‘Bewegen is onderdeel van een gezonde leefstijl. Het helpt om tot op hoge leeftijd goed te blijven functioneren. Omdat ik al 45 jaar hardloop, kan ik – fysiek en mentaal – alles aan.’

DOLF JANSEN

Cabaretier, radiomaker, columnist, schrijver en marathonloper

‘Wat betreft voeding leven we in een superuitdagende maatschappij. Er is veel verleiding tot ongezond voedsel, zo zou je 70% van het supermarktassortiment eigenlijk beter niet of nooit kunnen kopen. Toch is het mogelijk om een voor jou passend voedingspatroon te vinden door het opdoen van kennis en het maken van bewuste keuzes. Het boek Lang zal je leefstijl! geeft daarvoor prachtige en praktische handvatten die ik alleen maar kan toejuichen.’

CHANTALLE BURGERS (DOKTER CHANTALLE)

Huisarts en leefstijlcoach

‘We werken niet te hard, we ontspannen te weinig. In de huidige tijd van veranderingen wordt ontspannen steeds essentiëler. Millie en Klaas geven je inzichten en praktische handvatten om jouw energie naar het volgende niveau te tillen door beter te ontspannen.’

HIDDE DE VRIES

Oprichter Recharge360

LANG ZAL
JE LEEFSTIJL!

LANG ZAL
JE LEEFSTIJL!

Lekker en gezond eten,
bewegen en ontspannen

Millie van der Heijden

Klaas Koster

COLOFON

Meer informatie over deze en andere uitgaven in de Vitalogie-reeks vind je op:
www.vitalogie.nl.

Copyright: © Uitgeverij Vitae, 2024

Omslag en binnenwerk: Mr. Zimmerman, Nuenen

Redactie: BoekenBusiness, Waalre

ISBN: 9789083271828

NUR: 808

ALLE RECHTEN VOORBEHOUDEN

Deze publicatie is beschermd door het auteursrecht. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag je niets uit deze uitgave kopiëren, opslaan of openbaar maken, tenzij het een in de Auteurswet van 1912 genoemde specifieke uitzondering betreft.

Wil je delen van deze publicatie kopiëren op een manier die artikel 16h van de Auteurswet 1912 toestaat, dan dien je de hiervoor wettelijk verschuldigde vergoeding te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB, HOOFDDORP).

Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kun je je wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reprorechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB, HOOFDDORP, stichting-pro.nl).

Inhoud

Voorwoord

Tijd voor actie

Inleiding

De basis voor een gezond en vitaal leven

Hoe vitaal ben jij? Doe de leefstijlcheck!

Leefstijl als onderdeel van de vitalogie, de leer van de levenskracht!

Deel 1 Het Voedingshuis

Wat heeft je lichaam nodig aan voeding?

Fase 1 Het fundament

Fase 2 De juiste verhoudingen voor het beste resultaat

Fase 3 Optimaliseren: het dak op je Voedingshuis

Deel 2 Het Bewegingshuis

Leuker kunnen we het … wél maken!

Fase 1 Het fundament

Fase 2 Sporten

Fase 3 Trainen

Deel 3 Het Ontspanningshuis

Luister naar je lichaam

Fase 1 Het fundament

Fase 2 Stilstaan bij je innerlijke wereld

Fase 3 Mentaal in evenwicht

Stress

Slaap

Dankwoord

Bouwen, dromen, inspireren

Literatuurlijst

Wacht niet op inspiratie, maar zoek deze op

Leefstijl in de praktijk

Succes begint met doen

DISCLAIMER

Dit boek is geschreven voor gezonde volwassen personen. Als je momenteel medicijnen gebruikt, gezondheidsklachten of specifieke medische aandoeningen hebt, raden we aan om contact op te nemen met je huisarts of medisch specialist voordat je de adviezen uit dit boek opvolgt.

Leefstijl is een uiterst persoonlijke aangelegenheid, en hoewel de opgenomen tips en adviezen gebaseerd zijn op algemene gezondheidsprincipes, is het belangrijk te erkennen dat iedereen uniek is en anders kan reageren. Er is geen one size fits all! Luister altijd naar de signalen van je eigen lichaam en wees je bewust van wat wel of niet goed aanvoelt voor jou.

