Colofon

© 2022 Bert Dijkstra

© 2022 John van den Heuvel

© 2022 Ezo Wolf Uitgevers | Sint Pancras

Omslagontwerp: Buro Blikgoed, Haarlem

Vormgeving binnenwerk: Studio L.E.O. Alkmaar

Foto omslag: William Rutten

ISBN: 9789083248349

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

ezowolf.nl

Voorwoord

Het lustrum in december 2022 is geen felicitatie waard. Vijf jaren van extreme bewaking door de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) omdat jouw naam bovenaan de dodenlijst van de Mocro-maffia staat. Vijf jaren waarin de bewegingsruimte van de journalistieke vrije geest tot beklemmende proporties is teruggebracht.

Dan ontstaat al snel het beeld van een slachtoffer dat ons aller medelijden verdient. Van een man wiens leven wordt vergald door de dreiging van een gewelddadige dood. Van een kluizenaar tegen wil en dank, ‘gegijzeld’ door de meedogenloze agressie van de zware misdaad.

Ik heb daar tijdens de maanden dat ik John van den Heuvel – om dit boek te kunnen schrijven – mocht volgen niets van gemerkt. Integendeel. Naast hem op de achterbank van gepantserde bolides op weg naar de RTL Boulevard-studio, het PSV-stadion, een podcast van Najib Amhali in Osdorp, het Marengo-proces in de extra beveiligde rechtbank De Bunker, de ‘aanslaghal’ van het Telegraafgebouw, de moordzaak van Peter R. de Vries in rechtbank Amsterdam, een Belgisch tv-optreden bij Gert Verhulst in Antwerpen, een tv-opname in het Rijksmuseum… Tijdens al deze ritjes, bij al deze gelegenheden en ook tijdens de vele interviews zag ik een misdaadverslaggever die – uiteraard – z’n moeilijke momenten kent, maar bovenal energie put uit wat de onzichtbare vijand hem wil aandoen.

Geen angst, maar kracht. Niet het half lege glas van het doemdenken, maar het half volle van het optimisme. Niet de machteloosheid van het onzekere, maar de soevereiniteit van een sterk mens die weet wat hij wil. Geen held, maar gewoon een journalist die z’n werk wil doen en daarin niet wenst te wijken voor de terreur van criminelen. Levenskunstenaar, dynamisch balancerend op de grens van wat nog kan en wat niet meer kan. Z’n 60e verjaardag vierend op tweede kerstdag 2022, in de week waarin het vijf jaar geleden is dat zijn extreme beveiliging begon.

Lang zal-ie leven in de gloria.

Bert Dijkstra

November 2022

1. ‘Ik ben hier nog niet klaar’

Ben je bang voor de dood, John?

‘Nee. Je denkt wel eens na over hoe je aan je eind kunt komen. Dan heb ik wel m’n voorkeur… Niemand hoopt op een pijnlijke dood, ook ik niet. Als het toch moet gebeuren, dan maar snel. Dat je er weinig van meekrijgt. Maar goed, dat heb je niet voor ‘t zeggen. Is afwachten. Ik ben gelovig, heb niet het idee dat het hiermee eindigt. Denk ook dat je verantwoordelijkheid moet afleggen voor wat je hebt gedaan. Ook ik zal boven tekst en uitleg moeten geven over wat ik fout deed… en de consequenties aanvaarden.’

Vind je dat je de afgelopen jaren genoeg respect voor het leven hebt getoond?

‘Je bedoelt: door als misdaadverslaggever bij herhaling de randen van het ravijn op te zoeken? Ik heb zéér veel respect voor het leven, vind mezelf geen thrillseeker. Ik zet misschien een stapje verder dan anderen, maar zoek de gevaren niet op. Sommige risico’s zijn beheersbaar, ze allemaal uitsluiten kun je nooit. Ik voel altijd de verantwoording, zeker voor de mensen om me heen. Naarmate je ouder wordt, ga je steeds beter zien hoe kwetsbaar het aardse bestaan is. Hoe niet-maakbaar ook. In de hectiek van ‘t moment zie je vaak niet waar het echt om draait. Ik probeer mijn zoons mee te geven: maatschappelijk succes is leuk, maar je wordt ‘t gelukkigst als je anderen kunt helpen.’

Je hebt gezegd: als ik geen gezin had, liet ik me niet beveiligen.

