draait zijn maag en even later geeft hij over.

Met zijn zakdoek veegt hij zijn mond schoon en leunt tegen de zinken golfplaten van de stalling. Dan begint zijn hele lichaam te schokken en snikkend zakt hij op zijn hurken en blijft de rest van de pauze zo zitten.

Wanneer de zoemer gaat staat hij op, spoelt aan het kleine wastafeltje in het toilet zijn mond, wast zijn gezicht en loopt bijna automatisch achter de andere leerlingen aan terug naar zijn klas.

De rest van de ochtend kan hij zijn gedachten niet meer bij de les houden en om half een, wanneer de zoemer voor de middagpauze gaat, meldt hij zich bij de conciërge ziek en gaat naar huis. Als hij de voordeur opent, overvalt hem de stilte.

Vader is naar kantoor en moeder is dood.

Voor de deur van vaders werkkamer blijft hij staan en denkt aan moeder. Dan opent hij langzaam de deur van de kamer en gaat naar binnen. Op de grond en op de beide tafels staan de modellen die vader gebouwd heeft. Prachtige schepen met echte masten en zeilen. Op zijn werktafel staat het schip waar hij mee bezig is, een koopvaardijschip uit de zestiende eeuw. De asbak ligt vol sigarettenpeuken en in de hoek van de kamer staat de bamboestok.

Minutenlang staat hij daar, roerloos en in gedachten verzonken. Dan loopt hij naar de hoek van de kamer en neemt de stok in zijn hand. Weer duurt het minuten.

Uiteindelijk gaat zijn arm omhoog en in wilde drift begint hij op de scheepsmodellen in te slaan. Huilend van woede en verdriet slaat hij de modellen aan stukken. Steeds harder slaat hij en de schepen spatten onder de slagen van de stok uiteen. De kamer ligt bezaaid met wrakstukken. Dan is het voorbij en laat hij de stok op de grond vallen. De chaos is enorm en het jarenlange werk van vader is in slechts luttele minuten vernield. Wanneer hij ziet welke ravage hij heeft aangericht, rent hij in paniek het huis uit.

Urenlang zwerft hij door de stad, loopt door het park en zit op een bank bij de sportvelden.

Het loopt al tegen middernacht wanneer hij op weg naar huis gaat. Het is donker in de woning en wanneer hij de voordeur op het nachtslot draait en zijn ogen aan het duister gewend zijn, ziet hij het silhouet van vader in de gang. In zijn hand heeft hij de bamboestok. Voordat Alex weer terug bij de voordeur is, heeft vader hem bij zijn haren te pakken en sleurt hem achter zich aan de gang door. In zijn werkkamer doet hij het licht aan en ziet Alex wat hij die middag heeft aangericht. Door de hele kamer liggen de stille getuigen van zijn woede en verdriet.

Nog altijd heeft vader geen woord gezegd, dat doet hij pas wanneer hij Alex tegen de vloer smakt.

‘Oprapen en alles op die tafel leggen.’

Met zijn stok wijst hij in de richting van de grootste tafel. Dan begint hij te slaan, terwijl de jongen over de grond kruipt en de brokstukken, van wat eens prachtige schepen waren, bij elkaar raapt.

De stok die uren geleden het levenswerk van vader vernielde, blijft neerkomen op het lichaam van zijn zoon. Dan is de pijn over en zakt hij bewusteloos in elkaar.

Wanneer hij bijkomt, ligt hij op de koude keldervloer. Boven ligt vader in bed en kan niet in slaap komen.

Verdrietig en woedend over het feit dat zijn levenswerk vernietigd is.

● ● ●

De kist ligt op een verrijdbare baar. De kist waarin Beemsterboer ligt. Mannen uit het dorp rijden hem naar buiten. Mannen die hem goed hebben gekend. Ik kende hem niet zo goed. We maakten weleens een praatje als we elkaar toevallig troffen en uiteraard als ik mijn schaatsen liet slijpen. Dat kon hij goed, Beemsterboer. Hij had niet alleen klanten in het dorp, ook uit de wijde omgeving.

Het miezert. De lucht zit dicht, grauw, kleurloos. Echt weer voor een begrafenis, denk ik.

Zijn vrouw en beide zoons verschijnen in de deuropening. Mevrouw Beemsterboer kijkt verdrietig. Ze waren bijna zestig jaar getrouwd. Nu moet ze alleen verder. Haar zoons ondersteunen haar. Ze loopt moeilijk. Haar heup is versleten en ze wacht op een operatie. De zoons hebben een donker pak aan. Een donker pak met stropdas. Er staan veel mensen bij het huis van Beemsterboer. Bijna het hele dorp is gekomen om hem te begeleiden naar de kleine begraafplaats achter de kerk. Mevrouw Beemsterboer wilde dat hij vanuit zijn eigen huis zou worden weggedragen.

Hij had hier het grootste deel van zijn leven gewoond. Opgebaard in de kerk, maar weggedragen vanuit huis. Een mooie gedachte, vind ik.

Dan beginnen de mannen te lopen, de baar tussen hen in. De uitvaartverzorger loopt voorop. De man in het grijze pak. De man van het condoleanceregister. Hij heeft een hoed op. Een hoge grijze hoed. Hij loopt kaarsrecht, langzaam en heel waardig. Hij lijkt een beetje op een marionet.

Mevrouw Beemsterboer en haar zoons lopen als eerste achter de baar. Daarachter haar schoondochters en kleinkinderen. Het dorp sluit aan. We lopen in de richting van de kerk.

We zwijgen en lopen. Meer niet. Het is indrukwekkend. Een indrukwekkende stille stoet. Ik denk aan de stille omgang op de vierde mei. Ook dan loopt een stoet door het dorp. Op het pleintje voor de kerk worden bloemen neergelegd en zijn de mensen twee minuten stil. De fanfare speelt daarna het Wilhelmus.

De uitvaartverzorger geeft het tempo aan. Het gaat langzaam. We hebben geen haast. Beemsterboer ook niet. Bij de kerk stoppen we. De deuren zijn geopend. De uitvaartverzorger gaat in de deuropening staan en geeft aan dat de mannen de baar naar binnen kunnen rijden.

Er is geen kerkdienst, maar een herdenkingsdienst. Beemsterboer had niets met de kerk en het geloof. Maar je moet toch ergens herdenken.

Er zijn vier sprekers. Mensen die hem goed hebben gekend halen herinneringen op. Over de doden niets dan goeds.

Mevrouw Beemsterboer zegt niets, kan het niet. Ze heeft haar man een brief geschreven. Een brief aan een dode. De oudste zoon leest hem voor. Uit naam van zijn moeder. Er is ook muziek. Klassieke muziek. Uit de boxen klinkt een koor: “Jesu bleibet meine Freude”.

Ik zie Maria. Ze zit een paar banken bij mij vandaan. Ze glimlacht als ze mij ziet, maar kijkt onmiddellijk weer voor zich uit.

De uitvaartverzorger vraagt of er nog meer mensen iets willen zeggen. Iedereen zwijgt. De uitvaartverzorger knikt met zijn hoofd. Mevrouw Beemsterboer staat op en strijkt met haar hand door het haar van haar dode man. Dan blaast ze de kaarsen uit. De kleinkinderen sluiten de kist. Vanaf dat moment is Beemsterboer nog slechts een herinnering. De mannen duwen de baar naar buiten. De uitvaartverzorger loopt voorop. Iedereen sluit weer aan. De kuil is al gegraven. Een diepe kuil, donker en vochtig. De uitvaartverzorger zegt nog een paar woorden. Bedankt iedereen voor hun komst. Hij gaat bij de kist staan en maakt een lichte buiging. Dan zakt Beemsterboer naar beneden. Langzaam, maar definitief. Ik vraag mij af waar ik volgend jaar mijn schaatsen moet laten slijpen. Alle aanwezigen lopen langs het graf. Sommigen buigen hun hoofd, weer anderen gooien een schepje zand op de kist. Er is een koffietafel in het dorpscafé. Ik heb niet zoveel zin erheen te gaan. Ik vind het eigenlijk wel goed zo. Aan de overkant van de straat loopt Maria. Ze kijkt in mijn richting. Ik steek de straat over.

‘Dag, Maria.’

‘Dag, Ruben.’

‘Ga je niet condoleren?’

‘Ik heb mevrouw Beemsterboer gisteren gecondoleerd.’

‘Ik wil eigenlijk even met je praten.’

‘Ik hoorde het van Sven,’ antwoordt ze. ‘Zullen we dat bij mij doen? Praten bedoel ik. Ik kan koffie zetten, als je dat wilt.’

Ik moet er heel even over nadenken.

‘Ach ja,’ zeg ik, ‘waarom niet.’

‘Ik ben niet gek op begrafenissen,’ zegt Maria.

‘Wie wel?’

‘Je komt er niet altijd onderuit, hè?’

‘Niets is oneindig.’

‘Zelfs Beemsterboer niet.’

‘Ik laat eens per jaar mijn schaatsen door hem slijpen. Ik heb hem vorige week nog gesproken.’

De koffie loopt door. We zitten in de woonkeuken, Maria en ik. Ze is wat mollig. Niet veel, een heel klein beetje. Ik vind haar mooi en aantrekkelijk.

‘Vorige week nog gesproken,’ zegt Maria. ‘Zo snel kan het gaan.’

Ze schenkt de koffie in en zet de bekers op tafel.

‘Wil je er iets bij? Een plak koek, misschien?’

‘Nee, het is goed zo.’

Het miezert nog steeds. De woonkeuken is aan de achterkant van het huis. In de verte ligt de stad, als in een grijs aquarel. Daarvoor, zover het oog reikt, grasland.

Grasland en sloten. Onder het venster haar tuin.

‘Ik had bij je langs willen komen,’ zegt Maria.

‘Kan ik me wel iets bij voorstellen.’

‘Mijn zoon van elf sluit vriendschap met een volwassen man. Daar wil je als moeder meer van weten.’

‘Begrijp ik,’ antwoord ik. ‘Ik had zijn band geplakt en gevraagd of hij nog eens langskwam. Ik had niet gedacht dat hij dat ook zou doen. Toen hij opeens in de kamer zat, vroeg ik mij af wat hem bezielde. Ik ben bijna veertig en ik vind dat hij met kinderen van zijn eigen leeftijd moet omgaan. Maar hem buiten de deur zetten, wilde ik ook weer niet.’

‘Dat begrijp ik.’

‘Hij is komen vertellen dat je hem verboden hebt nog langer bij mij over de vloer te komen.’

‘Kun je je daar iets bij voorstellen?’

‘Kan ik. Aan de ene kant begrijp ik je zorgen. Ik denk dat ik ook bezorgd zou zijn als ik in jouw schoenen stond. Aan de andere kant voel ik me gekwetst.’

‘Gekwetst?’

‘Ja, gekwetst, omdat mensen zouden kunnen denken dat ik dingen doe die niet door de beugel kunnen.’

Ze zwijgt. Kijkt naar buiten.

‘Ik denk dat veel ouders hier bang voor zijn.’

Ik begrijp haar angst. Zelf heb ik geen kinderen, maar kan mij haar angst wel voorstellen.

‘Is hij sindsdien nog bij je geweest?’

‘Nee, ik heb hem heel duidelijk gezegd dat hij naar jou moet luisteren.’

‘Hij is niet te genieten de laatste tijd. Hij is heel boos en hondsbrutaal. Zo ken ik hem helemaal niet.’

‘Ik behandel hem niet als een gelijke, ik praat met hem zoals volwassenen tegen kinderen van elf jaar doen. Het is in die zin dan ook geen vriendschap zoals jongens van elf die met elkaar hebben.’

Het is harder gaan regenen. De contouren van de stad zijn verdwenen, gaan schuil achter een ragfijn gordijn van water. Het tuinhek glanst. Zilveren druppels glijden langs het raam en spatten uiteen op de houten vensterbank. ‘Voor mijn gevoel zit ik mij hier constant te verdedigen,’ zeg ik. ‘Ik verdedig me tegen iets wat ik niet heb gedaan en waaraan ik me ook nooit schuldig zou maken. Wat het ook moge zijn. Ik kan je alleen maar zeggen dat hij bij mij volkomen veilig is.’

Het klinkt nogal belachelijk, vind ik, maar ik zou niet weten hoe ik het anders zou moeten zeggen. ‘Laat ik heel duidelijk zijn: ik val niet op kinderen, niet op jongetjes en niet op meisjes.’

Maria zwijgt en kijkt naar haar handen die op de tafel liggen. Mooie, verzorgde handen. Ongetwijfeld denkt ze na over hetgeen ik zojuist heb gezegd.

‘Je bent alleenstaand?’ vraagt ze.

Ik staar uit het raam. Er vliegen ganzen over. Een ekster zit op het tuinhek. Zijn kopje gaat van de ene naar de andere kant. Hij schudt zijn verendek. Druppels spatten alle kanten op. Dan vliegt hij weg en verdwijnt uit het zicht. ‘Ja, ik ben alleenstaand. Ik ben bang dat dit niet in mijn voordeel werkt.’

‘Altijd geweest? Alleenstaand bedoel ik.’

‘Ik heb in het verleden wel relaties gehad. Relaties met vrouwen.’

‘En dat is nooit wat geworden?’

‘Ik heb genoeg aan mezelf.’

‘Maar je laat Sven wel toe.’

‘Sven heeft zich min of meer zelf toegelaten.’

‘Hij mag je graag.’

‘Ik krijg de indruk dat hij niet veel vrienden heeft.’

‘Ik probeer hem te stimuleren om met anderen om te gaan.’

‘Hij zei dat hij graag alleen is.’

Ze neemt een slok van haar koffie. Bij de sloot landt een blauwe reiger.

‘Ik heb hem gezegd dat hij niet zomaar te pas en te onpas bij je naar binnen kan lopen. “Ruben vindt dat niet erg,” was zijn antwoord. “Hij is boven aan het werk en hij heeft helemaal geen last van mij.”’

‘Dat klopt.’

‘”Je kunt gewoon uit school naar huis komen,” heb ik gezegd. “Je hebt een sleutel en je bent dan maar een paar uurtjes alleen. Ja, maar ik ben wel alleen,” antwoordde hij. “En bij Ruben niet.” Maar je bent toch graag alleen, wilde ik nog zeggen. Ik deed het niet. Ik ben er niet verder op doorgegaan. Ik had geen zin in een lange discussie.’

‘Discussiëren met pubers heeft geen zin. Ze weten het zo te draaien dat zij gelijk hebben.’

‘Ach, misschien moet ik het maar accepteren,’ zegt ze.

‘Dat hij graag alleen is, bedoel ik.’

‘Waarom niet? Als hij zich er goed bij voelt.’

‘Daarom vind ik het zo bijzonder dat hij wel jouw gezelschap zoekt.’

Ik zwijg en denk na wat de reden daarvan zou kunnen zijn. Misschien mijn eenzaamheid? De leegte? Het op zoek zijn naar? Ja, naar wat eigenlijk? Ik weet het niet. Dingen gebeuren zoals ze gebeuren in het leven. Er is niet overal een verklaring voor.

‘Misschien voelen we elkaar aan.’

Ze zet haar ellebogen op tafel en steunt met haar kin op haar gevouwen handen.

‘Je hebt genoeg aan jezelf, zeg je. Betekent dit dat je ook op jezelf bent?’

‘Ja,’ antwoord ik, ‘ik heb genoeg aan mezelf en ik ben ook graag op mezelf.’

‘Misschien is het dat.’

‘Twee gelijkgestemde zielen.’

In de woonkamer staat een kerstboom. Overwegend rood.

Ik vind het een mooie boom.

‘Als ik hem blijf verbieden om naar je toe te gaan, wordt hij mogelijk nog opstandiger dan hij nu al is,’ zegt Maria. ‘Als je pubers iets verbiedt, krijg je ellenlange discussies en uiteindelijk doen ze toch wat ze zelf willen.’

‘Wil je dat ik hem wegstuur als hij komt?’ vraag ik.

Ze denkt na. Neemt een slok van haar koffie.

‘Nee. Nee, dat hoeft niet. Ik zal met hem praten. Ik heb je nu gesproken en mijn gevoel zegt dat het goed is.’

‘Het is ook goed, geloof me.’

‘Wel wil ik weten als hij bij je is.’

‘Ik zeg ook steeds dat hij je een bericht moet sturen of je moet bellen.’

‘Prima.’

‘Ik zal je mijn telefoonnummer geven.’

We wisselen onze nummers uit, Maria en ik.

‘Heeft hij je verteld van zijn vader?’

‘Ja, van Kjell Holmen.’

‘Hij stond achter de tap in een kroegje. We voelden ons meteen tot elkaar aangetrokken.’

‘Hij kwam uit Noorwegen, toch?’

‘Klopt. Hij studeerde economie en deed mee aan een uitwisselingsprogramma voor studenten. Nou ja, lang verhaal kort, ik raakte zwanger. Kjell ging weer terug naar Noorwegen en ik heb hem daar twee keer bezocht. We maakten plannen voor de toekomst. Ik zou naar Noorwegen verhuizen. Toen kwam op een ochtend een telefoontje dat hij was overleden. Hartstilstand.’

‘Hoe oud?’ vraag ik.

‘Zesentwintig.’

‘Geen leeftijd om te sterven.’

