Rina Stam

Welke dag is het vandaag?

WELKE DAG IS HET VANDAAG?

Is dementie erfelijk? Is Francis na moeder en grootmoeder aan de beurt? Francis wil zelfstandig blijven wonen en probeert haar angsten en vergeetachtigheid te verbergen. Helaas lukt dit steeds minder doordat de dementie haar meer en meer te pakken krijgt. Het levert angstige en verdrietige momenten op. En dat niet alleen. Tot grote hilariteit van haar puberende kleinkinderen leiden haar ongeremde emoties tot beschamende uitspraken. Uiteindelijk komt het onvermijdelijke: ze moet weg uit haar vertrouwde en geliefde omgeving.
Wanneer Francis te ziek wordt om te vertellen wat er in haar hoofd omgaat, vertelt dochter Stella verder over het aftakelingsproces van haar moeder.
Een op waarheid gebaseerd verhaal: aangrijpend met een vleugje humor.

“Prachtboek, met veel leuke, herkenbare, emotionele, grappige momenten. Ik denk met liefde, zoals veel collega’s, terug aan je moeder. Het was een waar genoegen om haar te mogen verzorgen verplegen.” - Erik Flierman, ziekenverzorgende De Schiphorst

RINA STAM groeide op in een klein dorpje in Noord-West Overijssel, waar ze eveneens haar drie kinderen grootbracht. Naast haar baan bij de overheid schreef ze voor een krant en een nieuwssite. Tevens had ze haar eigen onderneming in het schrijven van levensverhaalboeken. Een eigen Bed & Breakfast maakte dat er geen tijd en ruimte meer was voor haar leuke bijbanen. Na een aantal jaren gasten ontvangen, verruilde ze het bedrijf in Nederland voor de vrijheid in Frankrijk om in rust en stilte dit boek te schrijven.

￼

Vierde, gewijzigde, druk, april 2023

Eerste druk, juni 2022

© 2022 Rina Stam

ISBN: 978-90-832735-0-1

NUR: 402

Auteur: Rina Stam

Uitgever: Boeken van Rina
Omslagontwerp: Theresa Heetebrij-Halfmouw

www.flamingomedia.nl

Correctie tekst: Erik Driessen

www.detekstkenner.nl

Druk en bindwerk: Probook

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur/uitgever.

www.boekenvanrina.nl

RECENSIES

“Wat heb je een geweldig mooi boek geschreven! Dit weekend heb ik het bijna achter elkaar uitgelezen en ik heb af en toe ook gewoon hardop gelachen. Voor mij heel herkenbaar. Je bent dicht bij de waarheid gebleven.” - Arend Halfmouw

“Het verhaal leest heel fijn, makkelijk en snel. De hoofdpersonen komen echt tot leven en ik wilde echt doorlezen. Ontroerend en aangrijpend om te lezen hoe je moeder het dementieproces zelf heeft ervaren. Ik heb genoten van het lezen en kijk uit naar je nieuwe projecten.” - Jenice

“In de rust van de vakantie het boek in één keer uitgelezen, mijn complimenten. Bijzonder, hoe je mij ook in het hoofd van mijn moeder laat kijken.” - Domenico

“Prachtig, herkenning kwam bij mij weer boven. Precies zoals ik haar kende, lees ik alles terug. En stiekem had ik op het einde van je verhaal ook vochtige ogen door de manier hoe je het omschrijft. Een groot compliment. Je mag trots op zijn op het boek en dat zal je moeder ook zijn.” - Marieke Punt, persoonlijk begeleider, De Schiphorst

Wil je meer informatie over het boek of de auteur, kijk dan op www.boekenvanrina.nl, de Facebookpagina van Rina Stam of op haar Instagramaccount @rina.stam

mama

jarenlang leef je in mist

zo vaak heb je je vergist

mijn hoofd doet het niet

wat gaf dat veel verdriet

iedere week zat ik aan je zij

zo gingen maanden en jaren voorbij

dementie dat in de lucht hing

stap voor stap de aftakeling

overgrootmoeder, oma en nu jij mam

oud, dement en stram

bovenal vrolijk en zingend voluit

in wartaal, met steeds minder geluid

jij fluistert in mijn oor

ik typ wat ik hoor

en schrijf over jouw verwarde hoofd

zodat dit verhaal nooit dooft

FRANCIS

1

Waar ben ik? Hoe kom ik hier? Paniek borrelt binnenin mij omhoog. Mijn hoofd voelt vreemd. Alsof mist in mijn brein is neergedaald. Het gevoel lijkt op wat ik de laatste tijd vaker heb, wanneer ik een naam of woord kwijt ben en er niet meer op kan komen. Dit is veel heftiger en het duurt wel erg lang.

Ik begin te zweten en kijk om mij heen. Ik probeer mij te herinneren of ik de omgeving herken. Aan de ene kant zie ik een voetbalveld en aan de andere kant huizen, een grote eik staat naast het linkerhuis. Wie wonen daar? Volgens mij moet ik dat weten.

