Van Frank van Zwol zijn verschenen:

Het Thule-incident

Klem

TOM BRANDT SERIE

Niemandsland

Schokgolf

Hoogspanning

Van de radar

Frank van Zwol

Klem

© 2009, 2023 Frank van Zwol

Uitgeverij Wild, Akersloot

Omslagontwerp: Jolanda Linschooten

Omslagfoto: Jolanda Linschooten

Opmaak binnenwerk: Frank van Zwol

ISBN 978 90 8329 796 5

NUR 332

frankvanzwol.nl

wilderness-effect.nl

Voor dit e-book zijn geen bomen omgezaagd.

There’s a land where the mountains are nameless,

And the rivers all run God knows where;

There are lives that are erring and aimless,

And deaths that just hang by a hair;

There are hardships that nobody reckons;

There are valleys unpeopled and still;

There’s a land – oh, it beckons and beckons,

And I want to go back – and I will.

Uit: The Spell of the Yukon – Robert Service

1

John Matson had geen idee wat er gebeurde toen de vloer van de veranda waar hij op stapte onder zijn gewicht bezweek en hij plotseling zijn evenwicht verloor. Zijn linkerbeen schoot in een donker gat en hij hoorde een harde metaalachtige knal. De knal bereikte zijn hersenen eerder dan de verpletterende pijnscheut in zijn onderbeen.

‘Yes!’ riep Roy Thorsen binnen in zijn blokhut, toen de knal de massieve stammen van de buitenmuur doorboorde en de vloerplanken deed trillen. Hij had de berenklem zelf gezet en leek nu eindelijk beet te hebben. Al wekenlang werd zijn hut aan de oever van de Yukon River geteisterd door een grizzlybeer die met wisselend succes op alle mogelijke manieren probeerde in te breken. Door het raam, door de deur, dwars door zijn dak. Het agressieve monster wist van geen ophouden bij het terroriseren van Roys hut en hij was het beest inmiddels spuugzat. Het dichtslaan van de val markeerde het einde van een periode waarin de grizzly steeds weer een nieuwe plek vond om binnen te komen en Roy op zijn beurt steeds weer zijn hut moest herstellen, verstevigen en barricaderen, tot hij een complete vesting werd.

Nu hij hem eindelijk te pakken had, kon het leven weer zijn normale, rustige gang hervatten.

Helaas duurde de blijdschap over het dichtslaan van de val minder dan een seconde, want de harde knal werd direct gevolgd door een ijselijke kreet waardoor de rillingen over zijn rug liepen. Dat klonk helemaal niet als een beer.

Een rauwe langgerekte kreet weerkaatste tegen de blokhut. John Matson brulde het uit van de pijn. Hij voelde de eerste pijnscheut pas toen hij al met zijn gezicht plat op de veranda was gestuiterd, waarbij een paar tanden door zijn wang sloegen. Hij schoof achteruit naar het gat in de vloer, probeerde zijn gewicht over te brengen naar zijn ongehavende rechterbeen en greep zijn met bloed doordrenkte linker broekspijp. Vanuit zijn kuit probeerden mokerslagen zijn hele gestel lam te leggen. Afwisselend schreeuwde hij het uit, snakte hij in teugen naar adem en vloekte hij in volzinnen die niet in overeenstemming waren met zijn functie, maar wel met zijn huidige situatie. Hij voelde dat zijn been klem zat, maar waarin en waarom kon hij niet bevatten. In een reflex greep hij de stalen klauwen, maar hij had geen idee hoe hij ze uit elkaar kon trekken, als hij er al de kracht voor had gehad.

Binnen in de hut wist Roy Thorsen dat het niet goed zat, maar dat dit moment en de maalstroom van daaropvolgende gebeurtenissen zijn leven definitief zouden veranderen, had hij die ochtend onmogelijk kunnen voorzien. Telkens als hij zijn hut uit was gegaan, had hij de val op scherp gezet en iedere keer als hij terugkwam had hij de val weer opgeruimd. Zo ging het nu al vier dagen. Al die dagen had hij geen spoor van de beer gezien. Ook vanochtend niet, nadat Jessica was vertrokken en hij urenlang door de bergen had gezworven. Het enige verschil was dat hij vandaag het valluik niet meteen had geblokkeerd toen hij thuiskwam. Hij meende wat gestommel in zijn hut te horen, was over het luik gestapt en met zijn doorgeladen geweer eerst de hut in gelopen om te kijken of zijn kwelgeest weer had weten in te breken.

Roy was nauwelijks een paar minuten binnen toen de stalen klem met een harde knal dichtsloeg. Hij had een woest brullende grizzly verwacht maar in plaats daarvan hoorde hij een onmiskenbaar menselijk gekrijs. Zowel de afgrijselijke kreet als de vlijmscherpe tanden van de klem gingen door merg en been. Roy voelde paniek door zijn lijf golven. Hij wist dat hij een grote fout had gemaakt. Hij had een mens gevangen in een illegale berenklem. Hij had zich nooit in moeten laten met dat verrotte plan van Clark. Hij had een waarschuwingsbordje op zijn verandatrap moeten zetten. Hij had, hij had… Het ging er niet om wat hij had móéten doen. Wat hij nú deed, dat was belangrijker. Hij greep de ehbo-kist, trok de deur van zijn hut open en keek naar het valluik in de veranda.

Zijn hart sloeg over en hij kon een opkomende golf braaksel nog net terug slikken. Hij zag een bloederige massa die gevangenzat in de klem, en werd vastgehouden door een wanhopige jonge man. Volkomen verbijsterd keek Roy naar het van pijn vertrokken gezicht. Het bloed in zijn aderen voelde kouder dan de Yukon River in november.

‘Aaauuuwww, gloeiendeteringkut, help me verdomme!’

Die stem. Twaalf jaar terug, dat zou toch niet… Maar er was geen twijfel mogelijk. In plaats van te helpen, liet de geschrokken Roy zijn ehbo-kist vallen. Blinde paniek nam nu de overhand en pure adrenaline stuurde zijn handelen. Met een enorme sprong flitste hij over de verbijsterde John Matson, die nog harder begon te kermen. Maar Roy had er geen oor voor en sprintte via het pad de steile oever af naar zijn boot, doodsbenauwd omdat hij was ingehaald door zijn verleden.

2

‘Verdomme Hunker, help me dan, aaauuuw!’ brulde John.

Mark Hunker, de veiligheidsman van het Yukon Pipeline Project (ypp), kwam om de hoek van de hut rennen, precies op het moment dat Roy de trap af vloog en naar zijn boot sprintte. Snel overzag Mark de situatie. De aanblik van Johns afgeklemde been was geen pretje, maar Hunker was een Amerikaanse oorlogsveteraan die in Afghanistan al zoveel afgerukte ledematen had gezien dat deze gapende vleeswond weinig verschil maakte. Twee landmeters kwamen ook op het kabaal afgelopen.

‘Grijp die vent die daar wegrent,’ commandeerde Hunker de twee mannen, die vervolgens terug renden richting de rivier, waar ze net hun boot hadden afgemeerd, uit het zicht achter de steile oever.

‘Hunker, mijn poot zit vast. Aaauuuwww! Doe dan wat,’ jammerde John met lange uithalen.

‘Kop dicht, Matson. Ik haal je eruit.’

Mark Hunker stapte naast John het gat in en zag dat de onderste en bovenste helft van het been nog aan elkaar vast leken te zitten. Matson moest zich niet aanstellen.

‘Als ik “ja” roep, dan trek je je been uit de klem, oké?’ Hunker greep beide klauwen van de berenklem en telde af. ‘Een!’ Hij haalde adem en riep ‘twee!’ terwijl hij zijn volle gewicht op de klem zette.