‘Sven heeft een ideaalbeeld van hem gecreëerd.’

‘Heeft hij grootouders in Noorwegen?’

‘Nee. Kjell was wees en is opgegroeid bij zijn opa en oma.

Die zijn inmiddels overleden.’

Ze staat op. ‘Ik ben zo weer terug,’ zegt ze. Ik hoor haar een trap oplopen.

Het begint te schemeren en ik wil naar huis. Het gesprek met Maria heeft me een beetje onzeker gemaakt. Even later komt ze de trap weer af. Ze legt een fotolijstje met daarin een foto op tafel.

‘Dit is zijn vader.’

Een jonge, blonde vent, vrolijk lachend. Het leven en de toekomst zien er veelbelovend uit.

‘Misschien is dat hetgeen Sven zoekt, een vader.’ Ik wil nu echt naar huis.

‘Dank je wel voor de koffie. Kom het maar een keer terughalen.’

‘Zal ik zeker doen.’

Mijn fiets staat nog bij de kerk.

● ● ●

Ik doe de schemerlampen aan en de overgordijnen dicht. De gordijnen in de keuken laat ik open. Ik wil naar buiten kunnen kijken, naar het licht van de lantaarn. Uit de koelkast in de bijkeuken pak ik een flesje bier. Ik heb twee koelkasten. Een in de keuken en een in de bijkeuken.

Onnodige luxe voor een eenpersoonshuishouden. In de koelkast in de bijkeuken staat mijn drank: bier, cola, limonade, spa. Ik spoel een glas om en ga zitten. Ik denk aan Beemsterboer, die nu in de koude, vochtige aarde ligt. Het lijkt me helemaal niets in zo’n donkere kuil. Geen opbeurend vooruitzicht. In een kist in een kuil.

Ik denk ook aan mevrouw Beemsterboer die een brief aan haar man had geschreven. Brief aan een dode. Het waren woorden recht uit haar hart, eenvoudig, precies zoals ze is. Ik kijk in de richting van het dorp. Het is mistig. Voor zover de huizen niet door de nevel zijn ingesloten, zie ik dat in de meeste huizen de lichten branden. Ik denk aan Maria. Aan Maria die een heel klein beetje mollig is. Ik kan me haar zorgen voorstellen. Ik heb geen kinderen, maar ik zou ook poolshoogte gaan nemen als een van mijn kinderen omgang met een volwassene zou hebben. Ik zou er het mijne van willen weten. Misschien is hij wel op zoek naar een vaderfiguur had ze gezegd. Dat wil ik in geen geval: de vaderfiguur spelen. Dat kan ik niet en dat wil ik niet.

Ze hebben een kerstboom, met rode versiering. Ik heb één keer een kerstboom gehad. Ik vond het een heel gedoe. Die boom achterin de auto. De hele kamer vol met naalden. Ik weet niet eens of ik nog wel genoeg kerstversiering heb om een hele boom op te tuigen. Voor wie zou ik het doen? De krans aan de voordeur vind ik genoeg. Vroeger, thuis, hadden we wel een boom. Vader vond het helemaal niks. Maar die vond alles niks en zeker niet wat moeder deed. Na de dood van moeder heeft er nooit meer een boom in huis gestaan. Misschien is dat wel de reden dat ik geen boom meer neem.

● ● ●

Een keer per week zit hij in het kamertje tegenover de vrouw die alles van hem wil weten. Van hem, van zijn vader, zijn moeder en van Ingrid.

Bij alles wat hij vertelt, heeft hij telkens het gevoel verraad te plegen. Verraad jegens zijn vader. Heeft vader niet altijd gezegd dat elk kind geslagen wordt? Het hoort nu eenmaal bij de opvoeding. Als moeder beter had opgelet, was ze niet zwanger geworden en had vader niet voor haar en hem hoeven zorgen. Het was toch vanzelfsprekend dat hij haar en zijn zoon daarvoor strafte? Als je fouten maakt, word je daarvoor gestraft. Dat heeft vader altijd gezegd.

De vrouw tegenover hem denkt daar kennelijk anders over. Zij veroordeelt het gedrag van vader en zegt dat zijn manier van opvoeden er schuld aan is, dat hij nu in een gezinsvervangend tehuis moet wonen.

Vaak verlangt hij naar huis, verlangt hij naar het vertrouwde. Hij wordt niet meer geslagen en hoewel dat heel fijn is, is er toch een gevoel van leegte. Iets wat hem in de loop der jaren eigen is geworden, is hem afgenomen.

Ina van Velzen zegt dat het zijn tijd nodig heeft. Het heeft zijn tijd nodig om aan een ander leven te wennen. Een beter leven, zoals zij dat noemt.

● ● ●

Vier dagen na het gesprek met Maria is hij er weer.

‘Ik moet bellen of appen als ik hier ben.’ Hij zegt het op een toon die verraadt dat hij het er niet mee eens is.

‘Klopt,’ zeg ik. ‘Wat is daar mis mee?’

‘Ik wil niet gecontroleerd worden.’

‘Jij wilde dat ik met je moeder zou praten. Dat heb ik gedaan en zij wil dat je haar laat weten als je hier bent.’

‘Maar dat is toch controle?’

‘Precies, dat is controle.’

‘En dat wil ik niet.’

‘Sven, we gaan hier niet over discussiëren. Je moeder wil weten als je hier bent en daar heb je je bij neer te leggen.’

‘Moest jij vroeger ook altijd tegen je ouders zeggen waar je was?’

Mijn vader interesseerde het niet waar ik uithing. Bovendien kwam ik uit school altijd direct naar huis. Ik speelde nooit bij andere kinderen en er kwamen nooit kinderen bij ons thuis.

‘Ja,’ zeg ik, ‘ik moest ook altijd zeggen waar ik was.’

‘Dus jouw ouders waren ook heel erg streng.’

‘Nee, dat is niet streng, Sven. Ouders willen gewoon graag weten waar hun kind is, dat is heel normaal.’

‘Ik zal later mijn kinderen nooit controleren.’

Ik kijk hem aan. Hij glimlacht. Ziet de humor van zijn uitspraak wel in.

‘Jij geeft ze dus een vrije opvoeding?’

‘Wat is dat? Een vrije opvoeding.’

‘Dat ze min of meer zelf mogen bepalen wat ze wel en niet mogen.’

‘Ja, gaaf!’

‘Het zal mij dan benieuwen wat er van die kinderen terecht gaat komen.’

‘Ik moet nu naar huis.’

Een paar minuten later fietst hij weg. Ik kijk hem na. Ik ben blij dat hij er weer is.

● ● ●

Drie maanden na de dood van Alex’ moeder wordt er ‘s avonds gebeld. Vader opent de voordeur. In de gang staat een vrouw. Ze is niet zo groot en heeft halflang blond haar.

‘Dit is Ingrid,’ zegt vader, ‘en ze zal hier vaker komen. Als ik er niet ben, doe je wat zij zegt. Begrepen?’

‘Ja, vader.’

‘Ga naar je kamer.’

Geschrokken loopt Alex terug naar zijn kamer en gaat op de rand van zijn bed zitten. Wat zei vader? Ze zal hier vaker komen? Een vreemde vrouw die Ingrid heet en vaker komt? Alex kan het allemaal niet zo snel vatten en zijn hersenen werken op volle toeren. Een vreemde vrouw die de plaats van moeder komt innemen? Dit kan niet, dit is onmogelijk! Is dit misschien de reden dat vader de laatste weken ‘s avonds na het eten regelmatig wegging en dan pas diep in de nacht thuiskwam?

Die nacht kan hij de slaap niet vatten en urenlang staart hij naar het plafond. Telkens weer ziet hij moeders gezicht en pas tegen de ochtend valt hij in een diepe droomloze slaap.

Ingrid komt regelmatig bij vader op bezoek en soms blijft ze slapen, bij vader in bed. Met Alex praat ze nauwelijks. Met vader praat ze wel, maakt grappen en zit dicht tegen hem aan op de bank. Alex durft nauwelijks in hun richting te kijken en meestal zit hij ‘s avonds op zijn kamer.

Een paar weken na haar komst wordt Alex door vader definitief naar zijn kamer verbannen.

‘Ik heb geen pottenkijkers nodig. Als Ingrid er is, ga je naar je kamer en daar blijf je. Begrepen?’

‘Ja, vader.’

In de woonkamer hoort hij vader en Ingrid praten en lachen. Hij maakt zijn huiswerk en tegen negen uur sluipt hij naar de badkamer, poetst zijn tanden en gaat naar bed.

Als hij ‘s ochtends naar school gaat, is Ingrid al naar haar werk. Waar ze werkt en wat ze doet, weet Alex niet. Hij gaat kort na vader de deur uit. Als Alex hem in huis tegenkomt, zorgt hij er wel voor hem niet in de weg te lopen. Doet hij dat per ongeluk toch, dan duwt vader hem ruw aan de kant.

‘Sodemieter op, bleekscheet.’

‘Ja, vader.’

● ● ●

‘Waarom heb jij geen kerstboom?’

‘Ik heb nooit een kerstboom,’ antwoord ik.

‘Alle mensen die ik ken hebben een boom.’

‘Dan ken je nu iemand zonder boom. Een man zonder boom.’

‘Jij bent een man zonder boom,’ zegt hij lachend. ‘Ik heb een krans aan de voordeur.’

‘Ja, maar geen boom.’

‘Ik vind hem hartstikke mooi, die krans.’

‘Gaat wel.’

Sven komt wanneer hij zin heeft. Meestal de dagen dat zijn moeder moet werken. Alsof het de normaalste zaak van de wereld is, loopt hij achterom en gaat op de bank in de woonkamer zitten.

‘Ik ben er!’ roept hij onderaan de trap. Dat heb ik hem gezegd.

‘Ik heb er niets op tegen dat je hier bent,’ heb ik gezegd, ‘maar je moet je wel even bij me melden, en je moeder laten weten waar je bent.’

‘Ja, ja,’ antwoordde hij, nog steeds met tegenzin omdat hij voor zijn gevoel gecontroleerd wordt.

‘Het is zoals het is, Sven. Leg je er maar bij neer.’

Als ik dan beneden kom, zit hij op de bank, is druk met zijn telefoon of heeft de televisie aangezet. Soms heeft hij een boek uit de boekenkast gepakt. Ik verbaas mij elke keer weer.

Nee, ik wil geen surrogaatvader voor hem zijn en voor vriend voel ik mij te oud. Ik zoek naar mijn positie in onze relatie. Wat ben ik voor hem? Wat is hij voor mij? Hij mag mij, dat is duidelijk, anders kwam hij niet. Hou ik van hem? Zoals een vader van een zoon zou houden? Ik wil de rol van vaderfiguur niet vervullen, dat heb ik voor mijzelf heel duidelijk. Een vriend ben ik ook niet. Vrienden moet hij maar onder leeftijdgenoten zoeken. Ik weet het niet.

Ons samenzijn is misschien van voorbijgaande aard en misschien moet ik het tot die tijd maar nemen zoals het is. Hoewel ik nagenoeg mijn hele volwassen leven alleen ben geweest, verbaas ik mijzelf erover hoe makkelijk en soepel ik met de nieuwe situatie omga. Misschien omdat hij straks weer weggaat, weer naar zijn eigen huis, naar zijn moeder. Ik kan niet ontkennen dat ik het fijn vind als hij er is. Hij brengt een stukje leven in de brouwerij, gezelligheid.

Bovendien kan ik ook eens tegen een ander praten, in plaats van voortdurend tegen mezelf.

Tegen de tijd dat zijn moeder thuiskomt, stapt hij op zijn fiets.

‘Je hebt ook geen kerststal.’

‘Nee,’ zeg ik, ‘geen kerstboom, geen kerststal, alleen een lullig kransje aan de voordeur.’

‘Bij het tuincentrum hebben ze een kerststal met echte dieren. Nu nog niet, volgende week.’

‘Wat voor dieren?’

‘Vorig jaar hadden ze een kameel en een ezel.’

‘Vind je het leuk als ik een boom neem?’ vraag ik.

Hij haalt zijn schouders op.

‘Och …’

‘Oké.’

‘Wij hebben thuis een boom en jij hebt een krans.’

‘Ja,’ zeg ik, ‘ik heb een krans.’

‘Ik vind het wel leuk als je een kerststal neemt.’

‘Met echte kamelen en ezels?’

‘Ja,’ roept hij, ‘gaaf.’

‘Maar die schijten hier dan de hele boel onder.’

‘Dan leg je overal stro neer, dan kunnen ze daarin poepen.’

‘En ruim jij de rotzooi dan op?’

‘Ikke niet.’

‘Wil je wat drinken?’ vraag ik.

‘Ga je chocomelk maken?’

‘Was ik eigenlijk niet van plan. Wil je een colaatje?’

‘Lekker.’

‘Mag je zelf pakken,’ zeg ik, ‘in de bijkeuken. Er staan blikjes in de koelkast.’

Hij loopt naar de bijkeuken en komt terug met een blikje cola en een flesje bier.

‘Wil je dat?’ vraagt hij en houdt mij het flesje voor.

‘Dat wil ik wel,’ zeg ik.

‘Zal ik de glazen pakken?’

‘Weet je waar die staan dan?’

Hij weet het. Hij pakt een glas voor zichzelf en een bierglas voor mij, dat hij eerst onder de kraan omspoelt.

‘Misschien moet je later in een kroeg gaan werken,’ zeg ik, terwijl ik het glas schuin houd en heel langzaam het bier erin laat lopen.

‘Mijn vader werkte ook in een café.’

‘In Noorwegen?’

‘Nee, hier.’

‘Waar hier?’ vraag ik.

‘Gewoon, hier, in Nederland.’

‘Oké.’

Ik weet het. Maria heeft het me verteld. Wil ik niet zeggen. Ik wil hem niet de indruk geven dat zijn moeder en ik over hem praten. Bovendien wil ik dat hij mij vertrouwt en dat de dingen die hij mij vertelt onder ons blijven.

‘Waarom is jouw vader dood?’ vraagt hij.

‘Waarom?’

‘Ja.’

‘Je kunt niet vragen waarom iemand dood is. Wel waaraan hij is gestorven.’

‘Was hij ziek?’

‘Ja, zoiets.’

‘Je kunt niet zeggen zoiets.’

Hij is slim.

‘Je hebt gelijk,’ antwoord ik. ‘Hij was ziek en niet zoiets.’

‘Wat had hij dan?’

‘Weet ik niet. Op een dag is hij gewoon doodgegaan.’

‘Mijn vader ook.’

‘In Noorwegen.’

‘Als ik ouder ben, ga ik naar zijn graf.’

‘Ja, moet je doen.’

‘Denk je dat hij dat merkt? Dat ik daar ben, bedoel ik.’

Nee, denk ik, dat merkt hij niet.

‘Natuurlijk,’ zeg ik. ‘Natuurlijk merkt hij dat jij er bent.’

‘Ja, dat denk ik ook.’

● ● ●

Als Alex op een woensdagmiddag uit school thuiskomt en met zijn sleutel de huisdeur opent, merkt hij dat deze niet op slot is gedraaid. Hij weet toch zeker dat hij de deur vanmorgen heeft afgesloten. In de woonkamer zit Ingrid. Ze leest een tijdschrift en rookt een sigaret. Vreemd, meestal komt ze pas ‘s avonds als vader er ook is.

‘Ik ga naar mijn kamer, ik heb veel huiswerk.’ Ingrid knikt.

Hij pakt zijn schooltas uit en gaat aan de slag. Na een minuut of tien gaat de deur open en komt Ingrid binnen.

‘Gaat het?’ vraagt ze.

‘Ja, het gaat,’ zegt Alex en buigt zich nog dieper over zijn boeken.

‘Kan ik je ergens mee helpen?’

‘Nee, dank je wel.’

Ze staat achter zijn stoel. Ze heeft zich voorover gebogen en Alex voelt haar adem in zijn nek. Hij wordt er onrustig en nerveus van. Zijn hart klopt in zijn keel. Plotseling voelt hij haar handen op zijn schouders. Hij wil opstaan. Ingrid duwt hem naar beneden.

‘Ik moet huiswerk maken.’

‘Dat huiswerk kun je straks ook nog maken.’ Haar handen liggen nog steeds op zijn schouders.

‘Probeer je te ontspannen,’ zegt ze, terwijl haar handen heel langzaam naar beneden glijden. Over zijn borst, zijn buik. Tenslotte blijven ze liggen in zijn kruis. Ze knijpt heel zachtjes in zijn geslachtsdeel. Het gevoel is niet onprettig. Hij voelt dat zijn penis stijf begint te worden. Het verwart hem. Hij wil opstaan, maar Ingrid duwt hem terug op zijn stoel. Dan trekt ze de stoel naar achteren, loopt er omheen en gaat schrijlings op zijn schoot zitten, met haar gezicht naar hem toe. Alex schrikt en durft zich niet te bewegen.

‘Heb je weleens tieten gezien?’ vraagt ze.

Hij schrikt van haar vraag.

‘Ik eh …’

‘Ik heb hele lekkere tieten.’

Alex weet niet wat hij moet zeggen. Zijn adem stokt in zijn keel.

Heel langzaam knoopt Ingrid haar blouse open en laat deze op de grond vallen. Ze draagt geen beha en haar volle borsten staan recht naar voren. Alex slaat zijn ogen neer en laat zijn hoofd zakken.

