Beste Abel

Brieven aan personen uit de bijbel

(nieuwe uitgebreide editie)

Henk van de Weg

De bijbelteksten in deze uitgave zijn ontleend aan de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV), © Nederlands Bijbelgenootschap 2004/2007.

Deze editie gepubliceerd bij Akni uitgeverij (2022)

Eerdere editie uitgegeven in eigen beheer via Mijnbestseller (2019)

Schrijver: Henk van de Weg

Coverontwerp: Henk van de Weg

ISBN: 9789083228075

© 2019, 2022 Henk van de Weg

NUR-code: 702

www.akni.nl

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronische of digitale manier, of op welke andere wijze, zonder toestemming van de auteur.

Inleiding

Beste lezer,

Het is een ongewoon boek dat je in handen hebt. Ik ben het zelf nog nooit eerder tegengekomen: brieven aan personen uit de bijbel die al duizenden jaren overleden zijn.

Ik kwam op het idee toen ik een handboek over essays las. Daarin werd een columniste genoemd die essays in de vorm van brieven schreef. Toen ik er over nadacht, drong het tot me door hoe zo een heel nieuw perspectief te vinden is in de oude, bekende bijbelverhalen. Ik ging met het idee aan de slag en het verbaasde me zelf hoe natuurlijk het schrijven verliep.

In de eerste plaats wilde ik zoeken naar de persoon achter de verhalen. Hoe hebben zij de omstandigheden ervaren? Wat ging er in hen  om? Waarom deden ze wat ze deden? Wat hadden ze anders kunnen doen? Ze zijn voor mijzelf meer als personen gaan leven. De focus lag dus niet op de theologische boodschap die de schrijver van de bijbel vaak wel wilde leggen. Om een voorbeeld te geven: bij de opstanding van Lazarus in Johannes 11 gaat het in de bijbel vooral om de kracht van Jezus, die nieuw leven geeft. Ik heb me in dat verhaal gericht op Lazarus: hoe heeft hij de ziekte ervaren? Hoe was het voor hem om terug te komen uit de dood? Vragen waar Johannes geen aandacht aan gaf. Deze vragen maken de personen veel herkenbaarder voor ons. Er zijn genoeg parallellen te trekken tussen hen en onszelf.

De theologie is wel aanwezig. Voor zover dat nodig was, heb ik die genoemd om achtergronden te verduidelijken. Bovendien handelden veel mensen vanuit een idee over God. De rijke jongeling kwam met een theologische vraag naar Jezus en in zo’n geval is de theologie niet te vermijden. Toch zat er bij hem een persoonlijke behoefte achter, een pastorale vraag, en daar ben ik vooral op in gegaan.

Deze zoektocht heb ik gecombineerd met persoonlijke mijmeringen. Het grote voordeel van een brief is dat ik niet alle antwoorden hoef te geven. In verschillende gevallen heb ik geen antwoord. Dan blijft de vraag gewoon staan. Wel geef ik regelmatig mijn mening of suggesties voor oplossingen.

Het schrijven van deze brieven resulteerde bij mijzelf in een verrassende nieuwe blik op deze personen. Mijn wens is om je mee te nemen in deze ontdekkingstocht. Niemand hoeft het met me eens te zijn en ik wil niemand mijn mening opdringen. Als het lezen van “Beste Abel” je aanspoort om de verhalen nog eens dieper te overdenken en op een andere manier te bekijken dan je tot nu toe hebt gedaan, dan heb ik mijn doel bereikt.

“Beste Abel” is geen boek om in één keer uit te lezen. Het is beter om een enkele brief per keer te lezen en die op je in te laten werken. Dan heb je er het meeste aan. Het is lezen en overdenken.

Ik heb steeds de bijbelteksten genoemd waar de persoon naar voren komen. Als je de verhalen niet kent, raad ik aan om die bijbelverzen ernaast te leggen.