‘Dat zei ik in de emotie van het moment, toen ik door extra beveiligingen tijdelijk m’n werk bij RTL Boulevard niet kon doen. Na wat er met Peter R. de Vries is gebeurd, zou het dom zijn om die woorden te herhalen. Dan zou ik levensmoe zijn, dan zou het me niet meer kunnen schelen wat me kan overkomen. Een stukje in mij wil nog altijd worden verlost van de beveiliging. Het vleugje vrijheidsdrang, dat je op de fiets wil stappen en onbekommerd het bos in wil of lekker op een terras wil zitten. Maar het verstand wint. Gelukkig. Ik ben hier nog niet klaar.’

2. Gast van Najib Amhali

Bam. Een zware klap laat op twee hoog aan het Keurenplein in Osdorp, Amsterdam, de ruiten trillen. Een grote camera beeft nog wat na, een kleinere schuift heen en weer op een rails van zwart metaal. Cabaretier Najib Amhali kijkt naar Van den Heuvel.

‘Ja hoor, John is hier’, zegt hij theatraal spottend.

Gortdroog antwoordt de misdaadverslaggever: ‘Ik zie geen causaal verband tussen deze ontploffing en mijn aanwezigheid.’ Amhali staat op, beent met gezwinde pas door de gang, de trap af, op zoek naar de oorzaak van de dreun. De jongens van ’t beeld en ’t geluid kijken – balancerend tussen schrik en nieuwsgierigheid – door het raam, de opnames worden stilgelegd. Aan de gesprekstafel leunt de gast van de dag ogenschijnlijk akelig kalm achterover, alsof er even gepauzeerd moet worden vanwege reclameboodschappen. Achter hem aan de muur krijgt de in knalroze neonverlichting verpakte naam van de podcast waarin hij vanavond te gast is iets cynisch:

Wat kan mij nou gebeuren?

Welkom in de wereld van John van den Heuvel.

En de samenscholing op een bedrijventerrein pal naast De Bunker – officiële naam: rechtbank Amsterdam – is nog wel zo ontspannen begonnen. ‘Ik zit hier in het hol van de leeuw’, sprak hij bij binnenkomst gekscherend, wijzend in de richting van het extra beveiligde gebouw waarin hij al met al maanden heeft doorgebracht voor het Passageproces rond huurmoorden die deels werden toegeschreven aan Willem Holleeder en het Marengo-proces rond Ridouan Taghi. Maar als in de aanloop naar de podcastopnames op een huiselijke keukentafel dampende pasta’s worden neergezet, lijkt de wereld van dreiging en chronische bewaking even ver weg. Op een schaal ligt een berg mini-Twixen, -Bounty’s en -Marsen, het koelkastje zit vol frisdrank. Buiten waken de-mannen-met-de-oortjes over de veiligheid van de journalist die recent te horen heeft gekregen dat hij nog altijd met stip op 1 staat op de dodenlijst van de zware misdaad. Binnen zitten drie gemoedelijk communicerende mannen met een gemeenschappelijk verhaal waarin drugs een hoofdrol speelt. Die vermaledijde drugs… Handelswaar van de zware criminaliteit, reden voor liquidaties en er indirect ook voor verantwoordelijk dat John van den Heuvel een deel van z’n vrijheid kwijt is.

Mede-presentator Reda Saleh, die lange tijd cocaïne zag als z’n beste vriend waarmee je lol kon beleven en waaraan je ook nog een leuk centje kon verdienen, totdat verslaving de Best Friend Forever veranderde in een verderf en verdriet zaaiende vijand. Najib Amhali, die gedrogeerd door roem en succes verdwaalde in het witte poeder, met als publiek dieptepunt een optreden in het tv-programma Wie Ben Ik? ‘Ik kan die beelden niet terugzien’, zegt hij. ‘Was volledig opgefokt, stortte mij zo belachelijk fanatiek op de vragen – zelfs als die aan anderen waren gesteld – dat presentatrice Wendy van Dijk tegen me zei: ‘Najib, het moet hier wel een beetje leuk blijven.’ John, jij was erbij, jij moet toch ook hebben gedacht: waar is die gozer mee bezig?’ Van den Heuvel knikt. ‘Ik zat bij jou in het team en had wel een vermoeden, maar hoopte dat ik me vergiste.’

