Sander van Leeuwen

Het wordt niets zonder jou

Hans de Booij
Een biografisch portret

==

==

BOT UITGEVERS

© Sander van Leeuwen

==

Ontwerp omslag: Riesenkind

Ontwerp binnenwerk: Perfect Service

Auteursfoto: Jan-Willem Karssies

==

==

ISBN 978 90 832 5647 4

==

www.botuitgevers.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023

We zullen doorgaan

– Ramses Shaffy

Proloog

Februari 2022

Niemand weet wanneer het einde komt

‘Er is iets gebeurd waardoor ik het nu wil doen.’ Februari 2022. Onze eerste ontmoeting. Hans de Booij zit tegenover me in het bovenzaaltje van een café in Heusden. We hebben uitzicht op een haven zonder boten. De coronamaatregelen zijn net weer wat versoepeld, maar in het café is het rustig.

‘Ik heb het beest in de ogen gekeken,’ zegt hij. Het bier staat nog niet eens op tafel, maar hij is begonnen.

‘Jaaaa... dat was... dat was...’ De zin maakt hij niet af. In plaats daarvan haalt hij een koptelefoon uit een versleten leren schoudertas en stopt de kabel in zijn telefoon. ‘Dit hebben we vorige week opgenomen.’ Ik luister.

Een klein, ingetogen, pianolied. Vederlicht. Geen enkele pretentie.

Nooit meer.

Nooit meer van God los.

==

Als ik de koptelefoon afzet, begint Hans te praten.

‘Twee maanden geleden. Ik had corona. Ik lag in het ziekenhuis van Den Bosch. De ic daar was vol en ik werd zieker. Ik gaf bloed over. De arts zei, als dit zo doorgaat en jij moet naar de ic, dan ben je binnen tien minuten dood. Toen hebben ze me in een ambulance gelegd en naar het VU in Amsterdam gereden.

Ik kwam daar terecht in een kamer met drie anderen. Op het moment dat ik naar binnen werd gereden was er een vrouw in die zaal radeloos aan het huilen. Ze was wanhopig. Schreeuwend.

En dan die dunne ziekenhuislucht.

Het zeil op de grond.

Die slappe gordijnen om het bed heen.

Ik dacht dat ik een sterfhuis werd ingereden.

==

Ik was zo ziek. Zo ziek. Vreselijk.’

Hans schudt zijn hoofd en legt een hand op tafel. Hij komt wat dichterbij.

==

‘Op een avond staarde ik vanuit mijn bed uit het raam. Het donker in. De anderen sliepen al, maar mij lukte dat niet.

Stond daar opeens een man in een beveiligersuniform voor het raam. Zo’n V’tje op zijn zwarte jas. Hij keek naar binnen, de zaal rond. Alsof hij iemand zocht.

Hij bleef zoeken, tot het moment dat hij mij zag. Toen bleef zijn blik opeens steken. We keken elkaar aan en hij lachte. Heel vriendelijk. Heel beheerst.

Hij wees naar zichzelf. Langzaam en overtuigd van zijn zaak.

En toen naar mij.

En toen omhoog.

==

Naar zichzelf.

Naar mij.

Omhoog.

==

Dat was een ongelooflijke ervaring. Hij was ook opeens weer weg.’

Hans leunt nu weer naar achter, de houten caféstoel kraakt. Hij kijkt me rustig aan, zijn wenkbrauwen zijn ruw en hangen laag.

Het valt nu pas op hoe vermoeid hij er eigenlijk uitziet. De naweeën van corona misschien. Toch zit er ook plezier in zijn ogen. Hij buigt weer naar voren.

‘Later realiseerde ik me dat die man daar helemaal niet kon staan.

Ik lag vierhoog.’

==

Een kort lachje. Opluchting of ongemak. Een slok bier. ‘Toen ben ik gaan bidden. Het Onzevader, dat ik tot mijn eigen verbazing nog helemaal uit mijn hoofd kende. Dat zat ergens nog achterin. Van mijn ouders.