Tot slot nog dit: ik heb in de “je”-vorm geschreven in plaats van “u”. Dat is een persoonlijke keus. Het voelde natuurlijker aan voor mij. Naar mijn idee komen de bijbelse personen dan dichterbij. Het gebruik van “je” is absoluut niet bedoeld als gebrek aan respect voor de persoon in kwestie. 

Ik hoop dat de verhalen voor je op een nieuwe en frisse manier gaan leven.

Henk van de Weg

Februari 2019

Bij de tweede editie:

Beste lezer,

Bij de heruitgave voor Akni uitgeverij heb ik vier extra brieven toegevoegd. Voor het Oude Testament zijn dat Batseba en Darius de Mediër. Voor het Nieuwe Testament zijn dat Simeon en Cornelius.

De andere brieven heb ik soms iets aangepast, maar de strekking van de inhoud is nooit veranderd.

De bijbelteksten die in de oorspronkelijke editie stonden zijn nu weggelaten. De hoofdreden is dat er eerst meer bijbelteksten in dit boek stonden dan officieel toegestaan was. Ik had er destijds wel toestemming voor gekregen van het NBG, maar slechts voor een beperkte oplage. Vandaar dat het me beter leek om ze in de nieuwe editie niet meer weer te geven. Je kunt zelf de teksten in de bijbel opzoeken.

Henk van de Weg

Oktober 2022

Oude Testament 1

Brief aan Abel

Een vreselijke primeur

n.a.v. Genesis 4:1-11

Beste Abel,

Jezus zei tegen zijn discipelen, dat de mensen uit de wereld (dat wil zeggen: degenen die niet in God en in Jezus geloven) hen zouden haten omdat ze God haten. Dat was niet nieuw. Vele duizenden jaren daarvoor was jij, Abel, degene die daar als eerste mee te maken kreeg en daaraan ten onder ging. Jij diende God oprecht en kreeg als gevolg de jaloezie, woede en wrok van je broer over je heen. Een verschrikkelijke primeur, met vreselijke gevolgen.

Als iemand je van tevoren had gezegd dat Kaïn je zou vermoorden, dan zou je hem niet geloofd hebben. Moord: waarschijnlijk bestond het woord in jouw tijd nog niet eens. Ik neem aan dat je wel zag dat jouw broer met een donkere blik je kant op keek. Maar zo’n daad? Nee, onmogelijk. Het drong vast niet tot je door dat je gevaar liep. Ik denk dat je meer verbazing voelde dan angst, toen Kaïn zijn arm ophief om de dodelijke slag uit te delen. Verbazing over de uitbarsting van woede, haat, en jaloezie, die zomaar ineens op je hoofd terechtkwam.

Alles had te maken met de offers dat jij en Kaïn brachten. Het is goed om hier eerst naar te kijken, want hier zitten voor ons als lezers uit de 21ste eeuw veel vragen omheen. Als het mogelijk zou zijn zou ik (en met mij veel theologen) die graag eens met je door willen nemen. Bijvoorbeeld: waarom brachten jullie offers? Was dit een opdracht van de Heer (maar dit wordt nergens vermeld) of was dit een eigen gedachte van jullie? Wat voor soort offer was het? Met een altaar en vuur? Die worden niet genoemd. Kenden jullie het verschijnsel vuur al? Dat weten we niet. Het zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat jullie de offergaven ergens neerzetten en dat God het offer wegnam dat hij accepteerde. Iets dergelijks gebeurde in de tabernakel en tempel later ook. Niet alle offers werden verbrand, maar een deel werd gepresenteerd aan God en daarna aan de priesters gegeven als voedsel, omdat zij Gods dienaren waren. Het was een offer omdat mensen het weggaven aan de Heer. De schrijver van jullie verhaal vermeldt dat God het ene offer aannam en het andere niet, maar hij zegt er niet bij hoe jullie dat concludeerden. Misschien was dat deel van het verhaal in de loop van tijd verloren gegaan en wist Mozes, de schrijver, dat zelf niet eens. Kwam God langs om te vertellen welke hij goed vond of niet? Dat zou kunnen, want in jullie tijd communiceerde de Heer nog steeds rechtstreeks met jullie, zelfs met Kaïn.

