Geloven in God!?

Wat heb ik daar nou aan…

Henk van de Weg

Gepubliceerd bij Akni uitgeverij

Auteur: Henk van de Weg

Coverdesign: Henk van de Weg met gebruik van textuur van Barbara A Lane via Pixabay

ISBN: 9789083228037

© 2022 Henk van de Weg

NUR-code: 707

www.akni.nl

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of digitaal, of op welke andere wijze ook, zonder toestemming van de auteur.

Voorwoord

“Je hebt er niks aan.” In haar theatershow “Eh…” was Brigitte Kaandorp heel duidelijk over kerk en geloof. In het dagelijkse leven is het volgens haar compleet nutteloos. Het helpt je niet om een sollicitatiebrief te schrijven of te ontdekken wat een geschikte levenspartner voor je is. “Het is alsof ze je de straat opsturen met een verkeerde plattegrond. De straatnamen kloppen niet,  je kunt de weg niet vinden, je komt nergens.”

Zoals zij denkt, denken veel mensen.

De vraag naar het nut is terecht. Als je in God gelooft, maar je hebt er niets aan, dan heeft geloven weinig zin. Het mag niet alleen maar een theorie zijn waar je op zondag “ja” op zegt om daarna op maandag te ontdekken dat het geen verschil maakt voor je leven.

Ik begrijp Kaandorp wel. Ik kan me niet herinneren dat ik er ooit in een kerk een duidelijk overzicht van gezien heb. Er worden wel een aantal dingen genoemd, zoals Gods vergeving of de hoop op een eeuwig leven in de hemel. Maar het blijft beperkt.

Dit vraagstuk houdt me al jaren bezig, al ver voordat ik de show van Kaandorp zag. Ik vind het een gemis dat de kerk daar beperkte aandacht voor heeft en ik ken geen boek dat het nut/effect uitgebreid op een rij zet. Uiteraard is het mogelijk dat die boeken wel bestaan, maar dat ik ze niet ken.

Hoe dan ook, het onderwerp verdient aandacht. Daarom heb ik besloten om dit boek te schrijven.

Het is niet zo dat ik geloof dat dit boek alle ultieme antwoorden geeft (grappig om in deze zin het woord “geloof” te gebruiken).

Ten eerste zal iedereen het anders ervaren wat geloven met hem of haar doet. Als je duizend mensen vraagt wat zij aan het geloof hebben, krijg je minstens vijfhonderd verschillende antwoorden. Die antwoorden zijn wel in clusters onder te brengen en dat is wat ik in dit boek wil proberen te doen.

Ten tweede is het zo dat ervaringen ontzettend tegengesteld kunnen zijn. Deze tegenstellingen in ervaringen maakt het schrijven van dit boek niet makkelijk. Er liggen veel problemen en die zal ik ook noemen. Eerlijk gezegd is dit één van de grote worstelingen die ik zelf heb met geloof. Waarom ervaart de één Gods nabijheid en voelt de ander helemaal niets? 

Ten derde heb ik niet de illusie dat ik compleet ben. Het is best mogelijk dat je na het lezen tegen mij zou willen zeggen: je bent dit of dat punt vergeten.

Wat ik wel wil doen, is helpen om een beter beeld te krijgen van het nut van het geloof. Dat nut is heel breed. Vaak zijn wij geneigd om naar één punt te kijken (meestal zal dat het punt zijn dat je juist níet ervaart), terwijl we niet doorhebben op hoeveel terreinen wij baat hebben bij geloof.

Ik hoop dat dit boek je mag helpen om die terreinen te ontdekken. Nee, dan heb je nog steeds niet geleerd om een sollicitatiebrief te schrijven, maar je hebt wel een plattegrond gekregen. Al ziet die plattegrond er waarschijnlijk heel anders uit dan Kaandorp in gedachten had.

Henk van de Weg

1. De vraag naar het nut

Het is gevaarlijk om een boek over het nut van het geloof te schrijven. Je loopt altijd het risico dat mensen je ervan verdenken dat je een godsdienst aanhangt omdat je er beter of gelukkiger of rijker van wordt. Met andere woorden: het moet je wat opleveren, anders heeft geloven geen zin.