Bij twijfel over de toepassing van de aangereikte richtlijnen, adviseren we je om contact op te nemen met een ervaren leefstijlcoach of vitaloog. Zij kunnen je helpen bij het begrijpen van je persoonlijke behoeften en doelen, en zo nodig aanpassingen voorstellen die passen bij jouw individuele situatie.

LEESBAARHEID

In dit boek kozen we ervoor – vanwege de leesbaarheid – om met het grammaticaal geslacht naar woorden te verwijzen. We schrijven dus ‘de vitaliteit en haar kracht’, maar bijvoorbeeld ook ‘de professional en zijn specialisme’. Natuurlijk kan een manager evengoed een vrouw zijn of iemand die zich door een andere geslachtsaanduiding aangesproken voelt. Kies in gedachten vooral de vorm die bij jou past.

Voorwoord

Tijd voor actie

Uiteraard laat ik geen kans onbenut om de preventie- en gezonder-leven-missie kracht bij te zetten. Het is me dan ook meer dan een genoegen om het voorwoord te mogen schrijven voor Lang zal je leefstijl!

Al meer dan vijfentwintig jaar zet ik me in voor het verbeteren van (hart)gezondheid. Ik doe dat niet alleen in mijn spreekkamer. Ook op andere plekken probeer ik mensen, ongeacht hun leeftijd, bewust te maken van hun leefstijl. Waar gaat het goed, waar zitten de risico’s en hoe kun je je gezondheid verbeteren? Dat zijn belangrijke vragen.

Bijna niemand voldoet aan alle criteria die horen bij een gezonde leefstijl. Ook jij bent maar een mens. Misschien is je leefomgeving of je leefsituatie wat minder gezond. Aan geluidsoverlast waardoor je slaap verstoord wordt, stress op je werk of te weinig frisse buitenlucht kun je bijvoorbeeld niet altijd direct iets doen.

Een mensenleven telt ongeveer 81,5 jaar, maar dankzij alle innovaties en medische technologieën kun je ook zomaar 100 worden. Iedereen wil leuk oud worden en langer leven, het liefst zo gezond en duurzaam mogelijk. Hoe eerder je begint met het op orde krijgen van je leefstijl, hoe meer voordeel je eruit haalt. En je vergroot de kans dat je gezonde gewoonten volhoudt.

Als een salamander zijn staart verliest, groeit deze snel weer aan. Zo’n beestje heeft een ongelooflijk herstelvermogen, daar kun je als mens niet tegenop. Bij verlies van een vinger of teen zul je het met minder moeten doen, ze groeien niet terug.

Ons lichaam is een continuüm van schade en herstel. Net zoals waarschuwingslampjes in je auto laten zien dat je olie moet bijvullen, heeft het lichaam talloze regel- en meetsensoren om in te kunnen grijpen bij tekorten, schade of overvloed. Onze bloedvaten, huid, lever, longen, ons maag-darmstelsel en zelfs enkele gebieden van het brein worden continu vernieuwd. Te veel en slecht eten, roken, drinken, pijnstillers, maar ook overmatig sporten leiden tot schade in ons lichaam. Rust en gezonde voeding maken gelukkig weer een hoop goed.

Om het evenwicht tussen schade en herstel te bewaren, is het van belang dat je lichaam de juiste voorraden aan vocht en nutriënten heeft, voldoende rust krijgt, maar ook voldoende beweegt. De juiste balans tussen voeding, rust en beweging vinden is niet gemakkelijk! Meer dan 80% van de hart- en vaatziekten is het gevolg van een ongezonde leefstijl. Zelfs als je erfelijk belast bent voor het ontwikkelen van hart- en vaatziekten of kanker, bepaalt nog steeds je leefstijl voor een groot deel of je wel of niet ziek wordt.

Dat we moeten werken aan een gezondere leefstijl blijkt wel uit de volgende getallen. In 2022 had 50% van de Nederlanders van 18 jaar en ouder overgewicht. Van de Nederlanders van 50 jaar oud rookt 30% en eet 90% te vet. 50% van deze groep beweegt te weinig, 30% heeft een hoge bloeddruk, 30% een te hoog cholesterol en elk jaar komen er 65.000 nieuwe diabetespatiënten bij. Dat is wel even schrikken, toch?

Tijd voor actie. Aan de slag met voedingsadviezen en mensen in beweging krijgen.

Gelukkig is er nu dit vitalogie-boek, waarmee je op een leuke manier kennis opdoet en waarin je praktische tips krijgt om je leefstijl te verbeteren.