Wat evenmin duidelijk wordt, is de reden waarom God jouw offer aannam en dat van Kaïn afwees. Er zijn veel verklaringen gegeven. De reden die mij lange tijd het aannemelijkst leek, is de vermelding dat jij het mooiste aan God gaf (en dat dus gunde aan God), terwijl dat bij Kaïn niet staat. Het is mogelijk dat je broer het beste deel zelf hield en alleen minderwaardig graan offerde. Maar als ik je verhaal opnieuw doordenk, zie ik een mogelijke diepere reden van Gods afwijzing. In vers 7 staat dat God Kaïn waarschuwde omdat hij slecht handelde. Dat de Heer het offer van Kaïn niet aanvaardde, hoefde dus helemaal niet aan het offer zelf te liggen, maar vooral aan het hart van degene die het offer bracht. Het lijkt erop dat Kaïns offer schijnheilig was (en ja, dan is er de verleiding om minderwaardig voedsel te offeren, maar dat hoeft dus niet het geval te zijn). Hebreeën 11:4 onderstreept deze uitleg. Daar staat dat jij door gelóóf een beter offer bracht. Je geloof was dus dieper en oprechter als dat van je broer. Dan is het vanzelfsprekend dat God jouw offer wel wil accepteren en dat van Kaïn niet.

Door dat geloof ben je iemand die ik bewonder. Je wist wat je ouders hadden gedaan en hoe God hen had gestraft. Het zette jou aan om het beter te doen. Je wilde God oprecht dienen, al kreeg je daar de hof van Eden echt niet mee terug. Als ik in jouw positie had gestaan, zou ik regelmatig van gedroomd en gemijmerd hebben over dat verloren paradijs, waar jij niet meer naar binnen mocht. Ongetwijfeld heb je daar met je ouders en met je broers en zusters veel over gesproken. Dat zou makkelijk hebben kunnen leiden tot boosheid of frustratie (want wat heeft geloof voor nut, als je er zelf niet beter van word?), maar dat gebeurde niet bij jou. Je hield ondanks alles vast aan het geloof in de Heer. Je was een voorbeeld voor je broer (en ook voor de broers en zussen die niet genoemd worden, neem ik aan). Je kende Kaïn heus wel en wist hoe hij dacht en handelde. Je ging daar niet in mee, maar je hield vol in geloof en in toewijding, in het brengen van oprechte offers.

Helaas stond je in dat geloof alleen. Het vervolg van het offertafereel toont dat de zondeval steeds dieper in jullie leven doordrong. Hier zien we in de bijbel het eerste geval van jaloezie en wrok. Dat mondde uit in haat en die haat keerde zich tegen jou. Jij, Abel, de rechtvaardige, ging ten onder door de haat, terwijl je dat absoluut niet verdiende.  De haat was een primeur, en de dood, die volgde, ook.

Je bent de eerste mens in de bijbel waarvan verteld wordt dat hij stierf. Ik geef toe dat er een kans is dat iemand anders eerder dood was gegaan, maar die kans acht ik heel klein.  De beschrijving laat doorschemeren dat jij minimaal een jongvolwassen leeftijd had: je had een eigen kudde schapen en je was in staat daar een offer van te brengen. Niet iets voor een klein kind. Uit Genesis 5:4 blijkt dat je meer broers en zusters had dan alleen Kaïn. Het zou eventueel kunnen dat één van hen eerder stierf. Maar de leeftijden in deze periode zijn hoog (er zijn suggesties gedaan om te proberen te verklaren hoe dat mogelijk is, maar vanwege de krappe ruimte van een brief zal ik er niet op in gaan). De hoge leeftijden laten in ieder geval zien dat er nog weinig tot geen ziektes op aarde waren. Jonge sterfgevallen liggen daarom niet voor de hand. Ongetwijfeld was jij de eerste. De eerste die het dodenrijk binnenging. Een nog lege ruimte waar jij in je eentje moest verblijven. (Tussen haakjes: Wist je eigenlijk wel dat er een hiernamaals was? Had God dat al gezegd?)

