Sanne Kanis & Aaron Mirck

Niet appen tijdens het eten

..

..

en andere onmisbare regels voor het digitale tijdperk

..

..

..

..

..

..

Eerste druk, november 2022

..

© Sanne Kanis & Aaron Mirck

Bot Uitgevers, 2022

..

Ontwerp omslag: Frank August

Verzorging ePub: Michiel Niesen

..

ISBN 978 90 832 5643 6

..

www.botuitgevers.nl

www.aaronmirck.com

www.sannekanis.com

‘Party like it’s 1999’

- Prince

Voorwoord: waarom gedragen we ons online anders dan offline?

Technologie heeft onze omgangsvormen veranderd. Het is hoog tijd om stil te staan bij de vraag of die nieuwe omgangsvormen ons nog bevallen en gelukkig maken. We hebben duidelijk digitale etiquette nodig om het nieuwe sociale verkeer soepeler te laten verlopen.

Dat concludeerden wij, Sanne en Aaron, toen we het hadden over etentjes die gezellig zouden moeten zijn, maar dat niet werden doordat onze vrienden te veel met hun telefoon bezig waren. We hadden het over al die keren dat we zelf niet goed wisten hoe men zich precies heurde te gedragen op WhatsApp, op social media of tijdens zakelijke calls. Waarom was er nog geen handleiding voor onze digitale ergernissen en onzekerheden?

We besloten om op onderzoek uit te gaan, experts te spreken, hun inzichten te bundelen en een moderne digitale etiquette te creëren. Dat je het mes en de vork aan de buitenkant als eerst gebruikt, weten we nu wel. Maar hoe heurt het in een wereld van Zoom-calls, vloggende kinderen, datingapps en maaltijdbezorgers?

We hebben dit boek geschreven om je op weg te helpen in een wereld waarin ervaringen worden beïnvloed en vormgegeven door slimme technologie. Dat technologie (negatieve) invloed heeft op ons gedrag, hebben we niet altijd door. We staan er niet of onvoldoende bij stil dat we ons online vaak anders gedragen dan we offline zouden doen. Zouden we onze sportprestaties en vakantiefoto’s printen en op het schoolplein uitdelen omdat we hopen dat onze vriendjes hun duimen opsteken en alles leuk vinden? Gingen we vroeger met wildvreemden in discussie en lieten we deze discussies – zoals op Twitter – escaleren? Zou je ‘in het echt’ middenin een gesprek opeens weglopen, zoals dat op WhatsApp of datingapps geregeld gebeurt? Welke collega of leidinggevende stuurde je op zondag een telegram – de analoge variant van een appje – om te vragen of je nog naar een bepaald document kon kijken? Als we dat gedrag offline niet oké vonden, waarom online dan wel?

Hoe zorgen we ervoor dat we online even vriendelijk en goed gemanierd zijn als offline? Hoe heurt het in het digitale tijdperk? Op die vraag geven we antwoord in Niet appen tijdens het eten. Dat doen we niet alleen zelf, we laten ook verschillende deskundigen aan het woord. Ze leggen uit of het beleefd is om te appen tijdens het eten, hoeveel schermtijd voor jezelf of kind verstandig is, stellen het filmen van concerten ter discussie en leggen uit of het handig is om werkmails te versturen vanaf je privé-mailadres. De antwoorden verbazen en vermaken je hopelijk en inspireren je wellicht om je gedrag onder de loep te nemen en indien nodig aan te passen.

We hopen dat deze digitale etiquetteregels je leven makkelijker maken en het digitaal sociaal verkeer overzichtelijker maken. Heb je na het lezen van dit boek nog een prangende etiquettevraag die je graag beantwoord ziet? Mail ons dan op nietappentijdensheteten@gmail.com. Wie weet beantwoorden we je vraag wel in een volgende druk. Vind je het leuk om ons te volgen? Ga dan naar www.sannekanis.com en www.aaronmirck.com.

Sanne en Aaron

Deel 1: Vrienden en familie

1 ‘Mijn vrienden appen continu tijdens het eten. Is dat oké?’