De klauwen bogen open en bij “ja!” trok John zijn been omhoog en liet zich achterover op de planken vloer vallen. Nu het zachte vlees van zijn kuit uit de klem was bevrijd, begon het bloed uit de rafelige snee te gutsen. Helderrood slagaderlijk bloed pulseerde door de scheur in zijn broek. Hunker greep John onder zijn oksels en sleurde hem op zijn rug de vloer van de veranda op.

‘Niet schrikken,’ zei Hunker en hij trok in een vloeiende beweging het mes van zijn riem en liet het zonder te aarzelen dalen in de richting van Johns knie.

‘Nee, nee, niet doen!’ gilde John, die vreesde dat Hunker op het punt stond zijn been te amputeren.

Met een haal sneed Hunker Johns broekspijp in de lengte open, zodat hij de verwondingen kon bekijken. Het zag er niet best uit. Het scheenbeen lag aan de voorzijde bloot en hij zag de nodige loshangende botsplinters. De wond aan de achterzijde was helemaal een drama. De kuit lag open als rauwe biefstuk terwijl het bloed eruit gutste. Met één hand drukte Hunker de slagaderlijke wond dicht en met zijn andere hand tilde hij het gewonde been op een paar blokken kachelhout om de bloeddruk op de wond te verminderen. Tot zijn stomme verbazing was de vloer van de veranda bezaaid met rollen verband en kleefpleister; hij hoefde maar om zich heen te grijpen voor een paar snelverbanden en zwachtels om een drukverband aan te leggen. De bloeding drukte door het verband heen en Hunker legde er nog een extra drukverband omheen. Ook dat sijpelde door, maar de bloeding leek langzaam op te houden.

‘Oké John, rustig maar. We zorgen dat je hier goed uitkomt. Blijf stil liggen, we gaan de heli oproepen.’

Twee andere collega’s, die ook op het geschreeuw af waren gekomen, namen de directe zorg voor John van Hunker over, die even tijd nodig had om zijn gedachten te ordenen. Shit, dacht hij. De radio lag in de boot en die had hij net met twee man achter die gestoorde pelsjager aan gestuurd. Hunker keek om zich heen en zag vanuit de hut een draad omhooglopen naar een tweede, horizontaal tussen de sparren gespannen draad. Er moest een radio in de hut zijn. Hij duwde de van binnenuit doorspijkerde deur, die eruitzag als een stekelvarken, open en stapte voetje voor voetje de half duistere hut in, bedacht op meer boobytraps.

De hut van de paranoïde kluizenaar bleek comfortabeler dan hij had verwacht. Hij zag een badkamer, een aparte slaapkamer en een ruime open keuken. Zonder problemen vond hij een vhf-radio ergens op een plank en hij schakelde het apparaat in. Er waren een paar opties voor de medevac van het groentje Matson. Hij moest een helikopter oproepen en hem laten transporteren naar Beaver Creek, Dawson City of Carmacks. Carmacks lag tweehonderd kilometer naar het zuidoosten en viel direct af. Beaver Creek was honderd kilometer naar het zuidwesten, net zo ver als Dawson City, dat pal noord lag. Als je ergens geen slagaderlijke bloeding op moest lopen, dan was het wel op deze godverlaten plek in de rimboe, bij de samenloop van de Yukon en de White River. In Dawson City had Trans North Helicopters altijd een helikopter stand-by staan voor noodgevallen. Dawson was de beste optie.

Op de radiozender stond het metertje voor de accuspanning in het groene vakje. Hij rommelde wat aan het volume en de ruisonderdrukking, controleerde of het toestel op het nood- en oproepkanaal 16 was afgestemd en pakte de spreeksleutel.

‘Hier ypp voor Trans North Dawson. Hier ypp voor Trans North Dawson met een medisch spoedgeval. Trans North, antwoord alstublieft, over…’

3

Met de schrik in zijn lijf sprintte Roy Thorsen naar zijn houten rivierschouw, gooide de meertouwen los en sprong aan boord. Hij draaide aan het contactsleuteltje op de stuurconsole en met een druk op de startknop begon de motor te stampen. De nog koude binnenboordmotor spuwde blauwe rook uit terwijl Roy de boot in paniek vol gas de White River op stuurde. Hij had geen vooropgezet plan, het was een intuïtieve keuze om stroomopwaarts van zijn hut weg te varen. De gebeurtenis van vanochtend had hem volkomen overdonderd, en dat terwijl de dag goed was begonnen.

Tijdens de twaalf jaar dat hij bij de samenloop van de Yukon
en de White River woonde, had hij de gewoonte ontwikkeld om ’s ochtends vroeg op pad te gaan. Vaak liep hij het spoor langs de beek omhoog, de bergen in, om te genieten van het uitzicht over de brede rivierdalen en de eindeloze sparrenwouden, om sporen van wild te zoeken, om te jagen of gewoon om buiten te zijn in de tintelend frisse lucht van het hoge noorden. De geur van de sparren, de roep van de raaf. Het was zijn thuis geworden. Hij hield meer van de Canadese wildernis dan hij ooit van zijn vroegere leven, zijn vroegere werk, zijn landgoed in Schotland en zelfs van zijn vrouw of zijn kinderen had gehouden. Hier was hij zichzelf, hier was hij in balans met zijn omgeving.

Hij had alle tijd om ’s zomers bessen te verzamelen en een voorraadje zalm te vangen. In de herfst schoot hij een eland of een kariboe en wat hij niet uit de natuur kon halen, bestelde hij gewoon in Dawson of in Whitehorse en liet hij door Jessica met haar watervliegtuigje afleveren. Jessica… Alleen al van de gedachte aan de afgelopen nacht met Jessica werd hij vrolijk. Als hij naast de kleine roodharige pilote over de uitgestrekte bergketens vloog, of wanneer haar schaterende lach de anders zo eenzame blokhut vulde, en zeker als haar zachte lichaam naast hem in bed gleed, ja, dan was het leven misschien nog mooier dan wanneer hij alleen was. Maar ze hadden allebei hun eigen passie. Hij had zijn leven in de wildernis, Jessica leefde haar pilotendroom.

Vanochtend was ze weer vertrokken voor een vlucht naar Minto en het kon wel een week duren voor ze weer langskwam. Hij was blijven kijken hoe Jessica de motor van haar Cessna 206 pruttelend tot leven had gebracht, de checklist afwerkte terwijl de motor warmdraaide en hoe ze vervolgens de rivier op taxiede
en de Cessna brullend over het water stuurde tot hij loskwam en boven de bomen was verdwenen. Hij was teruggelopen naar de hut om zijn jachtgeweer te pakken en om de berenklem op scherp te zetten. Niet dat een berenklem zijn favoriete ding was. Integendeel, een klem was een respectloze manier om een beer te pakken te krijgen en bovendien al tientallen jaren illegaal in de Yukon Territories. Het was ook niet zijn eigen idee geweest, maar de oplossing was hem vorige week aangedragen door Clark, de eigenaar van de Trading Post in Dawson City, toen hij er bij een van zijn zeldzame bezoekjes aan het goudzoekersstadje jachtmunitie was gaan kopen.

‘Twee doosjes .338 Winchester Magnum graag.’

Clark grabbelde even in een la achter zich en zette de gevraagde munitie met zo’n klap op de toonbank dat Roy vreesde dat de kogels door het plafond zouden schieten, maar er gebeurde niets.

