Van Frank van Zwol zijn verschenen:

Het Thule-incident

Klem

TOM BRANDT SERIE

Niemandsland

Schokgolf

Hoogspanning

Van de radar

Frank van Zwol

Van de radar

Een Tom Brandt thriller

UITGEVERIJ WILD

© 2020, 2022 Frank van Zwol

Uitgeverij Wild, Akersloot

Omslagontwerp: Jolanda Linschooten

Omslagfoto's: Jolanda Linschooten

Opmaak binnenwerk: Frank van Zwol

ISBN 978 90 8329 793 4 (e-book)

NUR 332

www.frankvanzwol.nl

www.wilderness-effect.nl

Voor dit e-book zijn geen bomen omgezaagd.

‘Het gevecht aangaan met grote buitenlandse inlichtingendiensten is een angstaanjagende taak. Maar we moeten er niet voor terugschrikken. We kunnen het, en ik nodig jullie uit om deel uit te maken van deze oplossing.’

Arjen Kamphuis in zijn TEDx Talk,
mei 2018

‘Ieder mens heeft wel iets te verbergen.’

Arjen Kamphuis in een interview op Novini.nl,
april 2017

1

30 juli

Vanuit de gang klonk het onmiskenbare geluid van een ratelende accuboormachine die tegen het cilinderslot in de voordeur tikte. Gehard staal, politiekeurmerk, drie sterren. Normaal gesproken zou het genoeg moeten zijn om inbrekers aan te moedigen het een deur verder te proberen. Vandaag dus niet.

Martijns hartslag was niet meer onder de tachtig gedaald sinds hij vanmiddag was thuisgekomen in zijn appartement en nu brak het koude zweet hem alweer uit.

Er werd aan het slot gemorreld. De mechanische ratel van de accuboor resoneerde in zijn overvolle hoofd als een laagfrequente tandartsboor die een gat in zijn kies uitfreesde, en vermengde zich met flarden van de gesprekken die hij eerder vandaag met een belangrijke opdrachtgever voerde.

‘De kans dat er opnieuw een datalek optreedt is aanzienlijk,’ hoorde Martijn zichzelf zeggen.

Het hoofd van de IT-afdeling van Zzorg Unie, een grote ziektekostenverzekeraar, keek hem glazig aan en zuchtte diep. De gezette zestiger wekte de indruk af te tellen naar zijn vroegpensioen. Het rapport lag dichtgeslagen voor hem op tafel.

‘Maar we hebben toch een goede firewall, die heeft u ons zelf geadviseerd. Dus als niemand in ons systeem kan komen, dan is herhaling toch praktisch uitgesloten?’

Het onbegrip van mensen op dit gebied bleef verbijsterend, maar Martijn had zich afgeleerd om meewarig zijn hoofd te schudden. Het Hoofd IT was ruim twee keer zo oud als hijzelf, dus van informatietechnologie had de man weinig kaas gegeten. Gelukkig nam Laurens, de partner met wie Martijn zijn internetsecuritybedrijf runde, het gesprek over. Ondanks zijn wat excentrieke verschijning met lang rossig haar, montuurloze bril en volledig zwarte kleding, gaf de vijftien jaar oudere Laurens net wat meer gewicht mee aan het onderzoek dat ze net hadden afgerond. De verzekeringsmaatschappij met anderhalf miljoen klanten was recent getroffen door een datalek. Welke gegevens precies waren buitgemaakt moest uit een vervolgonderzoek blijken, maar zeker was dat zich bekende Nederlanders en vooraanstaande politici onder de klanten bevonden.

Met zijn karakteristieke, hoge stemgeluid begon Laurens aan een uiteenzetting van de risico’s.

‘De firewall moet u zien als het slot op de voordeur. Natuurlijk zorgt u voor een kwaliteitsslot, een anti-inbraakstrip en een alarmsysteem.’

Het Hoofd IT trok zijn zwarte colbert iets strakker om zijn buik en glimlachte zelfverzekerd. Natuurlijk hadden ze dat allemaal goed op orde.

‘Maar hoe is de beveiliging van de achterdeur geregeld? En hoe zit het met de zachte component? Daarover gaat het in het advies dat we hebben uitgebracht,’ vervolgde Laurens.

Het Hoofd IT keek hen vragend aan. Zijn collega, de financieel directeur, keek met hetzelfde zuinige gezicht naar zijn eigen exemplaar van het rapport als waarmee hij eerder naar de Tesla van Martijn had gekeken toen die vrijwel tegelijkertijd naast zijn eigen directiediesel met sjoemelsoftware parkeerde. De financiële man had het rapport opengeslagen op een van de laatste pagina’s, waar Martijn en Laurens een globale begroting voor het vervolgonderzoek naar de impact van het datalek en een plan van aanpak van de benoemde risicogebieden hadden opgesteld. De bedragen waren absoluut stevig, maar de beveiliging was dan ook een regelrecht drama. In het rapport hadden ze dat uiteraard omschreven als potentiële faalkansen en noodzakelijke verbeterpunten.

‘Wat bedoelt u precies met de achterdeur?’

Het Hoofd IT had het rapport inderdaad niet gelezen, het stond er allemaal in.

‘De harde schijven met uw data, die staan hier in de serverruimte. Dat is prima. Maar de back-ups bijvoorbeeld, staan die in de cloud? Staan ze bij een Amerikaans bedrijf waar Microsoft of Google er vrolijk in kan koekeloeren? Of draait alles op software waarvan de broncode niet openbaar is zodat we niet kunnen controleren of die programma’s buiten ons zicht misschien stiekem informatie doorsluizen naar andere partijen? Dat zijn de risicofactoren waar we kritisch naar gekeken hebben,’ zei Laurens.

De financiële man knikte instemmend, het Hoofd IT keek nog steeds even glazig.

Vanuit de gang dreunden nu hamerslagen op het slot, alsof de voordeur uit zijn scharnieren geramd werd. Bij iedere klap werd Martijns opkomende hoofdpijn een graadje heviger. Het was volkomen absurd dat hij de hele middag over digitale beveiliging van de achterdeur gesproken had en dat er nu iemand met fysiek geweld op zijn voordeur stond te beuken.

‘En de zachte kant, hoe ziet u dat in het hele plaatje?’ vroeg het Hoofd IT.

‘Daarbij moet u denken aan de factor mens. Hoe goed kent u uw mensen echt? Zijn er bijvoorbeeld medewerkers met gokschulden die chantabel zijn om gevoelige bedrijfsinformatie te verkopen?’ antwoordde Martijn.

Het Hoofd IT schudde zijn hoofd. ‘We betalen iedereen een keurig salaris conform de CAO, dus ik kan me dat niet zo voorstellen.’

De financieel directeur kneep zijn lippen angstvallig op elkaar. Uit de logbestanden die Martijn had ingezien wist hij dat er vanaf de werkplek van de man gemiddeld drie uur per dag gepokerd werd op twee dubieuze websites. Hij hield zijn kennis discreet voor zich.

‘Of die leuke stagiair uit Hongkong van de TU Eindhoven bijvoorbeeld, die zo goed Nederlands sprak en veel sneller software schreef dan uw vaste krachten. Wat heeft hij aan informatie mee naar huis genomen?’

Het Hoofd IT boog wat dichter naar de tafel, fronste zijn wenkbrauwen. Bij de financiële man stroomde het bloed weer terug in zijn lippen nu het onderwerp hem niet meer persoonlijk raakte.

Zelf sloeg Martijn gevoelige informatie altijd offline op. Versleuteld op harde schijven in een kluis en volledig los van internet. Hij moest denken aan de twee terabyte aan versleutelde bestanden die hij van de geheimzinnige Codfisher had gekregen. Afkomstig van de Amerikaanse National Security Agency, de NSA. Hoewel hij de encryptiesleutel nog moest krijgen, twijfelde hij er niet aan dat de inhoud een digitale aardbeving zou veroorzaken. De bestanden van Edward Snowden waren nog maar het begin, volgens Codfisher zouden zijn bestanden het begin van een compleet nieuwe fase markeren. Voor de veiligheid had hij ze zelfs niet op zijn laptop laten staan, maar op een harde schijf gezet die in de kluis op kantoor lag waar alleen hij en Laurens toegang tot hadden. Camerabewaking, bewegingsmelders, contactsensoren en vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week een bewaker in het gebouw zorgden voor een meertrapsbeveiliging.