‘Kom hier, dan mag je proeven,’ zegt ze en duwt haar borsten tegen zijn gezicht.

Weer knijpt ze in zijn geslachtsdeel.

‘Hij wordt helemaal stijf. Volgens mij vind je mijn tieten wel lekker.’

Dan begint ze zijn broekriem los te maken. Hij krijgt geen lucht, hij hapt naar adem. Hij raakt in paniek. Opeens wordt het zwart voor zijn ogen. Ruw duwt hij haar van zich af en springt overeind. Ingrid valt op de grond. Heel even blijft ze in haar houding liggen. Dan pakt ze haar blouse en staat op.

‘Als je het tegen je vader zegt, sla ik je verrot, klootzak.’ Daarop gaat ze de kamer uit en even later hoort Alex hoe ze de voordeur achter zich dichttrekt.

● ● ●

Achter de schotten, onder de dakpannen, staan kartonnen dozen. Ik heb ze er, toen ik hier kwam wonen, neergezet en er eigenlijk nooit meer naar omgekeken. Ik zit op mijn knieën en schuif de dozen aan de kant. Omdat er niet voldoende plaats is, moet ik de grootste dozen eruit halen. Er komt een hoop stof mee. Het ruikt muf onder de oude dakpannen en het is er donker.

Op de zijkanten van de dozen heb ik destijds met een viltstift geschreven wat erin zit. Op de vijfde doos die ik vanachter de schotten tevoorschijn haal staat met zwarte letters: “Kerstversiering”. Ik zet de doos apart en schuif de andere dozen weer achter de schotten. Er staat een oude houten kruk op de zolder. Ik zet hem naast de doos en ga zitten. Ballen zie ik, als ik de doos openmaak.

Witte en gekleurde kerstballen. Sommige in een wit dun papiertje, andere gewoon los. Ik pak de ballen een voor een uit de doos en leg ze op de vloer. Een vogeltje met een rode staart. Dat moet al heel erg oud zijn. Ik kan me niet herinneren hoe ik eraan kom. Het vogeltje leg ik een beetje apart. Geen idee waarom. Misschien omdat het een vogeltje is. Ik trek een zilverkleurige slinger uit de doos. Er lijkt geen eind aan te komen. Sterretjes van hout, van stro. Beeldjes, belletjes, kaarsen, nog meer sterretjes.

Ik zoek lichtjes. Die vind ik helemaal onderin, nog in de originele verpakking. Een groene doos. Kerstverlichting staat erop. Daaronder Lumières de Noël. Kerstverlichting in het Frans. Ca. 25 meter. Ik doe de doos open. Groene houdertjes met witte lampjes, die allemaal bij elkaar gehouden worden door een groen snoer. Er zitten zelfs twee losse reservelampjes bij.

Ik peuter het snoer en de lampjes uit elkaar, wat nog een heel werk is en stop de stekker in het stopcontact. Die doen het in ieder geval. Dan leg ik de kerstversiering weer terug in de doos. De lampjes leg ik er bovenop. De doos zet ik op de keukentafel.

● ● ●

Bij het tuincentrum parkeer ik mijn auto. Uit een grijze hemel vallen sneeuwvlokken. Voorzichtig en fragiel dwarrelen ze naar beneden en vormen een wit laagje op de straatstenen. Ik doe de kofferbak open en laat de achterbank zakken. Aan de zijkant van het tuincentrum worden kerstbomen verkocht. Er staan er honderden voor mijn gevoel.

Een man helpt de klanten en een vrouw stopt de bomen in een buis. Ze komen er aan de andere kant weer uit. Er zit dan een net omheen. De boom is dan beter hanteerbaar. Het net drukt de takken tegen de stam. Ik loop langs de bomen en de man slentert achter mij aan.

‘Wat zoekt u precies?’

‘Een kerstboom,’ antwoord ik.

‘Ja,’ zegt de man, ‘dat snap ik.’

‘Niet zo groot.’

De man duwt een paar bomen opzij en trekt er een boom uit, die boven zijn hoofd uitkomt. Hij schudt de boom heen en weer. Sneeuw dwarrelt naar beneden.

‘Twee meter,’ zegt de man. ‘Te groot?’

‘Ja.’

‘Loop maar even mee.’ Hij loopt langs de bomen.

‘Achteraan heb ik de kleintjes.’

Hij pakt weer een boom.

‘Anderhalve meter, meneer. Hartstikke mooi boompje. Vijftien euro.’

Ik pak de boom en loop ermee naar de vrouw bij de buis. ‘Mooie boom, meneer,’ zegt ze en pakt de boom van mij aan. Ze legt hem in de buis. De buis die bomen in netten verpakt.

‘Verkopen jullie ook standaards?’

‘Standaards?’ vraagt de vrouw.

‘Ja, om de boom in te zetten.’

‘Binnen.’ Ze wijst met haar kin naar het tuincentrum.

Met de boom onder mijn arm loop ik naar mijn auto. Ik leg hem in de kofferbak, met de top naar de voorkant. Even later sta ik in het tuincentrum. Er loopt een man met een rood shirt. Hij heeft het logo van het tuincentrum op zijn borst.

‘Ik ben op zoek naar een standaard waar ik mijn kerstboom in kan zetten.’

‘Ik loop met u mee,’ zegt de man.

Ze hebben veel standaards. De meeste zijn groen.

‘Deze,’ zegt de verkoper en pakt een standaard van het schap. ‘Dit is een stevige.’

‘Goed, dan neem ik die.’

Met de standaard in mijn hand loop ik naar mijn auto en leg hem naast de boom.

Dan stap ik in en rijd naar huis.

● ● ●

Ik trek de boom zo ver uit de auto dat de onderkant van de stam vrij komt te liggen. Uit de schuur haal ik de zaag en zaag het onderste stukje van de stam af. Die is nu mooi recht en ik schuif de standaard eroverheen. De boom zet ik, inclusief net, voor het raam in de woonkamer. Uit de keukenla pak ik een schaar en knip het net doormidden.

De boom keert terug in zijn oorspronkelijke vorm. Op de keukentafel staat de doos met kerstversiering. Voorzichtig pak ik de lichtjes uit de doos. Ik leg ze op de vloer en peuter ze weer helemaal uit elkaar. Het is een heel gedoe. Bovenaan beginnen en dan rondom de boom heen naar beneden werken. Ik ben er wel even mee bezig. Als alle lichtjes hangen, blijkt de stekker niet bij het stopcontact te kunnen. Ik loop naar de schuur en pak een verlengsnoer. Net als op zolder, haal ik de kerstversiering voor de tweede keer uit de doos. Ik leg alles op de vloer. Aan de meeste ballen zitten haakjes, die ballen hang ik eerst in de boom. Ik vind een doosje met nieuwe haakjes. Die kan ik aan de ballen bevestigen, mocht ik er meer op willen hangen.

Onder het vogeltje zit een klemmetje. Ik zet hem op een tak aan de voorkant van de boom, zodat ik hem goed kan zien. Ik zorg dat de ballen goed door de boom verdeeld worden. Telkens doe ik een paar stappen terug en bekijk het resultaat. Zoals schilders dat doen. Van afstand kun je het altijd het beste zien. Ik ben tevreden. Nu de zilveren slinger. Ik begin weer bovenaan en draai hem rond de boom naar beneden. Er komt geen eind aan. Onderin de doos liggen twee pakjes met lametta, gloednieuw, nog nooit gebruikt. Op de pakjes staat dat lametta de ijspegels aan de kerstboom symboliseren. Ik verdeel de inhoud van de beide pakjes over de boom. Dan stop ik de stekker in het stopcontact.

Opeens vraag ik mij af waarom en voor wie ik een boom heb neergezet. Voor mezelf? Voor Sven, die zich afvroeg waarom ik geen boom heb? Ik denk aan moeder. Met haar dood verdween de kerstboom uit het ouderlijk huis. Is mijn boom misschien onbewust een eerbetoon aan haar? Ik weet het niet en wil er ook niet te veel over nadenken.

● ● ●

Alex schrikt wanneer hij vanuit de woonkamer allerlei vreemde geluiden hoort. Hij gaat rechtop in zijn bed zitten. Het lijkt alsof hij Ingrid hoort gillen. Zij is tegen een uur of acht gekomen. Onmiddellijk daarop is Alex naar zijn kamer gegaan. Vader heeft hem ten strengste verboden in de woonkamer te komen zolang Ingrid er is. Hij mag uitsluitend naar het toilet, maar moet dan onmiddellijk weer terug naar zijn eigen kamer. Gespannen luistert hij naar de geluiden vanuit de woonkamer. Hij hoort toch heel duidelijk dat Ingrid gilt. Misschien is er iets met haar aan de hand, misschien ook iets met vader. Hij gaat op de rand van zijn bed zitten. Naar de woonkamer mag hij niet. Alex staat op en doet heel voorzichtig de deur van zijn kamer open. Geen twijfel mogelijk, Ingrid gilt. Op zijn tenen loopt hij de gang door in de richting van de woonkamer.

Als hij Ingrid weer hoort gillen, gaat hij naar binnen. Hij staat aan de grond genageld. Ingrid ligt op de bank en vader ligt bovenop haar. Ze zijn allebei helemaal naakt. Ingrid gilt en vader kreunt. Alex durft zich niet te bewegen. Dan draait vader met een ruk zijn hoofd om en ziet hij Alex staan.

‘Wel godverdomme,’ vloekt hij.

Hij springt overeind. Zijn penis is helemaal stijf.

‘Wat doe jij hier, idioot?’

Alex is zo van de kaart dat hij geen woord uit kan brengen.

‘Laat hem lekker meedoen,’ zegt Ingrid en spreidt haar benen.

Vader draait zich om.

‘Wat zei jij?’ zegt hij tegen Ingrid.

‘Laten we er een triootje van maken,’ antwoordt deze, terwijl ze met haar handen haar borsten beetpakt en deze heen en weer beweegt.

‘Ben jij nou helemaal besodemieterd!’ schreeuwt vader tegen haar. ‘Vuile slet!’

Hij trekt Ingrid aan haar haren van de bank. Als ze staat, slaat hij haar met zijn vlakke hand in haar gezicht. Even staat Ingrid te wankelen. Dan herstelt ze zich.

‘Ben jij nou helemaal,’ roept ze met overslaande stem.

‘Hoe haal je het in je idiote kop om mij te slaan, klootzak?!’ Daarop haalt ze uit en haar vuist treft vader tegen zijn kin. Hij tuimelt achterover op de bank en blijft een ogenblik liggen. Er sijpelt bloed uit zijn neus.

‘Als jij het lef hebt mij nog één keer aan te raken, steek ik je overhoop. Heb je dat goed begrepen, hufter?!’

‘Naar je kamer!’ schreeuwt vader tegen Alex, die nog altijd op dezelfde plek staat en zich niet heeft bewogen.

‘Ja, vader.’

Ingrid kleedt zich aan en pakt haar spullen. Bij de deur zegt ze:

‘Ik houd niet van kerels die vrouwen slaan. Dat vind ik minderwaardig. Heb het hart niet dat je ooit nog bij me in de buurt komt, klootzak!’

Daarop trekt ze de voordeur met een klap achter zich dicht.

Even later wordt Alex door zijn vader bont en blauw geslagen en brengt hij de nacht door in de kelder.

● ● ●

‘Waarom heb je nu opeens een boom?’ vraagt Sven.

‘Ik weet het niet,’ antwoord ik. ‘Misschien omdat ik gewoon zin had een boom neer te zetten.’

‘Je hebt toch een krans.’

‘Ja, ook, maar daar kan toch wel een boom bij?’

‘Ik vind dat vogeltje leuk.’ Hij streelt over het staartje. ‘Dat hebben wij niet.’

‘Je kunt niet alles hebben in het leven.’

‘Ik vind die lange zilveren dingen ook mooi.’

‘Dat heet lametta. Dat moeten ijspegels voorstellen.’

‘Ja, daar lijkt het wel wat op.’

‘Volgens mij vind je mijn boom wel mooi.’

‘Ja, best wel. Onze boom heeft rode kerstversiering.’

‘Is ook mooi.’

‘Wat ga je doen?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Met kerstmis bedoel ik.’

‘Niets,’ zeg ik. ‘Ik ga niets doen.’

‘Wij gaan tweede kerstdag naar opa en oma. Die wonen in Friesland.’

‘Leuk.’

‘Als mijn vader niet dood was gegaan, had ik misschien wel in Noorwegen gewoond.’

‘Ja, wie zal het zeggen.’

‘Maar daar heb ik geen opa en oma, die zijn al dood.

Morgen gaan wij naar de kerk.’

‘Dan is het kerstavond.’

‘Ga jij ook?’

‘Nee, ik ga niet.’

Ik vind het hypocriet om op kerstavond naar de kerk te gaan. Ik heb niets met het geloof. Wat heb ik op kerstavond dan in een kerk te zoeken?

‘Waarom ga je niet?’

‘Ik vind het fijn om thuis te blijven. Ik ga genieten van mijn boom.’

‘Ja, dat kan ook.’

‘Kom je morgen nog even?’

‘Dat weet ik nu nog niet.’

‘Ik zou het maar doen als ik jou was.’

‘Waarom?’

‘Misschien komt de Kerstman hier nog langs.’

‘Hier, bij jou?’

‘Ja, je kunt nooit weten.’ Ik geef hem een knipoog.

‘Ja, je kunt nooit weten.’

‘Tot morgen dus.’

‘Tot morgen.’

Hij stapt op zijn fiets.

Ik leg het boek over Noorwegen onder de boom.

● ● ●

‘Je zegt dat je vader je niet sloeg als Ingrid er was.’

‘Ja, mevrouw.’

‘Dat deed hij dus alleen als zij er niet was.’

‘Ja, mevrouw.’

Alex zit in het kleine kamertje dat hem inmiddels enigszins vertrouwd is geworden. Tegenover hem zit de vrouw die op een vriendelijke manier tegen hem praat, maar wel alles wil weten.

Alex vindt het moeilijk om te praten over thuis. Altijd heeft vader gezegd dat zijn opvoeding heel normaal was en dat kinderen nu eenmaal werden geslagen. Het hoorde erbij. Mevrouw van Velzen denkt daar kennelijk heel anders over. Dat steekt ze niet onder stoelen of banken.

‘Nee,’ had mevrouw van Velzen gezegd, ‘je vader heeft zich schuldig gemaakt aan kindermishandeling.’

‘Maar hij zei dat andere kinderen ook werden geslagen.’

‘Nee, Alex, dat klopt niet. Daar hebben we het al eerder over gehad.’

Alex staart naar zijn handen. Alles wat hij vertelt, voelt als een soort verraad naar zijn vader. ‘s Nachts ligt hij wakker. Denkt aan thuis, denkt aan vader. Heel langzaam komt het besef dat hetgeen vader als normaal bestempelde, misschien toch niet helemaal deugde. Hij wil er niet te veel over nadenken. Hij wordt er heel onrustig van. Het gooit zijn leven nog meer overhoop. Het was zoals het was en opeens is alles anders. Opeens moet hij over heel veel dingen nadenken. Het wordt chaotisch in zijn hoofd. Marcel heeft gezegd dat hij niet zoveel moet piekeren en dat alles op den duur op zijn plek valt.

‘Je hebt vorige week verteld dat je af en toe in de kelder moest zitten,’ gaat Ina van Velzen verder. ‘Ook als Ingrid er was?’

‘Nee, dan niet, dan moest ik de hele avond op mijn kamer blijven.’

‘En als Ingrid er niet was, moest je in de kelder zitten.’

‘Ik kon ook liggen, er lag een luchtbed.’

‘Wanneer moest je naar de kelder?’

‘Als ik mijn huiswerk had gemaakt en ik naar bed moest.’

‘Moest je elke avond naar de kelder?’

‘Nee, niet elke avond.’

‘Hoe vaak dan?’

‘Eén keer in de week, soms twee keer.’

‘En hoelang moest je daar dan blijven?’

‘Meestal de hele nacht.’

‘De hele nacht?’

‘Ja, mevrouw.’

‘Kreeg je iets mee om je warm te houden?’

‘Ik moest mijn donsdek meenemen en vader gaf me een fles water voor als ik dorst kreeg.’

‘En als je moest plassen?’

‘Er stond een emmer in de hoek.’

Ina van Velzen maakt aantekeningen. Aantekeningen die ze later op haar laptop uitwerkt. Ze heeft een mooie pen, vindt Alex, een vulpen.

‘Hoe kwam je dan weer uit die kelder?’

‘Als vader ‘s ochtends naar zijn werk ging, deed hij de deur open en dan mocht ik eruit.’

‘Heeft Ingrid aan je vader verteld wat er in je kamer was gebeurd?’

‘Ik denk het niet.’

‘Je vader heeft er nooit met je over gesproken?’

‘Nee, mevrouw.’

‘Nog dezelfde avond dat jij Ingrid en je vader naakt op de bank had zien liggen, is Ingrid weggegaan. Dat klopt toch?’

‘Ja, mevrouw.’

‘Is ze daarna weer teruggekomen?’

‘Nee, ik heb haar nooit meer gezien.’

‘Je vader heeft je gezegd dat je nooit je T-shirt uit mocht trekken waar anderen bij waren. Dat klopt toch, hè?’