‘Zo, Thorsen, het jachtseizoen staat weer voor de deur, maar voor de elandenjacht moet je nog twee weken geduld hebben. Anders nog iets?’ vroeg Clark terwijl hij Roy tussen de bovenrand van zijn stalen brilmontuur en de klep van zijn cap indringend aankeek. Roy had geen idee wat hij verder nog nodig kon hebben en om de vragende blik van Clark te ontwijken, keek hij de zaak eens rond. Het assortiment in de Trading Post was een curieuze mengelmoes van antieke rommel uit de goldrush van 1898, kampeeruitrusting en jachtbenodigdheden. Aan het plafond hing een berkenbasten kano en een hondenslede. De schappen stonden vol met oude olielampen, stoffige boeken, lichtgewicht kookspullen, goudwaspannen, pikhouwelen, bijlen en messen. Clark voorzag met zijn winkel van Sinkel zowel de toeristen als de lokale bevolking.

‘Beren, Clark. Ik heb last van beren.’ Hij was niet van plan geweest erover te beginnen, maar hij sprak weinig mensen en zijn steeds hardnekkigere berenprobleem achtervolgde hem nu al enkele weken.

‘Beren?’ vroeg Clark. Het was genoeg geweest om Roy op dreef te krijgen. Hij vertelde uitgebreid hoe een grizzlybeer al drie keer met succes had ingebroken in zijn hut. Altijd als hij weg was natuurlijk. Hij vrat alles aan wat eetbaar of mogelijk eetbaar was en sloopte alles wat niet eetbaar was. Zijn halve inboedel was inmiddels aan gort geslagen. De eerste keer was de beer door een raam naar binnen gekomen. Sinds hij daarna consequent de luiken afsloot als hij weg was, was de beer al twee keer dwars door zijn voordeur heen gelopen. Dagen en nachten had hij zitten posten met zijn jachtgeweer naast zich, maar de beer was slim genoeg om te weten of Roy thuis was en liet zich dan natuurlijk niet zien.

Ten einde raad had hij zevenduimsspijkers van binnenuit door het hout van de luiken en de deur geslagen, zodat de beer er geen grip meer op kon krijgen. Ook was de beer begonnen met het slopen van de dakbedekking bij de aansluiting van zijn schoorsteen. Roy hield zijn hart vast voor wat hij vandaag bij thuiskomst aan zou treffen.

‘Juist ja. Een grizzly,’ zei Clark. ‘Daar heb ik wel wat voor.’ Zijn blik ging schuin links omhoog en richtte zich op een monstrueus grote berenklem met stalen klauwen, die op een houten bord bevestigd aan de wand hing. Roy had altijd gedacht dat die bij de afdeling antiek en curiosa hoorde, en geen deel uitmaakte van het hedendaagse aanbod van jachtartikelen. Hij vergiste zich. Clark boog over de toonbank en fluisterde op samenzweerderige toon: ‘Het is volkomen illegaal, maar het werkt wel. Achter de winkel ligt er nog een naast de oliedrum met oud ijzer. Vijftig dollar voor een week, volgende week breng je hem terug, en ik weet natuurlijk nergens van.’

Het was stevig aan de prijs voor de huur van een stuk roest uit het tijdperk van Clarks overgrootvader, maar Roy had niet lang getwijfeld. Op dat moment was er een groep bejaarde toeristen de winkel binnen komen schuifelen en Clark sloeg de munitie aan op de kassa. Roy rekende af en schoof behalve het bedrag voor de munitie nog een biljet van vijftig dollar over de toonbank, dat Clark onopvallend in zijn broekzak liet verdwijnen.

Zoals Clark gezegd had, vond hij de klem achter de Trading Post. Er lag een jutezak naast, waar Roy hem in schoof. Hij had de zak naar zijn boot gezeuld alsof zijn dagelijkse boodschappen erin zaten in plaats van de loodzware klem en daarna was hij teruggevaren naar zijn blokhut, 125 kilometer stroomopwaarts van Dawson, en was meteen begonnen met het prepareren van de berenklem.

Vlak achter de trap zaagde hij een paar planken uit de veranda, waar hij een klapluik van maakte. Als de beer weer zou proberen zijn deur te slopen was het vrijwel zeker dat hij op het luik zou stappen. Onder het luik zat een loze ruimte van ongeveer een halve meter diep waarin hij de klem plaatste. De borgketting van de klem zette hij vast aan een funderingsbalk van zijn hut zodat de beer niet met klem en al aan de wandel kon gaan, en vervolgens spande hij de berenklem. Een loodzware en riskante klus, waarbij je moest uitkijken niet zelf door de stalen tanden van de klem gegrepen te worden. Met uiterste krachtsinspanning boog hij beide zijden van de halfronde klemmen zijdelings open en drukte ze met zijn volle gewicht naar de grond. Met zijn rechtervoet zette hij druk op de metalen veer, zodat de klem niet plotseling zou dichtslaan. Met zijn andere voet drukte hij op de linkerklauw, zodat hij met zijn linkerhand de borgpen over de getande kaak heen kon leggen en in het midden van de klem met zijn uiterste randje op scherp onder het oog op de drukplaat kon steken. Een gevaarlijk precisieklusje. Voorzichtig liet hij de klauw en de veer los om te controleren of de borgpen de kracht overnam. Toen dat het geval was, trok hij razendsnel zijn hand terug alsof de klem zich mogelijk zou bedenken. Hij stapte achteruit het trapje af en sloot het valluik boven de klem met een houten wig.

Zo had hij vier dagen achtereen consequent de val op scherp gezet als hij vertrok en iedere keer als hij terugkwam, had hij de val weer opgeruimd. Tot de berenklem vanochtend dichtsloeg, waardoor hij plotseling met zijn verleden geconfronteerd werd en zijn teruggetrokken bestaan in de Canadese wildernis bedreigd werd.

Met het gewonde been in de klem op zijn netvlies, voer hij tussen de eilanden en ondieptes van de White River stroomopwaarts naar het viskamp van zijn vriend, de oude indiaan Kernine Charlie. Charlie had hem altijd gesteund. Bij zijn verdwijning in de wildernis, bij het bouwen van zijn hut en tijdens zijn eerste eenzame winters als pelsjager. Hij was een wijze oude man, met een buitengewoon grote kennis van het gebied en de indiaanse tradities. Aangezien het half juli was, zou de zalmtrek goed op gang zijn en was Charlie vrijwel zeker in zijn viskamp om een wintervoorraad zalm te vangen en te roken.

Het leek er echter niet op dat de medewerkers van het Yukon Pipeline Project van plan waren hem zomaar weg te laten varen. Boven het lage gedreun van zijn binnenboordmotor uit hoorde hij het gierend hoge toerental van een boot met buitenboordmotor die snel naderde.

Hij keek over zijn schouder en zag twee mannen in een aluminium rivierboot op topsnelheid achter hem aan komen. De boot leek bijna los van het water vooruit te spuiten, waarbij alleen de staart van de motor nog in het water greep. Het tweetal liep rap op hem in en gebaarde hem te stoppen. Roy piekerde er niet over. Hij zwenkte plotseling een zijgeul in om zijn achtervolgers kwijt te raken. Rakelings schoot hij langs een paar in de rivierbedding achtergebleven boomstronken en draaide weer een andere geul in, die aan het zicht onttrokken was door het wilgenbos dat op de grindeilanden groeide.

Zijn achtervolgers misten de plotselinge draai de tweede geul in en schoten er ruim voorbij, zodat ze eerst moesten keren en terrein verloren op hem. De lichtere aluminium boot liep echter snel weer in op Roy, die nu met ruime bochten de ondieptes van net overspoelde grindbanken moest ontwijken. Hij kende de rivier als zijn broekzak. Iedere bocht, iedere grindbank wist hij te liggen en dat was nodig ook, want in het ondoorzichtige grijswitte water van de White River was het onmogelijk om te zien hoe diep het water was. Twintig centimeter, een of twee meter, het zag er precies hetzelfde uit. Wie er de weg niet kende, deed er goed aan in de hoofdstroom te blijven, want in het doolhof van geulen, eilanden en grindbanken liep je een grote kans om aan de grond te lopen.