‘De bedragen die u schetst zijn wel erg fors,’ zei de financieel directeur. Hij tikte met zijn wijsvinger op de pagina met de globale begroting.

Nauwelijks meer dan uw gokschuld had Martijn kunnen zeggen. De man stond voor bijna honderdduizend euro in de min, waarvan hij maandelijks vijfduizend euro afloste tegen een woekerrente. Ondertussen bleef hij stompzinnig doorspelen in de ijdele hoop om een keer zijn schulden weg te strepen met een grote klapper aan de pokertafel. Het was allemaal zichtbaar geworden nadat Martijn de logbestanden onder ogen had gekregen en gealarmeerd door het aantal klikken op pokerwebsites verder was gaan spitten.

De fraude van de financieel directeur was kinderspel vergeleken met waar hij en Codfisher mee bezig waren. De NSA-klokkenluider waar Martijn heimelijk contact mee had, stond op het punt om het beleid van de machtigste Amerikaanse spionagedienst voor het komende decennium naar buiten te brengen en daarmee hun technologische voorsprong teniet te doen. Over twee weken zou Martijn naar Noorwegen reizen om Codfisher te ontmoeten en de encryptiesleutel in ontvangst te nemen. De ontmoeting waar alles van afhing: internetvrijheid, vrije pers en onafhankelijke politiek. De NSA was bezig het fundament onder de vrije democratieën in Europa te slopen en Martijn stond voor de immense opgave om dit te voorkomen door de informatie van Codfisher in de publiciteit te brengen. Ze hadden maar één kans om dit goed te doen en daarom was het niet alleen intrigerend en spannend om deel uit te maken van deze informatiedrain uit het hart van de Amerikaanse geheime dienst, maar ook beangstigend. Als de plannen van Codfisher voortijdig zouden uitlekken waren alle betrokkenen, inclusief hijzelf, hun leven niet meer zeker.

‘Goed, we zullen uw rapport inbrengen in de eerstvolgende directievergadering. U hoort vervolgens weer hoe we hiermee verdergaan,’ besloot het Hoofd IT de bijeenkomst. Behalve enkele oppervlakkige vragen had de man inhoudelijk niets ingebracht in de bespreking. In zijn beste jaren was hij ongetwijfeld een waardevol directielid geweest, vakinhoudelijk groeide het echter volledig boven zijn hoofd en op dit moment kwam hij in elk geval niet verder dan de ingesleten managementreflexen van doorschuiven en vertragen. Hij kwam overeind om afscheid te nemen van Laurens en Martijn.

‘En, hoe vond je dat het ging?’ vroeg Martijn. Hij manoeuvreerde zijn Tesla geruisloos uit het parkeervak. Laurens, die bij gebrek aan een rijbewijs zoals altijd op de passagiersstoel zat, deed zichtbaar moeite te wachten tot ze de parkeergarage van Zzorg Unie hadden verlaten, voordat hij losbarstte in een van zijn vermaarde tirades over het volslagen onbenul ten aanzien van infosecurity bij grote organisaties.

‘Wat een ongelofelijke hork. In plaats van direct actie te ondernemen op de grootste prioriteiten neemt hij het eerst weer mee terug naar het directieoverleg. Het lijkt de Rotterdamse haven wel, waar ze de software-updates niet uitvoerden omdat hun bedrijfsprocessen in continudienst door moesten lopen.’

‘En ze vervolgens wekenlang stillagen na een cyberaanval,’ vulde Martijn aan. Ze hadden er een flinke klus aan gehad om de containeroverslag weer op gang te helpen.

Laurens schudde zijn hoofd van ongeloof. ‘Soms heb ik echt het gevoel dat we tegen de bierkaai vechten. Het is hier zo mogelijk nog erger dan bij de Belastingdienst, waar ze ook geen idee hebben welke systemen ze op wat voor manier aan elkaar geknoopt hebben. Laat staan dat ze beseffen welke gevoelige bestanden er buitgemaakt kunnen zijn bij de hack, en het lijkt ze allemaal geen bal te interesseren. Je zult hier maar verzekerd zijn als minister en je vergoeding van de behandeling van een of andere geslachtsziekte die je liever niet in de publiciteit hebt, ligt nu bij een buitenlandse inlichtingendienst. Je bent zo chantabel als maar kan en je politieke integriteit is naar de maan.’

De opmerking over een inlichtingendienst bracht Martijns gedachten naar de harde schijf met informatie van Codfisher en zijn komende reis naar Noorwegen om de decodeersleutel op te halen.

‘Nou ja, voor ons is een adempauze ook niet erg. We hebben wel heel hard gewerkt de afgelopen maanden, ik merk dat ik echt aan vakantie toe ben.’

‘Heb je nog plannen?’

‘Ja, ik ga naar Noorwegen.’

‘Mooi. Ga je bergwandelen?’

Martijn twijfelde in hoeverre hij Laurens deelgenoot kon maken van de ware reden van zijn reis naar Noorwegen. Hij was niet paranoïde aangelegd, maar besefte wel dat hun gesprek kon worden afgeluisterd. Via de wifi van de Tesla, via de navigatieapp die mogelijk ongeautoriseerd toch toegang had tot de microfoon, een zendertje geplaatst tijdens het onderhoud in de garage. Niets was onmogelijk. Hij besloot om pas terug op kantoor in de afgeschermde ruimte te vertellen dat hij aan de belangrijkste zaak van zijn leven werkte en dat hij instructies achter zou laten bij een harde schijf in de kluis. Hij gaf richting aan om af te slaan van de ringweg naar hun kantoor dat op een steenworp afstand van de Amsterdam Internet Exchange lag.

‘Nee, een privébezoek,’ zei Martijn. Laurens had discreet niet verder gevraagd.

Het gehamer was al een poosje opgehouden. Op het gerammel van gereedschap na was het stil in de gang. Het slot klikte zachtjes, en even later sloeg de voordeur soepel dicht.

Voetstappen naderden door de gang. Martijns ademhaling stokte en hij veegde het zweet van zijn gezicht. Toen werd er op de kamerdeur geklopt.

‘Hallo, meneer? Het is voor elkaar, hoor!’ klonk een stem.

‘Loop maar door!’ riep Martijn.

De slotenmaker zette zijn gereedschapskoffer neer en haalde een minitablet tevoorschijn uit een grote insteekzak op zijn werkbroek.

‘Ja, het is altijd beroerd als het je overkomt. Gelukkig is het zo weer gefikst. Even kijken wat we gedaan hebben.’ Hij praatte rustig door terwijl hij op de tablet tikte. ‘Nieuwe cilinder. Nieuw beslag met trekbeveiliging. Anderhalf uur werk. Ik hoop voor u dat ze niets persoonlijks meegenomen hebben? Dat is altijd het ergste.’

‘Nee, er valt hier niets te halen,’ zei Martijn. Natuurlijk was dat niet waar, maar dat ging hij de slotenmaker niet vertellen.

‘Vervelend, die cilindertrekkers, maar u bent niet de enige. Het komt veel voor de laatste tijd. Geharde schroef in de cilinder draaien, poelietrekker erop en hopla.’

‘Is het echt zo gemakkelijk?’ vroeg Martijn. Uit de mond van de vakman klonk het simpeler dan het hacken van een Hotmailaccount.

‘Jazeker, ze doen het zelfs binnen vijftien seconden. Maar ja, de ene zijn dood is voor mij m’n brood. Nou ja, bij wijze van spreken dan, want u bent natuurlijk niet dood, maar u begrijpt wat ik bedoel.’

‘En is daar niets tegen te doen?’

‘Ik heb er nu doorlopend veiligheidsbeslag en vijftien kilonewton cilindertrekbeveiliging op gezet. Dat voorkomt ook dat ze met de Bulgaarse methode binnenkomen.’

De slotenmaker gaf een afsluitende tik op de tablet en draaide het beeldschermpje naar Martijn. ‘Kijk, hier staan de materiaalkosten, anderhalf uur werk plus de btw. Dan mag u hier even tekenen alstublieft.’