Zitten is het nieuwe roken. Roken en suiker zijn gif. Geen verzadigd vet, of toch wel? Hoe zit het met patat? Moet je avocado’s eten of aardbeien? Als gevolg van de explosieve groei van media-aandacht voor gezondheid en leefstijl is het soms niet makkelijk om de wetenschap eruit te vissen. Voeding is ingewikkeld, maar de juiste portie beweging is ook een grote uitdaging. Daarnaast mogen we het brein niet vergeten, want ook mindfulness en yoga horen inmiddels, en terecht, thuis in het preventiepalet. En dan moet ook alles nog op maat gemaakt worden voor wat je persoonlijk past. Nu ben ik ook een groot voorstander van persoonlijke preventie. Maatwerk is key.

Dit zeer complete leefstijlboek bevat een schat aan wetenschappelijke informatie, vertaald in een leer-en-doeboek, om beter te eten, te bewegen en te ontspannen voor een gezond hart en een lang, fit leven. Verplicht leesvoer met een grote impact op je hartgezondheid en algehele vitaliteit.

De kennis die de lezer opdoet met dit boek is waardevol voor iedereen die je een lang, gelukkig en gezond leven wenst. Zo worden we een grote club van lang-zal-je-leefstijlambassadeurs en dragen we allemaal bij aan leuk en vitaal ouder worden. Het is nooit te laat, of te vroeg om te werken aan (hart)gezondheid!

Janneke Wittekoek

Dr. Janneke Wittekoek (1969) is cardioloog, gezondheidswetenschapper, preventie-activist en oprichtster van de HeartLife Klinieken in Utrecht. Ze volgde haar opleiding in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam.

Wittekoek publiceert haar eigen HeartLife Magazine en schreef zeven boeken, waaronder Het Vrouwenhart. Ook stond ze met De Vrouwenhart Show in een uitverkocht DeLaMar Theater. Wittekoek wordt geregeld gevraagd als expert voor podcasts en radioprogramma's. Ze geeft lezingen voor professionals en internationale bedrijven.

‘Don't dream your life, live your dream.’

MARK TWAIN

Inleiding

De basis voor een gezond en vitaal leven

Liselot is een toegewijd hr-manager bij een projectontwikkelaar. Maar vandaag even niet. Ze heeft moeite met opstaan en voelt zich lusteloos. Waar is haar energie? De afgelopen dagen heeft ze een paar pittige gesprekken met collega’s gevoerd. De een had problemen thuis, de ander een intern conflict over een offerte. De gesprekken hadden wel een goede afloop en zoals altijd zei ze bij het afscheid: ‘Zorg goed voor jezelf!’ Hoe zit dat bij haarzelf? Ze weet het: ze zou gezonder moeten eten. Tijd om daar eens in te duiken, want hoeveel weet ze ervan? Ze kijkt liever weg als ze weer eens een gezondheidsgoeroe van alles ziet verkondigen. Een eenvoudige leidraad, dáár heeft ze behoefte aan.

Wat kun je het beste eten en drinken om gezond te blijven? Wat kun je beter niet nemen? Hoe vaak en op welke manier kun je het beste bewegen? En hoe erg is het dat je drie keer per nacht wakker wordt? Een gezonde leefstijl is de basis voor een fit en vitaal leven. Deskundigen vertellen en presenteren je in boeken, artikelen en filmpjes van alles over hoe je zo gezond mogelijk leeft. Zo veel informatie dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Naast de dagelijkse drukte zouden al deze voorschriften en adviezen en vooral het opvolgen ervan je de stress kunnen opleveren die je juist niet wilt. Natuurlijk wil je je goed voelen en een fijn leven leiden, maar hoe doe je dat? Om goed voor jezelf te kunnen zorgen, is het prettig om een basis te hebben waar je van uit kunt gaan. Een begrijpelijk fundament dat je helpt om een gezond, gelukkig en een zo harmonieus mogelijk leven te hebben waarin je de prestaties levert die je wilt leveren.

Met dit boek willen we je die basis voor een goede kwaliteit van leven bieden. We nemen je mee naar het Leefstijlplein met drie huizen: het Voedingshuis, het Bewegingshuis en het Ontspanningshuis. Drie denkbeeldige bouwwerken met ieder een fundament dat je op een eenvoudige manier en stapsgewijs kunt leggen. Je zult ervaren dat je écht de dingen kunt doen die je graag wilt. Dat je op je eigen manier als een gezond en blij mens van je leven geniet. En dat je je collega’s daarin mee kunt nemen.