Ik sta naast mijn fiets en tranen wellen op. Dit moet mij bekend zijn, waarom weet ik het niet? Ik doe mijn ogen dicht en haal diep adem. Ik ontspan en open mijn ogen. Een vrouw komt aanfietsen.

‘Hallo Francis’, roept ze als ze langsrijdt.

Haar moet ik vast en zeker kennen. Ik probeer een naam bij het gezicht te krijgen en pijnig mijn hersenen. Mijn hoofd blijft leeg.

‘God, help mij. Wat gebeurt er met mij? Waar ben ik?’, doe ik een schietgebedje. Voor mijn gevoel sta ik hier uren wanneer eindelijk de mist optrekt, maar het zullen minuten zijn geweest.

Langzaamaan krijg ik weer een helder hoofd. Ik ben niet ver van huis. Thuis heb ik de fiets gepakt en ik ben op weg naar mijn broer Ruurd en zijn vrouw Nadia. Dit is schrikken. Mijn hersenen waren zo ineens in pauzestand.

Natrillend stap ik op mijn fiets. Ik hoop dat Ruurd en Nadia straks niets aan mij merken. Het is vast de leeftijd. Iedereen vergeet toch weleens wat? Diep van binnen weet ik dat ik mijzelf voor de gek houd. Daar wil ik niet aan denken.

De trappers duw ik steeds sneller rond, alsof ik mijn nare ervaring van mij af kan fietsen. Met de wind in mijn gezicht en mijn haren strak naar achteren waaiend, fiets ik stevig door, steeds sneller en sneller ga ik.

Hijgend zet ik de fiets tegen het hek van Ruurd en Nadia. De groene verf bladdert van het hek af. Het is duidelijk aan een verfbeurt toe. Dit zou bij Bastiaan nooit gebeurd zijn, bij hem moest alles piekfijn in orde zijn. Het is acht jaar geleden dat hij is gestorven. Dood neergevallen tijdens het grasmaaien, terwijl hij nog een vierkante meter te gaan had. Hij heeft niet eens alles af kunnen maaien. Dat God niet vijf minuten geduld kon hebben. Dan was het tenminste gegaan op de manier van Bastiaan: het hele gazon keurig gemaaid.

Zo vaak heb ik het vervloekt, dat stomme gras. Het moest altijd mooi kort zijn. Ik maaide vaak het gazon overdag, eigenlijk een klusje voor mijn man, zodat hij ’s avonds kon uitrusten na een zware werkdag, maar mijn hulp werd niet gewaardeerd. Het was nooit goed. Ik verwachtte dat hij dankbaar en blij zou zijn, omdat ik hem werk uit handen nam, maar nee hoor: hij kwam thuis, wierp een blik op het door mij gemaaide gazon en daar ging hij, de schuur in om de grasmaaier te pakken. Bastiaan maaide doodleuk het hele stuk nog een keer.

Daarna kreeg ik bij zijn binnenkomst een donderpreek dat ik het gras niet kort genoeg gemaaid had. Hij wilde toen hij jong was dominee worden. Die wens is nooit uitgekomen, omdat mijn schoonouders geen geld hadden voor de studie. Preken had hij niet hoeven leren, want dat kon hij prima.

Het gazon van Ruurd en Nadia ligt vol met herfstbladeren, zie ik als ik van het hek langs de tuin naar de achterdeur loop. Bij het keukenraam sta ik even stil en ik kijk naar binnen. Mijn broer zit aan tafel met de krant voor zich. Nadia staat voor het aanrecht en doet water in de rode waterkoker. Hé, een rode? Is die nieuw? Had zij die al? Ik kom er zo een-twee-drie niet op.

Door de achterdeur loop ik de bijkeuken in.

‘Joehoe’, roep ik vrolijk en ik zwaai de keukendeur open. Ze zullen niet aan mij merken dat ik tien minuten geleden finaal de weg kwijt was.

‘Hé Franny, fijn dat je er bent. Ga zitten. Het koffiezetapparaat pruttelt en de waterkoker staat aan’, verwelkomt Nadia mij.’

‘Hallo zus’, murmelt Ruurd boven zijn krant.

‘Zus’, dat hoor ik liever dan ‘Franny’. Ik heet Francis, al meer dan zeventig jaar. Ruurd is lang geleden mij Franny gaan noemen. Anderen gingen dit overnemen. Voor vrienden en familie ben ik sindsdien Franny. Ik vind dit niet leuk, omdat ik mij er gekleineerd door voel, maar ik heb er nooit wat van durven zeggen. Wanneer mijn kleinkinderen mij ‘Oma Franny’ noemen, smelt ik. Dat klinkt heel lief en voelt voor mij anders.

Als ik langs Ruurd loop, strijk ik mijn broer over zijn dikke, witgrijze haardos. Wij zijn beiden gezegend met een flinke bos haar. De zware antieke eikenhouten keukenstoel piept over het laminaat, wanneer ik hem naar achteren schuif. Ik plof neer op het bruine leer en druk mijn rug tegen de leuning aan. Ruurd vouwt de krant op.