==

Elf dagen heb ik in dat ziekenhuis gelegen. Doodziek ben ik geweest en toen ik thuiskwam lag er een brief van mijn producent, uit Weert. Daar heb ik mijn laatste album gemaakt, en zij zijn ook degenen die daarbij een theatertour hadden georganiseerd. Maar dat ging allemaal niet door.

Ik was ontslagen.’

==

Dit waren vrijwel letterlijk de eerste vijf minuten van mijn eerste ontmoeting met Hans de Booij. De man had vroeger een soort heldenstatus in onze familie. Of beter gezegd, bij mijn broers, want zelf ben ik te jong om zijn gloriedagen bewust te hebben meegemaakt. Maar ik hoorde hen het draaien, of er grapjes over maken met vrienden. ‘Noem een onderwerp, en Hans heeft er een liedje over.’

Het ging dan ook altijd over ‘Hans’. Niet over Hans de Booij. Alsof hij een maat van hen was. Zo werkte dat niet bij Stef Bos of Frank Boeijen.

Toen ik twaalf werd kreeg ik een gebrande cd van ze. Hans de Booij – Diverse lekkere platen, hadden ze er zorgvuldig op geschreven. Het is de enige gebrande cd die ik heb bewaard uit die tijd.

==

Omdat ik in de loop van de jaren voorzichtig een beeld had gekregen van het krankzinnige leven dat Hans moest hebben geleid, verbaasde het me dat daar nog geen boek over was geschreven. Zelf was ik na mijn eerste roman al een heel eind op weg met een tweede, maar ik zat vast. In januari besloot ik daarom Hans eens te benaderen. In een boek over hem schrijven kon ik namelijk wél veel zin krijgen.

Via een ogenschijnlijk doodgebloede facebookpagina stuurde ik een bericht. Diezelfde avond nog kreeg ik een mail terug.

==

Sander. Wat dacht je van aanstaande zondag Vismarkt Heusden. 14.00. De cafés zijn weer open.

Groet H.

==

Dus wat doe je dan? Dan ga je op zondag om 14.00 naar de Vismarkt in Heusden. Natuurlijk.

En dan laat je de man praten.

Over het succes en over de val. De genadeloze val.

Over de pogingen tot comebacks, over zijn ouders en over zijn eigen kinderen. En natuurlijk over het heden.

==

‘Ik moet een plan hebben om nog wat inkomsten te houden,’ zegt hij als ik vraag hoe het nu met hem gaat. ’Ik ben een plaat aan het opnemen en wil weer gaan optreden. Alleen kan ik door die corona niet meer dan twee nummers achter elkaar zingen. Dat is wel een probleem.’

Weer een slok bier.

Zijn muts zit los om zijn hoofd. Hij is negen kilo afgevallen en daar is hij eigenlijk wel blij mee. ‘Je leeft veel scherper.’

Dat kan zijn, maar hij ziet er oud uit. Ouder dan de 63 jaar die hij is. Zijn wangen zijn ingevallen, en hij draagt een winters vest dat veel te groot is. Eigenlijk ziet hij er verwaarloosd uit. En toch.

Toch is hij dezelfde man die ik ken van oude beelden van TopPop. Of van die eerste elpeehoes, waar hij schijnbaar nonchalant, met de handen in de zakken en een sjaaltje om, op staat.

Zijn uitstraling heeft nog dezelfde mengeling van plezier, melancholie en vervreemding.

==

‘Een cd. Een theatertour. En dit boek. Het moet een succes worden. Ik wil ook weleens een keertje winnen. Ik heb heel vaak niet gewonnen in mijn leven, weet je dat?’

==

Ik moet toegeven dat ik dat nog niet precies weet, maar ik heb wel een vermoeden. Als liefhebber van Nederlandstalige muziek en iemand die is opgegroeid met Hans de Booij weet ik wel wat over zijn leven. Ook heb ik oude interviews uit kranten opgedoken en beelden op YouTube bekeken. Het is allemaal niet even rooskleurig geweest, dat is duidelijk. Maar hoe het nou allemaal precies gelopen is... De interviews zijn steeds momenten uit zijn leven waarin het verleden gewist lijkt te zijn omdat hij zich richt op een comeback. Alles lijkt dan vergeten, behalve natuurlijk de jaren van ‘Annabel’. Die komen altijd terug.