De afstand tussen beide boten werd snel kleiner. Roy draaide plotseling weer weg achter een eiland. Zijn achtervolgers hadden de beweging nu voorzien en reageerden sneller door simpelweg de bocht af te snijden. Weer draaide Roy een zijgeul in, maar met zijn houten rivierschouw maakte hij ruimere bochten dan de lichte aluminium boot. De afstand was nog een kleine 75 meter. De man die voorin zat, greep iets van de bodem van de boot en kwam daarna weer snel overeind. Toen Roy een snelle blik over zijn schouder wierp, zag hij dat de man een jachtgeweer probeerde te richten. De kans dat een schot vanuit de stuiterende boot hem zou raken was vrijwel nihil, maar de intenties van het tweetal waren op z’n zachtst uitgedrukt nogal zorgwekkend. Om het de schutter zo lastig mogelijk te maken, begon Roy een zigzagkoers te varen. Hij draaide de geul uit, terug naar de hoofdstroom van de rivier, en zocht met zijn schouw de ruime buitenkant van de volgende bocht. Het was een eenvoudig plan, maar werkte wel feilloos. Zijn achtervolgers dachten hem de weg af te snijden door op topsnelheid door de binnenbocht te sturen, maar daar lag zoals Roy wist een onzichtbare maar bikkelharde grindbank verscholen onder nauwelijks dertig centimeter troebel rivierwater.

Het is geen pretje om in een boot te zitten die met vijfenveertig kilometer per uur aan de grond loopt. De man met het jachtgeweer voor in de boot kwam er nog vrij goed van af. De klap waarmee het staartstuk zich in de bodem vrat en de schroef van de staart werd afgerukt, lanceerde hem over de boeg. De uitgestoken arm waarmee hij dacht zijn val in het water op te vangen, brak op de ondiepe grindbodem.

De stuurman was duidelijk minder fortuinlijk en sloeg met zijn hoofd op de console waarachter hij zat. Zijn gekneusde gezicht vertoonde de afdrukken van alle knoppen en metertjes op het instrumentenpaneel en hij lag kreunend uit zijn neus te bloeden. De vlakke achtersteven waar de motor had gezeten was half opengescheurd en de boot liep langzaam vol. De man kwam pas weer bij zijn positieven toen het ijskoude rivierwater rondom zijn voeten stroomde, terwijl zijn collega met de gebroken arm net wadend de kant bereikte.

Roy had er geen weet van wat er precies achter hem gebeurde en het hield hem ook niet bovenmatig bezig. Hij had hulp en goede raad nodig en die kreeg je doorgaans niet van mensen die met een geweer achter je aan zaten. Terug in de hoofdstroom voer hij door nog een paar bochten en het vertrouwde viskamp van Kernine Charlie kwam in zicht: een gammele hut van spaanplaat en over stammen gespannen plastic bouwzeil. Toen hij dichterbij kwam, zag hij tot zijn verbazing dat achter de hut een compleet kampement was opgericht.

4

Jessica Wriggs was met haar knalrode watervliegtuigje op weg naar Dawson. In Minto had ze vracht afgeleverd en nu vloog ze terug naar haar thuisbasis. De kleine roodharige pilote leefde voor het vliegen in de noordelijke wildernis. Met haar een meter vijfenzestig en nauwelijks zestig kilo voldeed ze op geen enkele manier aan het stereotype van een bush-pilot. Toen ze jaren terug besloot haar luxe maar oersaaie leven in Edmonton te verruilen voor het najagen van haar droom, was het allereerste wat ze deed haar vliegbrevet halen en de nodige vlieguren maken om met een eenmotorig toestel te mogen vliegen.

Ze probeerde haar eigen bedrijf op te zetten, maar de in-
vestering van 175.000 Canadese dollars voor een tweedehands Cessna die daarvoor nodig was, kon ze onmogelijk ophoesten. Bij de bank hadden ze vriendelijk en beleefd de toelichting
op haar bedrijfsplan aangehoord, en haar vervolgens een even vriendelijke afwijzing gestuurd. Ze solliciteerde zich een slag in de rondte, maar verder dan een gesprek was het nooit gekomen. Ja, wat wil je. Rood haar en een meter vijfenzestig; potentiële werkgevers dachten dat ze onmogelijk tegelijkertijd uit de cockpit kon kijken en de voetpedalen kon bedienen bij een landing.

In Whitehorse was ze toevallig Roy Thorsen tegengekomen. De toen vijfenveertigjarige Roy was stroomopwaarts van Dawson aan de Yukon River een blokhut aan het bouwen en was in Whitehorse om de benodigde bouwmaterialen in te slaan.

Thorsen was een aparte vogel. Ontwikkeld, sociaal en geïnteresseerd, maar ook gesloten en op een vreemde manier in zichzelf gekeerd. Hoewel hij toen fysiek niet bijzonder aantrekkelijk was met zijn grijzende haar, wat pafferige gezicht en slappe schouders, ontstond in hun gedeelde afkeer van de gestreste maatschappij een relatie die dieper en warmer was dan ze ooit had gekend. Tegen de tijd dat Roys blokhut gereed was, zag hij er sterker, gezonder en vrolijker uit dan toen ze hem had leren kennen. Tot haar verbazing bleek hij ook nog eens niet onbemiddeld en hij had zich garant gesteld voor een lening, zodat ze alsnog haar eigen vliegtuig kon kopen.

Ze had het bedrijfje naar zichzelf genoemd, Firefly, en het toestel in de kleur van haar haren gespoten. Vanuit Dawson vloog ze toeristen, jagers en vissers naar afgelegen meren. Ze vloog voorraden naar de vele mijnbouwbedrijfjes langs de Yukon River, of ze bracht de boodschappen naar de hut van Roy en bleef dan vaak bij hem slapen. Maar een vetpot was het nooit geworden en ze had elke vlucht keihard nodig om haar bedrijfje overeind te houden.

Plotseling kwam de boordradio krakend tot leven in haar headset. ‘Hier ypp voor Trans North Dawson met een medisch spoedgeval. Trans North, antwoord alstublieft, over…’

‘Hier Trans North voor ypp, over.’

‘We zitten op de locatie samenloop Yukon en White River. We hebben een man met beenletsel en een slagaderlijke bloeding die acuut afgevoerd moet worden naar de medische hulppost in Dawson.’

Jessica was zich rot geschrokken. Het was de locatie van Roys hut waar de noodoproep van het Yukon Pipeline Project vandaan kwam. De afgelopen maanden had ze een paar keer voorraden voor een ploeg landmeters en geologen van ypp naar de White River gevlogen en nu zaten ze met een zwaargewonde man bij Roys hut aan de samenloop met de Yukon River. Ze bedacht zich geen moment en brak ogenblikkelijk in op de oproep.

‘ypp, hier Charly Golf Echo X-Ray Tango, ik zit 30 mijl zuidoost van uw locatie en kan over twintig minuten ter plaatse zijn.’

‘Hier Trans North, dat is veertig minuten sneller dan wij. Als ypp akkoord gaat, kunt u de medevac-vlucht overnemen, over.’

‘ypp meegeluisterd en akkoord.’

‘Roger, uit,’ besloot Jessica de radiocommunicatie.

Ze tikte op de toetsen van de gpsmap 196 die op de stuurknuppel gemonteerd zat en waarin ze Roys hut als waypoint had geprogrammeerd. Ze verlegde haar koers en vloog er linea recta naartoe.

Nadat ze de drijvers voorzichtig op het grauwe water van de Yukon had gezet, ramde ze de gashendel dicht en liet ze het toestel met een korte bocht uitdrijven om exact langs Roys steiger te glijden. Ze stond al op de drijver voordat het toestel tegen de kant lag en klapte de beide zijdeuren open. Vier mannen kwamen over de steiger aangelopen met een geïmproviseerde brancard waarop een jonge vent lag te kermen. Goddank, dacht ze, gelukkig niet Roy. Van Roy was echter geen spoor te bekennen bij de hut en
in alle drukte vroeg ze er ook niet naar. Ze hielp de brancard op de smalle laadvloer schuiven. Een man klom aan boord en ging ernaast zitten.