Eindelijk weer een avondje uit in een goed restaurant. Maandenlang keek dit stel ernaar uit. De vrouw bestudeert aandachtig de menukaart. ‘Schat, waar denk jij aan? Zullen we wat gerechten delen?’, vraagt ze. De man vist ineens een stapel post uit zijn tas. Hij legt de post op tafel, scheurt de enveloppen één voor één open en leest de brieven aandachtig. Al zuchtend gaat hij verder tot de laatste brief geopend is. Vervolgens pakt hij een notitieblok, slaat een bladzijde om en gaat driftig schrijven. ‘Liefje, moet dat per se nu? We zouden toch gezellig uit eten gaan!’

Een lastig voor te stellen scenario? Zo doen we dit dus dagelijks, maar dan online. Op onze telefoons lezen, sorteren en beantwoorden we onze post. Als we even bij het stoplicht staan, in de trein zitten of achteloos lopend op straat. Het lezen van zogenaamd urgente appjes, notificaties of mails op je mobiel is een gewoonte die er niet makkelijk uit te slaan is. In plaats van verbinding te maken met onze disgenoten, kiezen we voor het verlangen naar een vluchtig bericht, hopend op een dopamineshot. Maar was het doel van de avond niet om de verbinding te zoeken, bij te praten, om te lachen, om te horen hoe het met een ander is? Of dineren we liever met een virtuele tafelgenoot die de aandacht krijgt en het ‘echte gesprek’ hiermee vertraagt?

Virtuele, ongenode gasten

Hoe heurt het eigenlijk: is het beleefd om te appen of te mailen tijdens het eten? Nee, het is onbeleefd. Houd de telefoon in je tas of jas, zodat je aandacht voor elkaar hebt. Ook facetimen en uitgebreid bellen in een restaurant is niet beleefd – tenzij het urgent is. Daar valt een uitgebreide beschrijving van de wijnen en spijzen aan een vriend/vriendin in een andere tijdszone of een slaapliedje zingen voor de kinderen niet onder.

In dezelfde categorie: uitgebreid foto’s maken van je eten. Een avondje in een restaurant is bedoeld om je zintuigen te strelen, niet om je telefoongeheugen te vullen. Een of twee foto’s voor de herinnering, voilà, leuk voor de heb. Het gaat te ver om op een Erwin-Olaf-achtige manier close-up alle hoeken van het gerecht te benaderen. Niet leuk voor je disgenoot, en tenzij je er een plakboek van maakt, ga je die foto’s nooit meer bekijken. Nobody ever said: ‘Weet je nog die carpaccio die we hadden in die bistro van drie jaar geleden op dat bedje met rucola en parmezaan?’ ‘Nee niet echt meer, fris mijn geheugen eens op en laten we de foto’s er nog even bij pakken.’

Perfecte horecastorm

Waarom maken we toch zo graag foto’s van cappuccino’s met een hartje – jawel, de barista heeft vast een oogje op je – of schieten we graag het perfecte plaatje van de wijn naast het brood? Eerdere generaties namen niet hun Kodak-camera’s mee om gerechten te fotograferen, waarom de millennials en Gen Z’ers wel? NRC-journalist en millennial-expert Jonas Kooyman, bekend van zijn nieuwsbrief de Havermelkelite, deelt zijn inzichten.

‘De trend dat we massaal ons eten fotograferen en op social media zetten én de horeca-hausse (een explosie aan nieuwe koffiebars, brunch-zaken en restaurants) van de afgelopen jaren vormen samen een soort perfect storm. Van oudsher is eten een manier geweest om je te onderscheiden van andere groepen in de samenleving. Met wat je eet en wáár je eet, draag je een bepaalde identiteit uit. Plaats je een foto van je glas natuurwijn en small plates in dat net geopende tentje waar je wekenlang van tevoren moet reserveren, dan draag je status uit. Zo laat je zien dat je goed op de hoogte bent van waar je op dat moment moet zijn.’