==

‘Ik heb zelf een begin geschreven. Wil je het horen? Misschien is dit wat.’ Hij pakt een klein boekje uit de tas waar hij eerder al zijn koptelefoon uit haalde. Hij bladert en gaat dan met zijn duim over de middenlijn van het boekje om het op de juiste plek open te houden:

==

Het was een zonnige dag. Het was een bevalling zonder complicaties. Geen onverwachte dingen. Geen gevaar. Zelfs geen pijn, zei mijn moeder altijd.

‘Zorgen leken verdwenen toen jij geboren werd,’ zei ze.

‘En je hebt niet gehuild. Dat gebeurt bijna nooit.’

Ik was haar vijfde kind, maar toen ik geboren werd, was ik enig kind. De oudste was na drie jaar dood. De drie daarna werden doodgeboren of misgekraamd.

Het was geen drama. Maar het was wel ontzettend tragisch. Het leven gepresenteerd als de dood. Arnhem. Verschuerplein. Trolley, tramremise, draaiplaats, huis.

Een heel klein, vochtig huis.

Eerste Hans kreeg tuberculose aan de longtop. Maar volgens de dokter was er niet meer nodig dan een aspirine. De volgende ochtend was hij ademloos.

Schimmel achter het behang, maar de dokter kreeg de schuld. Vertrouw nooit een witte jas, zei mijn vader.

De tijd zonder centrale verwarming. Met enkelglas, en nog geen warme douche. Het is beter in juni geboren te worden, dan in december. Je wordt meteen in de zon gelegd. Dat is een levenslang duurzaam immuunsysteem.

In de zon, of bij de kachel.

Het is een wezenlijk verschil.

==

Bedachtzaam sluit hij het boekje.

‘Dat als begin. Had ik gedacht.’

Laten we het maar doen

Hans is geboren in Arnhem en opgegroeid in Apeldoorn. Daarna vertrok hij naar Antwerpen, dat ondanks zijn vele buitenlandse avonturen altijd zijn thuis is gebleven. Maar sinds een jaar woont Hans niet meer in zijn Antwerpen.

Hij woont in Heusden. Een Brabants vestingstadje.

Dat hij weer naar Nederland kwam, had te maken met corona. Hij moest er wonen om via zijn werkgever, de producent uit Weert, in aanmerking te komen voor coronasteun van de overheid.

‘Dat zorgde ervoor dat het inkomen gelukkig doorliep, ook al waren de optredens weggevallen. Maar ik was liever niet weer in het Nederlandse systeem terechtgekomen. Liever had ik niet weer hier geregistreerd gestaan. Het voelt beknellend.’

Hij vond een woning via een bevriende pianist. 1070 euro per maand. Veel te veel geld voor een man zonder optredens, zonder platencontract en met een waslijst aan mensen die hebben geprofiteerd van zijn succes.

==

‘Twee jaar geleden had ik nog een manager. Ik had een pianist. We hadden een theateragent. Een boeker. Een tournee. Muzikale ideeën. En nu?

Nu is er niks meer.

Alles is weg. Niemand geeft meer thuis. Echt niemand.

Ze reageren gewoon niet. Er staat een nummer klaar, al maanden. Die kunnen ze gewoon uitbrengen. Opgenomen in Weert. ‘Vlinderhart’. Die kan hij gewoon uitbrengen, met één druk op de knop. Misschien wordt het opgepikt, ook al is het bescheiden. Maar dan ben ik tenminste weer aan het werk. Dan hoef ik niet in die WW. Ik zie dat helemaal niet zitten.

Als ik dat kan uitbrengen, dan is dat weer een begin. Voor een nieuwe plaat, nieuwe nummers. Maar ik kan mailen en bellen wat ik wil, het blijft stil. Hij reageert niet.’