Als het gaat om een gezonde leefstijl, staat of valt alles bij je energieniveau. Dat houd je op peil met de drie-eenheid gezond eten, voldoende bewegen en op tijd ontspannen. Klinkt eenvoudig, en dat kan het ook zijn.

Afhankelijk van de situatie wandel je in Lang zal je leefstijl! als het ware steeds bij een ander huis binnen om te kijken hoe het met jou en je vitaliteit en gezondheid staat. En doe je inspiratie op, voor jezelf en voor je familie, vrienden en collega’s. Omdat je niet alles tegelijk kunt, begin je bijvoorbeeld met voeding. Je voedingspatroon aanpassen is concreet, je kunt praktisch aan de slag. Maar terwijl je daarmee bezig bent, ontdek je dat je te weinig slaapt en dat je daar iets aan wilt doen. Dan kun je starten met het fundament dat je in het Ontspanningshuis vindt, of juist daarop verder bouwen.

Waarom is het belangrijk om te investeren in een gezonde leefstijl? Je bent minder vaak ziek en de kans op allerlei aandoeningen is kleiner, je voelt je energieker, je ervaart minder stress en hebt meer veerkracht. En: je wordt er gemiddeld veertien jaar ouder mee. Alleen al met gezonde voeding kun je zeven tot tien jaar langer onafhankelijk van de zorg van anderen leven. Dat laatste is fijn, want hoeveel mensen zijn op latere leeftijd niet totaal afhankelijk van anderen? Concentreert het maatschappelijk debat zich vaak op de zorgkosten, een belangrijker vraag is hoe gelukkig die mensen nog zijn. En omdat je minder snel veroudert als gevolg van een goede leefstijl, zie je er gezond en fris uit. En wist je dat je smaak verandert? Je smaakpapillen vernieuwen zich iedere twee weken. Verse en plantaardige producten hebben gevarieerdere smaken en zijn minder zout en zoet. Je vernieuwde smaakpapillen waarderen wat je het meest eet. Dus je went vanzelf aan ander eten en je gaat van de nieuwe smaken genieten. Gelukkiger word je er ook van. Wist je dat het gelukshormoon serotonine in je darmen wordt geproduceerd? Hoe belangrijk goede zorg voor je darmen is, lees je in Deel 1 over voeding, maar nu weet je alvast waar die ‘happy hormones’ vandaan komen.

We leven in een wereld die veel van ons vraagt. Op één dag krijgen we net zoveel informatie te verwerken als in een heel leven in de middeleeuwen. Zeker in de laatste decennia is onze omgeving in hoog tempo veranderd. Dat hebben onze genen en hersenen niet helemaal kunnen bijbenen. Vanuit de oertijd zijn we anders geprogrammeerd dan wat nu gezond voor ons is. We moesten jagen, maar ook vluchten. Stressreacties maakten ons alert om adequaat te kunnen reageren, de zogenoemde fight-or-flight responses. Die reacties hebben we nog steeds, alleen hoef je nu niet weg te rennen voor een tijger. Toch is je eerste reactie dezelfde als je een vervelend mailtje leest. Lang geleden waren stilzitten en rust hard nodig om te herstellen en gevaar te vermijden. Dat laatste hoeft niet meer, sterker nog: we zitten zó veel dat we er lichamelijke en psychische klachten van krijgen. Dus de vraag is: hoe kun je toch goed en evenwichtig functioneren in een wereld die veel van je vraagt en die ook almaar in ontwikkeling is?

Laten we één ding vooropstellen: je hoeft niet te streven naar een leven waarin je 100% fit, gezond en vitaal bent. Je hoeft geen records te breken! Wel kun je de 80/20-regel nastreven. Daarin neemt de gezonde leefstijl 80% van je gehele leefstijl in. En dat betekent dat je best af en toe mag zondigen en spijbelen.

Wat houdt gezond eten in essentie in? En wat heeft je lichaam nodig? Dit bespreken we in Deel 1 van dit boek. Wat je lichaam in de basis nodig heeft, verschilt niet eens zoveel van wat de oermens nodig had. Je krijgt elementaire informatie over voeding gebaseerd op jarenlang onderzoek. Op basis daarvan is het Voedingshuis samengesteld. Hierin komen calorieën, eiwitten, vetten en koolhydraten op een concrete manier aan de orde, zodat je zonder al te veel moeite je gewoonten aanpast met gegarandeerd succes!