‘Nog schokkend nieuws?’

Hij haalt zijn schouders op. ‘Hetzelfde als altijd.’
Nadia zet twee kopjes koffie en een kopje thee op tafel. Ruurd drinkt sinds zijn hartoperatie geen koffie meer, daar krijgt hij hartkloppingen van. Nadia schuift een schaaltje met chocolaatjes tussen de kopjes door naar ons toe. Puur of melkchocolade in de vorm van bloemen, beide soorten met een hart van witte chocolade. Ik ben dol op pure chocolade en pak een donkere bloem van het schaaltje en neem een hap.

‘Lekker’, zeg ik met de mond vol.

‘Hoe gaat het met je?’, vraagt Nadia. ‘Laatst zei je dat je je zorgen maakt, omdat je steeds vaker wat vergeet.’
Ik heb met Nadia gesproken over mijn mistige buien, waarin ik de simpelste dingen vergeet. Ik wil er niet over praten. Straks verspreek ik mij en vertel ik dat ik zojuist minutenlang verward langs de weg stond.

‘Het is niet weer gebeurd’, mompel ik. ‘Vast een griepje onder de leden gehad.’

Nadia kijkt mij onderzoekend aan en zegt niets. Ze weet vast dat ik lieg. Zij kent mij door en door. Vijftig jaar zijn wij buren geweest. Wij trouwden op dezelfde dag en na de bruiloft trokken wij in onze twee-onder-een-kapwoning aan de Kastanjelaan, wij links, Ruurd en Nadia rechts.

Een jaar na het overlijden van Bastiaan ben ik bij mijn dochter Stella gaan wonen aan de Bennerweg. Op haar erf heb ik mijn eigen huisje naast dat van Stella en haar drie kinderen. Iedere vrijdagochtend fiets ik naar Ruurd en Nadia voor een kopje koffie.

‘Wat een wind vandaag’, verander ik van onderwerp, ‘mijn kapsel is helemaal verwaaid.’

‘Je bent bij familie. Bij ons hoef je niet met een net kapsel aan de koffie.’ Nadia laat het onderwerp ‘mijn hoofd’ rusten.

De rest van de ochtend kletsen wij wat over het weer, de mensen uit het dorp en de baan van Stella. Sinds haar drie kinderen naar de middelbare school gaan, is ze een dag in de week meer gaan werken en werkt ze vier dagen als secretaresse bij Bouwbedrijf Kroezen.

Mijn dochter en ik wonen dicht op elkaar. Ik houd mij een beetje gedeisd. Ik ben door ervaring wijs geworden. Sinds Stella meer werkt, lijkt ze meer stress te hebben. Wanneer ik ergens iets van zeg waar ze het niet mee eens is, krijg ik de wind van voren. Stella doet mij vaak aan Bastiaan denken. Door hem leerde ik mijn mond te houden bij een boze bui. Dat hielp toen en helpt nu de lieve vrede te bewaren.

2

Eenmaal thuisgekomen merk ik dat ik best moe ben. Eerst eten en dan uitrusten, besluit ik. Snel smeer ik boter op een boterham. Als ik de kaas uit de koelkast wil pakken, zie ik geen kaas. De koelkast is zo goed als leeg. Morgen dan maar naar de winkel, daar heb ik vandaag geen zin meer in.

Nadat ik mijn boterham met boter heb gegeten, ga ik languit op de bank liggen en prop een kussen onder mijn hoofd. Die moet nodig gewassen worden, ruik ik. Ik ga op mijn zij liggen en sluit mijn ogen. Ik kan nog even slapen voor Ramon komt.

De lesroosters van Esra, Bas en Ramon hangen op mijn prikbord. Vandaag is het woensdag en over een uur komt hij. Ramon komt uit school eerst naar mij, voordat hij thuis aan zijn huiswerk gaat. Hij is mijn oogappel. Ramon heeft een lief en rustig karakter en zit hier altijd op zijn gemak. Hij blijft veel langer dan de oudste twee. Die komen even binnenwaaien en zijn dan zo weer weg. In de weekenden zijn hun bezoekjes minder kort. Dat vind ik fijn.

Ik draai mij om. Niet meer aan de kleinkinderen denken, nu toch echt even slapen.

‘Slaap je oma Franny?’ Ik word wakker van de vrolijke stem van Esra. Ik zie haar graag. Ze is een frisse meid met een heldere blik. Van de drie is ze de oudste en het enige meisje, daardoor heeft ze andere verhalen dan haar broers, naar haar luisteren maakt dat ik mij weer een jong meisje voel.

‘Hé meis, is Ramon er niet? En wat ben jij vroeg, waren er docenten ziek?’

Ik ga rechtop zitten en kijk Esra aan.

‘Nee joh, gekkie. Het is …