==

De barvrouw loopt ondertussen naar ons toe en vraagt of we nog iets willen drinken. Hans kijkt op de kaart met speciaalbieren, en kiest een triple blond. Hij steekt de kaart weer in de houten standaard waar ook een nepkaarsje op brandt en leunt dan achterover.

==

‘Formeel ben ik daar ontslagen, vanwege corona en de crisis. Maar dat betekent toch niet dat je niet meer kunt samenwerken? En het vervelende is, je bent toch van dat soort gasten afhankelijk. Natuurlijk kan ik ook zelf iets op Spotify zetten, maar je moet een nummer bréngen. Pluggen.

Maar ik heb geen bondgenoten meer.

Er is niemand meer over.’

Hij zucht en trekt een schouder omhoog.

‘Ik heb ook het idee dat ik altijd met narcisten en psychopaten heb gewerkt. Eerlijk waar. De muziekwereld is bezaaid met mensen die zich totaal niet kunnen inleven in een ander. Die willen maar een ding en dat is geld. En dat krijgen ze door te stelen. Alleen heb ik dat niet in de gaten gehad.

En nu heb ik dus niks meer.’

==

De dame zet de drankjes op tafel. Met de nodige precisie schenkt Hans zijn biertje in het hoge bierglas. De schuimkraag laat te wensen over.

‘Ik heb geen inkomen meer en heb van de week dus toch maar een WW aangevraagd.

Maar wat is dat voor omstandigheid? Ik als autist en dan in de WW. In mijn eentje in Heusden.

Dat is echt moeilijk. Dat is echt ontzettend moeilijk.

Dus ja.

Ik weet ook niet wat er met mij gaat gebeuren nu.

==

Maar goed. Dat is dus de reden dat we hier zitten. Want er zijn natuurlijk wel eerder mensen met dit idee gekomen. Maar er was geen noodzaak.

Nu wel. Het is allemaal veranderd. Dus laten we het maar doen.’

==

Eerlijk gezegd ben ik een beetje verbaasd over hoe makkelijk dit gedeelte van mijn idee voor dit boek is gegaan. Ik had verwacht dat ik Hans hier zou moeten overtuigen van de potentie van zijn verhaal, en van mijn kunsten als schrijver. Maar daar is geen sprake van.

We zijn gewoon begonnen. Zo eenvoudig kan het zijn.

==

‘Jij bent de schrijver, dus jij bepaalt hoe je het opschrijft. Ik ga gewoon vertellen. Zullen we volgende week weer afspreken? Bij mij thuis. Dat praat rustiger. Dan beginnen we bij het begin, dan kan ik daar de komende dagen alvast een beetje over nadenken.’ Hans stopt ondertussen zijn koptelefoon en het opschrijfboekje weer in zijn tas.

==

Als ik hem vraag of ik alles ook daadwerkelijk kan opschrijven, lijkt hij zijn herinneringen even te scannen. Er komt een klein beetje spanning om zijn lippen.

‘Jawel,’ antwoord hij dan. ‘Maar ik maak ik me wel zorgen om de liefdes en om mijn kinderen. Daar kan ik niet alles over vertellen omdat het andere mensen aangaat. Ik heb drie kinderen met drie verschillende moeders. Moet ik daar alles over vertellen? Met één van mijn kinderen heb ik al meer dan vijfentwintig jaar geen contact. Die ziet me aankomen.

Mensen raden me ook sterk af om echte namen te gebruiken.

Dus ja, daar maak me wel zorgen om. Hoe die liefdes in het boek terecht moeten komen.

Verzin jij daar iets op?’

==

==

==

==

==

Deel I – Jeugd

1958 – 1977

WW

Het is zondagavond, een week later. Ik bel aan, en Hans zegt iets onverstaanbaars maar enthousiast klinkends door de intercom. Hij zoemt de voordeur open vanaf boven. Zelf woont hij op de eerste verdieping.

Na de zware voordeur kom ik in een halletje met een stenen trap naar boven. Er hangt een opvallend zoete lucht. Wierook of wiet. De geur blijft nog dagen in mijn neus hangen.