Hij gaf Martijn een plastic pen om de digitale werkbon te accorderen. Die liet het pennetje even boven het beeldscherm zweven voor hij zijn handtekening zette.

Vierhonderdtwintig euro en vijfenveertig cent. Onbegrijpelijk eigenlijk dat hij zijn analoge beveiliging zo had verwaarloosd en maatregelen steeds uitstelde tot er daadwerkelijk ingebroken werd. En dat terwijl digitale beveiliging zijn vak was en de kosten die de slotenmaker in rekening bracht een schijntje waren van de bedragen die hij en Laurens declareerden bij hun opdrachtgevers.

Met tegenzin tikte hij op akkoord met de algemene voorwaarden zonder ze te lezen. Het vakje waarmee hij zich abonneerde op de nieuwsbrief en speciale aanbiedingen van De Slotenspecialist stond standaard aangevinkt en tikte hij uit. Ten slotte tikte hij nog een keer voor akkoord bij de verrichte werkzaamheden en het eindbedrag.

‘En kunnen ze nu dan helemaal niet meer binnenkomen?’

‘Tja, meneer. Een beroepsinbreker heeft er zeg maar zo’n dertig seconden langer voor nodig. Honderd procent beveiliging bestaat gewoon niet.’

Die laatste woorden had Martijn vanmiddag niet durven uitspreken bij de bespreking met de ziektekostenverzekeraar. In zekere zin was de eerlijkheid van de slotenmaker verfrissend.

‘Nou, bedankt voor de opdracht en ik hoop dat u verder toch nog een beetje een goede dag heeft.’

Vanuit de keuken zag Martijn de witte bestelauto van De Slotenspecialist de straat uit rijden. Opgelucht dat er weer een stevig slot op zijn deur zat propte hij een paar kiwi’s, een halve komkommer en een stengel selderij in de blender, goot er een kwart liter amandelmelk bij en mixte het geheel tot een groen fluorescerende smoothie. Hij sloot zijn ogen en kneep zijn neus dicht terwijl hij de smurrie naar binnen slokte en visualiseerde hoe vitaminen door zijn lichaam stroomden en deze antioxidanten de schadelijke vrije radicalen aanvielen. De vrije radicalen werden veroorzaakt door stress en daarvan had hij deze week al meer dan genoeg gehad.

Het IT-werk samen met Laurens vereiste vaak lange dagen van tien uur per dag en overwegend achter een beeldscherm, of hij voerde overleg met opdrachtgevers die nog trager waren dan Windows XP en daarbovenop kwam vanmiddag nog het geforceerde slot in de voordeur.

De smoothie landde met een plons in zijn maag en als tegenreactie kwam door zijn slokdarm een grote boer opzetten, die hij grotendeels binnensmonds opving. De smaak was zuur. Gezond blijven volgens de laatste trends was niet echt lekker. Pas toen de brandende nasmaak wegzakte deed hij zijn ogen weer open.

Voordat hij De Slotenspecialist belde had hij al een ronde door zijn appartement gemaakt, maar nu had hij eindelijk de rust om alles nog eens goed na te lopen. Het appartement was met minimalistisch design gemeubileerd. De grote flatscreen en de draadloze surround speakers hingen nog aan de muur. Aan planten, boeken of souvenirs deed hij niet en niemand brak in om serviesgoed, keukengerei of kleding mee te nemen. Zijn laptop en telefoon had hij uiteraard bij zich gehad. Daarin zat feitelijk zijn hele leven opgeslagen. Zijn werk, zijn vrienden, contacten, sportschoolabonnement, vliegtickets, communicatie en herinneringen. In het kluisje dat onder zijn bed met keilbouten aan de betonnen vloer verankerd was lagen zijn paspoort en belangrijke papieren onaangeroerd. Zelfs zijn nieuwe racefiets met ultralicht carbonframe stond nog gewoon op de rollenbank in het zijkamertje.

Zodra Martijn zich realiseerde dat echt alles wat in aanmerking kon komen om te stelen nog gewoon op zijn plaats stond, begon hij over zijn hele lichaam te trillen. Dit was geen gewone inbraak, iemand was op zoek geweest naar de versleutelde bestanden van Codfisher. Dat was de enige plausibele verklaring.

Hij wankelde naar de woonkamer en plofte op de banaanvormige chaise longue die veel harder en minder comfortabel voelde dan hij ooit eerder had opgemerkt. Het hele appartement leek opeens stukken kleiner dan toen hij het twee jaar geleden kocht. Sporen kruipolie, grafietpoeder en een restje zweetgeur van de slotenmaker hingen nog in de lucht. Panische angst kneep zijn keel dicht, zijn ademhaling was gejaagd en oppervlakkig. Snel draaide hij zich op zijn rug, sloot zijn ogen en concentreerde zich als bij de yogales op zijn buikademhaling om weer rustig te worden. Diep inademen, vier tellen vasthouden en langzaam weer uitademen.

‘Wat bedoelt u precies met de achterdeur?’ echode de stem van het Hoofd IT in zijn gedachten.

Adem diep in, vier tellen vasthouden...

In de zaak Codfisher was er geen achterdeur. De onderlinge contacten waren met geavanceerde end-to-endencryptie gevoerd. Twee terabyte, de helft van de bestanden, stond versleuteld op een harde schijf in de beveiligde kluis. De andere helft had een Noorse journalist in zijn bezit.

Adem langzaam uit. En weer in...

Niemand kon erbij, zelfs Martijn niet zolang hij de bijbehorende encryptiesleutel nog niet in zijn bezit had.

Hoewel zijn hoofd bleef malen kwam zijn ademhaling voor het eerst sinds hij het geforceerde slot in de voordeur had aangetroffen, langzaam tot rust en daalde zijn hartslag naar een meer gezonde frequentie.

Zijn spijsvertering was onmiskenbaar met de smoothie aan de slag gegaan, want zijn lichaam tintelde van nieuwe energie. Hij moest bewegen, weg uit dit benauwde appartement. Naar buiten om zuurstof door zijn haarvaten te pompen.

Hij sprong overeind, schopte zijn sneakers in een hoek en verwisselde zijn spijkerbroek en overhemd voor een wieleroutfit. Met een hand tilde hij de ultralichte racefiets van de rollenbank en verliet het appartement. De drie gloednieuwe sleutels die hij van de slotenmaker gekregen had stak hij zorgvuldig bij zich.

De eerste kilometers door de stad waren rommelig als altijd. Hij werd afgesneden door een scootertje, reed zelf bijna een overstekende voetganger omver en kon maar ternauwernood remmen voor een auto die door rood reed. Na een trits indrukwekkende ziekten, doodsbedreigingen en opgestoken middelvingers liet hij de bebouwing achter zich en kwam aan de rustige kant langs het kanaal waar hij eindelijk zijn benen tempo kon laten draaien.

Met een lichte rugwind schakelde hij naar de grote plaat voor. Snelheid, aantal omwentelingen, calorieverbruik en hartslag. De fietscomputer gaf het allemaal nauwkeurig weer. De cadans zat er goed in. Zijn lichaam begon endorfine aan te maken die de stress uit zijn lichaam zou werken. Beter dan valium, xtc of cocaïne.

Martijn passeerde enkele boerderijen die verspreid onder aan de dijk lagen. Er was geen mens te zien. Hij kreeg weer ruimte in zijn hoofd, maar toch bleef een stemmetje doorzeuren: ‘En de zachte kant, hoe ziet u dat in het hele plaatje?’

Als hij iemand kon vertrouwen, dan was het Laurens wel. Al vanaf de middelbare school, waar Laurens docent techniek was, had hij hem gestimuleerd om met computers aan de gang te gaan. Sinds zijn studietijd maakten ze al deel uit van hetzelfde hackerscollectief en later publiceerden ze samen een aantal spraakmakende artikelen over cybersecurity. Als vanzelfsprekend waren de computertovenaar Laurens en zijn briljante leerling samen een IT-consultancybedrijf begonnen. Laurens was Martijns levende back-up.

Plotseling hoorde Martijn het felle geronk van een snel optrekkende motor achter zich. Hij wierp een korte blik over zijn schouder. Een lichte crossmotor reed aan zijn kant, de rustige kant van het kanaal en niet op de provinciale weg aan de overzijde. Hij naderde met een bloedgang. De berijder was volledig in het zwart gehuld.