Voor altijd vast aan die shit-telefoons met knipperende meldingen aan tafel, dat kan toch ook anders? Gelukkig voorspelt Kooyman dat het einde van deze trend nabij is. ‘De “Instagram gets the first bite”-trend is al een paar jaar op zijn retour. Ook omdat dit compleet is uitgemolken door horecazaken waarvan het interieur en de borden gemáákt zijn om te fotograferen (denk aan: pastelkleuren, veel daglicht, neon aan de muur.) De culinaire voorhoede moet hier niks van hebben en wil ook liever geen oppervlakkige influencers in hun zaak hebben. Anti-Instagram-restaurants willen dat het weer om de smaak van het eten draait, het moment zelf – dus is het licht gedimd en de inrichting juist niet zo gelikt. Tegelijk is dat natuurlijk ook een mooi pr-verhaal, waar andere restaurants weer op zullen inhaken.’

Zoals elke beweging is er ook hier een tegenbeweging. Krijgen de Instagram-paparazzi een tegenpool? Jongeren die het niet erg vinden om een sticker op de camera van hun telefoon te plaatsen, zoals in de Berlijnse club Berghain gebeurt (zie ook hoofdstuk 17 over filmen in een club of concertzaal). Wacht ons een groep die juist wel graag in het moment wil leven? Jonas Kooyman: ‘Wat mij opvalt is dat het onder de begintwintigers van nu, generatie Z, juist een trend is om expres lelijke foto’s van je bord te maken, als het al half is opgegeten bijvoorbeeld. Dat vind ik een positieve ontwikkeling: in plaats van dat heel gelikte plaatje symboliseert dit een lichtere manier van in het leven staan. En sowieso: wanneer kijk je foto’s terug van je eten? Die verdwijnen toch vaak in de krochten van je telefoon.’

Vuistregels

Laten we de volgende standaardafspraak hanteren: de telefoon blijft in de tas, broekzak of jas. Een telefoon waar continu knipperende berichten uitkomen, verstoort het gesprek en zuigt er energie en aandacht uit weg. Denk aan je intentie voor de avond. Als je doel is om bij te kletsen en tijd met elkaar door te brengen, houd je dan ook aan die insteek.

Niet facetimen of uitgebreid gaan bellen met anderen (daar vallen dus ook je kinderen onder). Ga even naar een andere ruimte of naar buiten als het echt urgent is, bel ze later terug of nodig ze uit voor een volgende keer.

Een oplossing is de niet storen-stand op zowel iPhone en Android. Met deze functie worden alle meldingen en inkomende gesprekken uitgeschakeld. Mocht je een belangrijk telefoontje verwachten, van bijvoorbeeld de oppas (zie ook hoofdstuk 23 over de babycam in de kinderkamer), dan kan je een uitzondering instellen voor een specifiek nummer. Of je laat het nummer van het restaurant achter, zo ben je alsnog bereikbaar in geval van nood.

Als je vrienden het echt lastig vinden om zich hieraan te houden, voeg dan een regel of spelelement toe. De eerste die (onnodig) de telefoon checkt betaalt het etentje. Hoe urgent is het telefoongebruik dan nog?

Voor thuissituaties zijn er hulpmiddelen bedacht, die je kunnen helpen om een etentje telefoonvrij te houden. Leg meerdere mobiele telefoons in de hippe kaasstolp, bijvoorbeeld van het merk Stolp. Of ga honderd procent offline met de hardware van Unpluq. Een grappige gadget is Amy the Plate, een keramieken bord met een ingebouwde smartphone-houder. Je moet je bord omkieperen om hem weer te gebruiken.

Een of twee foto’s van je eten maken is prima, maar maak er geen fotoshoot van.

2 ‘Een vriendin stuurt ellenlange spraakberichten. Ik heb een dagtaak aan het beluisteren ervan. Mag ik hier wat van zeggen?’

Niet iedereen is fan van de spraakberichten in WhatsApp. Je kent deze veredelde voicemail-berichten vast wel, monologen als: ‘Heeeyyy hoiiii.. ik dacht, ik stuur even een audiobericht, want ik zit op de fiets. Dusss….. hoe laat zullen we vanavond afspreken? En ik hoop dat je een lekker dagje hebt. Ben je al buiten geweest? Weet jij al wat je aandoet vanavond? Ik dacht aan dat zwarte jurkje met gympen eronder, wat denk jij? En had jij S nog gesproken, want had al even niets van haar gehoord. Wacht een tram. Tringeling. Ik rijd nu op trambaan. Wacht, even afstappen. Nou, anyways, heeeel veel zin in vanavond, ik denk dat ik tot een uur of vijf werk, dan ga ik nog even sporten, dan douchen enzo, dus erna afspreken?’