==

Het appartement van Hans is min of meer strak ingericht. Witte muren en een lichte laminaatvloer onder een plafond met crèmewit geschilderde houten balken. Een voormalige synagoge, vertelt Hans. Inmiddels zijn er een aantal appartementen in gemaakt.

Binnen is het netjes. Geordend. Al het noodzakelijke is aanwezig, maar tegelijk is het er niet heel gezellig. Eigenlijk is er, naast het keukenblokje, niet veel meer dan een bank met een kleed erop, twee gitaarkoffers, een elektrische piano, een tafeltje met laptop, een radio en de keukentafel waar we aan zitten.

Met punaises hangen er nog twee oosters aandoende doeken aan de wand. Dat is het wel zo’n beetje. Alsof alles ook in een dag weer in te pakken moet zijn.

Naast een fruitschaal op tafel staat een boeddhabeeldje. Op de andere hoek ligt een nette stapel boekjes. De meeste gaan over het boeddhisme, met uitzondering van een Bijbels dagboek.

‘Van de huisbazin gekregen, toen ik ziek was,’ zegt hij. ‘Er staan toch wel mooie teksten in. Drinken?’

==

Doe maar thee.

‘Met honing?’

==

Nee, dank je. Doe jij dat wel?

‘Áls ik theedrink, dan doe ik dat. Voor de stem.’

==

Op de hoek van het aanrecht staat een halfvolle knijpfles honing. Hans maakt de thee, en we gaan tegenover elkaar zitten aan de tafel.

==

Hoe gaat het met je?

‘Tja... Hoe gaat het met me?’ Hij zoekt naar woorden en pakt een brief van de hoek van de tafel. Hij schuift hem mijn kant op.

‘Het is zover,’ zegt hij dan.

Geachte heer De Booij,

==

Op 31 januari 2022 heeft u een ww-uitkering aangevraagd, omdat u geen werk meer heeft.

==

In deze situatie is het belangrijk dat u er alles aan doet om weer aan het werk te komen. De informatie op werk.nl kan u daarbij helpen.

==

Om ervoor te zorgen dat u inkomsten heeft, krijgt u vanaf 1 maart 2022 een ww-uitkering. Als er niets in uw situatie verandert, heeft u recht op een ww-uitkering tot en met 31 mei 2022.

uwv

==

Wat vind je ervan?

‘Ik vind het helemaal niks. Maar wat moet ik?’

==

Ik weet het niet.

‘Nou ja. Voor nu dit. Maar ik wil vooral zorgen dat ik hierna niet in de bijstand terechtkom.’

==

Hoe ga je dat doen?

‘Ik ken alleen maar de muziek. Maar ze geven me geen ingang meer. In Weert, bij de producent. Daar ligt de bal nu. Maar ik hoor niks meer van ze. En dit boek. Dit boek kan me helpen. Dus laten we beginnen.’

==

Bij het begin.

‘Ja, bij het begin.’

Een bed met tralies

Hans de Booij. Geboren op 2 juni 1958, in Arnhem. Zijn komst moet een wonder geweest zijn voor zijn ouders, maar misschien was er al te veel gebeurd om dat nog echt zo te kunnen ervaren.

==

‘Natuurlijk deden ze hun best. Ik denk ook wel dat ze van mij hielden, maar het was alsof het geluk was ingepakt in witte lakens. Ik ontdekte pas toen ik een jaar of acht was dat er vóór mij ook al een kind en zwangerschappen waren geweest. Er hing een foto in de gang, van een jongetje, voor de olifanten van Burgers’ dierenpark. Ik heb jarenlang gedacht dat ik dat was.

Dat bleek niet zo te zijn.

Dat was mijn broer die stierf toen hij drie was. Hans.

Zo heette hij.

Hans.

==

Na eerste Hans waren er dus nóg drie zwangerschappen. Die liepen allemaal verkeerd. De kinderen stierven nog in de buik van mijn moeder.

En toen kwam ik.

Tweede Hans.