Hij weet hoe het is om op het randje van lager wal te balanceren. Aan tafel met twee Nederlanders van Marokkaanse komaf blikt hij terug op de donkere dagen uit zijn jeugd in Eindhoven. Z’n ouders gingen scheiden en vonden dat er niet langer gezwegen kon worden: pa was niet z’n biologische vader. Dat was een Marokkaan die al voor z’n geboorte was vertrokken. De jonge John voelde zich belazerd, was boos op de wereld in het algemeen en op z’n beide vaders in het bijzonder. Hij ging drinken, spijbelen, vervelend doen, belandde een nachtje in de cel, maar bleef wel met een grote boog om café De Poort van Kleef heenlopen, dé Eindhovense drugstent van die dagen.

Hij kreeg het poeder pas jaren later voor ’t eerst pal onder z’n neus toen hij als undercoveragent moest infiltreren in drugsbendes om de criminelen aansluitend op te kunnen pakken. In het bedrijfspandje aan het Keurenplein legt hij z’n rechterhand demonstratief op tafel. ‘De kunst was om het spul niet binnen te krijgen, dus dan drukte ik m’n vochtige handpalm op het poeder en deed ik net alsof ik snoof, om de hand daarna razendsnel af te vegen aan m’n broek.’

Dat is het verschil met de misdaadjournalist van nu. Als undercover word je niet bedreigd, maar kom je in bedreigende situaties. Daar kun je je enigszins op voorbereiden. Je wist: we gaan een grote drugsdeal sluiten en je zit tegenover mensen met wapens. Kon je op anticiperen. Als het penibel werd, waren er twee mogelijkheden: of je lult je eruit, of ze schieten je door je hoofd. Maar na de operaties was er ook weer rust. Nu is sprake van constante energievretende dreiging. Had één van z’n zoons geopperd om undercoveragent te worden, dan zou Van den Heuvel hebben geantwoord: ben je knettergek geworden? En hetzelfde geldt voor een baan als misdaadverslaggever.

Als agent van het Amsterdamse politiekorps zag hij al hoe stimulerende middelen de stad volledig ontwrichtten. In ‘zijn’ Transvaalbuurt wemelde het van de crackpanden en jeugdbende de Oost-Baby’s speelde de stoere jongen. Kwam er een crimineeltje naar hem toe: ‘Sta ik in jullie opsporingsregister?’ Zei Van den Heuvel: ‘Stap maar in, dan gaan we samen kijken op het politiebureau.’

‘Het was een chaos toen en het is er niet echt beter op geworden. Ouders hebben laten gebeuren dat jongeren drugs normaal zijn gaan vinden. Je kunt de handel niet hard genoeg aanpakken, maar het is ook goed om kritisch naar de vraagkant te kijken. Een verse anti-drugscampagne is wenselijk. Ik wil me zo min mogelijk met politiek bemoeien, maar D66 en GroenLinks die pleiten voor het vrijgeven van drugs, ik vind dat buitengewoon onverstandig.’

Van den Heuvel kijkt naar Amhali en Saleh, die hun treurige ervaringen gebruiken voor hun tegen drugs waarschuwende podcast. ‘Hebben jullie geen godsgruwelijke hekel gekregen aan lieden die cocaïne aanbieden?’ Hij pakt z’n mobieltje om ze een fragment te laten zien uit een tv-programma van Danny Ghosen. Een interview met crimineel Mink Kok, zich tot ergernis van de misdaadverslaggever presenterend als een professor in de ethiek. ‘Hier, luister wat hij zegt. Cocaïne is totaal niet schadelijk. Aldus de man die tientallen miljoenen heeft verdiend aan de ellende die het spul veroorzaakt. En sommige welgestelde recreatieve gebruikers op de Zuidas zijn het misschien nog wel met hem eens ook. Die types zouden moeten beseffen dat zij met hun gedrag een crimineel milieu spekken dat er niet voor terugdeinst om zelfs onschuldige mensen te liquideren.’

Een milieu ook dat er verantwoordelijk voor is dat hijzelf al vijf jaar zwaar bewaakt moet worden, kan hij eraan toevoegen, maar dat doet hij niet. Want als hij ergens een hekel aan heeft, dan is ’t aan een slachtofferrol. Ja, het is lastig – om niet te zeggen: frustrerend – dat je als journalist niet spontaan in je auto kunt stappen wanneer je telefonisch bent getipt over een mooi verhaal. Dat er altijd van alles en nog wat geregeld moet worden voordat je de deur uit kunt op zoek naar nieuws. ‘Journalistiek is toch het symbool van de vrijheid’, zegt hij. ‘Nou ja, dat zou het moeten zijn.’