‘Ja, mevrouw.’

‘Moesten jullie na het gymmen niet douchen?’

‘Ja, maar de douches konden op slot.’

Ina van Velzen maakt weer aantekeningen. Klapt dan haar map dicht en schroeft de dop op haar vulpen. Ze legt haar handen gevouwen op de tafel.

‘Hoe vind je het hier?’

‘Gaat wel.’

‘Kun je goed met de andere kinderen opschieten?’

‘Ja, best wel.’

‘Heb je al vrienden gemaakt?’

‘Nee, nog niet.’

‘Komt nog wel.’

‘Oké.’

‘Volgende week gaan we verder, Alex.’

‘Ja, mevrouw. Dag, mevrouw.’

● ● ●

Vannacht is het gaan sneeuwen. Voor het eerst sinds mensenheugenis hebben we weer een witte kerst. Ik staar naar buiten. Staren zonder iets wezenlijks waar te nemen. Staren in het luchtledige. De sneeuw plakt tegen de zijkant van de ruiten. Het is alsof ik door een kerstkaart de wereld inkijk. Zover het oog reikt is alles wit. De daken van de huizen, de roerloze bomen, de struiken, de weilanden.

Het hok van de schapen gaat verscholen onder een witte laag. De boer heeft een paar dagen geleden zijn schapen opgehaald. Samen met zijn zoon heeft hij de dieren in de aanhanger gedreven. Ze pasten er niet allemaal tegelijk in. Later op de dag kwamen ze terug om de rest op te halen. Achter zijn huis heeft hij een stal en daar staan ze nu. Er is veel sneeuw voorspeld en hij wilde ze liever bij huis hebben. Het is niet beslist noodzakelijk. Schapen kunnen alle weersomstandigheden aan. De paaltjes van de omheining lijken hoedjes op te hebben. Witte hoedjes. Hoedjes van sneeuw. Op het damhek zit de Vlaamse gaai. Ik zie de lichtjes van de kerstboom die voor de kerk staat.

Om tien uur begint de kerstnachtdienst. Ik vraag mij af of Maria en Sven overmorgen naar Friesland gaan nu er zoveel sneeuw is gevallen. Misschien zijn de doorgaande wegen dan schoongemaakt. Ik weet het niet. Ik doe de stekker van de kerstboom in het stopcontact. Ik ga zitten, kijk naar mijn boom en denk aan thuis. De boom die ooit door vader omver werd gegooid, omdat deze volgens hem in de weg stond. Overal lagen scherven van kapotte kerstballen. Van zolder had moeder de doos met kerstversiering gehaald en de boom opnieuw opgetuigd.

Nu in een hoek van de kamer, waar hij niemand in de weg stond.

In de bijkeuken ligt een stoffer en blik. Een paar meter van de slootkant maak ik met het blik een klein plekje sneeuwvrij. De eenden zijn nergens te zien. Het is doodstil. Overal waar ik kijk, is het wit. Ik denk aan Beemsterboer. Zo maar, uit het niets. Soms leiden gedachten een eigen leven. Ze komen en gaan, zonder gestuurd te worden. De vorige bewoner van mijn huis was in zijn slaap overleden. Dat leek Beemsterboer ook wel, had hij gezegd. Hij heeft zijn zin gekregen. Mooie dood. Bij de Welkoop heb ik een paar dagen geleden een zak eendenvoer gekocht. Strooivoer voor eenden staat erop. Daaronder nog eens in het Duits, Frans en Engels. Geen idee waarom.

‘Ik geef ze altijd brood.’

‘Nooit meer doen, meneer,’ had de verkoper gezegd. ‘Het is beter om eenden geen brood te voeren. Te veel zout en te weinig voedingsstoffen. Ze kunnen er ziek van worden.’ Ik wist het niet.

Sven zet zijn fiets tegen het hek. Hij loopt achterom. Zijn haar is nat van de sneeuw. Hij heeft rode wangen van de kou. Hij wrijft zijn handen tegen elkaar.

‘Ik ben mijn handschoenen vergeten.’

‘Ik heb nog wel een extra paar.’

‘Waar zijn de schapen?’ vraagt hij.

‘Die zijn een paar dagen geleden door de eigenaar opgehaald,’ zeg ik. ‘Hij wilde ze liever bij huis hebben.’ Ik zie hem kijken naar de kerstboom.

‘Je hebt geluk, Sven, de Kerstman is geweest.’

‘Wij hebben ook pakjes onder de boom.’

‘Leuk.’

‘Die gaan we vanavond uitpakken.’

‘Dat pakje is voor jou,’ zeg ik en wijs naar het pakje onder de boom. ‘Wil je dat hier uitpakken of meenemen naar huis en daar onder de boom leggen?’

‘Ik wil het wel hier uitpakken.’

‘Goed, pak het dan maar.’

Hij pakt het pakje en gaat op de bank zitten.

‘Het is wel zwaar.’

Hij scheurt het papier kapot. Hij moet even goed kijken.

‘Een boek over Noorwegen. Wauw!’

Hij streelt met zijn hand over de kaft.

Dan doet hij het boek open en bladert er doorheen.

‘Het is een reisgids,’ zeg ik, ‘maar er staat heel veel interessante informatie in. Je leert heel veel over Noorwegen.’

‘Ik vind het een heel mooi cadeau. Dank je wel.’

Hij doet het boek voorzichtig dicht en kijkt er langdurig naar.

‘Misschien ga ik ooit weleens naar Noorwegen en dan kan ik dit boek meenemen.’

‘Ja, een goed idee.’

‘Ben jij weleens in Noorwegen geweest?’

‘Nee, ik ben nog nooit in Noorwegen geweest.’

‘Misschien kunnen we een keer samen daarheen.’

‘Ja, misschien.’

‘Maar dan niet in de winter, want dan is het daar veel te koud.’

‘Nee, we gaan alleen als het mooi weer is.’

‘Beloofd?’

‘Wat?’

‘Dat we samen naar Noorwegen gaan.’

‘Beloofd,’ zeg ik.

● ● ●

‘Een paar dagen geleden heb je gevraagd of je naar huis mocht,’ zegt Marcel.

Alex heeft inmiddels een eigen kamer en zit achter zijn bureau, bezig met huiswerk.

‘Toen je bij ons kwam,’ gaat Marcel verder, ‘heb ik je gezegd dat iedereen regelmatig een weekend naar huis mag. Dit geldt dus ook voor jou. Voordat we je echter toestemming daarvoor geven lijkt het me verstandiger dat je vader eerst maar eens hierheen komt.’

‘Waarom?’

‘We kennen je vader niet, Alex. We hebben een paar keer contact met hem gehad en dat verliep allemaal nogal stroef. Dat weet je, want dat heb ik je verteld. We willen, voordat je alleen een weekeinde naar huis gaat, echter zien hoe de verhouding tussen jullie is. We willen er zeker van zijn dat we je te zijner tijd met een gerust hart kunnen laten gaan.’ Alex weet niet wat hij hierop moet antwoorden en staart naar zijn leerboek.

‘Dat is niets bijzonders, dit doen we meestal op deze manier. Ik kan me voorstellen dat je hierover na moet denken. Als je een besluit hebt genomen, laat je mij dat weten. Oké?’

‘Ik vind het goed.’

‘Je bedoelt dat je het goed vindt dat hij hierheen komt?’

‘Ja.’

‘Ik weet niet of je vader dat ook wil, maar ik zal hem bellen.’

‘Ja.’

‘Mocht je vader komen, dan zal ik erbij zijn.’

‘Waarom?’

‘Dat is gebruikelijk. Als ouders de eerste keer op bezoek komen, is daar altijd iemand van het huis bij aanwezig.’

‘Hoelang duurt zoiets?’

‘Je bedoelt de tijd dat je vader hier is?’

‘Ja.’

‘Dat hangt helemaal van de situatie af. Meestal beginnen we met een half uur tot drie kwartier. Mocht je er binnen deze tijd genoeg van hebben, hoef je alleen maar te zeggen dat je nog huiswerk moet maken. Ik zal dan het bezoek afronden door te zeggen dat de tijd om is.’

‘Wanneer vader wil dat ik mee naar huis ga, wat doe ik dan?’

‘Ik heb je al eens gezegd dat je vader uit de ouderlijke macht is ontzet en geen enkele zeggenschap meer over je heeft. Je vader heeft dus niets te willen. Bovendien is hij hiervan op de hoogte en zal een dergelijk voorstel niet doen.’

‘En wanneer hij het toch doet?’

‘Dan neem ik onmiddellijk het gesprek van je over. Je hoeft je absoluut geen zorgen te maken.’

Als Marcel weg is, staat Alex op en gaat voor het raam staan. Met zijn ellebogen leunt hij op de vensterbank en ondersteunt met beide handen zijn hoofd. De herfst loopt op zijn einde, het grasveld ligt bezaaid met bruine, rode en gele bladeren en het zal nu niet lang meer duren alvorens de winter zijn intrede doet. ‘s Nachts is het al rond het vriespunt en ‘s ochtends op weg naar school is het koud en guur. Marcel gaat vader bellen. Nadenken wat de gevolgen zouden kunnen zijn, doet de jongen echter niet. Kan hij ook niet.

In al die maanden dat hij nu in het tehuis woont, heeft vader hem één keer een ansichtkaart gestuurd. In de linkerbenedenhoek had hij zijn handtekening gezet, meer niet, dat was alles. Een ansichtkaart met een nietszeggende handtekening. Toch legt Alex de kaart in zijn schoolagenda en kijkt er soms langdurig naar.

● ● ●

Het vriest al dagenlang. De lucht is kristalhelder. De vorst kraakt. IJsbloemen op de ruiten. Het raam in de slaapkamer zit vastgevroren tegen de sponningen. Na krachtig duwen, laat het zich openen. Vrieskou stroomt de kamer in. Ik steek mijn hoofd naar buiten. Er staat geen zuchtje wind. Ik kijk over het land en luister naar de stilte. Ik laat het raam openstaan en ga naar de badkamer.

Tandenpoetsen, scheren, douchen, ochtendritueel. Als ik na het douchen terugkom, vind ik dat er genoeg frisse lucht in de kamer hangt. Ik doe het raam dicht en ga naar beneden. Van de kapstok pak ik mijn winterjas. Een gevoerde jas met capuchon, die ik opzet. Mijn haren zijn nog niet helemaal droog. De bevroren grond kraakt onder mijn klompen. Het glas van de thermometer, die aan de zijkant van het huis hangt, is beslagen. Als ik er met mijn vinger eroverheen veeg, zie ik dat het vijf graden vriest. Ik adem witgrijze rookpluimen uit die onmiddellijk oplossen in de vrieskou.

Uit de schuur pak ik nieuwe vetbolletjes en knip de netjes door. Ook de pinda’s neem ik mee. Ze hebben honger, de vogels. Ze hebben zich verscholen in de struiken. Ze wachten tot ik de bolletjes en pinda’s opgehangen heb en weer naar binnen ben gegaan. Ook het brood dat ik elke ochtend neerleg vindt gretig aftrek. De beide eenden staan op de sloot, ze kijken wat ik aan het doen ben. Als ik eendenvoer gestrooid heb, springen ze op de kant en waggelen in mijn richting. Ik steek mijn hand uit. In de palm ligt een hoopje voer.

‘Kom maar,’ zeg ik, maar dat is een brug te ver voor het eendenechtpaar.

Ze draaien zich om en lopen luid snaterend weer in de richting van de sloot.

Het ijs is inmiddels overal dik genoeg. Er wordt volop geschaatst. In de kast liggen de schaatsen in de oude theedoek. Geslepen door Beemsterboer, kort voordat hij stierf. Ik pak ze en ga naar binnen. De vogels in de struiken zijn nog wat afwachtend. De eenden zijn al bij het voer. In de wilgen zitten de kraaien. Er komen er steeds meer bij.

Boven in de slaapkamer, op de rand van mijn bed, trek ik mijn lange thermobroek aan. Een zwarte, met witte biezen aan de zijkanten. Hij is van speciaal materiaal en houdt de kou uitstekend tegen. Daaroverheen trek ik mijn spijkerbroek. Onder mijn trui doe ik een krant. Niets zo goed tegen de kou als ouderwets krantenpapier. Mijn schaatsen stop ik in mijn rugtas.

Ik loop in de richting van het dorp. Achter de kerk is een plas en van daaruit kan ik de sloten op. Het is druk. Overal liggen tassen en staan schoenen. Ik ga op een stenen muurtje zitten en doe mijn rugtas af. De schaatsen leg ik naast me neer. Ik trek mijn schoenen uit en stop ze in mijn tas. Die doe ik om. Ik weet nog niet waar ik uitkom en ik wil mijzelf niet verplichten om weer terug te moeten naar de plas achter de kerk. Alles meenemen dus. Op het ijs trek ik de schaatsbeschermers van de ijzers.

Er komt een jongen in mijn richting geschaatst. Hij kan het goed. Als hij vlakbij mij is, zet hij zijn rechtervoet dwars op het ijs en remt. Een lange witte streep.

‘Hoi Sven,’ zeg ik. ‘Hoe gaat het?’

‘Ik heb bij opa en oma in Friesland gelogeerd.’

‘Vandaar dat ik je een paar dagen niet heb gezien. Was het een leuke logeerpartij?’

‘Ja, heel erg leuk. We zijn ook naar een museum geweest.’

‘Gaaf.’

‘Een natuurmuseum. Alles van de natuur. Ook opgezette vogels.’

‘O, mooi.’

‘Er stond ook een skelet van een dinosaurus.’

Zo te horen heeft hij het naar zijn zin gehad bij zijn opa en oma in Friesland.

‘Mijn moeder is er ook.’ Hij wijst in de richting van een paar vrouwen, die rondjes draaien op het ijs.

‘Ik zal haar wel even roepen,’ Op hetzelfde moment schaatst hij bij mij vandaan. Maria kijkt in mijn richting. Sven neemt haar bij de hand en samen schaatsen ze mijn kant op.

‘Gelukkig Nieuwjaar,’ zegt Maria.

‘Dank je wel. Ook voor jullie de beste wensen.’

‘Kom je net aan?’ vraagt ze.

‘Ja, ik wil een tocht gaan maken.’

‘Mag ik mee?’ vraagt Sven.

‘Ruben wil misschien een grote tocht maken,’ zegt de moeder van Sven.

‘Ik kan mijn tocht aanpassen,’ antwoord ik.

‘Dus ik mag mee?’

‘Wat mij betreft schaatsen we samen. Tenminste als je moeder dat goed vindt.’

‘Ik vind het goed,’ zegt Maria.

‘Ik heb mijn telefoon bij me,’ zeg ik.

‘Ik ook.’ Sven pakt zijn mobieltje uit zijn jaszak.

‘Mooi,’ zeg ik, ‘dan gaan we.’

We schaatsen de plas op. Sven zwaait en Maria zwaait terug. Ik steek mijn hand ook maar op. Het ziet er een beetje onbeholpen uit. We schaatsen naar de overkant van de plas. Vanaf dit punt stromen verschillende sloten de polder in. Ik ken de sloten en ik weet waar ze uitkomen. Nu Sven erbij is, moet ik mijn route aanpassen en straks toch terugkeren naar de plas bij de kerk.

Sven schaatst goed. Mooie lange slagen. Zijn benen zijn korter dan de mijne en ik pas mijn tempo aan.

‘Mijn vader kon ook heel goed schaatsen,’ zegt hij.

‘Dat was een Noor.’

‘Ja, dat was een Noor.’

‘En die hebben lange winters, daar in Noorwegen.’

‘Hij kon ook heel goed langlaufen.’

‘Hoe weet je dat allemaal?’ vraag ik.

‘Dat heeft mijn moeder verteld.’

We laten het dorp achter ons. Het ijs is optimaal. Spiegelglad en keihard. Het is windstil en er schijnt een waterig zonnetje. Een witte reiger vliegt op als we hem passeren. Ik wijs.

‘Kijk,’ zeg ik, ‘de grote zilverreiger.’

In het land strijkt een groep ganzen neer. We schaatsen in de richting van het volgende dorp. Hier komen verschillende sloten bij elkaar en als we dan de meest rechtse sloot nemen komen we na verloop van tijd weer op de plas bij de kerk.

‘Mijn moeder is een paar keer in Noorwegen geweest.

Maar dat was nog voordat ik geboren werd.’

‘Heeft je vader je ooit gezien?’

‘Nee, hij is doodgegaan toen mijn moeder in verwachting was.’

‘Was hij ziek?’

‘Nee, zijn hart stond opeens stil.’

‘Maar hij wist dus wel dat hij vader zou worden.’

‘Ja, dat wist hij wel. Gelukkig maar.’

‘Ja,’ zeg ik, ‘gelukkig maar.’

Na een half uurtje wil hij even uitrusten. We doen onze schaatsbeschermers om de ijzers en klunen over de straat naar een bankje.

‘Wil je wat eten?’ vraag ik.

‘Wat heb je dan?’

Ik heb brood meegenomen. Aanvankelijk was ik van plan een grotere tocht te maken en ik had onderweg beslist trek gekregen. Nu de tocht ingekort is, kan ik het brood met hem delen.

‘Brood. Brood met kaas.’

Hij schudt van nee.

‘Oké.’

Ik laat het brood in de tas.