==

Toen ik werd geboren, werkte mijn vader nog voor het leger. We woonden in een koud en vochtig arbeidershuisje. Maar dat huis was een plek geworden van nachtmerries. Het verdriet was veel te veel aanwezig.

Ze moesten daar weg.

==

Mijn vader ging solliciteren en kreeg een baan bij Remeha. Fabrikant van cv-ketels, in Apeldoorn. We verhuisden naar een flat in de Van Houtenstraat. Vierhoog.

Ik vond die hoogte vreselijk. Je kon niet zomaar naar buiten lopen, je was als kind feitelijk opgesloten. Alleen via die ene steile trap kon je naar beneden. Op het balkon keek ik dan naar buiten. Naar de vijver die daarbeneden lag.

==

Ik was een jaar of vier, vijf misschien. Ik kon die trap inmiddels alléén op en af. Op een dag had ik mijn rode koffertje, dat ik soms gebruikte voor logeerpartijen, zelf gepakt.

Tandenborstel, zeep, sokken, hemd.

Liep ik daar met dat koffertje richting de bushalte. Ik was echt van plan te vertrekken.

Niet veel later stopte de bus. De deur vouwde open en de chauffeur keek me verbaasd aan en vroeg waar ik naartoe dacht te gaan.

“Ik ga weg,” zei ik, en ik wilde al instappen.

“Weg?” De man begon te lachen. “Dat kan wel zijn,” zei hij, “maar niet met mij. Ga jij maar naar je moeder.”

Ik deed een stap naar achteren, hij drukte op die knop en de deuren sloten voor mijn neus.

Kon ik weer terug naar huis. Met mijn koffertje en mijn vroege vrijheidsdrang.’

==

Hans blaast in zijn thee en neemt voorzichtig een slok. Het eerste verhaal zit erop, lijkt hij te zeggen. Ik blijf even stil. Hij heeft dit verhaal al eerder verteld. Ik was het tegengekomen op YouTube. Wat me opvalt is dat hij het bijna met dezelfde intonatie vertelt als op die beelden. Er zit emotie in, zeker, maar het lijkt alsof het meer is omdat hij weet dat het een pijnlijk begin is, dan dat hij het nog zo voelt. Zelf lijkt hij er al jaren akkoord mee gegaan. Dit was nou eenmaal het begin.

==

‘Die zucht naar vrijheid,’ begint hij dan langzaam weer, ‘dat is daarna bijna mijn dood geweest. Nog maar kort na dat gebeuren met dat koffertje en die bus.’ Hij heeft duidelijk nagedacht over de verhalen die in een boek thuishoren en hij kijkt me aan alsof ik een aantekening moet maken. Ik knik richting mijn telefoon om aan te geven dat de opname loopt.

==

‘Het was een ontzettend koude winter,’ gaat hij dan verder, ‘veel sneeuw ook. Toen ben ik een keer ‘s nachts gaan slaapwandelen. Blijkbaar. Vier verdiepingen op mijn blote voeten naar beneden. De straat over in die diepe sneeuw. Ik ben richting een open plek gelopen, misschien om de sterren te kunnen zien.

Ik heb daar in elk geval gelopen, ben over een hekje heen geklommen, ik moet van alles gedaan hebben. Totdat de bodem onder mij verdween. Ik zakte ergens doorheen en viel voorover.

De vijver in.

Kopje onder in het ijskoude water.

Dat had het einde kunnen zijn. Vanaf dat moment herinner ik me alles. De paniek. De verlamming. Ik kon niet zwemmen. Op een of andere manier kwam ik toch boven water en kon ik gillen. Schreeuwen om hulp. Maar alles in mijn lichaam verstijfde.

Weer kopje onder.

Toen opeens greep een hand mijn arm en trok me in één keer uit het water. Ik werd op mijn rug geslagen en ik kotste.

==

Wie fietst er nu om drie uur ’s nachts in de stille sneeuw langs een vijver en heeft de snelheid en de kracht om een kind uit het water te trekken?

Hij heeft me naar binnen gedragen. De deur stond nog open maar mijn ouders sliepen. Ze hadden pas iets door toen ik drijfnat naar binnen werd getild en de man riep.