Er staat op deze dag in De Telegraaf een opinie van zijn hand, onder het kopje: ‘Professor’ valt door de mand. Die professor is Mink Kok, al dertig jaar een belangrijke speler in de onderwereld en nu in Beiroet gearresteerd. Van den Heuvel verbaast zich erover dat alle aandacht is gericht op Kok en niet op diens eveneens opgepakte schoonzoon Najim Z., een belangrijke schakel in het crimineel samenwerkingsverband rond Ridouan Taghi. Waarom vinden politie en OM de arrestatie van Z. zo belangrijk? schrijft de misdaadverslaggever. Achter de schermen werkt de recherche al geruime tijd aan het afbreken van de hele machtsstructuur rond Ridouan Taghi. Die werkwijze leidde tot arrestaties van Nederlandse en Marokkaanse kopstukken in Suriname, Brazilië, Dubai, Chili, Curaçao en andere landen. Die klopjacht is nog lang niet ten einde.

Woorden tikken voor de krant die rechtstreeks van invloed kunnen zijn op je eigen leven, voor een buitenstaander is het surrealistisch. Je mening en feiten op papier zetten, wetend dat zo’n tekst de roep om jouw scalp in misdaadkringen nog luider maakt, wat doet dat met een mens?

‘Ik weet dat zo’n stukje weer lieden – al dan niet achter tralies – aanspoort om schuimbekkend te roepen: daar heb je die vieze hond weer! Niet voor niets luidt het adagium van Taghi: ‘Wie mijn naam noemt, gaat eraan’. Ik besef dat een analyse als deze de afstand naar een normaal leven verder vergroot, maar je wilt toch weten welke gedachte er achter zulke arrestaties zit.’

Hij heeft een weekeinde lang zitten bellen om er een beeld bij te krijgen. Op zaterdagmorgen was er dat telefoontje: Mink Kok is aangehouden in Libanon. Dan begint het in zijn hoofd te spoken. Hoe komen ze nu ineens bij Mink Kok terecht? Kan geen toevalstreffer zijn. Na het zoveelste belletje binnen zijn netwerk was er ineens dat andere beeld: Mink Kok is louter bijvangst, het gaat om die schoonzoon, die meneer Z. ‘Dan begin ik pas echt vrolijk te worden. Dát is een verhaal.’ In zo’n geval denkt hij meer aan dat stuk dan aan zichzelf. Dat ene zinnetje Achter de schermen werkt de recherche al geruime tijd aan het afbreken van de hele machtsstructuur rond Ridouan Taghi, wat betekent dat voor hém? Niet voor de bevlogen misdaadverslaggever, maar voor de mens die na vijf jaar toch zo langzamerhand wel toe is aan een beetje bewegingsvrijheid.

‘Ik weet dat alles wat ik over deze jongens zeg of schrijf een extra trigger is. Hebben politie en OM me ook verzekerd. Zolang ik blijf schrijven en praten zal de dreiging niet minder worden, maar ik laat me daardoor niet de mond snoeren. Ik wil niet de held uithangen, ik wil dit werk blijven doen.’

En dan is er op deze druilerige maandagavond in Osdorp plotsklaps die dreun.

Na een minuut of tien keert Najib Amhali terug van zijn straatinspectie. ‘Jochies die leuk dachten te zijn met veel te zwaar vuurwerk’, luidt zijn uitleg. Regelrechte aanslag op de deur van de sportschool even verderop. Reda Saleh glimlacht. ‘We hebben de klap wel mooi opgenomen. Zo’n explosie is een prachtige teaser voor een podcast met John van den Heuvel als gast.’

3. Alarm in Peru

Het is 26 december 2017 als zich op de Amstel in Amsterdam een wonderlijk schouwspel ontvouwt. Er pruttelt een sloepje op het water vol vrolijke mensen, het aardse bestaan vierend van de jarige John van den Heuvel. Aan boord zijn ook twee beveiligers, collega’s varen achter hen aan. Twee bootjes. Op de één wordt geproost op het leven, op de ander wordt gewaakt tegen de dood. De misdaadverslaggever ziet hoe zijn zoons van de situatie een spannend spel maken. Ze speuren de omgeving af naar opvallende dingen. ‘Pap, hoort die grote Mercedes op de kade er ook bij?’, vraagt de jongste. ‘Wat een gedoe allemaal’, denkt de man die vandaag 55 jaar is geworden.