‘Mark Hunker, ypp,’ stelde hij zich kort voor.

Jessica klapte de deuren dicht en klom met de lenigheid van
een lynx voor in het toestel. Met een paar korte ploffen kwam de motor weer tot leven en ze taxiede weg van de steiger, draaide met de stroom mee, gaf direct vol gas en liet de drijvers over het water stuiteren tot ze voldoende snelheid had om met een klein rukje aan de stuurknuppel los te komen.

Eenmaal in de lucht keek ze eens achterom om te zien wat ze precies aan boord had gekregen. De man die zich had voorgesteld als Hunker zat stoïcijns naast de brancard. Ze had de breedgeschouderde Amerikaan met het militaire stekeltjeskapsel vaker gezien, bij vluchten die ze eerder dit seizoen voor ypp had uitgevoerd. Op de brancard lag een slanke jonge vent met een stevige bos donker haar. Hij zag lijkbleek en keek met opengesperde ogen naar het plafond. Zijn onderbeen was verbonden.

‘Hoe komt-ie daaraan?’ vroeg Jessica aan Hunker, met een knik richting het verband.

‘Bij die hut in de berenklem van die gestoorde pelsjager gelopen.’

Jessica keek snel weer op het instrumentenpaneel. Ze wist alles van de berenklem, maar bedacht dat ze dat beter voor zich kon houden.

‘Hoe heet je?’ vroeg ze aan de man op de brancard.

‘John. John Matson,’ antwoordde hij zwakjes.

‘Hou je het vol tot Dawson, John?’

Hij knikte weinig overtuigend.

‘Geen pretje, John, om vast te zitten in een klem, maar in Dawson helpen ze je wel. Maak je geen zorgen, we zijn er met een halfuurtje.’

Het was voor John Matson inderdaad geen pretje geweest om in de berenklem vast te zitten. Maar eigenlijk had hij al weken het gevoel dat hij klem zat in dat kloterige Canadese pijpleidingproject. De wildernis en het ruwe gezelschap waar hij door zijn werk in verzeild was geraakt, was niet bepaald zijn wereld. De negenentwintigjarige trainee van Royal Dutch Shell was via een joint venture van Shell Canada voor drie maanden als assistent-projectleider bij het Yukon Pipeline Project geplaatst om ervaring op te doen met de uitvoering van een groot project. Het klonk redelijk, assistent-projectleider bij de voorbereiding van de aanleg van een gaspijpleiding. Aanvankelijk was hij blij geweest dat hij niet naar de van corruptie en milieuvervuiling stinkende Nigerdelta was gestuurd, zoals twee andere collega’s. Maar al vanaf de eerste dag dat hij met een ploeg ruige kerels in de vallei van de White River opgescheept zat, was hij de dagen aan het aftellen tot hij weer terug kon naar het hoofdkantoor. Omdat het zomerseizoen in het noorden kort is en de zon nauwelijks ondergaat, draaiden ze lange dagen van minstens twaalf uur. Onvermoeibaar gingen de mannen door met het nemen van bodemprofielen en het inmeten van het terrein. Alsof ze niet geteisterd werden door muggen of slaapgebrek en geen last hadden van hun met zweet doordrenkte kleren of de blaren op hun voeten en handen.

John Matson werd constant opgescheept met lullige klusjes als materiaalonderhoud en drinkwater halen. Verder verwerkte hij de gegevens van de opgenomen bodemsonderingen in zijn laptop en hield hij toezicht op de voortgang van het werk. Hij baalde
als een stekker van deze stage. Negenentwintig jaar en trainee bij Shell. Gewaardeerd om zijn werk door zijn leidinggevenden op het hoofdkantoor en graag gezien door zijn vrouwelijke collega’s vanwege zijn aantrekkelijke verschijning. Hij werd klaargestoomd voor een functie als topmanager bij het miljardenconcern en hij zat opgescheept met kloteklusjes in de Canadese wildernis. Tot hij vanochtend opeens echt klem zat.

Nu lag hij naar de gehavende dakbekleding van het aftandse vliegtuigje te kijken dat hem terug moest brengen naar de bewoonde wereld. Slap en suf door bloedverlies en pijn registreerde hij maar half hoe hij uit het vliegtuig werd gehesen en per ambulance naar de medische hulppost werd gebracht. Pas in de behandelkamer werd hij weer helder, toen de injectienaald voor een plaatselijke verdoving in zijn been werd gestoken. Nu de moordende pijn onderdrukt werd, kon hij zich weer op zijn omgeving focussen. Een vrouwelijke arts en een verpleegster stonden aan zijn bed te overleggen over zijn verwondingen. Ze leken weinig ontdaan door de ernst van zijn letsel. In de hulppost van Dawson hadden ze het nodige binnen zien komen: jagers die in hun eigen been geschoten hadden, vissers met een haak in hun oog en quadbestuurders die zonder helm gecrasht waren. De Yukon had een magnetische aantrekkingskracht op allerhande avonturiers en een respectabel deel daarvan eindigde bij de medische hulppost van Dawson. De ervaring van het personeel kon wedijveren met die van een militair hospitaal in een oorlogsgebied.

De blonde verpleegster begon rustig met een tang losse botsplinters van zijn scheenbeen te plukken en de wond schoon te maken, terwijl de arts een hele vragenlijst afwerkte. Nu zijn gewonde been door vaardige handen verzorgd werd, zakte hij met een gerust gevoel achterover in het bed en keek naar het plafond, waar een poster ter preventie van tienerzwangerschappen was opgehangen. Op de poster werd jonge mensen met tekeningen geprobeerd uit te leggen dat je ook van iemand kon houden zonder meteen seks te hebben. Je kon hand in hand wandelen. Je kon elkaar kussen. Je kon samen bij de rivier zitten en praten. Je kon knuffelen. In de toenemende roes van de morfine zag hij zichzelf hand in hand met de dokter wandelen. Hij knuffelde de verpleegster en zoende de pilote die als reddende engel met haar Cessna uit de lucht was komen vallen. Langzaam gleed hij weg in een bodemloze slaap.

5

Bij het loketje van de administratie tekende Mark Hunker een stapel papieren voor verzekering en aansprakelijkheid, en toen hij weinig meer kon doen in de eerstehulppost, stapte hij de houten trap af naar buiten en liep hij over het stoffige gravel richting Front Street. Hier sloeg hij links af tot hij bij het grijze gebouw van de Royal Canadian Mounted Police, kortweg rcmp, aankwam.

Hunker stapte het gebouwtje binnen waar op dat moment twee agenten – een man en een vrouw – aanwezig waren. Samen vormden ze ruim een kwart van het rcmp-detachement van Dawson City dat voor de schier onmogelijke taak stond om de openbare orde te handhaven in het stadje en de omgeving. Zeven politieagenten voor een plaats met slechts 1700 inwoners leek ruim bemeten, maar het probleem zat hem in het controleren van ‘de omgeving’. Die omvatte namelijk een gebied van zo’n honderdduizend vierkante kilometer. Vanaf de Dawson Range in het zuiden, langs de grens met Alaska in het westen. En langs de Dempster Highway vierhonderd kilometer naar het noorden. In weerwil van de onmogelijke taak zo’n uitgestrekt en onherbergzaam gebied te controleren, had de roemruchte Canadese bereden politie een enorme reputatie als het ging om het achtervolgen en opsporen van misdadigers in de noordelijke wildernis. Epische verhalen over winterse patrouilles per hondenslede konden zich probleemloos meten met de barre fictie van de negentiende-eeuwse schrijver Jack London, die de inspiratie voor zijn huiveringwekkende verhalen tijdens de goldrush in Dawson had opgedaan.