==

Mijn vader heeft hem 25 gulden en een overgebleven kerstpakket van de Remeha gegeven. Het adres van die man heeft hij genoteerd voor de volgende kerst. Jarenlang heeft hij nog kerstpakketten gestuurd.’ Hans lacht nu. Langzaam lijkt het gewicht waarmee dit gesprek toch wel op hem lijkt te drukken, van hem af te vallen.

==

‘Wat een absurde situatie.

Van mijn huilende moeder kreeg ik een schone pyjama. Daarna viel ik in slaap op de bank, bij de kachel.

Een dag later stond er een ziekenhuisbed met tralies in mijn slaapkamer.

Om maar niet te kunnen ontsnappen.’

==

Grondtoon

Hoe oud was je nou toen je in die vijver viel?

‘Een jaar of vier.’

==

En weet je eigenlijk uit eigen herinnering, of hebben je ouders je het verteld?

‘Vanaf het moment dat ik in dat water lag, weet ik het nog exact. Het is een belangrijke gebeurtenis geweest voor mij. Vanaf dat moment leken de dingen anders te zijn.’

==

Wat bedoel je?

‘Gered worden uit een ijsvijver in de winter, heeft denk ik meer impact gehad dan alles daarna. Ik ben omlijsting, minder de weergave zelf.’

==

Je werd je ergens bewust van?

‘Ja. Ik wilde blijkbaar weg. Onbewust en bij bewustzijn. Weg van dat oeverloze en diepe verdriet. Dus ja. Ik denk dat de toon toen al wel was gezet.’

==

Neem je je ouders iets kwalijk?

‘Nee. Het is voor mij een gegeven dat het enthousiasme richting mij ontbrak. We zitten allemaal met tekortkomingen. Dus wat kun je het iemand kwalijk nemen? Op het moment zelf misschien. In de hitte van het moment.

Maar daarna?’

==

==

==

==

Jan en An

Een nieuwe avond bij Hans thuis. We zijn het erover eens dat dit beter werkt dan in een café. Minder afleiding. Hans is thuis ook duidelijk meer op zijn gemak.

Het begin van de avond verloopt vrijwel identiek als de keer ervoor. Dezelfde geur in het trappenhuis, dezelfde hartelijke handdruk en dezelfde plekken aan de keukentafel. Na de nodige omzwervingen langs de coronamaatregelen, de inval in Oekraïne, thee of wijn en de bereikbaarheid van Heusden, vraag ik Hans of hij vanavond nog wat meer kan vertellen over zijn relatie met zijn ouders. Hij klikt zijn blikje open en neemt een slokje bier.

==

‘Mijn ouders waren afstandelijke mensen. Naar mij toe dan althans. Eigenlijk waren ze constant met iets anders bezig. Met hun verdriet. Dat zat er altijd zo diep in.

In de eerste vijf, zes, jaren van mijn leven gingen ze ook zonder mij op vakantie. Toen snapte ik dat natuurlijk niet, bij andere kinderen ging dat helemaal niet zo. Maar later begreep ik dat het was om maar even alleen te kunnen zijn. Om de dingen die gebeurd waren, te verwerken. Vier dode kinderen.

Kun je nagaan.

==

Het moment dat ik daarachter kwam, veranderde er wel iets. Ik kreeg in de gaten dat ze met een verwerkingsproces bezig waren. Daar kon ik als kind niet tussenkomen. Daardoor werd het mijn ouders aan de ene kant, en ik aan de andere kant. Ik stond als het ware los van hen.’

Hij neemt rustig nog een slok bier en zet het blikje met aandacht op tafel. Hij lijkt eerder medelijden met zijn ouders te hebben dan dat hij er verdriet van heeft.

==

‘Door de oorlog heeft mijn vader zijn middelbare school niet afgemaakt. Hij is toen in de avonden gaan studeren. Economie. Het is toch wel knap dat dat hem gelukt is. Die man functioneerde ook alleen maar met cijfers.