‘Hoeveel jaar was jij toen je vader doodging?’ vraagt hij. Ik schrik van de vraag. Sven stelt op de meest vreemde momenten de meest vreemde vragen. Ik moet even omschakelen.

‘Hoeveel jaar?’ vraag ik.

‘Ja.’

‘Heel klein.’

‘Ja, maar hoeveel jaar was je?’

‘Laat me even denken.’

‘Oké.’

‘Vijf jaar.’

‘Hoe ging dat?’

‘Wat bedoel je?’

‘Hoe is je vader doodgegaan?’

‘Hoe hij is doodgegaan?’

‘Ja, hoe ging dat?’

Dode vaders schijnen hem te fascineren.

‘Nou, hij ging gewoon dood.’

‘Was je daarbij?’

Mijn hersenen draaien op volle toeren. Het is de eerste keer dat mij dergelijke vragen worden gesteld. Het doodgaan van mijn vader was altijd iets in mij, iets heel persoonlijks. Ik beschouwde het als een soort eigendomsrecht. Nooit heb ik daar met anderen over gesproken. Sven blijft mij aankijken. Hij verwacht een antwoord.

‘Ja,’ zeg ik, ‘ik was daarbij.’

‘Ging hij zomaar dood?’ wil hij weten.

‘Hij strafte mij voor iets en toen is hij gestorven.’

‘Wat had je gedaan dan?’

‘Dat is niet zo belangrijk.’

‘Nee,’ zegt Sven, ‘het is belangrijk dat hij doodging.’

‘Ja,’ antwoord ik, ‘dat was het belangrijkste.’

‘Was je erg verdrietig?’

‘Luister eens,’ zeg ik, ‘ik wil er liever niet meer over praten.’

‘Nee, hè,’ zegt hij, ‘we zijn nu lekker aan het schaatsen.’

‘Ja, laten we daar maar van genieten.’

Ik pak het brood uit mijn rugtas.

‘Wil je echt niets eten?’ vraag ik, terwijl ik hem een boterham voorhoud.

‘Nee.’

Ik eet en staar voor mij uit. In de verte slaat de kerkklok. Er blaft een hond. Geluiden zijn zo anders als het vriest. Dunner. Alsof je met je nagel tegen een kristallen glas tikt.

Ik denk aan de vragen die Sven zojuist heeft gesteld en aan de antwoorden die ik heb gegeven. Ik denk terug aan de dag dat mijn vader stierf. Lang geleden. De dag dat ik geen spinazie wilde eten. Heel diep in mij stierf toen mijn vader. ‘Ben je uitgerust,’ vraag ik na een tijdje. ‘Zullen we verder gaan?’

We klunen weer naar de sloot.

‘Als we die kant op schaatsen,’ zeg ik, terwijl ik eerst recht vooruit wijs en dan met een bocht naar links, ‘komen we uiteindelijk weer bij de kerk uit. Maar dat is nog wel een heel eind.’

‘Hoever?’

‘Nog wel een uur.’

‘O.’

‘We kunnen dezelfde weg terug. Een half uur dus.’

Ik kijk hem aan. Hij aarzelt.

‘Laten we dat maar doen,’ beslis ik. ‘Dezelfde weg weer terug.’

Na een half uur zijn we weer op de plas bij de kerk. Het was genoeg voor Sven. Ik zie het aan hem.

‘Ik breng je naar huis.’

‘Dat hoeft niet.’

Ik loop met hem mee naar de Tuinstraat.

‘Wil je binnenkomen?’ vraagt Maria.

‘Nee,’ zeg ik, ‘een andere keer misschien.’

● ● ●

‘Zenuwachtig?’

‘Gaat wel.’

‘Hoelang hebben we nog voordat je vader komt?’

Alex kijkt op zijn horloge.

‘Drie kwartier.’

‘Wil je nog wat met me bepraten, heb je nog vragen?’

‘Nee.’

‘Probeer je dan een beetje te ontspannen. Ik heb nog het een en ander te doen. Als je me nodig hebt, ik ben op kantoor. Misschien helpt het als je wat leest.’

Hoewel hij de raad van zijn mentor opvolgt, kan Alex zijn gedachten niet bij het stripverhaal houden en voelt hij zijn nervositeit alleen maar toenemen.

Traag tikken de seconden voorbij en diep in zijn hart vraagt Alex zich af of het toch niet beter zou zijn geweest, wanneer hij vaders bezoek had afgewezen. In de afgelopen maanden is hij mondiger geworden, durft van zich af te praten en te zeggen wat hem dwars zit. Hij is inmiddels veertien jaar. Niet langer die stille bange knaap, maar een mens dat op weg is naar zelfstandigheid. Nu, kort voordat vader op bezoek komt, is er echter weer die angst vader iets te weigeren. Vaders wil is wet en de indoctrinatie heeft, nu vader zo dichtbij is, nog niet aan kracht ingeboet.

Om vijf over twee is Marcel terug in de woonkamer. ‘Zullen we dan maar naar je kamer gaan, Alex?’

‘Ja, dat is goed.’

Even later staan ze samen voor het raam van zijn kamer. Ze kijken uit over het terrein dat voor het huis ligt. Het gras, de oprijlaan en het grote hek. Het lijkt zo anders vandaag.

Minder vertrouwd dan voorheen. Alsof alles nieuw is en hij het voor het eerst ziet. Hij is bang, bang voor de dingen die gaan komen.

Om kwart over twee opent een man het hek en loopt even later over de oprijlaan in de richting van het huis. Alex schrikt en doet een stap terug.

‘Is dat je vader, Alex?’

Hij knikt.

‘Wil je mee naar beneden of wil je dat ik hem alleen ontvang en dan met hem naar boven kom?’

‘Dat is goed.’

‘Wat bedoel je precies?’

‘Ga maar naar beneden, ik wacht hier wel.’

‘Het komt wel goed, Alex. Wanneer je vader eenmaal boven is, loopt alles vanzelf. Succes, jongen.’

Dan valt de deur dicht achter zijn mentor en is Alex alleen. Hij trilt over zijn hele lichaam en zijn mond lijkt uitgedroogd. Hij neemt een slok water en houdt zijn handen en polsen onder de kraan. Dan gaat hij op de rand van zijn bed zitten. Minuten verstrijken. Minuten die uren lijken te duren. Plotseling wordt er op de deur geklopt.

Alex schrikt. Zijn hart bonkt in zijn keel en wanneer hij ‘binnen’ wil roepen, merkt hij dat zijn stem weigert. Zijn keel zit dicht alsof twee handen hem omklemmen.

Marcel is de eerste die binnenkomt, dan volgt vader. Alex zit nog altijd op de rand van zijn bed en wanneer hij op wil staan, begint alles om hem heen te draaien. Hij ziet lijkbleek en heeft het gevoel te moeten braken.

‘Blijf maar zitten, Alex,’ hoort hij Marcel zeggen. ‘Komt u binnen.’ Dit tegen vader die nog altijd in de deuropening staat. Dan komt vader binnen en steekt zijn hand uit.

Alex durft niet op te kijken en staart naar de grond, terwijl hij aarzelend zijn hand in die van vader legt.

Dan hoort hij vaders stem.

‘Dag, Alex, hoe gaat het?’

Voor het eerst van zijn leven hoort hij hoe vader zijn naam uitspreekt. Het klinkt vreemd en ongewoon en een ogenblik twijfelt hij of de man die tegenover hem staat wel zijn vader is.

‘Mag ik gaan zitten?’

Toch is het dezelfde stem, de stem die hij zo goed kent. De stem van vader.

Vader gaat zitten en Alex laat zijn hoofd nog iets dieper zakken. Alleen de schoenen van vader zijn te zien. Nieuwe schoenen, hij kent ze niet.

Zwijgend drinkt vader zijn koffie, die Marcel voor hem uit een thermoskan heeft ingeschonken. Het blijft stil. Dan zegt Marcel: ‘Misschien vind je vader het leuk om een kleine rondleiding door het huis te doen.’

Verschrikt kijkt Alex naar zijn mentor.

‘Zullen we je vader samen rondleiden?’

Alex wil antwoorden, maar nog altijd weigert zijn stem. Met een korte hoofdknik beantwoordt hij de vraag. Naast vader loopt Alex even later door de lange gang de trappen af, op weg naar de woonkamer. Nog altijd heeft de jongen zijn vader niet aangekeken. Als in een roes, een onwerkelijke wereld, zet hij zijn ene voet voor de andere.

‘Hier wonen jullie? Ziet er gezellig uit.’

Dan kijkt Alex voor het eerst naar zijn vader.

Ja, het is vader, het is vader zijn gezicht. Plotseling komt er een waas voor zijn ogen en het beeld vertroebelt. Het gezicht van vader lijkt in het niets op te lossen. Het wordt zwart voor zijn ogen. Marcel zet hem op een stoel en haalt een glas water. Vader staat erbij en zwijgt.

Ze gaan naar buiten en vader bekijkt de tuin.

Na een half uur maakt vader een einde aan het bezoek. Een bezoek waarin Alex geen woord tegen hem heeft gesproken.

‘Wanneer je zin hebt en wanneer Marcel het goed vindt, moet je maar eens naar huis komen.’

Alex knikt en zwijgend legt hij zijn hand in de hand van vader. Wanneer deze even later over het terrein loopt, op weg naar de uitgang, staat Alex voor het raam van zijn kamer en kijkt hem na totdat hij uit het zicht is verdwenen. Die nacht plast hij weer in bed.

● ● ●

Er rijdt een strooiwagen voorbij. De oranje kleur van het zwaailicht zwiept met tussenpozen over de wand in de woonkamer. Vroeger waren de strooiwagens gewoon vrachtauto’s, volgeladen met zand. Tijdens het rijden schepten gemeentewerkers het zand in de trechter van een apparaat dat achter aan de wagen was bevestigd.

Onderaan de trechter zat een schoepenrad dat het zand over de weg strooide. Die mannen waren niet te benijden. In de vrieskou, bij sneeuw en ijzel, stonden ze in de laadbak voortdurend zand in de trechter te scheppen.

Tegenwoordig gaat het heel wat makkelijker.

Ik zit voor het raam. In de verte slaat de kerkklok. Ik probeer mij voor te stellen hoe onder de kerk, op het plein, de wereld er op dit ogenblik uitziet. Stil en verlaten, denk ik. De kerstboom heeft tot Driekoningen gestaan. Met dezelfde hoogwerker waarmee hij op het plein is gezet, werd hij weer weggehaald.

Vandaag heb ik mijn kerstboom afgetuigd. Alle kerstversiering heb ik weer terug in de doos gelegd. Het vogeltje heb ik apart gehouden. Dat is voor Sven.

Ik loop met de doos naar de zolder en schuif hem achter de schotten, onder de dakpannen. Ik vraag mij nog steeds af waarom ik een boom heb genomen. Als ik beneden kom, staat hij kaal en triest in de kamer. Ik leg hem aan de kant van de weg. Jongens zullen hem op komen halen. Ik heb ze zien lopen, een karretje achter zich aantrekkend, waarop afgedankte bomen lagen. De brand erin. Vreugdevuur.

Uit de koelkast in de bijkeuken pak ik een flesje bier en ga aan de keukentafel zitten. Er ligt nog altijd sneeuw en de vorst is teruggekeerd.

Ik denk aan de schaatstocht met Sven en aan de vragen die hij mij stelde over de dood van mijn vader. Mensen willen altijd weten hoe iemand is gestorven. De dood heeft iets fascinerends. Het ongrijpbare, het mystieke heeft aantrekkingskracht. Tegelijkertijd stoot het af. We willen er niet mee geconfronteerd worden.

Alsof het gisteren was, herinner ik mij het moment dat hij overleed. In de daaropvolgende jaren stierf hij steeds een stukje meer.

Na de dood van moeder heb ik mij altijd alleen gevoeld. In het begin maakte het me verdrietig. Ik was mijn houvast kwijt, mijn steun. De warmte waarmee ze mij omringde was er niet meer. Er was alleen nog maar leegte. Een diep, zwart gat. Heel langzaam werd het gevoel van alleen zijn een deel van mijzelf, iets dat bij mij hoorde. Ik begon het te koesteren en te omarmen. Het was het enige dat ik had. Helemaal van mijzelf. Diep in mij.

Nu, in mijn veertigste levensjaar, ben ik, wat men noemt, een eenling. Een mens die het liefst zijn dagen zonder anderen slijt. Ik heb geen mensen nodig. Ik zoek hun gezelschap niet op. Voor mijn werk heb ik de nodige contacten, maar daar houdt het dan ook mee op. Ik kom niet of nauwelijks in het dorp en in het dorpscafé kom ik nooit.

De meeste mensen zullen mij waarschijnlijk omschrijven als een vriendelijke man. Een man die een praatje maakt, maar verder weinig toegankelijk is. Voor een jongen van elf maak ik een uitzondering. Ik begrijp het zelf niet. Soms speelt het leven spelletjes met de mens. Duwt je opeens in een andere richting, zonder te weten wat de bedoeling daarvan is en waar je precies uit zult komen.

Ik heb Sven al een paar dagen niet gezien. Ik betrap mij erop dat ik af en toe uit het raam kijk om te zien of hij eraan komt of voorbij fietst. Ik ben gewend geraakt aan zijn aanwezigheid. Zijn onbevangenheid, zijn verhalen, de vaak onmogelijke vragen die hij stelt. De vanzelfsprekendheid waarmee hij mijn leven binnenstapte. Natuurlijk, ik ben het geweest die hem heeft toegelaten. Ik heb hem toegelaten, maar probeer tegelijkertijd afstand te bewaren. Hij is zomaar in mijn leven gekomen. Een blonde jongen van elf jaar. De zoon van een Noor die allang dood is. Misschien is de jongen op zoek naar hem en denkt dat in mij te kunnen vinden. Die gedachte benauwt me. Ik weiger een vaderrol op mij te nemen. Hij zal moeten leven met een dode vader, zoals ik moet leven met een dode vader.

● ● ●

Het leven in het tehuis heeft hem veranderd. Hij is inmiddels zestien jaar, op weg naar volwassenheid. Hij is niet meer die bedeesde jongeman, die niet op durft te kijken als het woord tot hem wordt gericht. Niet meer die jongeman die bij Ina van Velzen schuchter antwoord gaf op de vragen die zij stelde. Hij durft inmiddels zijn zegje te zeggen. Hij is assertiever geworden. Ook op school doet hij het goed. Sinds het bezoek van vader heeft hij nooit meer de wens geuit naar huis te willen. Marcel had het hem wel een paar keer gevraagd.

‘Voorlopig niet,’ had hij dan geantwoord. Hij wist dat het een leugen was. Hij wil niet meer. Hij heeft er geen behoefte aan. Hij is zijn ouderlijk huis ontgroeid. Wil niet met het verleden worden geconfronteerd. Niet met vader worden geconfronteerd. Ook vader heeft na zijn laatste bezoek niets meer van zich laten horen. Mede door de gesprekken met Ina van Velzen heeft hij wat meer inzicht gekregen. Hij is gaan beseffen dat vader zich schuldig heeft gemaakt aan kindermishandeling. Ook Ingrid ging niet vrijuit. Er is een aanklacht tegen haar ingediend wegens aanranding. Hij weet niet hoe dit is afgelopen. Wil hij ook niet weten. Elke herinnering aan thuis doet pijn. Overdag probeert hij er niet aan te denken. ‘s Nachts is hij weer bij vader en wordt hij geslagen en voelt hij de bamboestok op zijn lichaam neerkomen. Hij ziet vader naakt bovenop Ingrid liggen. De beide politieagenten. Moeder in haar kist. De wrakstukken van de scheepsmodellen, die hij in blinde woede kapot geslagen had.

Niet zelden wordt hij badend in het zweet wakker.

Nee, niet meer aan thuis denken.

Nooit meer aan thuis denken.

● ● ●

Als Eva wordt geboren, heeft haar moeder net haar zestiende verjaardag gevierd. De geboorte van het meisje is het gevolg van een avontuurtje dat de vijftienjarige had met een Spanjaard, die op dezelfde camping stond als zij. Het meisje was gefascineerd door zijn donkere, felle ogen en liet zich gewillig meevoeren naar zijn tent. Twee dagen later was de Spanjaard verdwenen, zonder dat het hevig verliefde meisje wist hoe hij heette en waar hij woonde. Tijdens de zwangerschap beslisten de ouders van de aanstaande moeder, dat het kind dat geboren zou worden, in geen geval door hun dochter, die zelf nog een kind was, zou worden opgevoed. Zo komt Eva meteen na haar geboorte terecht bij haar tante, een oudere zus van haar moeder. Als Eva twee jaar is, vertrekt haar moeder, die geen enkel contact met haar kind wil hebben, naar Amerika en laat nooit meer iets van zich horen.

Eva is een aardig kind om te zien en krijgt van haar oom en tante alles wat haar hartje begeert. Wanneer ze haar zin toevallig eens niet krijgt, betrekt haar vriendelijke gezichtje en schieten haar donkere ogen vol vuur. Het lieve, aandoenlijke meisje verandert op zulke momenten in een kleine feeks en stampvoetend en krijsend uit ze dan haar ongenoegen.