Hij kijkt naar de bewakers die zo onopvallend mogelijk hun werk doen, maar op dit feestelijke salonbootje toch onmogelijk onzichtbaar kunnen zijn. Ze stáán hier wel mooi, op tweede kerstdag. Hun werk te doen, omdat híj wat te vieren heeft met familie en vrienden. ‘We willen niet dat jouw verjaardag wordt verpest’, zeiden ze. Hij voelt diep respect voor die mannen. Het bootje, de gasten, de hapjes, de drankjes, alles was geregeld toen zijn leven een paar dagen eerder door dat ene telefoontje van een beleidsmedewerker van het Openbaar Ministerie volledig op z’n kop werd gezet. Aanslag op jouw leven beraamd… Zeer serieus… 24/7 bewaking door de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging van de nationale politie…

Er zou ook een streep door het pleziertochtje moeten. Het plan was om met het salonbootje door de Amsterdamse grachten te varen. Van restaurantje naar restaurantje. Voorgerecht bij de één, hoofdgerecht een stukje verderop. Kon niet. Te gevaarlijk. ‘Maar alles is geregeld, iedereen rekent erop’, zei John van den Heuvel. Lullend als Brugman bereikte hij een compromis. Niet door de grachten, niet hoppend van eettentje naar eettentje, maar meer controleerbaar over de Amstel. Zijn nieuwe leven, kolderiek ontbrandt op de dag dat hij kaarsjes mag uitblazen.

Er is aan dat alarmerende telefoontje van Justitie een verhaal vooraf gegaan. Een voorgeschiedenis in de herfst. Telegraaf-collega Mick van Wely en hij verdiepen zich in de motorbende No Surrender. John wordt gebeld door een spijtoptant. Een gozer die eruit wilde stappen en als reactie in elkaar was geslagen. ‘Ik moet jullie spreken’, zegt de man vanuit Italië, waar hij zit ondergedoken. Van Wely en Van den Heuvel vliegen erheen. Ze spreken af in een pizzatentje, er is ook een Marokkaans meisje bij van een jaar of 18.

‘Ik was bij een vergadering van No Surrender die werd geleid door de grote baas zelf, Henk Kuipers’, zegt de spijtoptant. Kijkend naar Van den Heuvel: ‘Daar is een prijs gezet op jouw hoofd.’

Je reist naar het zuiden van Europa op zoek naar nieuws en krijgt in een Italiaans pizzatentje te horen dat jíj het nieuws bent. Van den Heuvel kende situaties in zijn leven dat hij echt schrok. Dit moment hoort daar niet bij. Hij denkt shit, nu moet ik wel even oppassen en loopt naar buiten om rustig te kunnen overleggen met de redactie van De Telegraaf. Niet omdat hij vindt dat er onmiddellijk actie moet worden ondernomen, maar omdat hij wil voorkomen dat – als er toch iets met hem gebeurt – achteraf gezegd kan worden: waarom heb je het niet verteld? Als er nog iets te vertellen zou zijn.

Het balletje begint te rollen. Een aanspreekpunt bij het OM gaat in gesprek met zijn collega’s van Conflict en Crisisbeheersing (CCB). De politie belt: vind je het goed dat we naar buiten brengen dat je wordt bedreigd vanuit No Surrender? Om het plan van die motorbende kapot te maken. Er verschijnt een persbericht: prijs op hoofd journalist.

John van den Heuvel is er niet echt meer mee bezig als hij in de aanloop naar de feestdagen voor zijn tv-programma Ontvoerd naar Peru reist. Zijn hoofd zit ook vol met andere zaken. Een jongetje is onwettig meegenomen door zijn moeder. Heftige zaak met veel vertraging. Ze moeten ervoor in Arequipa zijn. Prachtige stad in de Andes, op een hoogte van 2.300 meter. Met één van de mooiste oude kernen van Zuid-Amerika en in het hart de Plaza Armas, waarop ze tussen bonte kraampjes een kerstboom van dertig meter hoog hebben neergezet. Achter de lichtjes zie je in de verte de toppen van de drie vulkanen Pichu Pichu, Chachani en Misti, maar John van den Heuvel heeft er tijdens deze hectische trip geen oog voor.