Het leed dat een memo heet

Deze langgerekte monologen zijn mini-podcasts. Wat de één ziet als eenzijdig gezellig bijkletsen, ziet de ander als een onnodig lange TedTalk. De afzender had ervoor kunnen kiezen om bovenstaande voicememo te kunnen samenvatten in drie woorden: ‘Vanavond, hoe laat?’ In plaats daarvoor koos ze ervoor om het op één na kostbaarste bezit van je te stelen (na gezondheid): kostbare tijd. Aan de andere kant: vroeger hadden we de keuze uit voicemail en een sms sturen, daar deden we ook niet moeilijk over, toch?

Wat doe je als je vrienden hebt die van WhatsApp een podcastplatform maken en dagelijks audio-updates sturen? Kan je je vrienden vragen om een bericht uit te typen omdat jij dat prettiger vindt? Als je het echt storend vindt om de stem te horen van vrienden – wat soms juist kleur kan geven door intonatie en toon – dan is er gelukkig de doorspoelfunctie en de optie om de memo versneld af te spelen. Ben je het echt beu? Geef dan aan dat je de voorkeur geeft aan getypte berichten. Houd er wel rekening mee dat niet iedereen van schrijven houdt of in staat is om foutloos te typen. Ongeveer 15 procent van de Nederlandse bevolking is dyslectisch of heeft een taalachterstand. Voor hen zijn deze spraakberichten een uitkomst. Dat maakt het wel zo inclusief. En wanneer je geen tijd om uitgebreid te bellen, maar wel even een teken van leven wil geven, is een spraakmemo ook een uitkomst. De ander kan het op zijn of haar eigen tijd afluisteren, en het is een ontspannende manier van bijpraten.

Gedragscodes voor groepsapp

Over WhatsApp gesproken: wat zijn de gedragscodes voor groepen binnen WhatsApp? Tel even het aantal groepen waarin je zit en je realiseert je al snel dat je er sowieso te veel hebt. De groepen voor de gymnastiek, tennis- en korfbalvereniging, de buurtmoeders, de oppas-papa’s, vrienden die je al lang niet meer spreekt of dat groepje waarmee je naar Lowlands ging in 2017. Het is veel georganiseer om alle berichten te openen en te beantwoorden. Gelukkig zijn er slimme manieren om het appverkeer efficiënter te laten verlopen.

Als het een appgroep is voor privédoeleinden, dan is daar gelukkig de ‘gedempt-functie’. Zo blijf je in de groep en kan je eens in de zoveel tijd, in je eigen tempo, de berichten doorlopen. Dat vindt iedereen oké. Heb je semi-zakelijke appgroepen met een organiserend belang, zoals een VvE, de sportclub, de leesclub, dan is er de beperkte beheerdersfunctie die je kan instellen die selectief berichten kan sturen. De groepsbeheerder kan de groepsinstellingen namelijk zo wijzigen dat alleen beheerders de groepsinformatie kunnen bewerken of berichten kunnen verzenden. Zo kunnen er één of twee personen de groepsapp managen en een selectie maken van relevante info.

Als ontvanger van WhatsApp-berichten kan je ook slim omgaan met andermans tijd. Als er een vraag wordt gesteld, reageer dan direct op de vraag, met een reactie of een duimpje en niet in een nieuwe zin. Dat voorkomt weer tientallen reacties. Als er iemand vraagt in de app of je meedoet met een gezamenlijk cadeau, dan is een duimpje voldoende.

Een appgroep verlaten

Als er veel communicatie plaatsvindt in een groep, met vrienden of dierbaren, maar je besluit om toch drastisch de groep te verlaten, kies dan eerst voor de ‘gedempt-functie’. Dit zorgt ervoor dat je niet telkens een update krijgt van de berichten in deze appgroep. Wil je hierna toch echt de groep verlaten? Vertel dat in de groep, leg uit waarom, zeg gedag en verlaat de groep. Eigenlijk zoals je dat ook offline zou doen. De familie-app verlaten zonder opgaaf van reden of zonder gedag te zeggen is nu eenmaal vrij onbeleefd en asociaal.