Waarom reed iemand aan de rustige kant van het kanaal als hij zo’n enorme haast had? Een stoot adrenaline joeg door zijn lichaam en Martijn begon harder te trappen. In de verste verte was er geen mens te bekennen en uitgerekend op dit verlaten stuk weg werd hij op de hielen gezeten door een onguur type op een motor. De harde schijf, de geplande ontmoeting met Codfisher en de inbraak, het stond allemaal met elkaar in verband. Het kon niet anders dan dat de motorrijder het op hem gemunt had. Martijn schakelde naar het kleinste achterblad en een snelle blik op zijn fietscomputer vertelde hem dat hijzelf tweeënveertig kilometer per uur reed. Hij overwoog snel zijn kansen. Bij de eerstvolgende boerderij het erf op rijden in de hoop dat er mensen waren? Misschien reed hij een erf op en was er niemand. Of alleen een valse waakhond. Liever de vlijmscherpe tanden van een herder in zijn been dan een mes of een kogel in zijn rug. Een halve kilometer verder prikte de piramide van een stolpboerderij boven groene erfbeplanting uit. Onbereikbaar ver. Nog harder trappen was zinloos, hij kon de motor met geen mogelijkheid voor blijven.

Of beeldde hij het zich alleen maar in en was er helemaal niets aan de hand? Gewoon iemand op een snelle motorfiets die buiten de stad eens flink zijn gas opendraaide om zich even te ontladen. Op zijn manier deed Martijn dat zelf ook. Door de naderende afspraak met Codfisher begon hij spoken te zien.

Achter hem nam het motorgeronk af en ging over in een rustig ploffen toen de motor dichter achter hem kwam rijden. Martijn hield netjes rechts om de motor te laten passeren en keek voor de zekerheid nog een keer over zijn schouder. Een dofzwarte integraalhelm en een spiegelend vizier. Nu zag hij pas dat er iemand op de buddyseat zat. Ook volledig in het zwart gehuld. Toch foute boel?

De motor kwam naast hem rijden, de bestuurder stak zijn hand op bij wijze van groet en schoof het vizier een stukje omhoog. Toen wees hij naar de kerktoren die in de verte boven de weilanden uitstak.

‘Foolandamn?’ vroeg de man met een Amerikaans accent. Martijn vroeg zich even af of hij het goed verstaan had voordat het kwartje viel.

‘Volendam? Nee, dat is Broek in Waterland,’ riep Martijn terug.

Gewoon twee toeristen. Nou ja, ze gingen wel de goede kant op. De helm knikte en stak een duim omhoog. Opgelucht richtte Martijn zijn blik weer vooruit op de weg.

De man gaf gas en de motor schoot luid ronkend vooruit. Precies op dat moment voelde Martijn een korte felle steek alsof er een wesp in de kraag van zijn wielershirt gevlogen was en hem op zijn rug gestoken had. Maar er was niet geschoten en er zat zeker geen mes in zijn rug. Martijn zat nog gewoon recht op zijn fiets en realiseerde zich dat hij paranoïde trekjes vertoonde.

Nu de motor hem voorbij was en in hoog tempo doorreed, bedacht Martijn dat hij toch even moest stoppen bij de volgende boerderij en om hulp vragen. Misschien kon iemand even naar zijn rug kijken. De stekende pijn tussen zijn schouderbladen werd steeds heviger terwijl hij stevig doortrapte.

Plotseling zag hij de motorrijder in de verte onscherp worden als bij een zoekende autofocuscamera. Behalve de pijn tussen zijn schouderbladen, voelde hij nu ook een felle steek in zijn borstkas. Hij hield zijn blik op de man gericht die leek op te lossen in het luchtledige. Was er eigenlijk wel een man geweest? Martijns benen bewogen nog, en hij stuurde wel, maar hij wist niet meer waarheen. Nog voordat hij in zijn remmen kon knijpen stuiterde zijn fiets al door de berm.

Hij had natuurlijk te weinig gegeten om zo intensief te gaan sporten, een energiereep en wat drinken zouden hem wel over het dooie punt heen helpen. Gewoon stoppen, afstappen en even op adem komen. Een zestigurige werkweek was misschien toch te veel van het goede.

Martijn zag hooguit een meter voor zich uit scherp, alles daarbuiten bewoog als in een waas en duizelde om hem heen. Afstappen was geen optie, want zijn schoenen zaten vastgeklikt aan de pedalen. Hij moest ze direct uit hun snelkoppeling draaien om niet te vallen, dacht hij nog, maar zijn benen werkten al niet meer mee. Hij voelde hoe het dijktalud steil naar beneden liep en bij de slootkant aangekomen leek het voorwiel onder hem vandaan te vallen, waardoor hij over zijn eigen fiets duikelde. Het laatste wat hij zag voordat zijn hoofd onder het wateroppervlak van de prutsloot verdween was zijn fietscomputer. Hij reed achtentwintig kilometer per uur, zijn hartslagmeter stond op nul.

2

1 september, middag/avond

Een eilandje schoof vlak onder de rechtervleugel van de Boeing 737-700 door. Ze vlogen inmiddels zo laag dat Tom Brandt meende afzonderlijke kiezelstenen en grassprieten te kunnen tellen. Als het SAS-toestel met deze snelheid bleef dalen zouden ze binnen enkele seconden het wateroppervlak raken. Zowel aan zijn eigen kant als door de raampjes aan de andere kant van het gangpad was, afgezien van een paar rotsige eilandjes, niets dan diepblauw zeewater zichtbaar. De dichtstbijzijnde kustlijn met ruige bergpieken tekende zich pas kilometers zuidelijker af aan de horizon. Wie nooit eerder op de luchthaven van Bodø geland was, ontkwam niet aan het gevoel in zee neer te storten.

Voor de zekerheid trok Tom zijn veiligheidsriem een stukje strakker, hij voelde even aan het zwemvest onder de stoel, checkte de groene pijlen naar de nooddeur en bedacht hoe ze straks misschien de opblaasbare glijbaan als reddingsvlot moesten gebruiken. De gedachten schoten door zijn hoofd, maar hij zette ze net zo snel weer van zich af. Hij was hier eerder geweest.

In zijn tijd bij de mariniers vlogen ze vaak via Bodø naar de jaarlijkse arctische trainingen op de Finnmarksvidda, een woest en verlaten bergplateau in het noordelijkste deel van Noorwegen, tegen de grens met Rusland. Dat was inmiddels meer dan vijftien jaar geleden, maar hij kon zich de luchthaven op de in zee uitstekende landpunt nog goed herinneren.

Terwijl ze de laatste meters naar het zeeoppervlak vielen, werd de neus van het vliegtuig opgetrokken. Exact op dat moment werd het grijze beton van de landingsbaan zichtbaar, veerde het landingsgestel in om de klap op te vangen en roffelden ze verder over het beton terwijl de straalmotoren gierend in de remstand geschakeld werden.

Naast de landingsbaan schoten met gras begroeide heuveltjes voorbij. Met zijn getrainde oog herkende Tom probleemloos de onder gras en bosschages weggewerkte betonnen shelters waar de Noorse F-16 gevechtsvliegtuigen geparkeerd stonden. Het was geen groot geheim dat Noorwegen hier met twee squadrons F-16’s het grootste deel van zijn luchtmacht gestationeerd had.

Hij moest inwendig lachen om zijn eigen beroepsdeformatie. Als er ergens een militair object zichtbaar of onzichtbaar was, dan moest hij het gewoon fotograferen en uitzoeken waar het precies toe diende. Hoe beter gecamoufleerd, hoe groter de uitdaging. Als freelancer voor de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst MIVD had hij de afgelopen jaren een enorme hoeveelheid objecten wereldwijd onderzocht, waarbij hij meestal ook nog met een smoes naar binnen probeerde te komen om te kijken hoe de bewaking georganiseerd was.