Terwijl vader Ruud hoopt en bidt dat hij z’n kind mee terug kan nemen, doet de moeder er alles aan om dat plan te dwarsbomen. Van den Heuvel zit een week voor zijn 55e verjaardag in z’n hotelkamer te overleggen, beelden te bekijken en te selecteren als een beleidsmedewerker van het Openbaar Ministerie belt.

‘Waar ben je?’

‘In Peru.’

‘Blijf daar maar.’

‘Waarom?’

‘Omdat je leven hier in Nederland niet veilig is. De bedreiging is buitengewoon ernstig. Hoe langer jij daar blijft, hoe beter wij jouw beveiliging hier kunnen organiseren.’

‘Door wie word ik bedreigd?’

‘We kunnen geen namen noemen, maar het gaat om een ander crimineel samenwerkingsverband. We hebben het vermoeden dat er al een paar mislukte liquidatiepogingen zijn geweest.’

De boodschap raakt hem aanzienlijk harder dan die van de spijtoptant in dat Italiaanse pizzatentje. De uitvoerend producent komt binnen.

‘Wat is er met jóu aan de hand?’

‘Vervelend telefoontje gehad. Ik moet in extreem zware beveiliging.’

Een deel van het tv-team vliegt terug. John van de Heuvel blijft met een paar collega’s drie dagen langer.

Mocht hij nog denken dat het ook deze keer niet zo’n vaart zal lopen met de ontwrichting van zijn leven, dan komt hij landend op Schiphol bedrogen uit. Het heeft er alle schijn van dat er op de luchthaven een actiefilm wordt opgenomen. Pantservoertuigen van de Koninklijke Marechaussee tussen landingsbaan en pier, drie donkere Mercedessen schuin geparkeerd onder de slurf, twee beulen van politiemensen die onmiddellijk nadat het cabin crew, disarm doors heeft geklonken het vliegtuig binnenstappen. Van den Heuvel wordt via een trap in de slurf naar een zwaar gepantserde limousine geleid. Voorin zitten twee mannen, strak in het pak, automatische wapens naast zich.

‘Maar m’n koffer dan?’ zegt hij in een wonderlijke opwelling van praktisch denken.

In een hotelkamer bij Hoofddorp niet ver van Schiphol wordt hij opgewacht door Paul Jansen, hoofdredacteur van De Telegraaf. ‘We zullen je met alles steunen’, zegt z’n baas. ‘Als je de komende tijd vrij wilt nemen, geen probleem.’ Maar van alles wat Van den Heuvel op dit moment wil, is vakantie vieren het allerlaatste. Hij wil douchen. Schone kleren aantrekken. En in die gepantserde limo als de wiedeweerga naar de studio van RTL Boulevard rijden, dan is hij nog net op tijd voor de uitzending. Hij zit er een uur later met een raar gevoel. Met nieuws dat hij niet kan melden: Telegraaf-journalist onder extreem zware bewaking van de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging. Het is de eerste dag van een nieuw leven.

Een etmaal later wordt hij thuis bijgepraat door een vriendelijke reus van de DKDB. ‘Je leven gaat er vanaf nu heel anders uitzien’, zegt de man. ‘Zolang je onder onze protocollen valt, kan je weinig gebeuren. We nemen geen enkel risico, verliezen je geen moment uit het oog.’

En dat is te merken in dat salonbootje op de Amstel. Je verjaardag vieren onder de vleugels van de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging.

Feestvarken in een gouden kooi.

4. Nooit meer alleen

Heb je er rekening mee gehouden dat het allemaal zo lang ging duren, John?

‘Nee, absoluut niet. Na het gesprek met de sympathieke reus van de DKDB dacht ik: Ach, week of drie, dan ben ik er wel vanaf. Zo’n gigantische operatie, dat houden ze nooit lang vol. Een mens kan zich lelijk vergissen. Ik had altijd al lichtere vormen van bewaking en toezicht. Ik berustte daar noodgedwongen in. Ze hebben toen het hoogste beveiligingsniveau rondom mij opgetuigd en dat is nooit meer teruggedraaid. Ik ben eraan gewend geraakt dat veel spontaniteit uit je leven kan verdwijnen. Je agenda wordt letterlijk leidend. Je bent nooit meer alleen. Zodra ik m’n neus buiten de deur steek, staan er mensen om me heen. Alles wordt 24/7 in de gaten gehouden. Dat is onvermijdelijk en dat maakt het ook zo pittig. Ieder mens heeft behoefte aan privacy, even op jezelf kunnen zijn, even geen poespas om je heen. Maar het is zoals het is.’