Tegenwoordig reed de rcmp in stevige terreinwagens en op quads. De paarden waren al in de jaren zestig van de vorige eeuw op stal gezet, waar ze alleen nog bij ceremoniële gelegenheden uit kwamen. Dat laatste trok Mark Hunker echter in twijfel toen de vrouwelijke agent van haar bureau opstond en naar de balie liep om hem te woord te staan. De vrouw had het bovenlichaam van een Russische kogelstootster en een onmetelijk achterwerk. Er waren nauwelijks borsten te herkennen in de uniformblouse waarop haar naamplaatje gespeld zat. redford, las hij daarop. Alleen een achternaam natuurlijk. Ann leek hem wel een toepasselijke voornaam, van anabolen. Hunker verplaatste zijn blik van het naamplaatje naar haar pokdalige gezicht.

‘Waarmee kan ik u van dienst zijn, sir?’

Terwijl ze de vraag als een bevel op hem afvuurde, werden vooruitstaande tanden zichtbaar. Het was niet bepaald Canada’s Next Top Model, maar hij kon zich voorstellen dat het oppakken en ter ontnuchtering achter de tralies slingeren van een bezopen indiaan haar nauwelijks inspanning zou kosten.

‘Ik wil graag aangifte doen,’ zei Hunker.

Ze zocht onder de balie even naar een formulier. ‘Goed. En waarvan wilt u aangifte doen?’

‘Een van mijn medewerkers is bij een hut langs de White River in een illegale berenklem gestapt.’

Haar ogen knepen zich even samen tot spleetjes. ‘Is hij ernstig gewond?’

‘Een diepe vleeswond, beschadigd bot en een slagaderlijke bloeding. We hebben hem net afgeleverd bij de eerstehulppost.’

Ze draaide zich om naar haar mannelijke collega. ‘Calder, ik denk dat dit een zaak voor jou is.’

Postcommandant brigadier Dan Calder schoof aan bij zijn collega achter de balie. Hoewel zeker zo gespierd als zijn vrouwelijke collega, was hij qua uiterlijk haar tegenpool. Een knappe veertiger met zwart stekeltjeshaar, bruine ogen en de onvermijdelijke politiesnor. Strak geknipt, gladgeschoren en rechtdoorzee. Het gezag in hoogst eigen persoon.

Hunker voelde Calders onderzoekende blik terwijl hij vertelde wat er die ochtend bij de hut aan de samenloop van de White en Yukon River was gebeurd.

‘Juist,’ zei Calder. ‘En alles ligt daar nog zoals jullie het hebben aangetroffen?’

‘Ja,’ knikte Hunker, ‘ik ben alleen in de hut geweest om de radio te gebruiken.’

‘We hebben de oproep gehoord vanochtend. Firefly heeft de medevac verzorgd, toch?’

Hunker knikte weer. De agent vulde nog wat gegevens in op het aangifteformulier en schoof het daarna naar Hunker om hem te laten ondertekenen. Die zette een vlotte krabbel en schoof het formulier weer terug over de balie.

‘Goed, dan moeten we er maar geen gras over laten groeien en snel ter plaatse gaan kijken. Als Firefly binnen is, kan mevrouw Wriggs ons hopelijk naar de White River vliegen.’

Brigadier Calder dacht aan zijn budget voor luchtsurveillance dat al ruimschoots overschreden was, terwijl agente Redford dacht aan de knappe roodharige pilote die tot haar onuitgesproken frustratie alles in huis had om de buitengewone interesse van haar chef – en vrijgezel – Calder te wekken. Maar Calder was
een koele professional die privé en werk strikt gescheiden hield. Hij keek wel uit om het aan te leggen met een pilote die ze regelmatig inhuurden voor luchtsurveillance, al was het maar om de schijn van belangenverstrengeling te vermijden. Maar vliegen met Jessica – ook al had hij haar in het openbaar nog nooit bij haar voornaam genoemd – was altijd goed. Haar energie en enthousiasme vulden de hele cockpit. Nog nooit had ze een opdracht laten lopen. Vuurvliegje. Zorgvuldig verborg hij zijn glimlachje en hij griste de sleutels van de Chrysler Silverado patrouillewagen van het sleutelbord.

‘Heeft u tijd om mee te komen?’

‘Natuurlijk,’ antwoordde Hunker. ‘Als ik iets kan doen om die gestoorde vallenzetter te grazen te nemen, dan help ik daar graag aan mee.’

‘We gaan helemaal niemand te grazen nemen en u al helemaal niet. Als u uit bent op een lynchpartij, dan bent u hier honderd jaar te laat, meneer Hunker,’ snoof Calder. Hij gaf de wraakbeluste veiligheidsman geen schijn van kans om ook maar een millimeter van zijn gezag af te snoepen.

Samen reden ze naar de drijvende aanlegsteiger achter de gerestaureerde raderstoomboot SS Keno, waar de knalrode Cessna lag afgemeerd. Jessica was net bezig het vliegtuigje te controleren en af te tanken.

‘Goedemiddag mevrouw Wriggs. Ik hoop dat u tijd voor ons vrij kunt maken.’

‘Tuurlijk, geen probleem,’ zei Jessica terwijl ze haar handen afveegde en de poetslap teruggooide in een krat op de steiger.

‘Ik heb begrepen dat u vanochtend een medevac-vlucht hebt uitgevoerd naar de White River om een medewerker van meneer Hunker op te halen.’

‘Yep,’ zei Jessica, die wel een donkerbruin vermoeden had waar Calder naartoe wilde.

‘De man is ernstig verwond door een berenklem en ik wil zo snel mogelijk ter plaatse een onderzoek instellen. Bent u bereid ons vanmiddag naar die blokhut te vliegen?’

Het was precies de vraag waarvan ze hoopte dat hij niet gesteld zou worden. De politie invliegen om Roy te kunnen arresteren was niet iets wat ze graag zou doen. Nee zeggen tegen Calder kon ze ook niet; het was gewoon een aardige knappe vent die zijn werk deed en als ze hem nu afwees, zou ze wellicht in de toekomst klussen voor de rcmp mislopen. In zekere zin was ze niet betrokken bij het ongeluk met de klem. Aan de andere kant lag haar tandenborstel wel in de badkamer van Roys hut, maar dat wist Calder niet. Haar latrelatie met Roy was niet algemeen bekend. Bijna niemand wist wie de pelsjager van de White River was, simpelweg omdat Roy zijn gezicht zo min mogelijk in Dawson liet zien.

‘Geen probleem,’ hoorde ze zichzelf zeggen. ‘Nog even aftanken, dan kunnen we over een kwartiertje vertrekken. Het is krap dertig minuten vliegen.’

Het was exact achtentwintig minuten, wist ze uit haar hoofd, zo vaak had ze het stuk gevlogen. Natuurlijk zei ze dat niet tegen Calder. Ze hoopte maar dat Roy niet teruggekeerd zou zijn naar zijn hut en dat Calder het geheel als een ongeluk zou afdoen, dan kon de storm misschien nog overwaaien.

‘Uitstekend,’ zei Calder. ‘Over een kwartiertje vertrekken.’ Hij liep terug naar de Silverado en meldde via de radio aan het bureau dat hij naar de White River vertrok.

Een uur later zette Jessica de Cessna weer op het water bij de hut van Roy. Met een ruime bocht liet ze het toestel uitglijden tot exact naast het steigertje. Calder stond te kijken van de nauwkeurige landing, niet wetende dat ze deze manoeuvre al een paar honderd keer had uitgevoerd. Jessica legde het vliegtuig vast aan de steiger en het drietal volgde het smalle pad de steile oever op naar de hut.