Zijn werk als fotograaf voor National Geographic was daarbij altijd een geweldig excuus om overal met zijn camera-uitrusting rond te struinen en ook vandaag lag zijn cameratas in het bagagevak boven zijn hoofd en zat zijn perskaart in zijn portefeuille. Waarschijnlijk was het voor deze reis overbodig, hij had tenslotte vakantie, maar zijn dekmantel zat hem nu eenmaal als gegoten en opgaan in zijn omgeving was een belangrijke vaardigheid voor wie onopgemerkt wilde blijven.

Terwijl het toestel uitraasde op de landingsbaan en een draai inzette richting het terminalgebouw, observeerde Tom nog een keer de passagiers bij hem in de buurt.

Toeristen, voornamelijk Duitsers, Fransen en een enkele Nederlander, allemaal in vrijetijdskleding. Een paar Noren met colbertjes en laptoptassen die duidelijk voor hun werk naar Oslo gereisd waren en nu met de middagvlucht terugkeerden, en drie Amerikanen. Weliswaar in burger, maar hun high and tight kapsels maakten overduidelijk dat het militairen waren.

Tom behoorde uiterlijk tot de categorie vakantiegangers, zonder dat hij er veel moeite voor hoefde te doen. In zijn kakikleurige wandelbroek en geruite overhemd viel hij niet op tussen de Duitsers die onderweg waren voor een meerdaagse wandeltocht in de bergen. Met zijn cameratas kon hij op weg zijn naar de Lofoten om walvissen te spotten. En zijn haar was weliswaar kort, maar zeker niet gemillimeterd.

De vlucht naar Bodø had hij gisteren pas geboekt, direct nadat hij zijn hevig verontruste vriend Huub Cabot had gesproken en hoorde dat Laurens Olthoff, een Nederlandse cybersecurity-expert uit Huubs hackersnetwerk, werd vermist in de Noorse bergen nabij Bodø. Zonder lang na te denken had Tom voorgesteld om naar Noorwegen te gaan. Hij had zijn spullen in een rugzak gepropt, zijn cameratas gepakt en was vertrokken.

Tom kon zich een vakantie veroorloven nu hij net een artikel ingeleverd had bij National Geographic en tegelijkertijd een stevige declaratie naar Berendsen had gestuurd, zijn vroegere chef bij de MIVD, waarvoor hij nog regelmatig klussen uitvoerde via zijn dekmantelbedrijf. Waarom zou hij thuis op de bank blijven zitten als hij ook een week de Noorse natuur in kon trekken om een vermiste bergwandelaar op te sporen?

Hij voelde zich thuis in de bergen en was een geoefend spoorzoeker. Als Olthoff ergens een voetafdruk had achtergelaten zou Tom hem weten te vinden. Hij zou op onderzoek uitgaan. Misschien kon hij de politie een duwtje in de goede richting geven.

In tegenstelling tot zijn gebruikelijke minutieuze voorbereiding had hij deze keer geen uitgewerkt plan, daarvoor waren de aanwijzingen die de vermiste Olthoff had achtergelaten te summier. Welbeschouwd wist eigenlijk niemand waar hij precies naartoe gegaan was, waar hij geslapen had en wat hij tijdens zijn vakantie in Bodø gedaan had. De enige zekerheid was dat hij op de geplande datum, inmiddels bijna twee weken geleden, niet op een werkafspraak in Nederland was verschenen.

De Boeing stond inmiddels bij de terminal geparkeerd en de eerste passagiers schuifelden al door het gangpad richting de deur. In de gangen van het luchthavengebouw voegde Tom zich tussen de groep Duitsers en kwam vrijwel direct bij de twee bagagebanden waar de eerste rolkoffers, duffelbags en rugzakken al hun rondjes door de hal maakten. Kleine vliegvelden waren geweldig.

Terwijl Tom op zijn bagage wachtte zette hij zijn telefoon aan en checkte snel zijn mail. Een paar berichtjes konden wachten, hij klikte wat onbelangrijke zaken weg en las een melding van Huub dat Philou Smits vanavond zou aanschuiven in de talkshow van Paulus Wildeboer. Philou was, net als Laurens, een bekende uit de hackersscene rond Huub en ze had de taak van woordvoerder op zich genomen in de zoektocht naar Laurens. Tom kende Philou vooral uit de verhalen van Huub en behalve als hacker genoot ze landelijke bekendheid als voorvechtster van internetvrijheid en blogger over privacy. Ze verscheen met enige regelmaat op televisie bij actualiteitenprogramma’s als deskundige op het gebied van cybercriminaliteit. Tom nam zich voor de uitzending via internet te bekijken en later nog met Huub te bellen om te vragen of er nog ontwikkelingen waren. Er was nog net genoeg tijd om een appje naar Nancy te tikken of Wesley tot en met volgend weekend bij haar kon blijven, voordat zijn rugzak kwam aanzetten op de band. Hij slingerde hem geroutineerd op zijn schouders en liep naar de halte van de shuttlebus, direct voor het luchthavengebouw.

Het stadje Bodø en de luchthaven lagen dicht tegen elkaar aan geplakt en de rit naar het centrum was nauwelijks meer dan een kilometer. Dat was natuurlijk probleemloos te lopen, maar de meeste vakantiegangers pakten de shuttlebus, dus tikte Tom ook de drieënveertig kronen af en liet zich comfortabel vervoeren naar het centrum.

Bodø-centrum leek vooral te bestaan uit saaie blokvormige kolossen waarin een onwaarschijnlijke hoeveelheid hotels gevestigd was en tijdens iedere stop bij een volgend hotel werden uiterst omslachtig koffers uitgeladen, waardoor het ruim een kwartier duurde voordat hij bij het Scandic Havet uitstapte. Lopen was inderdaad sneller geweest.

De receptioniste achter de strak vormgegeven hotelbalie van matglanzend staal en wit marmer checkte hem vlot in en legde de route uit naar zijn kamer op de negende etage aan de havenzijde. Terwijl ze Tom wegwijs maakte, brandde het geplastificeerde printje dat Huub hem gegeven had in zijn broekzak.

‘Hier is uw kamersleutel en dan wens ik u verder een prettig verblijf in Bodø,’ besloot ze de introductie.

‘Dank je wel,’ zei Tom en pakte de kamersleutel van de balie en legde de geplastificeerde foto van Olthoff ervoor in de plaats.

‘Dit is Laurens Olthoff, een kennis van me. Hij wordt nu al twee weken officieel vermist en we denken dat hij hier drie weken geleden in het hotel heeft overnacht. Iemand moet hem hier gezien hebben. Kunt u nagaan wie er die week dienst had?’

‘Dat was ik,’ zei de vrouw. Ze keek kort naar de foto. Van haar gezicht viel geen herkenning af te lezen. ‘Olthoff?’ herhaalde ze, terwijl haar slanke vingers op het toetsenbord roffelden. Plotseling trok ze haar vingers op, alsof de toetsen roodgloeiend waren.

‘Ik zou u graag van dienst zijn, maar in verband met de privacywetgeving is het niet toegestaan gegevens van gasten te delen met derden.’

‘Olthoff is een goede kennis van me. Hij wordt vermist!’

De vrouw liet zich niet vermurwen en schudde verontschuldigend haar hoofd. ‘Het lijkt mij meer een zaak voor de politie. Zij mogen overal de hotelregisters inzien.’

Het was duidelijk dat hij niet verder kwam met de receptioniste. Hij zou in een onbewaakt ogenblik zelf achter de receptiebalie moeten kruipen om in het systeem te kijken. Voor dit moment moest hij het even laten voor wat het was.

Tom passeerde de lift en nam de trap naar de negende verdieping. Hij kon wel wat beweging gebruiken na een dag hangen op luchthavens en in vliegtuigstoelen.

Zijn kamer was ruim, schoon en net zo anoniem als iedere willekeurige hotelkamer. Het uitzicht over de haven daarentegen was een levend schilderij. Links lagen de steigers waar tientallen kleinere vissersboten lagen. Naar rechts de grote kade voor de cruiseschepen, de Hurtigruten en de veerboten naar de Lofoten en aan de overzijde van de baai, langs een landpunt vol loodsen, pakhuizen, silo’s en brandstoftanks, lagen grote vistrawlers en vrachtschepen afgemeerd.

Een hogedrukgebied lag al een week pal boven het noorden van Noorwegen, waardoor de lucht staalblauw was en ondanks dat de zon over een paar uur weer achter de horizon zou verdwijnen, liepen de mensen ver beneden hem op de kade er nog zomers bij.