In de loop van de geschiedenis is het vaak gebeurd dat iemand een aanhanger werd van een godsdienst omdat zijn koning of vorst dat ook was. Je moest zorgen dat je dezelfde opvattingen had om een hoge positie te krijgen in het land. Dat is in een aantal landen nog steeds zo. In China moet je communist zijn, in Iran een sjiitische moslim. Veel mensen deden en doen aan lippendienst.

Lippendienst kan ook komen door sociale druk. Veel oudere mensen in ons land weten nog hoe je met de nek aangekeken kon worden als je de kerk verliet. Er kon zelfs al forse kritiek zijn als je één kerkdienst oversloeg. Het was een sociale dwang van kerkleiders of je eigen familie. Dat gebeurde tot de jaren zestig en zeventig nog volop in Nederland.

Aanhanger zijn van een bepaalde godsdienst kan dus “nuttig” zijn zonder dat iemand het echt met de inhoud eens is of er diep over nadenkt. Nuttig in de zin van “geen problemen krijgen” of nuttig als middel om hogerop te komen op de maatschappelijke ladder.

Verreweg de meeste mensen zijn niet op zoek naar status via de godsdienst. Brigitte Kaandorp was dat ook niet. Maar ze vond de vraag naar het nut wel cruciaal, en aangezien ze in haar kindertijd niet snapte (en nog steeds niet snapt) wat geloven voor haar kon betekenen, gaf ze er de brui aan.

Opvallend genoeg staat voor haar niet de vraag centraal: “is het geloof waar?” Dat is iets dat ik bij steeds meer mensen ontdek. Veel mensen menen dat de vraag naar de waarheid niet te beantwoorden is. En zelfs als het waar is: wat maakt dat uit als je er niets aan hebt?

Persoonlijk geloof ik van jongs af aan al in God en in Jezus Christus. Toch dacht ik eigenlijk nooit diep na over het effect van mijn geloof op mijn alledaagse leven. In de kerk gaat het vaak over de vergeving en de liefde van God. Maar is dat alles? Ik ontdekte dat mensen om mij heen hele andere dingen zoeken bij God. Wat heb je aan vergeving als je in problemen zit? Wat heb je aan Gods liefde als je die niet ervaart, maar wel de afwijzing ervaart van collega’s of familie? En waar is die liefde als een jong iemand sterft? Op mijn werk vertelde ik dat ik met een boek over het nut van geloof bezig was. Een collega zei toen dat ze een dag eerder nog  bij een begrafenis was geweest van een vrouw van dertig jaar oud. “Dan is God ver weg,” zei ze erbij. Ik kon niet anders dan erkennen dat ik die opmerking begreep. Wat heb je aan God in zulke situaties?

Toen ik ontdekte hoe essentieel de vraag naar het nut is, ging ik er over nadenken. Wat heb ik er zelf aan? Wat zoek ik ten diepste eigenlijk?

Met die laatste vraag zullen we beginnen: waarnaar ben je op zoek?

Hier kun je veel dingen noemen, maar In grote lijnen zijn er twee dingen waar de meeste mensen vooral naar zoeken.

1. Houvast in het leven

2. Antwoorden op (levens)vragen

Het is terecht dat mensen hiernaar zoeken. Het geloof heeft hier veel over te zeggen. Maar ik geef meteen een waarschuwing: het zijn geen snelle, goedkope antwoorden.

Om met het eerste te beginnen: het houvast in ons leven.

Dat heeft te maken met verschillende zaken. We leven in een onzekere wereld, waar veel dingen gebeuren waar we geen invloed op hebben, maar waar we wel mee te maken krijgen. Grote problemen als milieuvervuiling, klimaatverandering, epidemieën, dreiging van terroristische aanslagen houden de hele wereld in hun greep. Niemand weet de oplossing. Regeringen praten veel, maar lossen het niet op. Wij, als gewone burgers, voelen ons machteloos. En dat zijn we ook.

Daarnaast zijn er veel persoonlijke problemen: echtscheidingen, ziektes, werkeloosheid, ruzies in families, extreme werkdruk. Daar hebben we hulp bij nodig. Het kan ons bij de keel grijpen: hoe houd ik het vol? Kom ik er ooit van af? Kom ik er ooit doorheen?