Doordat je de eerste dode was, was jij degene die als eerste ervoer wat de straf van de zonde echt was. Je ouders Adam en Eva hadden van God de dood als straf ontvangen, maar dat gebeurde niet meteen. Jij was de eerste die grens tussen leven en dood overschreed en aan den lijve de ellende ondervond, die je ouders hadden veroorzaakt. De primeur van de ultieme gevolgen van de zondeval.

En je had de primeur om het eerste slachtoffer te worden van een misdrijf. Vermoord. Geen natuurlijke dood.

Deze primeur is extra triest, omdat jij dit helemaal niet verdiende. Je deed niets verkeerds. God had zelfs een welgevallen aan je en juist daarom overkwam jou dit.

Dit heeft zich doorgezet bij alle mensen. Overal en altijd zijn er onschuldigen die te lijden hebben onder de slechtheid van anderen: oplichting, diefstal, onderdrukking, laster, haat, jaloezie, machtsmisbruik, en verschillende keren opnieuw: moord. Je had de primeur, maar ik zou er heel wat voor over hebben gehad als jij het enige geval was gebleven in de geschiedenis. Jij hebt er sinds jouw dood heel veel het hiernamaals binnen zien komen en er zullen er nog veel volgen.

Desondanks ben ik blij dat je er was. Een oprechte gelovige in een omgeving die steeds verder van God afdwaalde. Een lichtbaken in de duisternis. Iemand die koos voor God, hoewel hij daar niet beter van werd. Dat alleen al maakt het de moeite waard om me te verdiepen in je leven. Ik ben blij dat ik dat gedaan heb.

Henk

Oude Testament 2

Brief aan Rebekka

Firma List en Bedrog

n.a.v. Genesis 24:1-28:9

Rebekka,

Laat ik maar meteen met de deur in huis in vallen: ik begrijp niets van je. He-le-maal niets. Het begin leek goed, maar het vervolg is een aanfluiting voor iemand waar God zijn uitverkoren volk uit wilde voortbrengen. De firma “List en Bedrog” zou je met open armen als werknemer verwelkomen. Je zou er een erepositie krijgen, zelfs een directeursfunctie zou goed bij je passen.

De start van je verhaal in Genesis was hoopvol. Vrijwillig ging je met de knecht mee van je oom Abraham om je neef Isaak te trouwen (tegenwoordig zou dit bijna onmogelijk zijn om te trouwen met een familielid, maar dat was in jullie tijd nog heel gewoon). Vrijwillig, terwijl jij Isaak nog nooit gezien had! Abraham stuurde een forse hoeveelheid juwelen met zijn knecht mee, en misschien heeft dat ook invloed gehad op je beslissing. In ieder geval ging je mee en Isaak raakte op slag verliefd op je toen hij je zag. Alle ingrediënten voor een sprookjeshuwelijk leken aanwezig. Het moest goed gaan, zou je zeggen.

Helaas, je zoons gooiden roet in het eten. Een tweeling, maar als je in jouw tijd een DNA test had kunnen doen, was er hoogstwaarschijnlijk duidelijk geworden dat het bepaald géén ééneiige tweeling was.

Terwijl je zwanger was, merkte je al dat er problemen waren tussen de twee broers en God zei dat de jongste zou heersen. Op dit punt in jouw verhaal begint de frons op mijn wenkbrauwen. Ik zou in zo’n geval verwachten dat je dit met Isaak besprak, en dat jullie op één lijn gingen zitten voor wat betreft de opvoeding en de keuzes. Maar nee, dat lees ik nergens terug. Mijn conclusie: òf jullie hebben het niet besproken òf jullie kwamen er niet uit.