Als Eva twaalf jaar is, betrapt een onderwijzer haar samen met een klasgenootje in het magazijn van de school. Eva houdt met beide handen haar rokje omhoog, terwijl de jongen haar betast. Na schooltijd belt de onderwijzer aan bij de tante en oom van Eva en vertelt wat er die middag is voorgevallen. Oom en tante reageren geschokt, doch

Eva blijft stoïcijns onder het verhaal van de onderwijzer en verlaat, nadat hij zijn zegje heeft gedaan, de kamer en gaat buiten spelen.

In de maanden die volgen zorgt ze er wel voor niet meer betrapt te worden wanneer ze met jongetjes op een geheime plek staat.

Als Eva vijftien jaar is, hebben vele jongens en mannen aan haar lichaam gezeten en is ze thuis en op school een onhandelbaar kind geworden. Zonder aanleiding begint ze te schreeuwen, te schelden en met voorwerpen te smijten. Als ze weer eens een woordenwisseling met haar tante heeft en Eva de vrouw tegen haar scheen schopt en haar vervolgens met een vleesmes bedreigt, besluit haar oom in te grijpen.

Door tussenkomst van de huisarts komt ze terecht bij een kinderpsycholoog, die na enkele maanden, als er nog steeds geen gedragsverandering heeft plaatsgevonden, aan oom en tante voorstelt het meisje in een gezinsvervangend tehuis te plaatsen.

Daar arriveert ze op een regenachtige herfstochtend, terwijl de wind om het huis buldert. Ze is vijftien jaar en heeft donkere, halflange haren en bruine ogen. Haar huid heeft een donkere teint en herinnert aan het avontuurtje dat haar moeder had met een Spanjaard.

‘Geloof me nou, er kan helemaal niets mis gaan.’

‘Hoe vaak heb je het dan al gedaan?’

‘Dat weet ik niet, denk je dat ik daar een dagboek van bijhoud?’

‘Toch vind ik het gevaarlijk.’

‘Dat is het niet, hoe vaak moet ik dat nog zeggen? Nou, doe je het, anders zoek ik een ander.’

‘Waarom wil je het eigenlijk met iemand samen doen?’

‘Dat heb ik je toch al verteld. Terwijl jij het geld aanpakt, kan ik de auto uit. Daarom dus.’

Ze zitten op de bank achter het huis, Alex en Eva. Het is een heerlijke lenteochtend en op het gras bloeien de eerste krokussen. Gele, witte en paarse. Eva woont nu vijf maanden in het tehuis en is meteen na aankomst geplaatst in de groep van Marcel.

Alex had zich onmiddellijk aangetrokken gevoeld tot het donkerharige meisje met haar vurige ogen en ook zij scheen hem wel aardig te vinden.

‘Nou, doe je het of niet?’ vraagt Eva nogmaals. ‘Je moet het nu zeggen want ik heb geld nodig.’

‘Goed, ik doe mee. Wanneer beginnen we?’

‘Vanavond.’

Alex schrikt.

‘Vanavond al?’

‘Waarom niet?’

‘Ja, dat is ook eigenlijk zo, waarom niet.’

‘Meteen na het eten gaan we zogenaamd een eindje wandelen.’

Dan staat Eva op en gaat naar binnen.

Ze lopen door de buurt waar de hoertjes achter de ramen zitten. Het is de eerste keer dat Alex in deze buurt komt en hij kijkt zijn ogen uit. Natuurlijk wist hij wel dat het bestond, dat had Bob hem wel verteld, maar zo had hij het zich niet voorgesteld. In hun korte rokjes en laag uitgesneden bloesjes zitten de vrouwen op gemakkelijke stoelen achter hun vensters en andere staan in de deuropening. Er zijn vrouwen die doorzichtige bloesjes aan hebben en geen beha dragen en die verleidelijk hun borsten naar voren steken, wanneer een man voorbij loopt. Er rijden auto’s door de nauwe straatjes en er lopen veel voetgangers. Overwegend mannen. Sommigen blijven voor de ramen staan, knikken vragend met hun hoofd en lopen vervolgens door of gaan naar binnen.

Achter een van de straten ligt een braakliggend terrein. Er hebben vroeger woningen gestaan, maar die zijn op last van de gemeente afgebroken. Er komen kantoorpanden. ‘Jij gaat aan de overkant op de hoek staan,’ zegt Eva, terwijl ze naar de overzijde van de straat wijst.

‘Wanneer ik in de auto stap, kom je meteen naar me toe. Niet vergeten, je moet aan de chauffeurskant gaan staan, precies zoals we hebben afgesproken.’

Terwijl Alex een shagje draait, slentert hij naar de overkant van de straat. Hij probeert zo nonchalant mogelijk te doen en hij verwondert zich erover dat het zo goed lukt.

Er zijn zoveel mannen in de straat dat hij niet opvalt en rustig steekt hij zijn shagje aan, inhaleert diep en blaast met een ontspannen gebaar de rook weer uit.

Eva loopt langs het braakliggende terrein heen en weer en soms zijn er mannen die haar aanspreken. Ze wisselen enkele woorden met het meisje en lopen dan weer verder.

Er komt een auto aanrijden. Bij Eva aangekomen, mindert hij vaart. Alex ziet hoe Eva naar de chauffeur glimlacht en in de richting van de auto begint te lopen. Dan echter rijdt deze verder. De volgende auto stopt. Eva loopt op de wagen toe, terwijl de chauffeur het portier opent.

Goed opletten, nu komt het erop aan.

‘Twintig gulden, heb ik dat goed verstaan?’

De man achter het stuur is kaal, gezet en draagt een bril met dikke glazen.

‘Met condoom,’ zegt Eva.

‘Ik loop niet met condooms op zak.’

‘Die heb ik voor je.’

‘Oké, stap in,’ zegt de dikzak, terwijl hij z’n attachékoffertje op de achterbank legt.

Alex gooit zijn sigaret weg en loopt naar de overkant. Nonchalant leunt hij tegen de wagen. Het venster is geopend.

‘Twintig gulden,’ zegt Eva. Ze gaat in de auto zitten. Haar rechterbeen laat ze buiten de auto op straat staan.

‘Bij hem afrekenen,’ zegt ze met een hoofdknik naar Alex die aan de bestuurderskant staat. Dan ziet de man Alex staan.

‘Waar is dat goed voor,’ vraagt de dikkerd.

‘We hebben een N.V., nou goed. Nou, doe je het of doe je het niet? Gauw beslissen, anders stap ik uit.’

‘Hoe oud ben je?’

‘Achttien, bijna negentien,’ liegt Eva.

Hij bekijkt haar van top tot teen en zegt tenslotte: ‘Oké.’ Uit de binnenzak van z’n colbert neemt hij een portefeuille en geeft Alex twee briefjes van tien gulden. Op dat moment spring Eva uit de auto en begint, evenals Alex, te rennen. Voordat de man achter het stuur goed en wel beseft wat er gebeurd is, zijn Eva en Alex reeds via het braakliggende terrein in een van de smalle straatjes verdwenen.

Samen rennen ze de rosse buurt uit. Buiten adem staan ze minuten later in het portiek van een herenhuis. Dan zoeken ze een snackbar en met een patatje en een colaatje vieren ze hun succesvolle samenwerking.

● ● ●

Een paar keer per week trekken Alex en Eva eropuit en telkens weer worden argeloze automobilisten die in de veronderstelling zijn een paar opwindende ogenblikken met de mooie Eva te zullen beleven, van hun geld beroofd. Was het de eerste avond twintig gulden, naarmate ze vaker op pad gaan, wordt de buit groter. Soms spelen ze hun spel vier tot vijf keer per avond, telkens op een andere plek; de wijk is groot genoeg. Het betekent wel dat ze na de eerste keer op hun hoede moeten zijn, aangezien de bedrogen mannen terug zouden kunnen komen of andere zouden kunnen waarschuwen.

Op een dinsdagavond, Alex staat op het punt naar bed te gaan, wordt er op de deur van zijn kamer geklopt.

‘Alex, doe eens open, ik ben het,’ fluistert een meisjesstem aan de andere kant van de deur.

Snel opent Alex de deur en Eva glipt naar binnen.

‘Ben je helemaal gek geworden, als Marcel je ziet! Wat kom je doen?’

Eva heeft haar nachtjapon aan en staat op haar blote voeten in de kamer.

‘Ik heb koude voeten, mag ik even op je bed zitten?’ Voordat Alex antwoord heeft kunnen geven, ploft ze neer op de rand van zijn bed en stopt haar voeten onder haar nachtjapon.

‘Ik kan niet slapen.’

‘Je weet dat het verboden is om na negen uur bij elkaar op de kamer te komen. Je moet terug naar je eigen kamer.’

‘Ik kan niet slapen, zei ik toch.’

‘Wat kan ik daaraan doen?’

‘Ik krijg het koud,’ zegt ze pruilend en kruipt onder de dekens.

‘Eva!’

‘Laat me even warm worden, dan ga ik terug naar mijn kamer, echt waar, ik beloof het.’

‘Goed, maar schiet een beetje op.’

Dan draait hij zich om en pakt zijn schooltas.

‘Wat ga je doen?’

‘Ik pak mijn schooltas in voor morgen.’

‘Dat doe ik altijd ‘s morgens.’

‘Ik ook, maar ik moet wachten tot jij weg bent.’

Zwijgend pakt hij zijn tas in. Langzaam, in de hoop dat Eva uit zijn bed zal komen en weer terug naar haar eigen kamer zal gaan.

‘Lekker warm is het onder de dekens.’

‘Nou, dan kun je nu wel teruggaan.’

‘Ik heb nog helemaal geen zin.’

Alex staat met zijn schenen tegen de rand van het bed. ‘Eva ... kom er nu uit, alsjeblieft!’

Plotseling pakt ze hem bij zijn pyjamajasje en trekt hem op het bed. Hij wil opstaan maar Eva heeft hem stevig vast. Ze is sterk en wanneer ze even later in spreidstand op hem zit kan hij geen kant meer op.

‘Als je me belooft dat je even naast me komt liggen, zal ik van je afgaan. Beloofd?’

‘Hou daar mee op, Eva!’

‘Beloofd?!’

Eva drukt haar knieën steviger in Alex’ bovenarmen. Het doet behoorlijk pijn.

‘Goed dan, beloofd. Maar heel even, hoor.’

Even later liggen ze naast elkaar, onder de dekens, in het smalle bed. Alex ligt zover mogelijk tegen de rand en moet zijn spieren spannen om er niet uit te vallen. Hij voelt zich ongemakkelijk en heeft de indruk voor gek te liggen. Hij heeft zijn gelaat van Eva afgewend, die ontspannen op haar rug ligt, haar armen kruislings onder haar hoofd.

‘Kom eens een beetje dichterbij liggen.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik dat prettig vind.’

‘Ja maar...’

‘Zeur niet, zo moeilijk is dat toch niet?’

Met tegenzin schuift Alex in haar richting. Hij voelt haar warme lichaam tegen het zijne. Het maakt hem nerveus en onzeker.

‘Ja, dat is lekker.’

‘Je bent geloof ik nu wel warm genoeg dus kun je weer terug naar je eigen bed.’

‘Nog niet, even wachten.’

Eva legt haar arm op zijn borstkas en begint zijn bovenlichaam te strelen.

Het is geen onprettig gevoel. Toch wil Alex er niet aan toegeven en probeert zich tegen de opkomende gevoelens te verzetten.

‘Je mag mij ook strelen als je dat wilt.’

Dan gaat Eva zitten en trekt haar nachtjapon over haar hoofd. Haar lichaam heeft een bruine gloed en haar borsten zijn jong en stevig.

‘Kom eens hier,’ zegt ze en drukt haar borsten in zijn gezicht.

‘Niet doen, dat wil ik niet.’

‘Wil je mijn tepels kussen?’

Eva streelt met haar tepels over zijn lippen. ‘Houd daarmee op, Eva. Ga weg.’

‘Doe toch niet zo preuts,’ zegt Eva en drukt haar borsten nog dieper in zijn gezicht.

Alex heeft het gevoel te zullen stikken. Hij hapt naar lucht. Hij wil schreeuwen, maar er komt geen geluid uit zijn mond. Opeens begint alles om hem heen te draaien. Eva is verdwenen en het is Ingrid die zich over hem heen heeft gebogen. Ze stinkt naar rook en drukt haar naakte borsten steeds steviger tegen zijn gezicht. Het is alsof zijn keel wordt dichtgeknepen. Hij moet zich bevrijden, anders is hij bang te zullen stikken. Wild begint hij met zijn armen te slaan en met zijn benen te trappen. Dan treft zijn vuist het gezicht van Eva. Haar ogen krijgen een vreemde glans en langzaam glijdt ze van het bed. Ze ligt op de grond, haar gezicht is lijkbleek.

‘Eva?!’ Hij knielt bij haar neer. ‘Eva, zeg eens wat!’

Uit haar neus sijpelt een straaltje bloed. Onder de kraan maakt hij een washandje nat en legt dat op haar gezicht. Na enkele ogenblikken opent Eva haar ogen en komt langzaam overeind, terwijl Alex haar ondersteunt en haar op het bed zet. Na een paar minuten staat ze op en trekt naar nachtjapon aan. Op onvaste benen loopt ze naar de deur. In de deuropening draait ze zich om.

‘Impotente klootzak!’

Dan valt de deur achter haar dicht.

● ● ●

‘Nog een paar maanden,’ zegt Sven, ‘dan ga ik naar een andere school.’

‘Dat duurt nog even, het is pas februari.’

‘Nou en dan komt maart, dan april, mei, juni, juli en dan krijg ik al grote vakantie. Na de vakantie ga ik dan naar de middelbare school.’

‘Weet je al welke school dat wordt?’

‘De Nelson Mandela School. Daar ben ik al geweest. Ik heb ook bij andere scholen gekeken, maar ik vond dit de leukste.’

‘Weet je ook wie Nelson Mandela was?’

‘Ja, dat staat in de folder.’

‘Welke folder?’

‘Die kregen we en ik heb ook op internet gekeken.’

‘Een heel bijzondere man,’ zeg ik.

‘Ik was ziek vorige week.’

Het is moeilijk voor een kind van elf om heel erg lang de concentratie bij één onderwerp te houden.

‘Wat mankeerde je?’

‘Volgens mijn moeder had ik de griep.’

‘Had je koorts?’

‘Een beetje. Maar nu ben ik weer beter.’

‘Ik heb iets voor je.’

‘Wat dan?’

Ik geef hem een pakje.

‘Pak maar uit.’

Sven scheurt het papier kapot.

‘Het vogeltje uit de kerstboom!’ juicht hij. ‘Mag ik dat hebben?’

‘Ja, het is voor jou.’

‘Dank je wel,’ zegt hij en streelt de staart van het vogeltje.

‘Jammer dat de kerstmis nu voorbij is, anders had ik hem in de boom kunnen hangen.’

‘Dan moet je nog een jaartje wachten.’

Hij staart nog een tijdje naar zijn cadeautje en legt het dan voorzichtig op de tafel.

‘Vind je het niet erg dat je altijd alleen bent?’

‘Nee, dat vind ik niet erg,’ zeg ik. ‘Bovendien kom jij af en toe op bezoek. Zo alleen ben ik dus niet.’

‘Ja, dat is waar.’

‘Waarom kom je eigenlijk?’ vraag ik.

‘Ik vind het leuk hier.’

‘Waarom dan?’

‘Misschien omdat jouw vader ook dood is.’

‘Omdat mijn vader ook dood is?’ vraag ik verbaasd. ‘Is dat leuk?’

‘Nee, dat is niet leuk, maar daarom vind ik het wel leuk om hier te komen.’

‘Je bedoelt dat we samen hetzelfde hebben. Een dode vader.’

‘Ja, dat bedoel ik. Mag ik nog even blijven?’

‘Dat vraag je toch anders ook niet? Maar het antwoord is ja.’

‘Oké, dan ga ik even op de bank zitten. Ik heb een nieuw spelletje op mijn telefoon.’

‘Prima, maar wel even je moeder bellen of appen.’ Vanuit de keuken zie ik hem zitten, helemaal verdiept in zijn spelletje. Het feit dat onze beide vaders dood zijn, geeft hem waarschijnlijk een gevoel van verbondenheid. Hij is niet de enige met een dode vader. Ook de mijne is dood en gedeelde smart is halve smart zal hij misschien denken.

In het begin voelde ik me een beetje onwennig als hij er was. Een vreemde in mijn eigen huis. Heel langzaam ben ik eraan gewend geraakt dat hij regelmatig komt en zich helemaal thuis voelt. Voor hem schijnt het de normaalste zaak van de wereld. Hier te zijn, te zitten en zich thuis te voelen.

Hij zit op de bank en heeft zijn schoenen uitgetrokken. Zijn benen gestrekt op het zitgedeelte. Druk met zijn telefoon. Ik heb mij dikwijls afgevraagd wat ik voor hem voel. Als hij een tijdje niet is geweest, maak ik me zelfs al zorgen. Ik neem geen contact met hem op. Ook niet met zijn moeder. Als hij niet wil komen, dan komt hij niet.

Ik ben nog steeds van mening dat hij met kinderen van zijn eigen leeftijd moet omgaan. Hij heeft er kennelijk geen behoefte aan en wie ben ik om hem in een bepaalde richting te sturen. Maar het is en blijft een ongelijke relatie. Een elfjarige jongen met een man die dit jaar veertig wordt. Aan de andere kant vind ik het fijn als hij er is.