Als het gaat om triviale communicatie, zoals een gezamenlijk cadeau, dan zal er in de appgroep hoogstwaarschijnlijk geen toekomstige communicatie meer zijn, dus dan kan je de groepsapp prima verlaten zonder uitgebreid gedag te zeggen. Een nieuwe functie in WhatsApp maakt dit mogelijk. Er zal geen melding meer te zien zijn als je de groepsapp verlaat.

Buitengesloten

Wat moet je doen als er in de oorspronkelijke appgroep geen interactie meer is, maar er een appgroep is ontstaan waar je niet voor bent uitgenodigd? Betekent dit dat je bent buitengesloten door de rest? Ze hebben blijkbaar behoefte aan een groepsgesprek waar je geen deel van uitmaakt. Dat kan bijzonder pijnlijk zijn.

Zie een groepsapp als een kringgesprek. Stel je voor dat de hele kring opstaat, zijn stoel optilt, in een andere kamer plaatsneemt en de deur op slot doet. Dat is alles behalve een uitnodiging om alsnog mee te doen. De pijnlijke waarheid is: de groep besluit om zonder je verder te gaan, zonder je dat mede te delen. Doe navraag bij een van de leden van de groep, iemand die dicht bij je staat, of er inderdaad een nieuwe appgroep is ontstaan waar je geen deel van uitmaakt en of dat de bedoeling is. Wie weet is er wel een subgroep aangemaakt om te kletsen over Temptation Island, een serie die jou als enige niet boeit. Dat hoeft geen probleem te zijn, toch?

Het kan ook zijn dat de vriendengroep daadwerkelijk verder gaat zonder je. Treur niet: wie een appgroep aanmaakt waar je geen deel van mag uitmaken en je dat niet vertelt, is het ook niet waard om mee bevriend te zijn. Hoe pijnlijk het ook mag zijn: je bent beter af zonder vrienden die je passief-agressief ghosten en zo plots verdwijnen uit je leven (zie hoofdstuk 25 over daten en ghosten).

Vuistregels

Als je een spraakbericht stuurt, houd het kort. Als je podcastambities hebt, ga dan naar podcastplatform Anchor, koop een microfoon en begin een podcast.

Als je geen geduld hebt voor lange voicememos, spoel ze dan versneld af. Vraag voorzichtig of het weer tijd is voor schriftelijke communicatie, maar sta er bij stil dat niet iedereen in staat is om foutloos te typen. Spraakmemo’s zijn inclusief, omdat ze het leven van dyslectici, ongeletterden en slechtgeletterden makkelijker maken.

Stel een paar beheerders in per WhatsApp-groep, voor de groepen van formele en organisationele aard. Alleen deze admins kunnen berichten sturen, de rest kan de berichten enkel lezen. De beheerders kunnen dan een selectie maken van relevante informatie.

Bij groepen waar iedereen beheerder is: als er een vraag wordt gesteld, reageer dan direct op die vraag met een reactie of duimpje en niet in een nieuw bericht.

Heb je het vermoeden dat men een appgroep heeft aangemaakt waarvoor je niet bent uitgenodigd, waarin men vrolijk verder kletst? Vraag het na en treur niet te lang: wie zo achterbaks is, verdient het niet je vriend te zijn.

3 ‘Ik ontving een digitale trouwkaart. Ben ik ouderwets als ik dit heel ongezellig vind?’

Appen doen we de hele dag door: voor de gezelligheid, om op de hoogte te blijven van elkaars belevenissen of om leuke uitjes te organiseren. Speciale appgroepen worden in het leven geroepen voor de barbecue van aankomend weekend (‘Het wordt lekker weer, jongens.’), voor de verjaardag van Annelies en Gert (‘Wie doet er mee aan het gezamenlijke cadeau?’) en voor de jaarlijkse buurtborrel (‘Wie neemt de borrelnootjes mee?’). Maar hoe communiceren we bij een grootser event, bij onze life events?