Klinkt uit jouw mond opvallend berustend.

‘Je moet je draai erin zien te vinden. Jezelf afsluiten als dat nodig is. Soms net doen alsof de beveiligers er niet zijn. Het klinkt misschien ongezellig, maar achterin die auto’s doe ik vaak een koptelefoon op. Om me een beetje af te zonderen, een mentale vlucht in een andere wereld. Muziek luisteren. Filmpje kijken. Of werken. Ruwe montages bekijken van producties. Ieder nadeel heeft z’n voordeel. Als je zelf rijdt, kom je om de haverklap in tijdrovende files terecht. Ben je eindelijk thuis, moet je nog twee uur werken. Bellen, mailtjes versturen, tikken. Dat kan nu op de achterbank. Is toch een voordeel. Zo ga je automatisch denken. Je moet vooral kijken naar de dingen die nog wél kunnen.’

5. Verraad maakt woedend

Het is 29 maart 2018 als in De Bunker een schokkend bericht binnenkomt. Het proces tegen Willem Holleeder sleept zich vandaag traag voort en uitgerekend hier – het huis van de rechtspraak, de tempel waar misdaadbestrijding vaak door rechters wordt beloond met gevangenisstraffen voor criminelen – sijpelt het nieuws door dat de Mocro-maffia weer een stap verder is gegaan in het choqueren van het gezag.

De broer van Nabil B, kroongetuige in het Marengo-proces, is op klaarlichte dag in Amsterdam-Noord doodgeschoten.

Reduan B, opgegroeid in Utrecht en eigenaar van een goedlopend marketingbedrijfje in de hoofdstad. ‘Onze knuffel-Marokkaan’ noemden ze hem bij voetbalclub Domstad Majella. Man met een bloeiend sociaal leven en geen strafblad, louter en alleen uit het leven geknald omdat hij familie is van crimineel Nabil B. Ik ga iedereen in Nabil B’s omgeving laten slapen als hij mijn naam heeft genoemd zei Ridouan Taghi over de kroongetuige die inderdaad – voor strafvermindering – de naam van de bendeleider noemde.

Onschuldigen vermoorden om een crimineel te raken, ze zijn nu echt knettergek geworden, denkt John van den Heuvel voordat hij in De Bunker een knop omzet. Even niet langer focussen op Holleeder in het verdachtenbankje, maar op de harde actualiteit van de straat. Van ’t kantoor van een beletteringszaakje om precies te zijn. Reduan B. zat daar achter z’n bureau toen hij met meerdere kogels om het leven werd gebracht.

Als de misdaadverslaggever de nieuwsdienst van De Telegraaf wil bellen om te overleggen hoe het verhaal gebracht moet worden, trilt zijn mobiel. Een belangrijke informant, ziet hij op het schermpje. Hij neemt op en hoort:

‘John, ik heb interessante dingen gehoord over de moord op die broer van Nabil B, kunnen we ergens afspreken?’ Van den Heuvel denkt na. Wat is het meest geschikte hotel om met die man te gaan zitten? Niet te ver van De Bunker en belangrijker nog: niet te opvallend. Hij noemt een naam.

‘Ik zie je daar zo.’

‘Ja en nu?’ mompelt hij in zichzelf als hij z’n mobieltje in zijn zak steekt. Normaal gesproken had hij al in z’n auto gezeten, maar extreme beveiliging is niet normaal. Hij stapt naar de man die in de hoek van de steriele – om niet te zeggen: saaie – ruimte zijn observerende werk doet.

‘Ik moet buiten de agenda om naar een afspraak’, zegt hij. De beveiliger overlegt via de oortjes met z’n collega’s in de parkeergarage. Er is telefonisch contact met kopstukken van Justitie en na enige tijd komt er groen licht. ‘We kunnen gaan’, zegt de beveiliger. Een uur nadat de tip binnenkwam zit Van den Heuvel aan een rustig tafeltje zo anoniem mogelijk te zijn tegenover de man die hij vertrouwt en die hem vertrouwt.

Weken later wordt hij gebeld door een hoofdofficier van justitie. De stem klinkt timide, zelfs een tikkeltje onzeker. Van den Heuvel zou durven zweren dat de magistraat zenuwachtig is, maar waarom?

‘Kunnen we u zo snel mogelijk spreken?’