Hij staat op en komt naar de keuken.

‘Waarom heb jij eigenlijk geen vrouw?’

Weer een vraag uit een onverwachte hoek.

‘Tja,’ zeg ik, ‘waarom heb ik geen vrouw.’

‘De meeste mannen hebben vrouwen.’

‘Niet alle mannen hebben een vrouw. Er zijn genoeg mannen zonder vrouw.’

‘Zoals jij.’

‘Er zijn ook mannen die mannen hebben. Of vrouwen die vrouwen hebben.’

‘Ja, maar die zijn dan homo of lesbisch.’

Je hoeft jongens van elf jaar tegenwoordig niets meer wijs te maken.

‘Ben jij homo?’

Ik schiet in de lach.

‘Nee,’ zeg ik, ‘ik ben geen homo.’

‘Misschien een beetje?’

‘Nee, ook niet een beetje.’

‘Maar je hebt geen vrouw.’

‘Ja, dat klopt. Ik heb geen vrouw.’

‘Mijn moeder heeft geen man.’

‘Ik heb geen vrouw en jouw moeder heeft geen man. Hoe is het met je spelletje?’ vraag ik, voordat hij op het idee mocht komen om zijn moeder en mij aan elkaar te koppelen.

‘Ik ben dood.’

‘Dood?’

‘Ja, niet echt, maar in het spelletje.’

‘O, gelukkig.’

‘Ik ga naar huis.’

‘Oké.’

‘Zal ik mijn moeder de groeten doen?’

‘Ja,’ zeg ik, ‘doe je moeder maar de groeten.’

Dan springt hij op zijn fiets en rijdt in de richting van het dorp.

Sven, elf jaar, stelt vragen die ik mijzelf nooit heb durven stellen.

● ● ●

‘Doe je mee of niet? Nu beslissen.’

Henk staat in zijn volle lengte voor Alex en zet, om zijn woorden kracht bij te zetten, zijn borstkas uit.

‘Ik weet het niet ...’

‘Denk aan het geld, Alex, zo in het handje,’ zegt Bob.

Ze staan in de linnenkamer die zich in de kelder bevindt. Henk, Bob en Alex.

‘Geen enkel gevaar,’ zegt Henk.

‘Afleveren, geld ontvangen en wegwezen, dat is alles.’ Alex denkt na.

‘Verdomme, man, schiet op, we hebben geen uren de tijd!’ Henk is opgestaan en ijsbeert door de ruimte. Dan gaat hij vlak voor Alex staan, bijna dreigend.

‘Als je niet meedoet, moet je zweren dat je je bek houdt, begrepen?!’

‘Ja, dat zweer ik.’

‘Anders gaan wij vertellen wat jij en Eva hebben gedaan in de hoerenbuurt.’

Even is het stil. Alex kijkt van de een naar de ander.

‘Hoe weet je dat?’

‘Dat heeft Eva ons verteld,’ zegt Bob.

‘Wat heeft ze nog meer verteld?’ wil Alex weten.

‘Gaat je niets aan,’ zegt Henk, ‘maar dat van die hoerenbuurt is genoeg. Als Marcel dat te horen krijgt, dan zou je weleens overgeplaatst kunnen worden.’

‘Ik heb toch gezegd, dat ik het zweer.’

‘Nu beslissen, ja of nee.’

Henk strekt zijn arm uit en houdt Alex zijn geopende hand voor. Even voelt deze de drang opkomen zich om te draaien en weg te lopen. Dan legt hij zijn hand in die van Henk.

‘Afgesproken,’ zegt Henk. ‘Morgen ga ik naar de Kale en jullie horen wel wanneer we moeten leveren.’

Dan draait hij zich om en loopt fluitend weg.

‘Hebben jullie al vaker voor die man gewerkt?’

‘Je bedoelt voor de Kale? Zes of zeven keer geloof ik, ik heb het niet precies bijgehouden.’

‘Alleen auto’s?’

‘Alles waar een motor aan of in zit. Auto’s, motoren, scooters, bromfietsen. Het meeste verdienen we met auto’s. We werken alleen ‘s avonds.’

‘Hoe kom je hier ‘s avonds weg dan?’

‘Je zegt dat je huiswerk gaat maken en daarna meteen naar bed gaat. Dan komen ze je tenminste niet storen. In de kelder zit een deur, een soort nooduitgang, die zal ik je straks wijzen. Henk heeft de sleutel na laten maken.’

‘En als Marcel nou toevallig ‘s avonds naar mijn kamer gaat?’

‘Dan zeg je de andere dag gewoon dat je ergens in het huis was. Heb je een mes?’

‘Nee, waarom?’

Uit zijn broekzak haalt Bob een langwerpig zwart voorwerp.

‘Op dit knopje drukken,’ zegt Bob, terwijl hij op een glimmend knopje wijst. Alex drukt en uit de zwarte houder schiet een vlijmscherp mes. Van schrik laat hij de stiletto op de grond vallen.

Bob raapt het wapen op stopt het weer in zijn zak.

‘Je moet een mes hebben, je kunt nooit weten. Morgen gaan we er samen een voor je kopen, ik schiet je wel zolang geld voor.’

‘Heb je hem ooit gebruikt?’

‘Ik heb hem mijn vader een keer voorgehouden toen hij dronken was en me wilde slaan. Hij schrok zich rot. Ik heb het hele weekend geen last van hem gehad.’

Aan zijn glimlach is te zien dat hij nog genoegen aan het voorval beleeft.

‘Hij is nu zo mak als een lammetje. Meestal is hij dronken als ik thuis ben en staat zo wankel op z’n benen, dat ik hem met één vinger omver zou kunnen duwen. Robbie uit groep drie heeft twee weken geleden zijn ouders helemaal in elkaar geslagen. De politie bracht hem weer terug en nou mag hij voorlopig niet meer naar huis.’

Bob moet er hartelijk om lachen.

Bij de deur draait hij zich om. ‘Wat er ook gebeurt, altijd je bek houden.’

Zachtjes valt de deur achter hem dicht. Zijn voetstappen sterven weg in de lange gang.

Verdomme, daar had hij niet opgerekend. Eva had haar mond voorbij gepraat. Nou ja, van haar zal hij geen last meer hebben. Ze woonde hier tijdelijk en woont nu in een tehuis aan de andere kant van het land.

Maar wel vervelend dat Henk en Bob dit weten.

Als Alex twee dagen later Henk tegenkomt, zegt deze: ‘Morgenavond om half negen in de linnenkamer.’

Voordat Alex de gelegenheid heeft iets te vragen is Henk al verdwenen.

Morgenavond? Mijn God, zo snel al? Zou hij nog terug kunnen, toch maar niet meedoen?

Alex voelt in zijn broekzak en zijn hand omklemt de stiletto. Hoe zou hij Bob dan terug moeten betalen? Het was een duur mes en zoveel zakgeld krijgt hij immers niet.

‘De Kale heeft een klant voor een auto en betaalt ons de man honderd gulden,’ zegt Henk.

Het schemert al wanneer Alex, naast Henk en Bob het terrein afloopt.

‘We wachten tot het donker is. Jullie staan op de uitkijk, terwijl ik de wagen voor mijn rekening neem. Wanneer je iemand aan ziet komen, begin je te fluiten.’

Uit zijn zak pakt Henk een scheidsrechtersfluitje en geeft deze aan Alex.

‘Wanneer je de motor hoort lopen, kom je zo snel mogelijk naar me toe en stap je in,’ zegt Henk. ‘Vragen?’

Bob en Alex hebben niets te vragen. Alex is nerveus en z’n benen lijken van was. Er is nu geen weg meer terug, hij moet meedoen. Henk en Bob hebben het al zo vaak gedaan. Het is telkens goed gegaan. Hij maakt zich zorgen voor niets. Straks heeft hij honderd gulden in zijn broekzak. Hiermee kan hij het mes betalen en houdt dan nog een flink bedrag over. Meer dan hij ooit bij elkaar heeft gezien.

‘Waarom wil je dat ik meedoe?’ had hij gevraagd.

‘Omdat je zo’n stille bent,’ had Henk geantwoord. ‘Praters kunnen we niet gebruiken. Tot nu toe hebben we het steeds samen gedaan Bob en ik, maar een derde man erbij is veiliger. Twee op de uitkijk, terwijl ik de wagen aan de praat breng.’

De ouders van Henk waren aan de drank verslaafd en hadden hem zijn hele leven geslagen en geschopt.

Uiteindelijk had de huisarts ingegrepen en een melding gedaan. Kort daarop werden de ouders uit de ouderlijke macht ontzet en werd de tienjarige Henk in een tehuis geplaatst. Een mager kereltje, dat bibberde wanneer volwassenen hem aankeken. In al die jaren dat hij in tehuizen woonde, had hij zich telkens weer fel verzet, wanneer hem het voorstel werd gedaan zijn ouders te bezoeken. Wel kwamen zijn ouders af en toe op bezoek. Korte bezoekjes, die niet echt ontspannen konden worden genoemd. Ze brachten dan kleine geschenken voor hem mee, die hij, wanneer ze eenmaal weg waren, kapot trapte en in de vuilnisbak gooide.

Toen hij zestien jaar was, stapte hij, zonder dat iemand hiervan op de hoogte was, op de trein naar huis.

Zijn vader was stomdronken en zijn moeder flink aangeschoten. Zonder een woord te zeggen was hij naar de bank gelopen waarop zijn vader zijn roes lag uit te slapen. Aan zijn haren had hij de man overeind getrokken en hem geslagen waar hij hem maar raken kon. Toen zijn moeder de vader en de jongen uit elkaar wilde halen, sloeg Henk haar met zijn vuist midden in haar gezicht. Daarop had hij de woning verlaten en was teruggekeerd naar het tehuis.

Dit was de laatste keer dat hij zijn ouders had gezien.

De jongens lopen nu door een buitenwijk van de stad. Het is al behoorlijk donker en bij de meeste woningen zijn de overgordijnen gesloten. De straten liggen er verlaten bij en de fijne motregen is heel gunstig heeft Henk gezegd.

Plotseling blijft hij staan en tuurt de straat in.

‘Daar,’ fluistert hij, ‘die Audi.’

Enkele tientallen meters van hen verwijderd staat een grijze Audi. Hij staat geparkeerd aan de trottoirrand en er is ruimte genoeg om snel weg te kunnen rijden.

‘Alex, jij blijft op deze hoek staan, Bob, jij gaat naar de andere hoek. Ik wacht tot je er bent. Wanneer er niet gefloten wordt, neem ik aan dat alles veilig is.’

‘Oké,’ zegt Bob.

Alex zwijgt.

‘Oké, Alex?’ vraagt Henk.

‘Ja, eh … ja, oké.’

Terwijl Bob naar het andere eind van de straat loopt, haalt Henk van onder zijn jas een dunne ijzeren staaf te voorschijn. Alex voelt hoe zijn hart in zijn keel klopt en wil wat zeggen. Zijn stem weigert en er komt alleen lucht uit zijn mond. Bob is inmiddels op de hoek aangekomen en slentert wat heen en weer. Dan loopt ook Henk de straat in en enkele ogenblikken later knielt hij bij de Audi neer. Alex kijkt om zich heen. In de verte rijdt een auto en Alex staat op het punt te fluiten. Dan slaat de auto linksaf en is alles weer veilig. Henk is inmiddels overeind gekomen en laat de ijzeren staaf aan de binnenkant langs het venster naar beneden glijden. Het duurt slechts enkele seconden, dan gaat het portier open en glipt Henk de wagen in. Alex heeft het gevoel dat hij moet overgeven en leunt tegen de muur. Zijn maag begint te draaien. Hij maakt zijn beide handen nat in een plas water en dept zijn gezicht.

Plotseling hoort hij het geluid van een draaiende motor. Op de andere hoek begint Bob te rennen in de richting van de wagen, terwijl Henk de portieren opent. Alex staat aan de grond genageld. Hij wil lopen, rennen, maar zijn benen willen niet.

Opeens staat de Audi naast hem. Bob springt uit de wagen, pakt Alex bij zijn arm en duwt hem hardhandig in de auto. Als Bob weer ingestapt is, geeft Henk gas en met gierende banden rijdt de auto de straat uit.

‘Godverdomme, Alex, klootzak, de volgende keer wel komen, hè?!’ schreeuwt Bob hem toe, terwijl hij hem hard tegen zijn schouder stompt.

‘Alle begin is moeilijk, Bob,’ zegt Henk. ‘Draai eens een shagje voor me.’

Nadat ze de wijk hebben verlaten, neemt Henk gas terug en ontspannen zit hij achter het stuur, het shagje losjes tussen zijn lippen.

Enkele kilometers buiten de stad, omringd door landerijen, ligt de boerderij waar de Kale woont. De omgeving is verlaten en het is er aardedonker. Ze rijden de lange modderige oprijlaan op tot aan een grote schuur, die zich achter de boerderij bevindt. Nadat Henk één keer kort en één keer lang op de claxon heeft gedrukt, gaan de beide deuren van de schuur open. In het licht van de autolampen ziet Alex een gestalte staan.

‘De Kale,’ zegt Henk. Hij rijdt de wagen de schuur in en de man sluit de deuren.

De schuur is van een dusdanige omvang dat er gemakkelijk meerdere auto’s in kunnen. Henk parkeert de Audi achter een tractor. Tegen de wanden staan hooibalen.

De Kale is groot, zeker twee meter. Zijn handen zijn als kolenschoppen en zijn armen zijn krachtig en behaard. Dit in tegenstelling tot zijn hoofd dat volkomen kaal is. Zijn dikke buik hangt over zijn broekriem en ook jaren later, wanneer Alex reeds volwassen is, kan hij zich niet herinneren ooit een imposantere man te hebben gezien. Wat hem vooral boeit, is de enorme stierennek onder het kale hoofd.

‘Is dit je nieuwe man?’

‘Ja, hij heet Alex.’

‘Oké, eerst even de wagen wegwerken.’ De Kale verdwijnt achter de tractor en even later zakt de Audi geruisloos in de vloer.

‘Heeft hij zelf gemaakt, die hefbrug,’ zegt Bob, terwijl de auto in de diepte verdwijnt.

De Kale komt terug met een ladder en laat deze in het gat zakken.

‘Even wachten, ik zal eerst licht maken.’

Wanneer het licht in de ruimte onder de schuur aangaat, dalen de jongens een voor een de ladder af.

Wanneer ze beneden zijn, rijdt de Kale de auto van de brug en door een druk op de knop gaat deze weer omhoog.

De ruimte is minstens zo groot als de schuur boven hen en is ingericht als een garage. Overal staat apparatuur en ligt gereedschap.

‘Knappe wagen,’ zegt de Kale terwijl hij om de Audi loopt.

‘Ziet er nog goed uit. Alles goed gegaan?’

‘Geen enkel probleem,’ zegt Henk. ‘Alex vergat alleen in te stappen en wanneer Bob hem niet in de wagen had getrokken had hij er nu nog gestaan.’

De Kale glimlacht.

‘De eerste keer zeker?’

‘Ja,’ zegt Alex en staat er wat onhandig bij.

‘Geeft niet jongen, alles went. Ik zal jullie eerst betalen.’

De Kale betaalt de jongens in briefjes van tien gulden. Tien briefjes voor elk van hen en terwijl Henk en Bob het geld achteloos in hun zak steken, staart Alex naar de biljetten in zijn hand.

Honderd gulden. Nog nooit zag Alex zoveel geld bij elkaar.

Nu is het zijn eigendom. Het is van hem en hij kan er mee doen wat hij wil. Hij voelt zich rijk en dat is een goed gevoel.

‘Steek dat geld in je zak, jongen. Voordat je het weet, ben je het kwijt.’

Alex schrikt op uit zijn gedachten en doet wat de Kale zegt.

‘Hij kent de spelregels?’

‘Ik heb hem het een en ander verteld,’ zegt Henk en gaat op de rand van de werkbank zitten.

‘Auto’s honderd gulden de man. Motoren en scooters vijftig en bromfietsen vijftien. Akkoord?’

Alex knikt.

‘Na elke levering breng ik jullie tot aan de rand van de stad. Vandaar moet je het zelf uitzoeken. Behalve die keren dat je komt leveren, heb je hier in de buurt niets te zoeken.

Waar je me ook tegenkomt, je kent me niet en je hebt me nog nooit gezien. Buiten de leveringen om wil ik geen enkel contact. Henk neemt de opdrachten in ontvangst en wanneer hij verhinderd is, gaat het niet door. Er wordt niet zonder hem gewerkt. Wanneer je geen vragen hebt, breng ik jullie nu weg.’

Daarop laat de Kale de brug weer zakken en klimmen ze naar boven. In zijn vrachtauto brengt hij hun dan naar de rand van de stad. De rest van de afstand leggen de jongens te voet af.

● ● ●

Eigenlijk heb ik mijn hele leven angst gehad.

Angst voor de mensen. Angst voor hun onberekenbare gedrag. Angst iets verkeerds te zullen doen of te zeggen en daarvoor afgerekend te worden. Angst voor hun boosheid, hun agressie, de drang anderen hun wil op te willen leggen. Angst voor de dood. Het idee dat je zomaar ergens dood neer kunt vallen of ‘s ochtends niet meer wakker wordt.