‘Hier wachten,’ commandeerde Calder toen ze vlak bij de hut waren.

Geconcentreerd nam de politieman alles in zich op. Hij zocht de omgeving af op sporen en stapte buiten de trap om, via het hek de veranda op. Onder het valluik bekeek hij de dichtgeslagen klem, keek naar de lege ehbo-kist en rondslingerende verbandmiddelen. Het bloed op de houten planken was inmiddels bruin opgedroogd en voer voor een paar groene vleesvliegen geworden. Calder bestudeerde de luiken en de deur, die eruitzagen als
een verticaal spijkerbed. ‘Woont hier een pelsjager of een fakir?’ vroeg hij aan niemand in het bijzonder. Normaal zou hij op de deur geklopt hebben, veiligheidshalve klopte hij nu stevig op de deurpost en riep: ‘Calder, rcmp Dawson. Is er iemand binnen?’

Hij wachtte op een antwoord dat niet kwam.

‘rcmp Dawson hier. Ik kom binnen voor een sporenonderzoek.’

Voorzichtig stapte Calder de hut in. Hij zou niet de eerste politieman zijn die met een schot hagel welkom geheten werd in een blokhut en ook hier had dat zomaar kunnen gebeuren. Op tafel lag een kaliber 12 jachtgeweer. Hij pakte het op, controleerde de veiligheidspal en leegde met enkele pompbewegingen het buismagazijn onder de loop. Twee patronen met een slug – een zware loden prop – vielen kletterend op tafel, en daarna twee hagelpatronen. Van de bijbehorende schutter ontbrak elk spoor. Calder deed een ronde door de hut, terwijl hij alles zorgvuldig observeerde, en stapte weer naar buiten.

‘U heeft hier binnen niets aangeraakt?’ vroeg Calder aan Hunker.

‘Nee, alleen de radio.’

‘Weet u of die man hier alleen woont?’

Hunker haalde vragend zijn schouders op. Jessica, die lastige vragen had voorzien, was uit voorzorg vast een stuk teruggelopen naar de rivier.

‘U heeft toch eerste hulp verleend?’

‘Klopt.’

‘Nou, pak dan uw spullen maar weer in,’ zei Calder met een blik op de rondgestrooide verbanden op de veranda.

‘Die eh…’ Hunker haperde even voor hij antwoord gaf. ‘Die zijn niet van mij, dat was denk ik de ehbo-kist van die idioot.’

‘Interessant. Maar eerder zei u dat hij niet geholpen heeft en hard wegliep?’

‘Ja, hij rende naar zijn boot en is de White River op gevaren. Ik heb twee man achter hem aan gestuurd.’

Hunker bedacht dat hij geen idee had of zijn mannen de pelsjager nog hadden achterhaald. Zijn team zou volgens zijn instructie terugkeren naar hun basiskamp en daar verdere instructies afwachten. Als hij terug was, zou hij ze met de satelliettelefoon bellen; hij gebruikte liever niet de open lijn van de radio.

Brigadier Dan Calder liet zijn blik nog één keer over de plaats delict glijden en had genoeg gezien. Hij sloeg alle details op in zijn geheugen en stapte in het gat om de berenklem los te maken van de funderingsbalk en hem mee te nemen naar Dawson. Het type kwam hem bekend voor.

6

Het viskamp van Kernine Charlie lag op de linkeroever van de White River, daar waar de rivier naar het zuiden afbuigt en samenstroomt met de veel kleinere Ladue River. Een goede plek voor een viskamp, want het heldere water van de Ladue River trekt veel zalm dicht naar de oever en met zijn traditionele zalmscheprad wist Charlie hier iedere zomer een forse voorraad zalm te vangen.

Van veraf zag Roy een boot op de grindoever liggen, naast het zalmscheprad waarop Charlie zelf bezig was. Charlie onderbrak even zijn werkzaamheden om naar Roy te zwaaien, terwijl die zijn schouw met een boog naar de kant stuurde en hem op de oever schoof. Roy stapte uit en legde zijn boot vast aan een kabel van het scheprad. Het was een vlot van boomstammen met in
het midden een opening van twee meter breed. In deze opening draaide een groot scheprad met vier armen rond. Aan twee tegenover elkaar liggende armen zat een houten schot om de stroming te pakken en het rad rond te laten draaien. Aan de twee andere armen zat een schepnet dat met de stroming mee en dus tegen de zwemrichting van de zalm in draaide. Elke keer als een schepnet het water uit kwam, omhoogkwam en bovenlangs draaide, werd de inhoud op een houten plank gekieperd die schuin afliep naar een kist. Terwijl het scheprad rustig draaiend vierentwintig uur per dag zijn werk deed, hoefde Charlie maar een paar keer per dag de kist te controleren, de gevangen zalm schoon te maken en boven het rookvuur te hangen.

‘Hi, Charlie,’ groette Roy terwijl hij op het houten vlot klom. Het liefst was hij meteen van wal gestoken over wat hem die ochtend was overkomen, maar in de loop der jaren had hij geleerd dat indianen het niet op prijs stellen als je vooral over jezelf vertelt.

Charlie keek even op van zijn werk, zag de gejaagde blik in Roys ogen en stak een met bloed en slijm besmeurde hand op ter begroeting. Hij pakte een volgende zalm uit de kist en klapte hem op een houten plank die als schoonmaakbord fungeerde. Met een haal van een vlijmscherp vismes sneed hij de kop eraf en liet die in de rivier plonzen. Hij sneed het lichaam in de lengte open tot vlak voor de staart en trok het gratenstelsel eruit. Vervolgens kerfde hij het vlees in smalle repen zodat het goed kon drogen op het rek boven het rookvuur.

‘Fascinerend hè?’ zei Charlie. ‘Jarenlang leven ze in de oceaan tot ze volwassen en geslachtsrijp zijn, dan zwemmen ze de duizenden kilometers terug tegen de stroming van de Yukon River in om te paaien en vervolgens sterven ze in exact datzelfde beekje of meertje waar ze ooit geboren zijn. Nou ja, behalve deze dan.’ Charlie hield de schoongemaakte zalm even omhoog en mikte hem in een emmer.

‘Ja, fascinerend,’ zei Roy. Hij had geen idee waar Charlie heen wilde met zijn verhaal, maar hij was gewend aan zijn metaforen.

Charlie pakte een nieuwe zalm uit de kist, gooide hem op het schoonmaakbord en wees ernaar. ‘Hun levenscyclus ligt vast, ook al snapt geen mens hoe ze hun geboortewater weer feilloos terug weten te vinden. En de mens? Ligt onze bestemming vast, Roy, wat denk jij?’ De oude indiaan richtte zijn gegroefde gezicht op en trof met zijn donkere ogen de vragende blik van Roy. ‘Ben jij een zalm, Roy? Zou jij duizenden kilometers reizen om dood te gaan waar je geboren bent?’

‘Zie ik eruit als een zalm?’ vroeg Roy.

‘Zie ik eruit als een eland?’ antwoordde Charlie schouderophalend. Hoewel hij maar zelden zo genoemd werd, kende Roy de indiaanse bijnaam Hinkende Eland van zijn vriend. ‘Hinkend’ omdat Charlie sinds een polioaanval in zijn jeugd moeite had zijn rechterbeen recht vooruit te plaatsen. En ‘Eland’ omdat die – met zijn machtige gewei als kroon op zijn hoofd – in de indiaanse cultuur gezien wordt als de onaantastbare koning van het noordelijke woud. De eland bezit wijsheid, kalmte en ongekende kracht, en wordt daarom door andere dieren gerespecteerd. De trap van zijn hoef is net zo dodelijk als de haal van een berenklauw en zelfs een wolf zal nooit een volwassen eland aanvallen. De eland is een leider. Met zijn wijsheid en levenservaring had Charlie duidelijk de eigenschappen van een eland. Hij was de alom gerespecteerde en invloedrijke stamoudste van de White River-indianen. Onmiskenbaar een eland, maar hij zag er gewoon uit als een mens.