Snel zette Tom zijn rugzak tegen het kingsize bed, propte zijn cameratas in het eigenlijk te krappe kluisje, verwisselde zijn overhemd voor een T-shirt en verliet het Scandic Havet om ergens een warme hap te gaan eten.

Hij hoefde niet lang te zoeken. Vlak tegenover het hotel lag een gatekjøkken, een cafetaria waar hij fish-and-chips en een blikje Ringnes Lettøl, licht alcoholisch bier bestelde. Het vaste deel van zijn bestelling verdween spetterend in de frituur, Tom was de enige klant.

‘Vakantie?’ vroeg de man achter de toonbank.

Tom dacht aan de foto in zijn broekzak. Grote kans dat Olthoff hier de afgelopen weken een keer binnengestapt was. ‘Min of meer,’ zei hij, terwijl hij in zijn zak voelde en de foto tevoorschijn haalde. Hopelijk had de visboer geen stringent privacy protocol.

‘Dan heb je geluk met het weer. Het kan hier spoken aan de kust en ’s winters vries je hier bijna dood.’

Overdrijven is ook een kunst, dacht Tom. Hier aan de kust werd het door de Warme Golfstroom zelden kouder dan min tien. Tijdens de arctische trainingen had hij op de Finnmarksvidda bij min vijfendertig met zijn slaapzak in de sneeuw gelegen. De visboer zou hem niet geloven als hij het vertelde.

‘Ik ben eigenlijk op zoek naar een kennis van me,’ zei Tom. Hij legde de foto met drietalig bijschrift op de toonbank.

Laurens Olthoff (47)

Vermist/Missing/Mangler

Nederlandse nationaliteit.

Blond, bijna rossig, licht golvend haar tot op de schouders. Brildragend.

Doorgaans in het zwart gekleed.

Ervaren bergwandelaar, vermist sinds 18 augustus.

De man las de tekst en bestudeerde de foto zo aandachtig dat Tom zijn bierblikje niet open durfde te trekken.

‘Inga!’ riep de man naar achteren waar een vrouw vis stond schoon te maken. Ze legde haar mes neer en kwam naast de frituurman staan en bekeek de foto. Vervolgens schudden ze vrijwel simultaan hun hoofd. ‘Nee, die kan ik me niet herinneren. We hebben natuurlijk heel veel klanten, maar deze zou ik me vast herinneren.’

‘Jammer. Bedankt in elk geval, dan moet ik verder zoeken.’

De man haastte zich naar de frituur, de vrouw pakte haar vismes weer op en Tom trok het blikje Ringnes open. Hij zocht buiten een plekje in de zon waar hij even later met vette vingers rustig van de verse vis genoot. Ondertussen dacht hij na over wat hij nu eigenlijk van Olthoff wist. Welbeschouwd was hij te overhaast vertrokken en had hij veel te weinig informatie gekregen om zich een goed beeld te kunnen vormen van wat Olthoff hier twee weken gedaan had. Huub had hem verteld dat hij een grote naam was in cybersecurity en behalve dat hij grote bedrijven en overheden adviseerde, had hij vooral naam gemaakt met het helpen van journalisten die vanwege hun werk bedreigd werden door de veiligheidsdiensten van repressieve regimes. Olthoff had een compleet handboek geschreven over het versleutelen van e-mail en het onopgemerkt gebruikmaken van internet. De man moest voortdurend op zijn hoede zijn voor mensen en organisaties die zijn werk niet bepaald konden waarderen. Het verbaasde Tom dan ook niet dat Olthoff met enige regelmaat alle stekkers eruit trok en volledig offline de bergen in ging om een tijdje afstand te nemen van zijn stressvolle werk. Veel meer dan dat hij op vakantie naar het noorden van Noorwegen ging om in de bergen te wandelen, had hij zijn vrienden en collega’s niet verteld. Niemand wist of hij een bepaalde route zou gaan lopen, of wat voor uitrusting hij meegenomen had.

Over een uur was de uitzending met Philou Smits en daarna zou hij Huub bellen. Hopelijk was er nieuws waardoor hij gerichter kon gaan zoeken dan in Bodø met Olthoffs foto zwaaien. Hij nam nog een laatste hap vis, goot het restant bier erachteraan en net toen hij het visbakje, het servet en het blikje in drie gescheiden afvalbakken gedumpt had, kreeg Tom een stroomstoot door zijn hele lijf. Direct zette hij er stevig de pas in. Zigzaggend tussen de mensen door probeerde hij de afstand te verkleinen naar de man die op zo’n tweehonderd meter afstand voor hem uit liep. Een stevig postuur, een zwart overhemd, een zwarte broek en lang rossig haar tot op de schouders. Laurens! had hij kunnen roepen, maar als mensen opeens stil bleven staan, kwam hij er nog lastiger tussendoor. Tom sprong op de rijbaan om een groepje Aziaten met rolkoffers te passeren, maar een aanstormend taxibusje dwong hem weer terug naar de drukte op de stoep. Het was lastig om tussen alle mensen door Olthoff in het vizier te houden. Even dacht Tom hem kwijt te zijn, maar toen ving hij een glimp op van de zwarte kleren, verderop in de haven op een van de steigers.

Tom zette een lichte looppas in en passeerde een paar traditionele houten kottertjes, een hektrawler, een zeesleper en een schip van de kustwacht. Verderop, waar hij Olthoff zag lopen, waren houten steigers waar de luxere schepen lagen. Snelle zeewaardige motorboten, allemaal blinkend wit en tot in de puntjes onderhouden. Het schoot door zijn hoofd dat Olthoff ieder moment op een boot kon stappen en kon wegvaren.

Tot zijn ergernis moest hij even inhouden toen een vijftal sportvissers, breeduit lopend en zeulend met gevulde koelboxen hem over de steiger tegemoetkwam. Zodra ze hem gepasseerd waren zette Tom een sprint in om Olthoff te achterhalen, maar hij moest opnieuw inhouden bij een klein vissersschip waar met een hydraulische laadboom kuubskisten werden geladen. Een man in een oranje overall stond op de steiger om de hijsstrop rond de kist aan te slaan met de hijshaak van de laadarm. Een tweede bemanningslid stond aan dek bij het bedieningspaneel van de laadarm. Met zijn focus op Olthoff die nu weer op hem uitliep, wrong Tom zich gehaast langs de man in de oranje overall en de viskisten.

De schop met de stalen neus van een veiligheidslaars tegen zijn enkel kwam zo onverwacht dat Tom struikelde over zijn eigen benen en nog voordat hij zijn evenwicht kon hervinden, kreeg hij een harde duw tegen zijn schouders waardoor hij van de steiger richting het achterdek van het vissersschip viel.

Hij landde voorover in een van de kuubskisten, waarbij de klap van de val min of meer gedempt werd door de combinatie van ijs en vers gevangen vis waarmee de kist tot de helft gevuld was.

‘Hé, waar slaat dit op?’ riep Tom verbijsterd. Hij probeerde zich op te drukken uit de kist, maar zijn arm verdween diep in de bak met bebloede vis en slijmerig ijs. Voordat hij een nieuwe poging kon doen om uit de kist te klimmen werd een tweede kunststof kuubskist boven op hem gesmeten, die precies aansloot op de kist waar hij in lag. Hij begon te roepen. Wat gebeurde hier? Hij riep weer, maar er kwam geen reactie. Slechts door twee sleuven voor een vorkheftruck aan de onderzijde van de kist boven zijn hoofd kwam wat daglicht naar binnen.

Snel drukte hij zijn benen naar beneden in de ijskoude brij om overeind te komen. Toen hij eenmaal stevig stond, spande hij zijn spieren en drukte met zijn rug de bovenste kist omhoog. De smalle streep licht werd steeds breder en Tom zag de oranje overall vlak naast de kist staan. Hij wilde eruit en omdat er niet werd gereageerd op zijn geschreeuw plantte hij zijn vuist met een rechtse directe vol in het kruis van zijn belager.