De drie B’s (bruiloften, bevallingen en begrafenissen) leken tot voor kort gevrijwaard van de digitale communicatiekanalen. Een mail als uitnodiging van een begrafenis of crematie? Voelt gek. Een uitnodiging voor een huwelijk via de zoveelste WhatsApp-groep? Het voelt triviaal, zo tussen de kantoorhumor-appgroep en de ouders-van-school-app.

Zou je emoji’s van urns en doodskisten typen als je vrienden zou vragen naar een net bezocht afscheid? Een groepsapp of mail aanmaken ter aankondiging van de kleine, pasgeboren telg? Het kan natuurlijk en het is goedkoper, efficiënter en sneller dan een geprint geboortekaartje. Maar is het ook wenselijk?

Minst romantische uitnodiging ooit

Een tijdje geleden liet vriend J. een digitale trouwkaart zien. Het was een e-mail met hierin een Google-formulier geplakt. De trouwkaart was opgemaakt in een zwarte achtergrond met Arial-letters in een kant-en-klaar thema. Het deed me denken aan een tevredenheidsenquête van een kabelaar, waarin je je frustraties over internetstoringen kan uiten in een handjevol vragen. De tekst van de trouwkaart bestond uit ‘Kom je? / Neem je een plus-één mee? / Eet je mee? / Zijn er dieetwensen?’ en een vriendelijk ‘Bedankt voor je deelname’ als afsluiting. Het was zonder twijfel de minst romantische huwelijksuitnodiging ooit.

Een website als ondersteuning voor de bruiloft, waar je alle logistieke info vindt, is niets nieuws onder de zon. Was er vroeger het A4’tje van de ceremoniemeesters met een getekend plattegrondje en een envelopje erop, nu is er de Wordpress-website met hotelaanbevelingen, geïntegreerde cadeaulijst, filmpjes van het bruidspaar en Pinterest-boards met inspiratie voor kledingsuggesties. Maar moeten we dat ook voor de echte uitnodiging willen? Digitale uitnodigingen en aankondigingen zijn sneller, efficiënter en duurzamer. Maar toch bijt het, deze bijna van emotie losgetrokken aankondigingen. We leven kort, we zouden het leven moeten vieren, ons verheugen op gebeurtenissen en vervolgens teren op mooie herinneringen. Hiervoor lenen digitale kanalen zich minder dan de traditionele, offline kanalen. Het geluksgevoel of verdriet bij het openen van de envelop voor een bruiloft of afscheid voelt rauwer en ‘echter’ aan. Serieuzer. Een kaart in je kamer staart je nog uren aan, gewild of niet. Met een tikkeltje weemoed vermoed ik dat het digitale omslagpunt voor deze gebeurtenissen dichterbij is dan gewenst, maar laten we als vuistregel vasthouden dat we voor grote gebeurtenissen de ouderwetse offline kanalen en papier gebruiken: binnenkort een exclusief luxeproduct.

Rouwen en condoleren via app

Afschuwelijk was het nieuwsbericht dat families last hadden gehad van een staking bij het Nederlandse postbedrijf, waardoor rouwkaarten niet op tijd werden bezorgd en begrafenissen werden gemist. Schrijnend. Kwalijk. Digitale communicatie heeft dus duidelijke voordelen, want een mail is altijd op tijd.

Zal de rouwkaart dan toch vervangen worden door een digitale versie? Want dit is sneller en minder moeite, toch? Wij vermoeden van niet – de belangrijke gebeurtenissen wil je tastbaar maken. Juist in een wereld van vluchtige en vergankelijke communicatie wil je bepaalde events uitlichten, zeker bij het overlijden van een naaste. Het doel van een e-mail is elkaar informeren, vermaken of uitnodigen. Bij een rouwkaart gaat het verder dan elkaar informeren en ergens van op de hoogte stellen. Een rouwkaart laat ook een herinnering aan die persoon achter, met foto of uitspraak erop, waardoor je de ander de gelegenheid geeft om er echt even bij stil te staan. De eerste die een kaarsje brandt bij een e-mail moet nog geboren worden.