En beweging, hoe zit het daar nu precies mee? Hierover gaat Deel 2: Het Bewegingshuis. Om zelf te bepalen wat bij je past en wat je prettig vindt, kijken we naar het onderscheid tussen bewegen, sporten en trainen. Daar zit nogal wat verschil tussen. Want wat heb je voor ogen, wat wil je bereiken? En de belangrijkste vraag is: wat is in ieder geval nodig om op het juiste energieniveau te blijven waarop je lekker functioneert?

Ontspanning staat tegenover stress, en de ontspanning die we in eerste instantie nodig hebben is die van voldoende slaap. Het juiste evenwicht tussen spanning en ontspanning is niet altijd makkelijk te vinden. Je ademhaling speelt hier een grote rol in. De informatie die je in Deel 3 krijgt, helpt je om je meer bewust te zijn van je eigen ademhaling, ritmes en gewoonten. Om meer in contact te komen met je lichaam en te kunnen checken wat het nodig heeft. En om daar vervolgens, stap voor stap, in te kunnen voorzien met behulp van het fundament van je Ontspanningshuis.

We gebruiken de vorm van het plein omdat het om een holistische benadering gaat. In een ideale situatie zijn alle delen met elkaar in harmonie. Om op een gewenst energiepeil te blijven is niet alleen gezonde voeding nodig, maar ook voldoende beweging en op tijd rust. Anders ben je nog steeds snel moe en gestrest. De meeste mensen moeten van de bank af en gaan bewegen, maar te veel sporten is ook weer niet goed. Een mindfulnesscursus volgen en in dezelfde periode veel snelle suikers eten helpt je niet tot rust te komen. De basis is het evenwicht en dat is wat de fundamenten in je verschillende huizen je brengen. Je hoeft je daarom ook niet aan de volgorde van de drie delen in dit boek te houden; je kunt beginnen waar je wilt en ook tussentijds wisselen. Al naargelang je eigen situatie, behoeften en wensen.

Nu vraag je je misschien af: wat moet ik dan allemaal veranderen om vitaal en gezond te leven? Geen zorgen, je past in kleine stappen je leefstijl aan.

En als er echt veel verandering nodig is? We weten dat het heel menselijk is om moeite te hebben met veranderen, maar we weten ook dat het kan als je er de tijd voor neemt. Met een eenvoudige formule laten we je zien hoe je dat doet en een gezond en vitaal leven kunt leiden. Plus: hoe je daar anderen in kunt begeleiden.

We weten er zelf alles van, wat het is om moeite te hebben met veranderen. Maar we weten ook hoe fantastisch het is als het je lukt, en wat het je brengt. Ik, Millie, zet me iedere dag met liefde in om anderen te inspireren tot bewustwording als het gaat om gezonde voeding, beweging en ontspanning. Hoe ben ik hiertoe gekomen?

In mijn jeugd heb ik fanatiek geturnd. Een paar keer per week trainde ik met mijn meidenteam en bijna ieder weekend hadden we wedstrijden. We waren echte vriendinnen en deelden, jong als we waren, lief en leed.

Turnen is een complete sport, je traint je hele lichaam. Ik was dan ook supersterk. Mijn ouders hielpen en motiveerden me en ze brachten me naar alle sportactiviteiten. Mijn moeder kookte gezond, veel groente was voor mij normaal. Pas later ontdekte ik dat het avondeten bij anderen er heel anders uitzag.

Ik was in alles fanatiek en perfectionistisch, ook veel later, toen ik als organisatie- en communicatieadviseur op het gebied van gedragsverandering fulltime aan de slag was. In mijn overvolle leven waarin ik nog steeds veel sportte was amper tijd voor ontspanning. Ook niet voor de vraag of dit wel het werk was dat ik graag wilde doen. Tot iemand anders het me vroeg. Dat was confronterend en ik wist: tijd om te veranderen. Dat is nog een heel proces geweest, want welke kant ging ik op met datgene waarvoor ik me interesseerde: gezondheid, vitaliteit en natuurlijk sport?

Pas toen ik de opleiding tot leefstijlcoach ging doen en me onderdompelde in alle mogelijke kennis over voeding, beweging en ontspanning besefte ik wat er gebeurt als je je hart volgt. Daar word je gelukkiger en vitaler van! Binnen een jaar startte ik mijn eigen praktijk en al snel wist ik: met een stevig fundament bepaal je 80% van je gezondheid.