De man sloeg dubbel. Precies op het moment dat zijn collega een volle bak ijs in de bovenste kist stortte. Door de vijftig kilo ijs op zijn rug werd Tom hard met zijn neus terug in de viskist geduwd. En als hij niet razendsnel zijn arm had teruggetrokken, was die bekneld geraakt onder de bovenste kist.

Hij wist nu vrij zeker dat ze het op hém gemunt hadden, maar waarom? En wie waren dit dan en hoe wisten ze wie hij was?

De ruimte tussen de kisten was krap, de vislucht was niet te harden en nu de eerste adrenalinestoot wegzakte werd de kou van het smeltende ijs voelbaar. Zijn dunne wandelbroek en T-shirt waren drijfnat, hij rilde over zijn hele lijf en waande zichzelf terug in het ijswater van de wakduik met volledige uitrusting tijdens de training op de Finnmarksvidda.

The Iceman was er beroemd mee geworden, maar iedereen die zijn zenuwen wist te beheersen kon het kunstje nadoen. Plotselinge onderdompeling in ijswater veroorzaakt een koudeschok waardoor je ademhaling afgesneden wordt, wist Tom, dus ademde hij rustig en zo diep mogelijk in als de zware vislucht toeliet. Het kleine beetje frisse lucht dat naar binnen kwam door de gaten van de kist boven zijn hoofd, hielp nauwelijks.

Met zo min mogelijk krachtsinspanning trok hij zijn benen naar zich toe en rolde zich in de foetushouding. Zo kon hij zo veel mogelijk van zijn lichaamswarmte in de kern van zijn lichaam vasthouden en rustten alleen zijn schoenen en scheenbenen nog op de ijskoude vis.

Het rillen werd heftiger, de ijsbak voelde met nul graden stukken kouder dan zijn slaapzak jaren terug op de Finnmarksvidda. Desondanks hield Tom zijn ademhaling diep en geconcentreerd als bij een meditatieoefening. Wat ze ook met hem van plan waren, hij zou het langer volhouden dan ze voor mogelijk hielden.

Hij hoorde de motor aanslaan en het schip schommelde alsof hij de steiger verliet. Na hooguit vijf minuten hoorde hij hoe er met ronkende motor gemanoeuvreerd werd. De motor plofte een paar keer, er ging een kleine schok door het schip en toen viel het stil. Het kon niet anders dan dat ze ergens anders in de haven waren afgemeerd.

Door de sleuf tussen de kisten turend, zag Tom hoe er een strop onder de kisten door gehaald werd en even later zweefden de kisten door de lucht. Met een klap landde hij op de kade.

Hij vroeg zich af waar hij was, maar hij zag alleen een stuk oranje overall.

Om meer te kunnen zien verplaatste Tom zich over de glibberige bende om zijn ogen dichter bij het gat te krijgen. Er stond een loods van blauwe staalplaten op de kade, een grote roldeur ging open en een vorkheftruck kwam met een flinke vaart recht op de stapel kisten af.

Traag door de kou kon Tom nauwelijks op tijd zijn hoofd voor het gat wegtrekken en zich zo dicht mogelijk op de ijskoude vis drukken voordat de twee stalen hefvorken zich met een klap in de opening onder de bovenste kist boorden. Het scheelde weinig of zijn hoofd was gespietst, maar zijn schouder werd alsnog geraakt en hij sloeg hard met zijn hoofd tegen de wand van de kist. Het werd zwart voor zijn ogen.

Toen hij weer bijkwam was de kou tot in zijn botten doorgedrongen. Het rillen was gestopt, zijn armen en benen voelde hij nauwelijks nog en zijn gedachten waren traag. De duw op de steiger, de kuubskist met ijs en de vorkheftruck. Het ging langzaam, maar hij kon zich alles nog herinneren.

Steriel tl-licht scheen in zijn gezicht. De kist stond in de loods met stapels identieke viskisten, een soort koelhuis of een visafslag. Er was geen mens te zien. Hij moest hier weg, zelfs de Iceman had een omslagpunt waarop zijn bloed bevroor.

Hij rolde zijdelings op de rand van de kist en liet zijn benen over de rand zakken. Ze voelden stijf en oncontroleerbaar als twee lompe ijspegels, maar hij was in elk geval het directe contact met de ijskist kwijt. En met de bloederige vis.

Naast de kist zakte hij op zijn knieën. Het duizelde voor zijn ogen en zijn ledematen functioneerden traag en onbeholpen.

De dichtstbijzijnde uitgang was de roldeur. Hij kroop ernaartoe en probeerde de stalen borgpen los te trekken, maar met zijn vingers als diepvriesworstjes kreeg hij geen grip op de deursluiting. Hij blies in zijn handen om ze op te warmen, maar zijn ademlucht was koud als de wind op de Finnmarksvidda.

Koel constateerde Tom dat als hij hier de hele nacht opgesloten bleef totdat morgen de eerste medewerkers op hun werk verschenen, ze hem direct konden verwerken tot vissticks.

Zijn overlevingsinstinct duwde de negatieve gedachte weg en hij concentreerde zich om de snelste ontsnappingsmogelijkheid te vinden. In gedachten vinkte hij stuk voor stuk de mogelijkheden af. Rondkruipen om een andere uitgang te zoeken? Kansloos, want de kou had alle energie al uit zijn lichaam getrokken. De vorkheftruck gebruiken om door de deur te rammen? Hij zou hooguit twee gaten in de deur prikken; te klein om doorheen naar buiten te kruipen. De derde mogelijkheid leek zijn enige kans.

Met een uiterste krachtsinspanning trok Tom zijn verstijfde lichaam overeind aan de deurstijl en wankelde naar het rode kastje, dat op schouderhoogte naast de deur bevestigd was. Tegen de zijkant van het kastje hing een metalen hamertje aan een dunne ketting om het ruitje mee in te tikken, maar net als bij de borgpen, deden zijn vingers ook hier niet wat hij wilde.

Het bloed stroomde zo moeizaam door Toms lichaam dat het duizelde in zijn hoofd en zijn bewegingen reageerden in slow motion op zijn toch al trage hersenen. Moeizaam haalde hij uit met zijn loodzware arm en stuurde zijn gevoelloze vuist zo goed mogelijk richting het ruitje.

Raak. Of niet? Dat was het laatste wat hij dacht terwijl hij in elkaar zakte.

3

1 september, avond

‘Dan gaan we nu door naar het volgende onderwerp: de vermissing van de Nederlandse IT-expert Laurens Olthoff in Noorwegen. In de studio is Philou Smits om aandacht te vragen voor deze mysterieuze verdwijning.’

Talkshowhost Paulus Wildeboer vulde het scherm van de monitor, totdat het rode ledje op een andere camera aanfloepte op het moment dat de regie het beeld wisselde. Terwijl Philou nu zelf op de monitor verscheen hield ze haar blik aandachtig en zorgelijk op Paulus Wildeboer gericht. Volledig bewust van dit moment waarop ze close-up in een miljoen huiskamers verscheen.

Haar voorstel om als woordvoerder op te treden namens de familie en de vriendengroep van hackers had ieders instemming gehad en begrijpelijkerwijs stroomden de uitnodigingen van radio- en televisieprogramma’s voor een interview binnen. Ze had de primeur voorbehouden aan het populaire avondprogramma van Paulus Wildeboer.

‘Philou, welkom. Veel mensen kennen je waarschijnlijk door je televisiewerk en publicaties, maar je bent hier vanavond omdat een goede vriend van je, Laurens Olthoff, in Noorwegen vermist wordt. Hoe kennen jullie elkaar?’

Philou zag het rode ledlampje weer aanfloepen. Ze antwoordde zoals ze vooraf hadden besproken. ‘Ik heb hem leren kennen toen ik een reeks televisieprogramma’s over privacy op internet en veiligheid in de digitale wereld maakte. Ik las zijn blogs over cybersecurity en naar aanleiding daarvan interviewde ik hem meerdere keren. Door zijn uitgesproken ideeën en heldere toekomstvisie merkte ik dat we een gemeenschappelijke passie hadden. Zo zijn we bevriend geraakt.’

‘Hij is op vakantie gegaan naar Noorwegen, wanneer hebben jullie elkaar voor het laatst gesproken?’