‘Ik kom eraan.’

Beheerst door nieuwsgierigheid neemt hij plaats op de achterbank van de DKDB-wagen – de aanpassing van de agenda was gezien het reisdoel uiteraard geen enkel probleem – en meldt hij zich na een rustig ritje op de afgesproken locatie, waar twee hoge politiechefs en de hoofdofficier van Justitie op hem zitten te wachten.

‘We moeten onze excuses aan u aanbieden’, zegt de hoofdofficier.

‘O. Waarom?’

‘Omdat er dingen vreselijk mis zijn gegaan rond uw afspraak in dat hotel op de dag van de moord op de broer van Nabil B.’

Van den Heuvel probeert de film van die dag in zijn hoofd terug te draaien. Z’n beveiligers hebben hem keurig afgezet en zich vervolgens zo discreet mogelijk opgesteld. Zoals altijd. Niks mis mee.

‘Wat is er dan zo vreselijk misgegaan?’

‘Eén van onze mensen heeft opgevangen dat u op stel en sprong De Bunker heeft verlaten voor een afspraak en heeft daaruit de conclusie getrokken dat u ons aan belangrijke informatie over de moord zou kunnen helpen.’

‘Er is mij niks gevraagd.’

‘Nee, hij heeft buiten u om een afluisteroperatie opgetuigd. Onder het tafeltje waaraan u zat was een richtmicrofoon verborgen.’

Van den Heuvel laat de woorden tot zich doordringen. De woede in zijn hersenpan maakt nuchter nadenken even knap lastig.

‘Wisten de mensen van de DKDB hiervan?’

‘Nee, zij waren niet op de hoogte. Maar voor de operatie was wel de toestemming van de Rechter Commissaris nodig en die heeft als voorwaarde gesteld dat deze actie wordt vermeld in het dossier.’

Afgeluisterd. Verraden door een overheid die over zijn veiligheid moet waken. De informatie over zijn ontmoeting met de tipgever in een dossier waartoe ook de advocaten van de Taghi-bende toegang hebben. De veiligheid van een belangrijke informant willens en wetens in gevaar gebracht door een overijverige ambtenaar die dacht even lekker te kunnen scoren.

‘Dit voelt als een mes in m’n rug’, briest Van den Heuvel tegen het gezelschap. ‘Mijn vertrouwen in jullie is weg, ik stap uit de beveiliging. Ik bestel nu een taxi en ga naar huis.’

Koortsachtig overleg volgt. Er is telefonisch contact met de bazen van de DKDB die de misdaadverslaggever verzekeren dat ze echt van niks wisten en net zo onaangenaam verrast zijn als hij. De vier mannen achter de tafel gaan diep door het stof en als na een reconstructie blijkt dat de informant niet hoeft te vrezen voor zijn veiligheid en de schade van de onverantwoorde actie beperkt blijkt, maakt de kwaadheid bij Van den Heuvel plaats voor koele zakelijkheid.

‘Het enige dat ik wil is gewoon mijn werk kunnen doen’, zegt hij tegen de hoofdofficier van justitie. ‘Dat mijn tipgevers zich veilig bij mij voelen dus. En dat gaan jullie niet nog een keer verstoren met krankzinnige plannetjes, laat dat heel erg duidelijk zijn.’

Thuis achter de laptop in zijn werkkamer blijkt de schade toch iets minder beperkt dan hij hoopte. Eén van de advocaten heeft gelekt naar de NOS. De omroep meldt: misdaadverslaggever door Justitie afgeluisterd tijdens ontmoeting met tipgever.

Da’s lekker dan verzucht Van den Heuvel. Informanten die nu denken: als je met John zit te praten, kan er zomaar een microfoon onder de tafel geplakt zitten. Zal tijd en energie kosten om het vertrouwen terug te winnen.

6. De metafoor RTL Boulevard

Geruisloos, als een kat sluipend door de nacht, glijdt de limo van de DKDB over een B-weggetje dat parallel loopt aan de A1. John van den Heuvel heeft er weer een uitzending van RTL Boulevard opzitten en is op weg naar huis. Hij wijst door het kogelwerende raampje naar een in het groen verscholen villa. Seksclub Boccaccio, badend in luxe, met een eigen driving range en zwembad. ‘Hier is Martin Kok doodgeschoten’, zegt hij. ‘Ik was in de buurt en er dus als eerste verslaggever bij.’