Toen hij achter in de dertig was, raakte hij overspannen. Je kon hem bij elkaar vegen door alle misère die hij had meegemaakt. Daarom werd hij aan de pillen gezet. Drie per dag.

Eén om te gaan slapen.

Eén om te ontwaken.

Eén om ‘s middags door te kunnen gaan.

==

Er kwam iets grijs voor zijn ogen. Alles werd recht. Afgevlakt. Hij werd er onbereikbaar door. Tenminste, later heb ik geconcludeerd dat dat door die pillen kwam.

Maar het was de enige oplossing, de dingen waren onoverkomelijk voor hem. Dat begon al met dat gezeik van de oorlog.

Moet je je voorstellen.’ Hans buigt nu naar voren en kijkt me indringend aan. ‘Twaalf jaar. En dan de trapkast in voor bombardementen van de Duitsers op Rotterdam.’ Hij zwaait met zijn arm richting buiten en blijft dan even stil.

‘Maar hij zweeg daarover en hij was later totaal niet rancuneus richting de Duitsers. Terwijl hij óók aardappels moest gaan halen.

En óók de bommen had horen vallen.

En óók bijna dood was.

Die mensen die dát hebben meegemaakt, zijn op dat moment eigenlijk voor de rest van hun leven bang gemaakt. Hij sprak er niet over, maar als je eraan denkt, dan weet je genoeg. En dan nog die ellende met de dode kinderen.

==

Mijn moeder zat anders in elkaar. Het was de tijd van de emancipatie. Ze was veel aan het werk, bij de groothandel van Hanos achter de kassa. En ze liep er opeens als een halve man bij, in van die tuinbroeken.

Als ze niet aan het werk was, zat ze aan de sherry. Alleen. Of met anderen. Het maakte niet zoveel uit. Ze zat gewoon aan de sherry, dat was toen ontzettend in de mode. Van vroeg tot laat. “God bestaat niet meer en wijn is geweldig,” zei ze.

==

Ze had maling aan alles. Dat was echt een ander type dan mijn vader. Zij was degene die autoreed. Mijn vader kon dat niet. Het zat er niet in. Hij heeft later nog wel rijles gehad, maar als hij dan bij een kruispunt kwam en vijfhonderd meter verderop kwam er een auto aan, bleef hij staan. Hij durfde niet.

==

Ik had vanaf het begin het gevoel er alleen voor te staan. Behalve toen ik de mazelen had, toen lagen de verhoudingen voor even anders.

==

Het was mei, het was mooi weer en ik was ziek. Ik had de mazelen en kon dus niet naar school. Mijn ouders hadden mijn bed in de tuin gezet. Dat was al bijzonder, maar vooral: mijn moeder bleef thuis. Voor mij.

Jaaa! Dat was iets geweldigs. Ik werd verzorgd door mijn moeder.

Dat duurde een paar dagen en ik vond het fantastisch. Dat bed in de tuin, het weer, het ijlen door de koorts en mijn moeder om me heen. Ik heb hele goede herinneringen aan de mazelen.’

==

Hans schudt een beetje lachend zijn hoofd. ‘O o, wat een gedoe ook allemaal.’ Hij staat op en haalt twee biertjes uit de koelkast. ‘Tja,’ zegt hij, als hij de blikjes op tafel zet, ‘misschien miste ik toch wel iets. Soms.’

Ik hou van alle vrouwen

‘Heb je dat probleem met die vrouwen en de kinderen al opgelost?’

==

Nou wat mij betreft schrijven we alles op zoals het was. Dus ook de vrouwen. Het hoort toch bij jouw leven.

‘Ja. Maar ik wil natuurlijk niemand kwetsen. Iedere relatie die mislukt is ingrijpend. Uit elkaar gaan is vreselijk.

Ook al waren die relaties achteraf gezien gedoemd te mislukken. Want 90 procent van de autisten kan helemaal geen relatie volhouden.

Maar goed. Dat wist ik toen nog niet.’

==

Is dat echt zo?

‘Van dat autisme?’

==

Nee, van die 90 procent?