Philou knikte, waardoor een blonde lok haar losschoot die ze met een zorgvuldig gerepeteerde, ogenschijnlijk natuurlijke elegantie uit haar gezicht veegde. ‘De dag voor hij vertrok, dat is nu ongeveer drie weken geleden, stuurde ik hem nog een sms’je waarin ik hem een goede vakantie wenste en daar reageerde hij direct op met “Ik heb er enorm veel zin in”. En daarna heb ik niets meer van hem gehoord, anderen ook niet.’

Ze keek bezorgd en vertwijfeld. De monitor toonde nu een overzicht van de hele tafel met gasten. Hoewel in de talkshow van Paulus de andere gasten zich doorgaans in het gesprek mengden, durfde niemand in te breken in deze persoonlijke en gevoelige zaak. In het publiek hield iedereen zijn adem in en zelfs de irritante sidekick van Paulus hield zijn commentaar voor zich.

‘Was het echt een vakantie waarvoor hij naar Noorwegen ging, of was er nog een ander reisdoel? Iets wat misschien te maken zou kunnen hebben met zijn werk als cybersecurity-expert?’ Het gesprek was zorgvuldig voorbereid, aan het gezicht van Paulus zag je duidelijk dat hij het antwoord al wist.

‘Voor zover wij weten niet. Nu is het wel zo dat het bekend is dat er in Bodø een belangrijk cybersecuritycentrum van de NAVO zit en we kunnen er wel van uitgaan dat Laurens dat ook wist.’

Paulus knikte instemmend. ‘Nu hebben jullie dezelfde passie, of liefhebberij of hoe je het ook omschrijft. Ik kan me zo voorstellen dat hij iets gezegd heeft als “Joh, ik ga ook nog kijken of ik daar bij de NAVO binnen kan komen”. Heeft hij zoiets gezegd?’

Die vraag hadden ze vooraf niet doorgenomen. Ze had wel verwacht dat Paulus zoiets zou flikken om het voorgekookte tafelinterview zo natuurlijk mogelijk te laten lijken en daar had ze zich goed op voorbereid. Om Paulus een plezier te doen bouwde ze een korte aarzeling in. ‘Eh, nee. Hij heeft er niets over gezegd. Dat verbaast me wel, want we bespraken de meeste dingen over zijn werk, ook vertrouwelijke zaken die gevoelig lagen.’

‘Na zijn vakantie verscheen hij niet op zijn werk en zijn jullie als vriendengroep in actie gekomen. Dat is nu twee weken geleden. Wat is er sindsdien gebeurd?’

‘Wat ons betreft te weinig, we hebben natuurlijk aangifte gedaan en de politie heeft het doorgegeven aan de Noorse collega’s, er is ook een Europese organisatie voor vermiste personen ingeschakeld, maar concreet heeft dat nog niets opgeleverd. Een vriend van ons, Tom Brandt, is vandaag naar Bodø vertrokken om ter plaatse onderzoek te doen. Hoe langer het duurt, hoe moeilijker het wordt om hem te vinden. Daarom vragen we nu aandacht in de media.’

Paulus knikte begripvol. ‘Nu is iedere vermissing er natuurlijk een te veel en enorm pijnlijk voor de achterblijvers, maar wat maakt deze verdwijning zo speciaal?’

‘Laurens is niet zomaar iemand. Laurens adviseert op zeer hoog niveau overheden en grote bedrijven over IT-veiligheid. In die zin is hij zeer gerespecteerd om zijn kennis en kunde. Hij heeft ook een heel uitgesproken mening over hoe de IT-veiligheid in de westerse wereld veel beter kan en daar heeft hij niet alleen vrienden mee gemaakt.’

‘Laurens had een druk leven en stressvol werk, is het misschien mogelijk dat hij er zelf voor heeft gekozen een bepaalde tijd, zeg maar te verdwijnen, om volledig afstand te nemen van zijn gewone leven? Dat hij niet gevonden wil worden?’

Waar haalde Paulus nu opeens de suggestie vandaan dat Laurens zelf gekozen had om te verdwijnen? Van wie wist hij dat Laurens wel vaker een poos onbereikbaar was? Dit hadden ze vooraf ook niet besproken. Philou slikte om een tel na te kunnen denken voor ze antwoord gaf.

‘Het is inderdaad wel vaker gebeurd dat hij zomaar van de radar verdween en onbereikbaar was. Maar nooit zo lang en dan was er altijd wel iemand in de vriendenkring die wist waar hij was.’

Ze deed haar best om geen irritatie te tonen en niet te bits te klinken, maar voelde toch een lichte paniek opkomen. Paulus moest het niet in zijn hoofd halen om live op televisie haar privézaken op tafel te gooien. Ze zette zich schrap voor de volgende vraag.

‘Goed, hij is nu dus bijna twee weken officieel vermist. Dat is een lange tijd waarin je ongetwijfeld veel hebt nagedacht over wat er met hem gebeurd zou kunnen zijn. Wat denk jij zelf?’

Paulus probeerde haar nu uit haar rol als woordvoerder te trekken door de vragen steeds persoonlijker te maken. Wat was die vent toch een ongelofelijke zuiger.

‘Ja, we weten het gewoon niet. Hij kan in de bergen een ongeluk gehad hebben, of hij is toevallig slachtoffer geworden van iets. We hebben echt geen idee.’

‘Je zegt “Hij kan in de bergen een ongeluk gehad hebben”, waarom denk je dat?’

De foto van Olthoff in een oranje outdoorjack, een rode stormcap en met een forse rugzak op zijn schouders verscheen nu beeldvullend. Philou voelde haar onderhuidse spanning wegzakken nu het gesprek weer de lijn volgde die ze hadden afgesproken.

‘Laurens is een ervaren bergwandelaar en neemt nooit onverantwoorde risico’s. Hij trok er tijdens zijn vakanties wel vaker alleen op uit en mogelijk is hij in Bodø ook de bergen in gegaan. Hij kent het gebied goed en is er eerder geweest. Maar een ongeluk kan altijd gebeuren. Misschien is hij ergens gestrand en heeft hij hulp nodig.’

‘Er zijn dus meerdere mogelijkheden. Hij zou een ongeluk gehad kunnen hebben, het zou zijn eigen keus kunnen zijn om te verdwijnen, maar hij kan bijvoorbeeld ook tegen zijn wil ergens vastgehouden worden. Gaat die laatste mogelijkheid ook door jouw hoofd?’

‘Jazeker, we hebben al bijna drie weken niets meer van hem gehoord. Alle mogelijke scenario’s gaan dan natuurlijk door je hoofd. Ik kom er echt niet uit; er zijn nog zoveel onbeantwoorde vragen. Er was voor zijn vertrek geen enkele indicatie dat hij van plan was weg te blijven, dus er moet écht iets ergs gebeurd zijn.’

Ze besefte dat ze toch in de ik-vorm was gaan praten, waardoor haar emoties nog dichter aan de oppervlakte kwamen. Haar stem trilde licht zodat de radeloosheid tastbaar binnenkwam bij de kijkers. Het interview raakte haar toch persoonlijker dan ze had voorzien. Gelukkig ging Paulus naar de afronding van het item.

‘Je wilt graag een oproep doen aan de kijkers. Wat zou je willen zeggen?’

‘Als er iemand is die Laurens gezien heeft of op de een of andere manier digitale sporen van hem vindt, een sms’je, e-mail of wat dan ook, neem contact op met de politie of laat het ons alsjeblieft weten op het e-mailadres dat nu onder in beeld verschijnt.’

‘Het mailadres komt... nu! Ik noem het nog even: findlaurens@gmail.com. Philou, dank voor je komst naar de studio en heel veel sterkte met de zoektocht. We hopen dat hij snel gevonden wordt.’

Paulus richtte zijn trouwe hondenogen met de meest meelevende blik nog een halve seconde op haar, waarna hij zich afwendde en doorging naar het volgende onderwerp.

‘Televisie uit,’ zei Huub.

Philou zou hem nog bellen als ze klaar was, had ze gezegd, maar dat kon nog wel een paar uur duren. Paulus Wildeboer stond er algemeen om bekend dat hij na de uitzending graag nog lang napraatte met zijn gasten en in het bijzonder met aantrekkelijke jonge vrouwen. Voor Philou zou hij ongetwijfeld ruim de tijd nemen.