Bovendien zoeken we innerlijke rust. Dat heeft uiteraard veel te maken met de problemen die we net noemden. Maar er is ook een groep mensen die het gevoel heeft dat “er meer moet zijn”, zonder dat ze precies kunnen zeggen waar dit gevoel vandaan komt. In ieder geval willen we iets dat ik een “mentaal welbevinden” zou kunnen noemen. Een rust in onszelf, waardoor we ons stabieler en evenwichtiger voelen, en waardoor we sterker staan in moeilijkheden.

Vanwege dit soort punten zoeken mensen naar God, naar een steun omdat ze het anders niet volhouden in het leven. Je kunt ook steun zoeken bij psychologen, dokters of maatschappelijke werkers of bij een groep mensen die dezelfde idealen nastreven als jezelf. De hulp van deze mensen kan heel zinvol zijn, maar ze kunnen helaas niet alle problemen de wereld uit helpen. Mijn persoonlijke ervaring is dat God dat houvast wel geeft. Hij staat ons bij en helpt ons door de problemen heen. Dat begint met de innerlijke rust. Dat is het eerste houvast dat ik krijg. Van daaruit kan ik de problemen aanpakken of er mee leren omgaan. 

Dit zoeken naar houvast is niet hetzelfde als het zoeken naar een makkelijk leven. Het ligt er wel dicht tegenaan, maar er zit een groot verschil in motivatie. Veel mensen zoeken bij God een oplossing voor problemen, ziekte, conflicten, in de hoop daar op een snelle en makkelijke manier van af te komen. In diepste wezen gaat het dan  om onszelf:  ík moet er beter van worden, ík moet van het probleem af. Maar God is geen sinterklaas die alleen maar cadeaus geeft of die alleen maar een verlanglijstje van ons afwerkt. In het volgende hoofdstuk ga ik in op de vraag hoe God er in staat.

Het houvast is ook niet hetzelfde als een gelukkig gevoel. Het geluksgevoel is vaak gepromoot, met name in de evangelische kringen van het christendom, waar ik zelf ook bij hoor. Je zou altijd blij en gelukkig zijn als Jezus in je leven verschijnt. Lied 10 van de zangbundel Opwekkingsliederen zegt het zo:

       Als Jezus in je woont, ebt ied’re wanklank weg

       Hij geeft je vreugd’ en harmonie in plaats van pech

Dit is heel kort door de bocht. Ik vermoed dat dit lied niet veel meer gezongen wordt. Zo werd het wel regelmatig gebracht om mensen over te halen zich te bekeren. In sommige kringen moest je dat zeggen. Of je het werkelijk zo voelde, deed niet ter zake. Het gevolg was dat het soms een schijnvertoning werd. Ik herinner me iemand in de kerkenraad die overspannen werd door problemen in zijn gemeente. Maar dat durfde hij op zijn werk niet te zeggen, want geloof moet positief overkomen: “je kunt toch niet vertellen dat je door geloof in problemen komt?” God geeft innerlijke rust, dat heb ik zelf ervaren, maar dat is niet hetzelfde als een geluksgevoel waarbij je altijd op de wolken zweeft.

Aan de andere kant zijn er christelijke kringen waar je geacht wordt om alles te accepteren. Moet je lijden? Dan zal God er wel een bedoeling mee hebben. Of er wordt gezegd dat je later in de hemel wel een beter leven zult krijgen. Met andere woorden: je moet in dit leven je lot gelaten accepteren en je juk dragen. Een vertwijfelde schreeuw aan God om hulp is in deze kringen ondenkbaar. Het gevolg is dat gevoelens onderdrukt worden en dat je geen kans krijgt om eerlijk je hart te tonen. Maar is dit een God die houvast geeft? We hebben een plek nodig waar we ons hart open op tafel kunnen gooien. We hebben een God nodig die naar ons luistert en ons serieus neemt. Een God die ons accepteert zoals we zijn. Met al onze vragen, frustraties, vertwijfelingen, als we die hebben. Dat geeft echt houvast en begrip.