‘Koffie, Roy?’ Charlie gooide de volgende schoongemaakte zalm in de emmer, bukte om zijn handen in het rivierwater af te spoelen en stapte het vlot af. Samen klommen ze de oever op en liepen in de richting van het viskamp, terwijl Roy nog liep te piekeren over de vraag of hij een zalm was.

Het hoofdverblijf van het viskamp van Charlie was een gammele hut. Een eenvoudig bouwsel van in het bos gekapte sparren en goedkope spaanplaten, overtrokken met bouwzeilen om het waterdicht te maken. Naast de hut stond een schuurtje met wat gereedschap, hoog in de sparren was een hok getimmerd om voedsel in te bewaren en zo’n vijftig meter bij de hut vandaan smeulde een rookvuur onder een droogrek met schoongemaakte zalm, dat grotendeels was afgedekt met zeil.

Indianen gaven weinig om het uiterlijk van hun viskamp. Ze verbleven er alleen in de zomermaanden en leefden dan vooral buiten. De rest van het jaar woonden ze in hun huizen in Dawson. De hut in het viskamp was vooral om te eten en te slapen. Centraal in de hut stond een houtkachel, gemaakt van een oliedrum. Charlie trok het luikje aan de kopse kant open, pookte wat in het vuur en gooide er een blok hout bij. Hij pakte een zwartgeblakerde en gebutste ketel van de kachel en scharrelde twee mokken op uit een kastje dat niet veel meer was dan een op zijn kant gezette kist. In iedere mok deed hij een flinke schep oploskoffie en terwijl ze op een houten bank van het brouwsel zaten te slurpen, merkte Roy dat voor het eerst sinds het dichtslaan van de berenklem zijn adrenalinepeil begon te dalen tot wat normalere waarden. Welbeschouwd was de koffie goedkope supermarktrommel, maar toch smaakte hij beter dan de koffie die hij tot twaalf jaar terug had gedronken in de directeurskamer in het Amsterdamse hoofdkantoor van zijn bank. Hij geloofde niet dat hij ooit de duizenden kilometers terug zou reizen om daar nog een keer koffie te drinken en dan te sterven. Het was een vreemde vergelijking. Hij voelde zich geen zalm, want eigenlijk was hij al gestorven waar hij was geboren. Toch zat Charlie er niet ver naast met zijn opmerking. Hoewel ze nooit over zijn vroegere leven gesproken hadden, had Roy vandaag aanleiding genoeg om er wel over te beginnen. Voor de zekerheid liet hij het onderwerp nog even rusten en stuurde het gesprek een andere kant op.

‘Wat staat er voor tentenkamp verderop?’ vroeg Roy met een knik naar de witte canvas tenten die achter Charlies viskamp op een open plek in het bos stonden.

‘Het is het basiskamp van een groep geologen en landmeters. Ze doen onderzoek voor het ypp, de gaspijpleiding langs de Yukon en de White River.’

‘Waarom staan die hier dan, ik dacht dat jij niet zo’n voorstander was van dat project?’ Roy wist wel van de voorgenomen aanleg van een gasleiding door de vallei van de Yukon en de White River, maar hij wist niet dat de voorbereidingen al in zo’n vergevorderd stadium waren. Bovendien had Charlie altijd stelling genomen tegen het plan, en nu was er een heel kampement ingericht bij zijn viskamp.

‘Het is precies halverwege Dawson City en Beaver Creek. Er kan een helikopter landen op de open plek, er is drinkwater, vlakke en droge grond voor een tentenkamp. Toen ze het vroegen heb ik direct ingestemd om mijn goede wil te tonen.’

‘Je hebt je toch jarenlang verzet tegen het Yukon Pipeline Project? Waarom werk je er nu dan aan mee?’ vroeg Roy.

‘Natuurlijk vang ik hier zalm zoals mijn voorouders dat eeuwenlang gedaan hebben. Maar de tijd staat niet stil, Roy. We leven niet meer in het Stenen Tijdperk, alleen droge zalm is niet genoeg. Alles kost geld. We kunnen niet anders dan meegaan met de ontwikkelingen van deze tijd. Mijn mensen hebben geld nodig om beter te kunnen leven. En om geld te verdienen zijn banen nodig. Die zijn zeldzaam in Dawson, en de pijpleiding zal ons die banen brengen.’

Roy dacht terug aan de macro-economische theorieën van Keynes over arbeid en kapitaal, maar zette die van zich af en sprak over wat hem het meest tegen de borst stuitte.

‘De pijpleiding zal jullie land kapotmaken.’

‘De leiding zal grotendeels ondergronds komen en verder op stutten boven de grond. De dieren kunnen er gewoon overheen of onderdoor lopen. Als de leiding over dertig jaar niet meer nodig is, wordt hij keurig opgeruimd en groeit het bos er gewoon weer overheen.’

‘Een pijpleiding komt nooit alleen, Charlie. Er wordt een weg aangelegd. Eerst natuurlijk een bouwweg uitsluitend voor de gasleiding, maar het zal niet lang duren of hij wordt opengesteld voor gewone auto’s. Kijk maar naar de Dalton Highway in Alaska.’

‘De weg helpt ons om onze jachtgronden beter te kunnen bereiken, dat is goed voor de mensen, maar niet genoeg,’ zei Charlie. ‘Een kariboe kun je wel opeten, maar je kunt er geen auto mee kopen. We hebben de banen nodig die de pijpleiding ons brengt.’

Roy begreep niet hoe het mogelijk was dat deze wijze indiaan, die zich jarenlang had opgeworpen als grote tegenstander van de gaspijpleiding, het project nu volmondig ondersteunde.

‘Het is niet goed, Charlie. Als je een zalm in twee stukken snijdt, wordt het nooit meer een hele zalm. Het blijven voor altijd twee halve zalmen.’

De indiaan haalde zijn schouders op. ‘Het zijn goede mensen. Ze gedragen zich rustig en laten mijn kamp verder met rust. Je moet ze vanochtend op de rivier tegengekomen zijn, ze werken nu benedenstrooms van hier.’

Dit was de opening die Roy nodig had om zijn verhaal van die ochtend kwijt te kunnen. ‘Nou en of ik ze ben tegengekomen. Ze liepen vanochtend bij mijn hut nadat ik thuis was gekomen van een tocht in de bergen. Maar er is een ernstig ongeluk gebeurd.’

Roy vertelde het verhaal over hoe zijn hut geteisterd was door een grizzly. Hoe hij ten einde raad het advies van Clark van de Trading Post ter harte had genomen en een berenklem onder de veranda had geplaatst, en dat een van de mannen in de klem was gelopen en hijzelf in paniek was gevlucht.

Charlie knikte en zweeg. Hij diepte een blikje op uit zijn broekzak, draaide het open en stak een stevige pluk pruimtabak in zijn mond. Al kauwend overdacht hij de consequenties van wat hij net gehoord had. De mannen van ypp zouden zeker de politie in Dawson inschakelen, als ze dat al niet gedaan hadden. Er zou een onderzoek komen en Roy zou gezocht worden. Hij kon onmogelijk hulp verlenen aan een voortvluchtige, maar zijn vriendschap met Roy woog zwaar. Het duurde een paar minuten voordat Charlie zijn stilzwijgen doorbrak. ‘Waarom ben je gevlucht?’

Roy kon het hem op dat moment onmogelijk uitleggen en bleef zwijgend voor zich uit kijken.

‘Het rode pad, Roy. Je zult je rode pad moeten volgen.’