Ik vind het reuze-interessant om te kijken wat je met supplementen, met sportvoeding en alle andere manieren van optimaliseren kunt, maar alles begint met het fundament.

Intussen turn ik al lang niet meer, maar sporten doe ik nog altijd graag. Hardlopen, yoga, zwemmen, kickboksen en krachttraining, ik wissel ze af. Variatie is goed voor je lichaam, zeker als je wat ouder wordt. Het is prettig als je je boodschappen kunt dragen, je werk met plezier kunt doen, een kind of zware plant kunt optillen en in je vrije tijd de dingen kunt doen waar je zin in hebt. En dat is wat mij drijft: anderen bewust maken van de eenvoud én de noodzaak van zo’n fundament voor als je gezond en vitaal wilt zijn. Vooral in het werkende leven valt nog heel wat te winnen. Verder ben ik ook maar een mens, want op het gebied van ontspanning heb ik nog genoeg te leren. En koekjes en chocolaatjes zijn gewoon lekker.

Voor mij, Klaas, geldt dat ik me als geen ander richt op dat waarover ik controle heb. Als voormalig wedstrijdzeiler houd ik me niet bezig met zaken waarop ik geen invloed kan uitoefenen. Als ik niet werk, ben ik graag in de natuur en in de zomer kun je me vooral zeilend op het water vinden. Ik houd me bezig met alles wat met vitaliteit (lees: levensenergie) te maken heeft en ik deel deze kennis en kunde graag met iedereen die daar een positieve verandering in wil creëren. Want hoe moeilijk dat soms ook kan zijn, het is geweldig als het lukt. Ook ik heb moeten leren om keuzes te maken die dicht bij mezelf liggen. Om mijn levensmotto ‘Je kunt de windrichting niet veranderen, wel de stand van je zeilen’ in de wereld van bedrijven en organisaties toe te passen, richtte ik het platform Vitalogisch© op. Dit is een samenwerkingsverband van gediplomeerde vitalogen en zelfstandige professionals, ieder met zijn specialisme. We ondersteunen organisaties in het formuleren en uitvoeren van vitaliteitsbeleid om de duurzame inzetbaarheid van medewerkers te bevorderen.

Op het gebied van leefstijl richten we ons op bewustwording van wat je eet, hoe je beweegt en de mate van ontspanning die je neemt. Mij gaat het er daarnaast om dat je energie verder ontleedt en energielekken opspoort. En hoe bouw je die energie weer op? Door je denken te trainen, je erin te oefenen en te bekwamen. Op die manier krijg je weer de regie over jezelf, en als dat van toepassing is, op de mensen om je heen. Of dat nu collega’s of naasten zijn, je context is belangrijk.

Binnen organisaties onderzoek ik hoe het is gesteld met de energie. Hoe staan collega’s ervoor in fysiek, mentaal, sociaal en spiritueel opzicht? Welke talenten, drijfveren en kwaliteiten zijn er aanwezig? We zorgen voor meer en diepere inzichten, bespreken die en gaan eraan werken als dat nodig is. Als daar in een organisatie helderheid over is, dan stroomt de energie. En dat leidt weer tot een duurzame gedragsverandering en levensvreugde voor iedereen.

Hoe vitaal ben jij? Doe de leefstijlcheck!

Wil je snel weten hoe het met je vitaliteit gesteld is? Dan kun je deze eenvoudige leefstijlcheck doen (figuur 1). Maar … voordat je begint is het belangrijk dat je in alle rust nagaat hoe het met je is. Hoe voel je je, hoe sta je ervoor? Wel goed, middelmatig, slecht of juist uitstekend? Noteer als eerste het cijfer dat je jezelf gevoelsmatig geeft als begin van de leefstijlcheck.

Vervolgens doe je de check echt en beantwoord je alle 26 vragen met ja of nee. Deze vragen komen voort uit de richtlijnen op basis van de BRAVO-factoren: voldoende bewegen, niet roken, matig met alcohol, gezonde voeding en voldoende ontspanning. (Deze factoren zijn geformuleerd naar aanleiding van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning in 1997.)

Leefstijlcheck

Figuur 1 – Leefstijlcheck: 26 vragen over je vitaliteit