Wat dan? Daarheen gaan waar je voor je geboorte ook was? Naar nergens? Het idee je hele leven onderweg te zijn naar nergens, is iets waar ik niet bepaald vrolijk van word.

Angst voor donkere ruimtes. Het niet kunnen zien, het niet weten wat er om je heen gebeurt.

Angst voor het leven, misschien wel angst voor mezelf. Ik weet dat sommige angsten irreëel zijn. Ik zou me er overheen moeten zetten. Misschien hulp zoeken. Met iemand praten, mijn hart luchten. Ik heb er weleens aan gedacht dit te gaan doen, maar actie in die richting heb ik nog nooit ondernomen. Misschien zijn de angsten toch niet van dien aard dat ik er heel erg onder lijd. Misschien horen ze gewoon bij mij en zou ik zonder die angsten in een gat vallen. Je hoort dat wel vaker. Mensen die met behulp van een therapeut van hun klachten worden afgeholpen en dan niet verder kunnen, omdat ze iets vertrouwds missen. Vreemd. Je eerst laten helpen en er dan niet mee kunnen omgaan.

Onder mijn huis bevindt zich een kelder. Ik ben er ooit geweest, samen met de makelaar, toen ik het huis bekeek. De kelder is te bereiken via de deur in het voorhuis. Een trap met zes treden. Aan het plafond een peertje. Net onder het plafond een klein raam, waar licht door naar binnenvalt. Een lege, koude ruimte. Ook daar voelde ik angst.

‘Een heerlijke koele kelder,’ zei de makelaar. ‘U kunt hier van alles opslaan. Fruit, groente, aardappels. Dranken blijven ook lekker koud.’

Kort na mijn verhuizing heb ik de toegangsdeur dichtgetimmerd. Er is geen kelder meer, althans, voor mijn gevoel. Ik mis hem niet.

Ik zit aan de keukentafel, de plek waar ik het liefste zit. Ik kijk over het land. Zo ver het oog reikt plat en weids. Tot aan de einder en zelfs nog verder.

De schapen zijn teruggekeerd. De eenden scharrelen op het gras. Een zwerm kraaien vliegt over. Zwarte massa tegen een grauw wolkendek.

Sven is er van overtuigd dat zijn vader in de hemel is. Zijn vader en de mijne. Ik geloof niet in een hemel. Niet in een hemel, noch in een hel. Het hiernamaals is een verzinsel van de mensheid. Je moet toch iets hebben om je aan vast te houden. Als er helemaal niets is waar je naar kunt uitkijken, kun je je afvragen wat het leven voor zin heeft. Dan maar iets creëren, iets dat uitzicht biedt. Iets beters, iets mooiers. Nee, geen hemel voor dode vaders. Er is niets na de dood. We gaan daarheen waar we voor onze geboorte ook waren, naar nergens, het grote niets.

● ● ●

De straat is slecht verlicht en aan de trottoirkant staan veel auto’s. Het is koud en Alex staat met hoog opgetrokken schouders, verscholen in de kraag van zijn jas en ziet hoe Henk de Mercedes openbreekt. Op de andere hoek staat Bob. Was hij de eerste keer nog nerveus, nu bij de vierde keer is zijn nervositeit nagenoeg verdwenen. Hij is hoogstens wat gespannen. Oefening baart kunst.

Wanneer hij hoort hoe de motor aanslaat, holt hij in de richting van de auto, terwijl Bob hem tegemoet rent.

Enkele seconden later zit Bob naast de bestuurdersplaats en Alex op de achterbank. Alex en Bob hebben ieder hun eigen plek. Dit hebben ze zo met elkaar afgesproken, het voorkomt vertraging. Evenals de vorige keer stuurt Henk de wagen ontspannen door de straten van de stad. Buiten adem van het rennen draait Bob een shagje voor Henk.

Dan neemt ook Alex zijn pakje shag uit zijn jaszak en dampend vieren ze even later de goede afloop.

Het loopt tegen half negen wanneer ze de stad uitrijden.

Henk verhoogt de snelheid, terwijl Bob en Alex achterover leunen in de comfortabele kussens van de wagen.

Tweehonderd meter voor hen rijdt een personenauto.

Aan beide kanten van de weg staan bomen. Het moest een Mercedes zijn, dat had de Kale besteld. Een Mercedes brengt veel geld op. Voor de jongens echter blijft het bedrag dat ze krijgen hetzelfde. Alex voelt zich prima en de gedachte aan weer honderd gulden geeft een prettig gevoel.

Plotseling duikt er in de verte een gedaante op, die met een rode lamp de personenauto die voor hen rijdt tot stoppen maant. Het rode licht maakt zwaaibewegingen en de auto geeft richting aan om aan de kant van de weg te parkeren. In het licht van de koplampen zien de jongens het uniform van een agent. Tussen de bomen op een parkeerstrook staat een politieauto.

Henk is de eerste die reageert.

‘Godverdomme, politie!’ vloekt hij, terwijl hij zijn voet van het gaspedaal neemt.

‘Omdraaien!’ schreeuwt Bob.

‘Ben je gek, dat krijg ik nooit zo snel voor elkaar. Ik rijd door!’

De afstand tussen de Mercedes en de politieauto wordt steeds kleiner. Gespannen turen de knapen door de voorruit en Alex voelt zijn hart tekeer gaan.

Dan wordt er voor de tweede keer met de rode lamp gezwaaid. Henk gaat nog langzamer rijden en wanneer de agent op enkele tientallen meters van hem verwijderd is, schakelt hij terug naar de tweede versnelling en trapt het gaspedaal helemaal in. Tegelijkertijd ontsteekt hij zijn grote licht. De motor brult en Alex en Bob worden tegen de rugleuning van de zitting gedrukt.

De agent, die de auto met grote snelheid op zich af ziet komen, springt verschrikt opzij. Krampachtig houdt Henk het stuur tussen beide handen geklemd, terwijl de Mercedes langs de geschrokken man raast.

Henk schakelt een paar keer en trapt het gaspedaal tot op de bodem in. De bomen aan de kant van de weg suizen in duizelingwekkende snelheid aan de wagen voorbij. Bob en Alex hebben zich omgedraaid en zien hoe een auto met blauw zwaailicht de weg opdraait en de achtervolging inzet. De afstand tussen de beide wagens is behoorlijk en wanneer Henk zijn kalmte weet te bewaren zou het mogelijk kunnen zijn aan de politieauto te ontsnappen. De Mercedes is snel.

‘Verdomme, Henk, het zijn er twee,’ zegt Bob. ‘Twee politieauto’s.’

‘Dat maakt geen enkel verschil,’ zegt Henk. ‘Ga niet zo voor die achterruit zitten, verstop je een beetje, zodat ze niet kunnen zien met hoeveel personen we zijn.’

‘Waar is dat goed voor?’ wil Alex weten.

‘Lul niet zo veel en doe wat ik zeg, klootzak, trek je kop in!’

Geschrokken trekt Alex zijn hoofd in.

‘Ik rijd naar de volgende stad. Dat is zo’n kilometer of twaalf. Daar droppen we de wagen en nemen de trein naar huis. Het zou kunnen zijn dat die kerels achter ons andere wagens waarschuwen. Wanneer we straks door de stad lopen op weg naar het station zal er door elke politieagent uitgekeken worden naar drie personen. Begrijp je nu waarom ze niet hoeven te weten hoeveel personen er in deze auto zitten?!’

Alex en Bob zitten diep weggedoken in de kussens, terwijl Henk de wagen met grote snelheid over de bochtige weg stuurt.

Alex is bang, doodsbang en heeft het gevoel te moeten overgeven.

‘Ik moet kotsen, mag het raampje open voor wat frisse lucht?’

‘Ja. Probeer het in te houden alsjeblieft.’

Alex draait het raam naar beneden en laat de wind langs zijn gezicht stromen. Langzaam wordt het weeïge gevoel in zijn maag minder en voelt hij zich wat beter.

‘Hoe is het met de wagens achter ons?’

‘Ze lijken dichterbij te komen,’ zegt Bob terwijl hij door de achterruit tuurt.

Ze naderen nu de stad waar Henk het over had. Nog een paar kilometers en ze zullen de eerste huizen bereiken. Na enkele minuten ziet Alex vanuit zijn schuilplaats de daken van de woningen voorbij vliegen.

‘Ik rijd de brug over en parkeer de wagen ergens in de binnenstad. We gaan gescheiden naar het station. Hebben jullie geld voor de trein?’

‘Ik weet niet waar het station is,’ zegt Alex.

‘Dan vraag je dat toch aan iemand.’

De banden gieren door de bochten en Alex en Bob worden van de ene kant naar de andere kant geslingerd. Met grote snelheid raast de Mercedes over de brug. Het is een smalle brug, slechts twee banen en elke wagen die voor hen zou rijden zou het einde van de tot nu toe succesvolle rit kunnen betekenen. Goddank, geen enkel voertuig.

Het wegdek is miserabel en de wagen lijkt zich bij elke oneffenheid meters van de grond los te maken.

Aan het einde van de brug maakt de weg een bocht naar rechts. Vandaar loopt een lange kade parallel aan de rivier. Als een bezetene rijdt de wagen over de kade.

De beide politieauto’s hebben inmiddels de brug bereikt en ook zij treffen geen verkeer dat hen zou kunnen ophouden.

‘Houd je vast!’ schreeuwt Henk over het geluid van de motor en de gierende banden heen. Meteen daarop maakt de wagen een scherpe bocht naar links, terwijl Alex en Bob tegen het rechterportier worden gesmeten.

‘We zijn er bijna. Zodra ik gestopt ben, springen we uit de wagen.

Zorg dat er niets blijft liggen wat van ons is!’

Nog één keer maakt de wagen een bocht naar links om dan vervolgens met gierende banden tot stilstand te komen. ‘Ja ... wegwezen ... snel!’

De jongens springen uit de auto en beginnen onmiddellijk te rennen. Alex hoort de sirenes van de beide politieauto’s.

Ze zijn nu vlakbij en wanneer hij achterom kijkt ziet hij de auto’s de smalle straat inrijden waar hij zich bevindt. Bob en Henk zijn een zijstraat in gerend en uit het zicht verdwenen. Als een bezetene rent Alex door de smalle straat, achterna gezeten door de beide wagens. Nog vijfenzeventig meter, nog vijftig ... Een zijstraat, verdomme, hij moet een zijstraat hebben! Dan is er opeens een kruising. De politieauto’s rijden nu vlak achter hem.

Wanneer hij over de kruising rent, snijdt de eerste wagen hem de pas af. Met gierende banden komt hij tot stilstand. Portiers vliegen open en aan elke kant springt een agent uit de wagen. Slechts enkele meters scheiden hem van de agent die aan de rechterkant van de wagen staat. Dan bedenkt hij zich geen moment, draait zich om en begint in tegenovergestelde richting te rennen. Doordat de beide agenten weer in moeten stappen en de wagen moeten keren, hoopt hij genoeg tijd te kunnen winnen om in de smalle straten van de binnenstad een goed heenkomen te kunnen vinden.

Hij rent door een winkelstraat die er verlaten bij ligt. Tegen één van de etalageruiten staat een fiets. Niet op slot. Hoe is het mogelijk? Zonder na te denken grijpt Alex het rijwiel, rent ermee weg en springt onder het rennen op het zadel. Langzaam sterft het geluid van de sirenes weg.

Alex kent heg noch steg in de stad. Hij beseft dat hij zo snel mogelijk bij het station moet zien te komen. In de buurt van het station zal hij zich dan schuil houden tot het moment dat de trein vertrekt. Na enkele minuten ziet hij de bovenleidingen van een spoor. Er loopt een smal pad evenwijdig aan de rails en Alex besluit dit pad te volgen in de hoop dat hij bij het station zal uitkomen. Na driehonderd meter, aan het einde van het pad, staat een kleine toren. Hier komen meerdere wegen bij elkaar. Alex stapt van zijn fiets. Behoedzaam loopt hij langs de toren en kijkt naar alle kanten. Rechts van hem, op een afstand van tweehonderd meter, ligt het stationsgebouw.

Er rijden enkele fietsers voorbij en aan de overkant van de straat lopen een man en een vrouw. Dan draait hij een shagje, stapt op de fiets en rijdt langzaam in de richting van het station.

● ● ●

‘Er mee stoppen?’ vraagt Henk. ‘Je wilt er mee stoppen?’

‘Het wordt me te gevaarlijk,’ antwoordt Alex.

Ze lopen door het park achter het tehuis, Henk, Bob en Alex. Alex heeft de halve nacht geen oog dichtgedaan. Telkens zag hij de blauwe zwaailichten en hoorde hij de sirenes. Het is deze keer op het nippertje goed gegaan. Het risico nemen dat het de volgende keer fout gaat durft hij niet. Hij zal morgen zeggen dat hij niet meer meedoet.

‘Lul niet,’ zegt Henk, ‘wat is er nou gevaarlijk aan. Het is gewoon een kwestie van opletten, meer niet.’

‘Gisteren ging het bijna mis.’

‘Bijna is niet helemaal,’ zegt Bob.

‘Je wilt dus stoppen?’ vraagt Henk nog een keer.

‘Ja,’ antwoordt Bob, ‘dat zegt hij toch.’

‘Dan moet ik je toch wel even waarschuwen,’ zegt Henk.

‘Waarschuwen?’

Plotseling duwt Henk zijn mes tegen de keel van Alex en houdt met zijn andere hand diens kraag vast.

‘Prima dat je stopt, klootzak. Maar één woord, tegen wie dan ook en ik snij je strot door.’

Om zijn woorden gewicht mee te geven, duwt hij het mes dieper in Alex’ keel.

‘Hou daarmee op, Henk,’ zegt Bob en trekt hem bij Alex weg.

‘Heb je wel gehoord wat die lul zei?’

‘Als hij wil stoppen, is dat zijn keuze.’

Weer gaat Henk vlak voor Alex staan.

‘Je bent dus gewaarschuwd. Ik steek je overhoop als het moet.’

Dan draait hij zich om en loopt in de richting van het huis.

‘Hij is soms een beetje agressief,’ zegt Bob. ‘Ik praat straks wel even met hem. Als je het maar nooit aan iemand vertelt.’

‘Daar kun je van op aan.’

‘Goed, praten we er niet meer over.’

Vanaf dat moment had Bob afstand van Alex genomen. Hij zei het hoognodige en meer niet. Henk liet hem helemaal links liggen en groette zelfs niet meer als ze elkaar op de gang tegenkwamen. Een paar keer had hij met de gedachte gespeeld om terug te komen op zijn besluit en zich weer aan te sluiten. Iets in hem had hem er echter telkens van weerhouden. Na een aantal weken was Henk op een ochtend vertrokken. Vreemd genoeg heeft Alex nooit gevraagd waarheen.

● ● ●

Een vrijdagmiddag in november. Er stopt een auto en twee mannen stappen uit. De chauffeur sluit de portieren af.

Tegenover hem, aan de andere kant van de wagen, staat een tengere jongeman. Een beetje slungelig en nerveus, afwachtend op de dingen die gaan gebeuren.

‘Wil je je koffer nu pakken of zullen we eerst naar binnen gaan?’

‘Ik neem mijn koffer wel meteen mee.’

‘Goed. Kom op.’

Samen lopen ze in de richting van het huis. ‘Zenuwachtig?’

‘Gaat wel.’

‘Je bent er al een keer geweest, dat scheelt.’

Als ze bij de voordeur zijn begint het te regenen. Alex’ hart klopt in zijn keel en zenuwachtig trekt hij aan de zoom van zijn jas. Tien meter van hem verwijderd, aan de rand van het trottoir, staat de auto van zijn mentor. De auto waarmee deze straks alleen terug zal rijden naar het tehuis. Wat zou hij er op dit ogenblik voor over hebben om terug te rennen, achter het stuur plaats te nemen en de straat uit te rijden. Weg van alles. Weg van zijn verleden, weg van het tehuis, weg van het statige woonhuis in de smalle straat. Bijna vier jaar heeft hij in het gezinsvervangende tehuis gewoond en vanaf het begin dat hij er woonde, heeft hij geweten dat hij op zijn achttiende het huis zou moeten verlaten. Hij is volwassen. Hij zal voorlopig begeleid op kamers gaan wonen.

‘Ik moet je laten gaan, Alex. In de vier jaar dat ik je mentor was, heb ik oprecht mijn best voor je gedaan. Natuurlijk, ik zal hier en daar een steek hebben laten vallen, meerdere steken zelfs, maar dat is menselijk.’

‘Ja, je hebt je best gedaan, Marcel.’

‘Nu komt het op jezelf aan, Alex. Maar je weet dat je niet helemaal alleen staat. Je krijgt voldoende begeleiding, zodat je straks helemaal op eigen benen kunt staan.’ Marcel wijst naar het huis.

‘Dit hier is de opmaat naar een nieuwe start.’

‘Een nieuwe start,’ zegt Alex. ‘Ik moet het verleden achter me laten. Daarom heb ik besloten mijn naam te veranderen. Niet langer Alex.’

‘Hoe wil je vanaf nu heten dan?’

‘Ruben.’

De jongen pakt zijn koffer en geeft Marcel een hand.

‘Dank je wel voor alles. Dag, Marcel.’

‘Dag … Ruben.’